Италия

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Италия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4034</id>
    <revision>
      <id>3608724</id>
      <parentid>3423586</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Ақпаратты жаңартым</comment>
      <origin>3608724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73931" sha1="n4o7vbjzgbf2pqxvs23pu0bmr0buxu5" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы        = Италия Республикасы
 |Шынайы атауы   = {{lang-it|Repubblica Italiana}}
 |Атау септігі       = Италия
 |Елтаңба                    = Italy-Emblem.svg
 |Байрақ                    = Flag of Italy.svg
 |Ұраны                   = 
 |Әнұранның аты          = Il Canto degli Italiani (Итальяндықтардың өлеңі)
 |Аудио                   = Inno di Mameli instrumental.ogg
 |Картада                = EU-Italy.svg
  |карта тақырыбы        = '''Италияның''' орналасуы (қою жасыл):&lt;br&gt;— [[Еуропа]]да (ашық жасыл және қою сұр)&lt;br&gt;— [[Еуропа одағы|Еуроодақта]] (ашық жасыл)
 |Картада2               = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 30 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 12 |lon_min = 30 |lon_sec = 
  |region                 = IT
  |CoordScale             = 1000000
 |Тілі             = [[италиян тілі]]
 |Мемлекеттік діні = зайырлы мемлекет
 |Үкімет түрі         = [[Парламенттік республика]]
 |Құрылды       = [[17 наурыз]] [[1861 жыл]]
 |Тәуелсіздік күні      = 
 |Тәуелсіздігін алды        = 
 |Астанасы                 = [[Рим]]
 |Ірі қалалары       = Рим, [[Милан]], [[Неаполь]], [[Турин]], [[Палермо]], [[Генуя]], [[Болонья]], [[Флоренция]], [[Бари]], [[Катания]]
 |Басшы қызметі = [[Италия президенті|Президенті]]&lt;br /&gt;[[Италия премьер-министрі|Премьер-министрі]]&lt;br /&gt;[[Италия сенаты|Сенат президенті]]&lt;br /&gt;[[Иалия депуттар палатасы|ДП президенті]]
 |Басшылары            = [[Серджио Маттарелла]]&lt;br /&gt;[[Джорджа Мелони]]&lt;br /&gt;[[Иньяцио Ла Русса]]&lt;br /&gt;[[Лоренцо Фонтана]]
 |Жер аумағы              = 301 340
 |Жер аумағы бойынша орны     = 71-ші
 |Судың үлесі            = 2,4
 |Этнохороним             = италиялық, италиялықтар
  |Жұрты              = {{өсім}} 60 359 546&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://demo.istat.it/bil2018/index.html|title=National demographic estimate, December 2018|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|accessdate=17 September 2019|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190703155220/http://demo.istat.it/bil2018/index.html|archivedate=3 July 2019}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны     = 23-ші
  |Сарап жылы             = 2018
  |Санақ бойынша халық саны  = {{өсім}} 59 433 744&lt;ref&gt;{{cite web |title=La popolazione legale del 15° Censimento della popolazione |url=https://www.istat.it/it/archivio/77877 |website=www.istat.it |accessdate=18 September 2019 |language=it |date=19 December 2012}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы           = 2011
  |Халық тығыздығы    = 201,3
  |Тығыздық бойынша орны     = 63-ші
 |ЖІӨ (АҚТ)               = {{өсім}} 2,443 трлн.&lt;ref name=&quot;IMFWEOIT&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&amp;pr.y=11&amp;sy=2017&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=136&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=International Monetary Fund|website=IMF.org |access-date=30 October 2019}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы   = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны      = 12-ші
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 40,470
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 33-ші
 |ЖІӨ (номинал)             = {{құлдырау}} 1,989 трлн.
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019
 |ЖІӨ (номинал)бойынша орны    = 8-ші
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = {{құлдырау}} 32,947
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 25-ші
 |АДИ                    = {{өсім}} 0,880&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hdr.undp.org/en/2018-update |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme }}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі       = 2017
 |АДИ бойынша орны           = 28-ші
 |АДИ деңгейі            = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;өте жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы            = 
 |Валютасы                  = [[еуро]] (EUR, коды 978)
 |Интернет үйшігі            = [[.it]] &lt;ref name=&quot;domen&quot;&gt;Сонымен қатар [[.eu]], [[Еуропалық одақ]]тың мүшесі ретінде.&lt;/ref&gt;
&lt;!-- |Интернет үйшіктері = --&gt; 
 |ISO                     = 
 |Телефон коды          = 39
 |Уақыт белдеуі            = +1, жазда +2
 |Түсініктемелер              = 
}}
'''Италия ''' ({{lang-it|Italia}} {{IPA|[iˈtaːlja]}}, ресми атауы — '''Италия Республикасы''' ({{lang-it|Repubblica Italiana}})) — [[Еуропа]]ның Оңтүстік бөлігінде, [[Жерорта теңізі]] жағалауындағы [[Апеннин түбегі]]нде, [[Сицилия]], [[Сардиния]] және бірнеше ұсақ аралдарда орналасқан мемлекет. Жер көлемі – 301,3 мың км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Халқы – 59 млн&lt;ref&gt;https://www.worldometers.info/world-population/italy-population/#google_vignette&lt;/ref&gt; адам. Халқының 94%-ы [[италиялықтар]]. Мемлекеттік тілі – италиян тілі. Халқы христиан дінінің католик тармағын ұстанады. Астанасы – [[Рим]] (2,8 млн.). Бұған қоса [[Милан]] (1,6 млн.), [[Неаполь]] (1,2 млн.), [[Турин]] (1,1 млн.), т.б. ірі қалалар бар. Италия территориясында тәуелсіз 2 мемлекет ([[Ватикан]], [[Сан-Марино]]) орналасқан. Әкімшілік-территориялық жағынан 20 облыстан тұрады. Оның 5-еуінің (''[[Сицилия]], [[Сардиния]], Трентино-Альто-Адидже, Валле Д’Аоста, [[Фриули-Венеция-Джулия]]'') ерекше автономиялық мәртебесі бар. Облыстар 94 провинцияға бөлінеді. Италия – парламенттік республика. 1948 жылы қабылданған конституция бойынша елді Президент басқарады ([[2015 жыл|2015]] жылдан [[Серджио Маттарелла]]). Ол 7 жыл сайын қос палаталы  парламент депутаттары мен облыстардан келген өкілдердің бірлескен жиналысында қайта сайланып отырады. Заң шығарушы орган екі палатадан: Республика сенаты (372 сенатор) мен Депутаттар палатасынан (630 депутат) тұрады. Атқарушы билік Министрлер Кеңесінің қолында. Ұлттық ақша бірлігі – бұрын [[лира]] болды, қазіргі кезде - [[еуро]].Еуро банкноттары мен монеталары Италияда [[2002 жыл|2002]] жылдың [[1 қаңтар|1 қаңтарында]] енгізілді, бұл үш жылдық өтпелі кезеңнен кейін жүзеге асты. Ол кезде еуро ресми валюта болып табылғанымен, бірақ тек «кітап ақшасы» ретінде қолданылды. Қос валюта айналым кезеңі — мұнда Италия лирасы мен еуро заңды төлем құралы ретінде қатар қолданылуы — [[2002 жыл|2002]] жылдың [[28 ақпан|28 ақпанында]] аяқталды.&lt;ref&gt;[https://economy-finance.ec.europa.eu/euro/eu-countries-and-euro/italy-and-euro_en#:~:text=The%20euro%20banknotes%20and%20coins,ended%20on%2028%20February%202002. https://economy-finance.ec.europa.eu/euro/eu-countries-and-euro/italy-and-euro_en#:~:text=The%20euro%20banknotes%20and%20coins,ended%20on%2028%20February%202002.]&lt;/ref&gt;

Италия солтүстік батыста Франция (488 км), солтүстікте Швейцария  (740км) және Австрия (430 км), солтүстік шығыста  Словениямен (232 км) шектеседі. 

Ұлттық мерекесі маусымның алғашқы [[Жексенбі|жексенбісі]] – Республиканың құрылған күні  ([[2 маусым]], [[1946 жыл|1946]]).

== Италия атауы ==
Италия атауының қайдан шыққаны белгісіз және оның [[Этимология|этимологиясына]] қатысты бірнеше [[Гипотеза|гипотезалар]] бар&lt;ref&gt;Alberto Manco, ''Italia. Disegno storico-linguistico'', 2009, Napoli, L'Orientale, ISBN 978-8-8950-4462-0&lt;/ref&gt;. Бір [[теория]] бойынша, ол ежелгі грек тіліндегі ''Italói'' деген [[Термин|терминнен]] шыққан, бұл термин қазіргі Калабрия аймағында орналасқан ''Italói'' деген [[Тайпа|тайпасының]] жерін білдірген. Алғашында бұл тайпаның атауы ''Vituli'' деп ойланған, кейбір ғалымдар олардың тотемдік жануары [[өгіз]] (латынша: ''vitulus''; умбрия тілінде: ''vitlo''; оскан тілінде: ''Víteliú'') болуы мүмкін деп болжайды&lt;ref&gt;J.P. Mallory and D.Q. Adams, ''Encyclopedia of Indo-European Culture'' (London: Fitzroy and Dearborn, 1997), 24.&lt;/ref&gt;. Кейбір ежелгі авторлар бұл атауды жергілікті [[билеуші]] ''Italus'' есімімен байланыстырады&lt;ref&gt;Dionysius of Halicarnassus, ''Roman Antiquities'', 1.35 Archived 15 December 2022 at the Wayback Machine, on LacusCurtius; Aristotle, ''Politics'', 7.1329b Archived 10 September 2015 at the Wayback Machine, on Perseus; Thucydides, ''The Peloponnesian War'', 6.2.4 Archived 24 September 2015 at the Wayback Machine, on Perseus&lt;/ref&gt;.

«Италия» атауы алғаш рет [[Антиоха Сиракузалық|Антиоха Сиракузалықтың]] шығармаларында кездеседі ([[б.з.д. V ғасыр]]), оның еңбектерінің арасында «Италия тарихы» атты еңбегі де болған. Бірақ осы еңбегінде «Италия» топонимі тек елдің оңтүстік бөлігін, қазіргі Калабрияның бір бөлігін — Реджо-ди-Калабрия провинциясы және Катандзаро мен Вибо-Валентия провинцияларының бір бөлігін білдіреді.&lt;ref&gt;History of Calabria - Passion For Italy. Passionforitaly.info. Дата обращения: 25 августа 2015. Архивировано 4 марта 2016 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Origins of the Name 'Italy'. Arcaini.com. Дата обращения: 25 августа 2015. Архивировано из оригинала 23 сентября 2015 года.&lt;/ref&gt; Ежелгі авторлардың айтуынша, «Италия» және «Энотрия» атаулары [[Б.з.д. V ғасыр|б.з.д. V ғасырда]] [[Синоним|синонимдер]] болып қолданылған, бұл атау сондай-ақ Луканияның үлкен бөлігін де қамтыған. Б.з.д. I ғасырда «Italia» атауы бар [[монеталар]] көптеген италиялық халықтар (сабиндер, самниттер, умбриандар және т.б.) тарапынан соғылған.&lt;ref&gt;Guillotining, M., History of Earliest Italy, trans. Ryle, M &amp; Soper, K. in Jerome Lectures, Seventeenth Series, p.50&lt;/ref&gt;

Италияға арналған ежелгі грек термині бастапқыда тек Бруттиум [[Түбек|түбегінің]] [[Оңтүстік|оңтүстігіне]] және Катанзаро мен Вибо Валентина бөліктеріне қатысты болған. Уақыт өте келе, Энотрия мен «Италия» деген үлкен ұғым синонимге айналды және бұл атау Луканияның көп бөлігін де қамтыды. Рим республикасының кеңеюіне дейін гректер бұл атауды Мессина бұғазы мен Салерно мен Таранто шығанақтарын қосатын сызық арасындағы жерді, қазіргі Калабрияны білдіру үшін қолданған. Кейін [[гректер]] «Италия» атауын кеңірек аймаққа да қолдана бастады.&lt;ref&gt;Pallottino, M., ''History of Earliest Italy'', trans. Ryle, M &amp; Soper, K. in Jerome Lectures, Seventeenth Series, p. 50&lt;/ref&gt; Оңтүстіктегі «грек Италиясынан» басқа, тарихшылар «Этрусск Италиясы» деген аймақтың бар екенін де ұсынған, бұл аймақ Орталық Италияның бір бөліктерін қамтыған.&lt;ref&gt;Giovanni Brizzi, Roma. Potere e identità: dalle origini alla nascita dell'impero cristiano, Bologna, Patron, 2012 p. 94&lt;/ref&gt;

Рим Италиясының шекаралары жақсы анықталған. Катонның ''Origines'' еңбегінде Италия бүкіл Альпі тауынан оңтүстіктегі жарты арал ретінде сипатталған.&lt;ref&gt;Filippo Carlà-Uhink. The &quot;Birth&quot; of Italy: The Institutionalization of Italy as a Region, 3rd-1st Century BCE. ISBN 978-3-11-054287-5&lt;/ref&gt; Б.з.д. 264 жылы Рим Италиясы Арно және Рубикон өзендерінің орталық-солтүстік бөлігінен бастап, бүкіл оңтүстікті қамтыған. Солтүстік аймақ, Цизальпиндік Галлия, географиялық тұрғыдан Италияның бөлігі болып саналғанымен, Рим оны б.з.д. 220 жылдары басып алғанымен, саяси тұрғыдан бөлек болған&lt;ref&gt;Williams, J. H. C. (22 May 2020). ''Beyond the Rubicon: Romans and Gauls in Republican Italy – J. H. C. Williams – Google Books''&lt;/ref&gt;. Б.з.д 42 жылы ол заңды түрде Италияның әкімшілік бірлігіне қосылды. Сардиния, Корсика, Сицилия және Мальта 292 жылы Диоклетианның тұсында Италияға қосылды, бұл уақытта сол кездегі Италия қазіргі Италияның географиялық аумағына сәйкес келді.&lt;ref&gt;&quot;La riorganizzazione amministrativa dell'Italia. Costantino, Roma, il Senato e gli equilibri dell'Italia romana&quot; (in Italian). Archived from the original on 19 November 2021. Retrieved 19 November 2021.&lt;/ref&gt;

Ұлы итальяндық ақын [[Данте Алигьери|Данте]] XIV ғасырда географиялық және тарихи тұрғыдан «Италия» деп аталатын аймақтың шекаралары солтүстікте [[Альпі|Альпімен]] анықталып (Монте-Карло маңындағы Варе өзенінен бастап, Истриядағы Арса өзеніне дейін), ал оңтүстікте — [[Сицилия]] мен оған жақын [[Арал|аралдармен]] шектеседі деп жазған.

Бірнеше ғасырлық бөлшектенуден кейін, [[Рисорджименто]] дәуірінде «Италия» деп аталатын [[Біртұтас Мемлекет|біртұтас]] мемлекеттің қалыптасуы аяқталды. [[1861 жыл|1861]] жылы Италия Корольдігі (итал. ''Regno d'Italia'') жарияланды, ол 1946 жылға дейін өмір сүрді. 1946 жылғы конституциялық [[Референдум|референдумда]] халықтың көпшілігі республикалық басқару түріне көшу үшін дауыс берді. Қазіргі ел атауы — Италия (итал. ''Italia''), немесе Итальян Республикасы (итал. ''Repubblica Italiana'') — [[1947 жыл|1947]] жылғы Конституцияда бекітілген.&lt;ref&gt;https://www.senato.it/documenti/repository/istituzione/costituzione_inglese.pdf&lt;/ref&gt;

==Табиғаты==
Италия қоңыржай белдеудің орманды аймағы (Солтүстік) мен субтропиктік белдеуде (Оңтүстік) орналасқан. Жерінің 4/5 бөлігі – тау мен қырат. Ең биік жері – Монблан шыңы (4807 м) Альпі тауында ондаған ірі мұздықтар бар. Альпінің оңтүстігіндегі Падан жазығы Апеннин тауына жалғасады. Оңтүстігінің қиыр шеті – Калабрия тауы. Аралдарының көбі таулы, жанартаулы келеді. Орта және Оңтүстік Италияда жер сілкінісі болып тұрады. Пайдалы қазбалары: тас көмір, [[лигнит]], мұнай, табиғи газ, қорғасын, темір кентасы, күкірт, т.б. Сынап кенінің табиғи қоры жағынан ел дүние жүзінде [[Испания]]дан кейін 2-орында. Климаты, негізінен, субтропиктік: жазы ыстық, қуаң, қысы жылы. Шілдедегі орташа температура 20 – 22°С-тан (солтүстікте) 28°С-қа дейін (оңтүстікте), қаңтарда 0°С-тан (солтүстікте) 12°С-қа (оңтүстікте) дейін. Альпінің жоғарғы жағында қыста –15 – 20°С аяз болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері 500 мм-ден ([[Сицилия]], [[Сардиния]]) 3000 мм-ге (Шығыс Альпі, Солтүстік Апеннин таулары) дейін. Елдің басты өзені – [[По]] (ұзындығы 652 км) ([[Рим]] қаласы осы өзеннің жағасында орналасқан), үлкен өзендер қатарына [[Адидже]], Брента, Рено, Арно, [[Тибр]], т.б. жатады. Ірі көлдерінің көпшілігі (Гарда, Комо, т.б.) Альпі тауында орналасқан. Жері құнарлы қоңыр топырақты және шалғынды. Альпінің 800 м-ге дейінгі биіктіктерінде жалпақ жапырақты ([[емен]], [[үйеңкі]]) ормандар, ал онан жоғары қарай [[шамшат]] және қылқан жапырақты ормандар, ал ең жоғарғы бөлігінде субальпілік шалғындар өседі. Падан (По) жазығында егіншілік жақсы дамыған. Апеннин тауы мен Сицилия, Сардиния аралдарында мәңгі жасыл шық тоғайлар, емен, шамшат ағаштары өседі. Альпі және Апеннин тауларында тау ешкі, жабайы мысық, сусар, күзен, абруц аюы кездеседі. Италияда 400-ге тарта құс мекендейді. Көрші теңіздері балыққа бай.

==Тарихы==
=== Ежелгі Рим ===
Ежелгі дәуірде Италия территориясында [[Рим империясы|Рим мемлекеті]] салтанат құрды. 4 – 5 ғасырларда Рим империясына көршілес герман, [[ғұн]], [[авар]] тайпалары күйрете соққы берді. 476 жылы Батыс Рим империясы құлап, орнына ''Одоакр корольдігі'' (476 – 493) құрылды.

=== Орта ғасырлар ===
[[File:Colosseum in Rome, Italy - April 2007.jpg|thumb|[[Колизей|Римдегі Колизей]]. Римдік архетектураның және техниканың ең ірі туындысы]]
* [[488]] жылы Солтүстік Италияға остготтар басып кіріп, өз корольдіктерін ([[493]] – [[544]]) құрды. 
* [[554]] жылы Италияның көпшілік бөлігін [[Византия]] империясы басып алды. 
* [[754]] – [[756]] жылы [[франктер]] Апеннин түбегіне жорық жасап, елдің орталық бөлігін бөліп алды және ол жерді [[Рим папасы]]на тарту етті. Бұл қасиетті Папа мемлекетінің (Папа облысы) құрылуының бастамасы болды. 
* [[774]] жылы елді толығымен [[Ұлы Карл]] жаулап алды. Франктер империясының ыдырау нәтижесінде [[781]] жылы Италия корольдігі құрылды. Герман королі Оттон Корольдігінің басқыншылық жорықтары ([[951]] және [[961]] – [[962]]) нәтижесінде корольдік [[962]] жылы Қасиетті Рим империясының құрамына қосылды. Ақсүйектер арасындағы өзара қырқысулар, [[арабтар]] мен [[Венгрия|венгрлердің]] шапқыншылықтары халықтың тұрмысын күрт нашарлатып жіберді. Италияның басқа Еуропа елдерінен басты ерекшелігі мұнда қалалар өте көп болды және қолөнер мен сауда-саттық үнемі қызу жүріп жатты. 
* 10 ғасырдан бастап қалалардың сеньорлармен (герцог, граф, епископ) күресі нәтижесінде коммуналар (өзін-өзі басқаратын қалалық қауымдар) құрыла бастады. Коммунадағы билік қала шонжарларының, бай көпестердің қолында болды. Бірте-бірте елдің аса ірі портты қалалары (Генуя, [[Венеция]], т.б.) Батыс пен Шығыс арасындағы басты сауда орталықтарына айналды. 
* [[1154]] – [[1176]] жылы герман императоры ''Фридрих Барбаросса'' Италия қалаларын бағындыру үшін елге 5 рет жорық жасады. Дегенмен Констанц бітімі ([[1183]]) бойынша, Италия қалалары өз тәуелсіздіктерін сақтап қалды. Германдарға қарсы күрес елде ұлттың сана-сезімінің оянуына ықпал етіп, бірте-бірте италия ұлты мен италия әдеби тілі қалыптаса бастады. 
* 11 ғасырда Оңтүстік Италиямен [[Сицилия]]ны нормандар басып алып, ]]Сицилия]] корольдігін құрды. [[1282]] жылы халық көтерілісі [[Сицилия]] корольдігінің құлауына алып келді. 
* 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында [[Сицилия]]ны, 15 ғасырдың орта шенінде Оңтүстік ]]Италия]]ны басып алған Арагон корольдігі бірте-бірте бүкіл Оңтүстік Италияға испан үстемдігін орнатты. 
* 13 ғасырда Орталық және Солтүстік Италиядағы алдыңғы қатарлы қалалар мен мемлекеттерде нарықтық қатынастар тез дами бастады. Оларда банк ісі ([[Сиена]], [[Флоренция]]), шығыс елдерімен сауда (Генуя, Венеция), шұға тоқу ([[Болонья]], [[Сиена]], [[Флоренция]], [[Милан]]) кең өріс алды. Дүние жүзінде тұңғыш рет Италияда 14 ғасырда шұға шеберханалары негізінде [[мануфактура]]лар пайда болды. Осы кезде Италия мәдениетінің Қайта өрлеу дәуірі басталды (14 – 16 ғасырлар).

===Испандық өктемдiлiк және Франция ықпалының өсуі===
* Елдегі саяси бытыраңқылық, сауда жолдарының Жерорта теңізінен Атлант мұхитына ауысуы 16 ғасырда өнеркәсіп пен сауданың құлдырауына алып келді. Елдің бытыраңқылығын пайдаланған Франция мен Испания Италия жері үшін өзара соғыстар жүргізді (1494 – 1559). Нәтижесінде Сицилияны, Сардинияны, Милан герцогтығын, Оңтүстік Италиядағы мемлекеттерді (Венеция, Папа облысы, Совоя герцогтығынан басқаларын) [[Испания]] басып алды. 
* 16 – 17 ғасырларда Италия экономика жағынан құлдырап, өнеркәсіп орындары тек Солтүстік Италияда ғана қалды. Иезуиттер ордені құрылып (1534), инквизиция қалпына келтірілді (1542). Озық ойлы адамдар қуғынға ұшырады ([[Бруно Джордано Филиппо|Джордано Бруно]], Джордано Ванини отқа өртелді, П.Кампанелла, [[Галилей|Г.Галилей]], т.б. инквизиция сотымен сотталды). Испан тағының мұрагерлігі үшін  болған соғыстар (1701 – 14) Италия жерімен өтіп, халық мүлдем қайыршылыққа ұшырады. 
* 1714 жылы Италиядағы испан иелігі толығымен [[Австрия Республикасы|Австрияға]] өтіп, 
* 1734 жылы Австрия Сицилия мен Неаполитан корольдігін қайтадан испандарға берді. 
* 1720 жылы Савоя герцогтығы Австриядан Сардинияны алып, Сардиния корольдігі құрылды (1720 – 1861).

===Өркендеу дәуірі ===
[[File:With Victor Emmanuel.jpg|thumb|right|Джузеппе Гарибальди және Виктор Эммануэл II арасындағы аңызға айналған &quot;Теанодағы қол алысу&quot;: [[26 қазан]], [[1860 жыл]]]]
* 18 ғасырдың 2-жартысынан бастап елде қайтадан экономикалық өрлеу басталып, ғасыр аяғында Италияны бір орталыққа біріктіру жолында күрес басталды. Бұл қозғалыс 1848 – 49 жылғы революцияға алып келді. Бірігу жолындағы шешуші күрес 1859 – 60 жылы Австрия-Италия-Франция соғысында шешілді. 
* 1859 жылы Австриядан Ломбардия азат етіліп, Орталық Италия герцогтықтарындағы (Моден, Парм, Тоскан) және Романьедегі халық көтерілістері жеңіске жетті. Елді біріктіруде халық батыры [[Джузеппе Гарибальди]]дің Сицилия мен Неапольға жасалған жорықтары үлкен рөл атқарды. Италияны біріктіру 1870 жылы Рим облысының қосылып, ондағы папа билігінің жойылуымен аяқталды. Елдің бірігуінен кейін экономика жедел дами бастады.

=== Жаңа уақыт ===
* 19 ғасырдың аяғынан бастап Италия үкіметі отарлау саясатын жүргізе бастады. 
* 1889 жылы [[Сомали]] жаулап алынды, [[Эфиопия]]ға басып кіргенімен, 
* 1896 жылы күйрей жеңілуге мәжбүр болды.

=== XX ғасыр ===
[[File:Italian Arditi.jpg|thumb|right|[[1918 жыл]]дағы италиялық [[жаяу әскер]]лерi. [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде 650.000-ға жуық италиян жауынгерлері қаза табылған]]
* 1911 – 12 жылы [[Түркия]]мен соғысып, одан [[Ливия]] мен Додеканес аралдарын тартып алды. 1882 жылы Үштік одаққа (Германия, Австрия-Венгрия, Италия) қосылғанымен, Бірінші дүниежүзілік соғыста (1914 – 18) [[Антанта]] ([[Ұлыбритания]], [[Франция]], [[Ресей]], т.б.) жағына шығып кетті. Осы соғыста 700 мың адамы өліп, 1 млн-нан астамы мүгедек болды, бүкіл Солтүстік Италия қаңырап қалды. Дегенмен, соғыс нәтижесінде Трентиноны, Оңтүстік Тирольді, Истрияны, Адриатикадағы кейбір жерлерді өзіне қосып алды. 
* 1920 жылы тұрмыстың ауырлығынан елде жұмысшылардың кәсіпорындарды басып алу қозғалысы басталды. Барлық металл өңдеу, машина жасау зауыттары мен фабрикалар іс жүзінде елдегі 600 мың жұмысшының қолына өтті. Оған қарсылық ретінде ірі буржуазия 1919 жылы [[Бенито Муссолини|Б.Муссолини]] құрған [[Фашизм|фашистік]] партияға қаржылай көмекті күшейтті.
* Нәтижесінде 1922 жылы фашистер үкімет басына келді. Фашистерге қарсы партиялар (негізінен, социалистер мен коммунистер) ел парламентінен шығып кетіп, оппозициялық фракция комитетіне бірікті. Бірақ көп ұзамай фашистер шабуылға шығып, сөз бостандығына тыйым салды. 
* 1926 жылы фашистік партиядан басқа саяси ұйымдардың бәріне тыйым салынды. Антифашистерді жазалау үшін Ерекше трибунал құрылды.
* 1936 жылы майда Италия Эфиопияны басып алды, 
* 1936 – 39 жылы Испаниядағы фашистік төңкеріске белсене араласты, 
* 1937 жылы “Антикоминтерндік пактіге” қосылды, 
* 1939 жылы [[Албания]]ны басып алды. 
* 1940 жылы 10 маусымда Францияға шабуыл жасады, осы жылы 27 қыркүйекте [[Германия]]мен және [[Жапония]]мен қосылып, Үштік келісімшартқа отырды. 
* 1940 жылы қазанда [[Грекия]]ға, 
* 1941 жылы сәуірде [[Югославия]]ға шабуыл жасады. 
* 1941 жылы маусымда Германиямен бірігіп, КСРО-ға шабуыл жасады. Кеңес армиясы 1942 – 43 жылы қыста Орта Дон бойында Италия армиясын толық талқандады. 
* 1941 – 43 жылы Италия әскерлері Солтүстік [[Африка]]да да толығымен талқандалды. 
* 1943 жылы 25 шілдеде елде мемлекет төңкеріс болып, Муссолини корольдің бұйрығымен тұтқындалды. Бірақ 8 қыркүйекте Германия Италияға басып кіріп, Муссолиниді түрмеден босатты. 3 және 9 қыркүйекте ағылшын-американ әскерлері (Апеннин түбегіне) десант түсірді. Елде фашистерге қарсы Қарсыласу қозғалысы күшейді.
* 1945 жылы сәуірде жалпыхалықтық көтеріліс нәтижесінде ел толығымен азат етілді.
* 1946 жылы 2 маусымда елде референдум өтіп, Италия республика болып жарияланды. Соғыстан кейінгі бейбіт келісім бойынша ол отарларынан бас тартып, Албания мен Эфиопияның тәуелсіздігін мойындады.
* 1948 жылы [[Маршалл жоспары]]на сәйкес, [[АҚШ]]-тан көмек алды. 
* 1949 жылы НАТО-ға мүше болып кіріп, елде АҚШ әскери базалары орналастырылды. Соғыстан кейін өнеркәсіптің жаңа салалары (мұнай, газ, химия, машина жасау, т.б.) тез дамып, Италия индустриялы-аграрлы елге айналды. Ол көптеген халықаралық ұйымдарға: [[БҰҰ]]-ға (1955), Еуропа кеңесіне (1949), Еуропалық одаққа (1957), т.б. мүше.

== Мемлекеттік құрылым ==
=== Мемлекеттік жүйенің негіздері ===
Италия - [[Парламенттік республика|парламенттік типтегі]] [[унитарлы мемлекет]]. Мемлекеттің негізгі заңы - [[1947 жыл]]ы қабылданған [[конституция]].

''Мемлекет басшысы'' - [[Италия Президенті]].

Атқарушы билік пен [[Үкімет]]ті Италия Министрлер Кеңесінің Төрағасы басқарады. 2013 жылғы ақпандағы Үкімет құрылымына келесі министрліктер кірді:
* Сыртқы істер министрлігі
* Ішкі істер министрлігі
* Әділет министрлігі
* Қорғаныс министрлігі
* Экономика және қаржы министрлігі
* Экономикалық даму министрлігі
* Инфрақұрылым және көлік министрлігі
* Ауыл шаруашылығы, азық-түлік және орман саясаты министрлігі
* Білім министрлігі
* Еңбек және әлеуметтік саясат министрлігі
* Мәдени мұра және мәдени қызмет министрлігі
* Қоршаған орта және жер мен теңізді қорғау министрлігі
* Денсаулық сақтау министрлігі.

''Заң шығарушы билік'' — 5 жылға сайланған Италияның екі палаталы Парламенті.
* Италия депутаттар палатасы — 630 мүше.
* Италия Сенаты - 315 мүше.

''Жетекші саяси партиялар'' — Бес жұлдызды қозғалыс, Солшыл демократтар, Демократиялық одақ, Италия халық партиясы, Біріккен христиан демократтары, &quot;Бостандық халқы&quot;, Солтүстік Лигасы. Партиялар коалицияға біріктірілген — оңшылдар (Бостандық халқы, Христиан-демократиялық партиясы (ХДП), Солтүстік лигасы) және солшылдар (Солшылдардың демократиялық партиясы (СДП), Социалистік партия (СП), Халық партиясы, экологтар).

== Әкімшілік бөлінісі ==
{{Толық мақала|Италияның әкімшілік бөлінісі}}

Италия — орталықтандырылмаған унитарлы мемлекет. Мемлекеттің астанасы — [[Рим]]. Ел 20 аймаққа бөлінген — [[Валле-д’Аоста]], [[Ломбардия]], [[Трентино — Альто-Адидже]], [[Фриули-Венеция-Джулия]], [[Пьемонт]], [[Лигурия]], [[Венеция]], [[Тоскана]], [[Умбрия]], [[Эмилия-Романья]], [[Марке]], [[Абруццо]], [[Лацио]], [[Молизе]], [[Базиликата]], [[Кампания]], [[Калабрия]], [[Апулия]], [[Сардиния]] және [[Сицилия]] (олардың 5-і Сицилия, Сардиния, Трентино — Альто Адидже, Валле-д'Аоста және Фриули-Венеция-Джулия — ерекше мәртебеге ие), оған әкімшілік-аумақтық бірлік ретінде 110 провинция кіреді. Провинциялар өз кезегінде коммуналарға бөлінеді, жалпы коммуналар ― 8101. Автономды облыстарда өздерінің өкілді органдары бар — облыстық кеңестер мен атқарушы органдар — джунттар, облыстар және автономиялық провинциялар Конституцияда жазылған мәселелер бойынша облыстық және провинциялық заңдар қабылдай алады.
[[Сурет:Italian provinces no regions.svg|нобай|Италияның әкімшілік аймақтары|alt=Италияның әкімшілік аймақтары]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!width=&quot;100px&quot;| Облысы
!width=&quot;60px&quot;| Астанасы
!width=&quot;60px&quot;| Ауданы (км²)
!width=&quot;60px&quot;| Халық
|-
| [[Абруццо]]
| [[Л’Акуила]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|10794}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|1324000}}
|-
| [[Апулия]]
| [[Бари]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|19362}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|4076000}}
|-
| [[Базиликата]]
| [[Потенца]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|9992}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|591000}}
|-
| ''[[Валле-д’Аоста]]''
| [[Аоста]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|3263}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|126000}}
|-
| [[Венето|Венеция]]
| [[Венеция]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|18391}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|4832000}}
|-
| [[Калабрия]]
| [[Катандзаро]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|15080}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|2007000}}
|-
| [[Кампания (Италия)|Кампания]]
| [[Неаполь]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|13595}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|5811000}}
|-
| [[Лацио]]
| [[Рим]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|17207}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|5561000}}
|-
| [[Лигурия]]
| [[Генуя]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|5421}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|1610000}}
|-
| [[Ломбардия]]
| [[Милан]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|23861}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|9642000}}
|-
| [[Марке]]
| [[Анкона]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|9694}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|1553000}}
|-
| [[Молизе]]
| [[Кампобассо]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|4438}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|320000}}
|-
| [[Пьемонт]]
| [[Турин]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|25399}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|4401000}}
|-
| ''[[Сардиния]]''
| [[Кальяри]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|24090}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|1666000}}
|-
| ''[[Сицилия]]''
| [[Палермо]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|25708}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|5030000}}
|-
| [[Тоскана]]
| [[Флоренция]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|22997}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|3677000}}
|-
| ''[[Трентино — Альто-Адидже]]''
| [[Тренто]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|13607}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|1007000}}
|-
| [[Умбрия]]
| [[Перуджа]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|8456}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|884000}}
|-
| ''[[Фриули-Венеция-Джулия]]''
| [[Триест]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|7855}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|1222000}}
|-
| [[Эмилия-Романья]]
| [[Болонья]]
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|22124}}
| style=&quot;text-align:right&quot;|{{nts|4276000}}
|}

==Экономикасы==
[[СуретFerrari 458 Spider.jpg|нобай|оңға|Жаңа [[Ferrari 458 Italia]]. Италия ең ірі экспорттаушы елдерінің арасында 7-ші орында]]
Италия – әлемдегі аса жоғары дамыған жетекші елдердің бірі. Ұлттық табыс көлемі (1146,2 млрд. АҚШ доллары, 1997) жағынан дүние жүзінде АҚШ, Қытай, Жапония, Германия, Франциядан кейін 6-орында, оны жан басына шаққанда 3-орында. Экономикадағы өнеркәсіп үлесі – 35,6%, ауыл шаруашылығы – 3,9%, қызмет көрсету – 60,5%. Халқының 70%-ы – қызмет көрсету, 22%-ы – өнеркәсіпте, 8%-ы – ауыл шаруашылығында жұмыс жасайды. Экономикасында шет ел капиталының үлесі үлкен. Экономикасындағы негізгі салалары: [[машина жасау]], автомобиль жасау, тамақ, химия, тігін, [[металлургия]], т.б. Соңғы жылдары роботтар мен электронды жабдықтар өндірісі тез дамып келеді. Ауыл шаруашылығы жоғары деңгейде. Астық өнімдерінен бидай, жүгері, күріш (Еуропада 1-орында), оған қоса жеміс-жидек, жаңғақ, жүзім (90%-ы – шарап жасауға жұмсалады), помидор өсіріледі. Еуропалық одақтың талабы бойынша [[мал шаруашылығы]] аса дамытылмай, көбінесе, сүтті және етті мүйізді ірі қара өсіріледі. Теңіз саудасы жақсы дамыған: экспорттың 60 – 65%-ы, импорттың 80 – 90%-ы сауда флотының үлесінде (жүк тасу мөлшері бойынша әлемде 10-орында). 
&lt;br /&gt;Италия – аса ірі туризм орталығы (жылына 50 млн-нан аса адам туристер келеді). Ел сыртқы сауда мөлшері бойынша дүние жүзінде 6-орында. Сыртқы саудадағы негізгі әріптестері Еуропалық одақ елдері (ең алдымен Германия, Франция, Ұлыбритания) – 40%-дан астам, АҚШ (7%), Жапония, Орталық және Шығыс Еуропа елдері, т.б. 

[[File:Eurozone.svg|thumb|upright|left|Италия валюталық одақтың, Еуро аймағына (қара көк), құрамына кіреді.]]

Қазақстанмен қарым-қатынас жақсы жолға қойылған. Еліміздің Президенті Н.Назарбаев 2 рет (1994; 1998) ресми сапармен Италияда болып қайтты. 1997 жылы Италия Президенті О.Л. Скальфаро Қазақстанда болды. Италия еліміз экономикасындағы шет ел инвесторлары арасында 7-орында. Республикада 12 италиялық фирма өкілдігі, 46 бірлескен компаниялар жұмыс жасайды. Оның ішінде аса ірілері ретінде ''“[[Аджип]]”'' ([[Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орны|Қарашығанақта]]), ''“Сайпен”'', ''“Ди Анжели Индейстриз”'', т.б. айтуға болады. Екі ел арасында қаржы, мәдениет, оқу-ағарту, туризм салалары бойынша да көптеген келісімдер жасалған. 1999 жылы Рим, Легче, [[Неаполь]] қалаларында Қазақстаннан табылған ''“Алтын адам”'' экспонатының көрмесі болып өтті.

==Әдебиеті==
Италия әдебиетінің ежелгі [[фольклор]]ы сақталмаған. Орта ғасырлардағы Италия әдебиеті Рим империясы құлағаннан кейін 6 – 12 ғасырлар аралығында [[латын тілі]]нде пайда болды. Осы кезде Рим шіркеуінің өкілдері Дж. да Плано Карпинидің (1182 – 1252), [[Марко Поло]]ның (1254 – 1324) [[Орталық Азия]]ға жасаған саяхаттары туралы жол жазбалары дүниеге келген. Ұлттық диалектілерде жазылған әдеби ескерткіштер 12 ғасырдың аяғы мен 13 ғасырдың басында туды.

Италия әдебиетінің біртұтас әдеби тілін қалыптастырушы [[Данте Алигьери]] (1265 – 1321) болды. Оның негізгі шығармалары – ''“Жаңа өмір”'' (1292) повесі, ''“Құдіретті” комедиясы'' (1321), т.б. туындылары дүние жүзі әдебиетінің алтын қорына қосылды. [[Қайта өрлеу дәуірі]] кезіндегі Италия әдебиетінде ақын [[Петрарка|Ф.Петрарка]] (1304 – 1374), Дж. Боккаччо (1313 – 1375) шығармалары көрнекті орын алды. 15 ғасырда ежелгі дәуірді зерттеуші ғалым-жазушы Дж. Ф.П. Браччолини (1380 – 1459) мен Л. Валланың (1407 – 1457), т.б. латын тілінде жазылған шығармалары жазылды. 16 – 17 ғасырларда Ф.А. Ариостоның (1474 – 1533) ''“Қаhарлы Роланд” поэмасы'', Н.Макиавеллидің (1469 – 1527), П.Аретиноның (1492 – 1556), Дж. Бруноның (1548 – 1600) сатиралық комедиялары, Т.Тассоның (1544 – 1595) ''“Аминта”'', Б.Гваринидің (1538 – 1612) ''“Сенімді бақташы”'' атты драмалары жазылды. 17 ғасырда Италияның біршама бөлігін испан басқыншылары жаулап алуына байланысты әдебиетте біраз тоқырау пайда болды. 18 ғасырдың орта шенінен Италияның рухани өмірі қайта гүлденіп, ұлттық мәдениет өркендеу жолына түсті. 1848 – 49 жылғы революциядан кейін туған Р.Джованьолидің (1838 – 1915) ''“Спартак” романы'' мен Дж. Кардуччидің (1835 – 1907) саяси жырлары Италия әдебиетіндегі романтизмнен реализмге өту дәуірінің шындығын танытады. 19 ғасырдың аяғында Италия әдебиетінде жаңа романтикалық және символистік бағыт өріс алды. 1-дүниежүзілік соғыс жылдарында Италия әдебиеті дәстүрлі гуманистік бағытынан айныған жоқ. Фашистік билік үстемдік жүргізген жиырма жыл ішінде Италия әдебиетінің көптеген өкілдері әлеуметтік тақырыптар мен реалистік дәстүрден ажырап қалды. Дж. Джерманетто, Ч.Павезе, Э.Витторини, т.б. ақын-жазушылар өз шығармаларында фашистік кезеңнің ауыр зардабын суреттеп көрсетті.

20 ғасырдың 60-жылдарындағы Италия әдебиетінде жаңа ізденістерден туған күрделі шығармалар жарық көрді. Бұл ретте Моравияның әлеуметтік-психологиялық романдарын (''“Чочар”'', 1957; ''“Автомат”'', 1963, т.б.), Италия Кальвиноның (1923 жылы т.) повестерін, Г. Паризенің (1929) сатиралық романдарын (“Үй иесі”, 1965), т.б. жазушылардың шығармаларын атауға болады. Италия әдебиеті дүниежүзілік мәдениетте көрнекті орын алады. Италия әдебиетінен К.Гольдонидың “Екі қожаға бір қызметші” комедиясы (1948), Э.Амичистің “Апенниннен Анды тауларына” атты әңгімелер жинағы (1959), А.Дантенің “Құдіретті комедиясын” (“Тамұқ” атты бөлімі, 1971); Р.Джованьолидің “Спартагі” (1951, 1972); С. Марчтің ''“Күн сайын әр не жоғалмағы”'' (1971), т.б. қазақ тіліне аударылды.

==Өнері==
===Архитектура===
Ежелгі Рим империясының құлдырауынан кейін ортағасырлық Италия архитектурасы (Рим, Милан, т.б. жерлерде күмбезді шіркеулер салынды) қалыптаса бастады. Монументті шіркеу, тұрғын үй, мұнара, қақпа, қорған тұрғызу ісі дамыды. 13 – 14 ғасырларда [[готика]] дәстүрлі (Орвьето мен Миландағы, Флоренциядағы соборлар, Веккьо палаццосы, Венециядағы Дождар сарайы) өркендеді. Осы кезеңде ортағасырлық Италия қалаларының түр-сипаты қалыптасты. Қайта өркендеу дәуіріндегі (15 – 16 ғасырлар) Италияның архитектурасы жаңа бағытқа ауысып,  қала салу ісінің құралымдау және пропорциялау тәсілдері математикалық жолмен дамыды. Барокко (16 ғасырдың аяғы – 18 ғасыр) тұсындағы архитектура Италияның қалалары мен [[вилла]]ларында көлемді [[ансамбль]]дерімен, парктерімен, салтанатты басқыштарымен, бағаналарымен, хауыздарымен белгілі. 18 ғасырдың басында Италия архитектурасы дәстүрлі формада (Ф.Ювара, 1678 – 1736), 18 ғасырдың 2-жартысы мен 19 ғасырдың 1-жартысында [[классицизм]] бағытында болғандығы Миландағы архитектуралық ансамбль мен театр құрылысынан анық көрінеді. 19 ғасырдың 2-жартысы мен 20 ғасырдың басында қала орталықтарында [[эклектика]]лық құрылыстар көптеп салынды. Фашистік [[диктатура]] (1922 – 43) кезіндегі құрылыстарда монументтеу, әсіресе, жаңа классика басым болды. 20 ғасырдың 50 – 60-жылдары жаңа құрылыс материалдарын (темірлі-бетон, шынылы блок) пайдаланған Италия архитектурасы дамыды. Италия архитекторлары қазіргі заманғы архитектуралық форманы ұлттық дәстүрмен байланыстыруға ұмтылды.

===Кескіндеме өнері===
Италияның ортағасырлық кескіндеме өнері ежелгі дәуір өнері озық үлгілердің қарапайымдылық пен қарадүрсіндікке бағытталуы арқылы 8 – 11 ғасырларда ([[фреска]]лар, [[мозаика]]лар) қалыптасты. 12 ғасырдың аяғында діни тақырыптағы қондырғылы кескіндеме, құрылыстарды әсемдеу мақсатындағы мүсіндер, түрлі түсті инкрустация әдісі басым дамыды. 13 ғасырдың 2-жартысы мен 14 ғасырдың басында алдыңғы қатарлы қалалар Флоренция, [[Пиза]], Сиенада, негізінен, ежелгі дәуір өнері бағытын ұстанған ақсүйектер өнері (Проторенессанс) пайда болды. 15 ғасырда Қайта өркендеу дәуірінің өнері ортағасырлық шарттылықтан қол үзіп, адам мен табиғатты зерттеуге және де ежелгі дәуір өнері мұрасын толық меңгеруге батыл ден қойды. Мүсіншілер [[Донателло]] (1386 – 1466), Л.Гиберти (1381 – 1455), А.Вероккьо (1435 – 1488) күш пен қуатқа толы еркіндік көксеген жандардың бейнесін жасады. Суретші Мазаччо, С.Боттичелли, Дж. Беллини (1430 – 1516) еңбектерінде адам мен оны қоршаған болмыстың сұлулығы шебер бейнеленді. 15 ғасырдың аяғы мен 16 ғасырда бүкіл Еуропаға қанат жайған Қайта өркендеу дәуірінің өнері, әсіресе, адамгершілікті паш еткен классикалық айқындығымен ерекшеленеді. Бұл дәуірдің әйгілі өкілдері: [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланджело Буонарроти|Микеланджело]], [[Рафаэль Санти|Рафаэль]], Джорджоне, Тициан, П.Веронезе (1528 – 1588), Я.Тинторетто. 15 – 16 ғасырларда бейнелеу өнері, [[гравюра]], сән және қолданбалы өнер (үй жабдықтары, майолика, шыны), медаль соғу, театр декорациясы көркемдіктің жоғары дәрежесіне көтерілді. 16 ғасырдың аяғы мен 18 ғасырда Италия өнерінде бояуы бай, сәндіктің жоғары дәрежесіне көтерілген [[барокко]] өнері [мүсінші Л.Бернини, суретші Пьетро да Кортона (1596 – 1669)] басым бағыт болды. 16 ғасырдың аяғында Болонья мектебінде (М.Караваджо; Г.Рени, 1575 – 1642) [[академизм]] ағымындағы кескіндеме қалыптасты. 18 ғасырда гравюра мен театр декорациясы өнерінде классицизм бой көрсетті. 19 ғасырда мүсінші А.Канованың (1757 – 1822) бастауымен негізгі бағытқа айналған классицизм азаматтық пафостан қол үзді. Арнайы академизмге қарсы күрес Италия романтизмін, кейінірек реалистік өнердің тұрмыстық жанры мен табиғат көріністері суреттерін өмірге әкелді. Ол 20 ғасырда [[футуризм]]ге, кейін жаңа классицизмге ұласты. Қазіргі Италия өнерінде формалистік ағымдардың сюрреализм, абстракты өнер секілді түрлері тараған. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа реализм ағымы пайда болды. Қазақ мемлекеттік көркемсурет музейінде Моретто да Брешианың (Алессандро Бонвинчино болуы мүмкін, 1498 – 1554 ж.) “Нәрестелі мадоннасы”, Лука Камбиазоның (1527 – 1585) “Алтын ғасыры”, Франческо Моланың (1612 – 66) “Аласталған Агариі”, Джачинтоның (Джигонте, 1809 – 1876) “Әулие Перінің Римдегі қамалы”, Антон Домениконың (Габбиани, т.-ө.жылы белгісіз) “Аполлон мен музалары”, Франческоның (Ботальоли, 1742 – 18 ғасырдың аяғы), “Архитектуралық пейзажы”, Франческоның (Паннини, 18 ғасырдың 2-жартысында өмір сүрген) “Римдегі Соглассия ғибадатханасының қираған орны”, Проспер Жорж Антуан Марильяның (1811 – 1847) “Ніл жағалауы”, т.б. суретшілердің әр кезде, әр түрлі әдіспен орындаған шығармалары сақтаулы. 

===Музыка өнері===
Италияның музыкалық фольклорының алғашқы ноталық үлгілері 13 – 14 ғасырда жазылған. Италия халық музыкасының ерекшелігі әуенінің саздылығы мен би ырғақтарының алуан түрлілігінде. Италия – [[опера]], [[оратория]], [[кантата]], дербес оркестрлік музыканың, орган үшін жазылған пьесалардың, [[увертюра]]лар мен [[симфония]]лардың, кончерто гроссо, соната, т.б. жанрлардың отаны. Алғашқы невмадан бастап, осы күнгі нота жазу үлгісі (Гвидо д’Ареццо, 992 – 1050) де Италияда пайда болды. О.Петруччи (1466 – 1539) нотаны алғаш басып шығарса, Б.Кристофори (1655 – 1731) фортепианоны ойлап тауып, Дж.Царлино (1517 – 1590) гармония ғылымының негізін қалыптастырды. 16 – 18 ғасырларда дүние жүзіндегі ең жақсы скрипкалар (Амати, Гварнери әулеттері, А.Страдивари) осы елде жасалды. Алғашқы консерваториялар мен музыкалық академиялар Италияда пайда болды. 7 ғасырда Римде шіркеу әуендері бір жүйеге салынып, Григориан хоралына заңдастырылды, кейін ол бүкіл Батыс Еуропа діни музыкасының негізіне айналды. Фольклор негізінде тұрмыс-салт әндері ([[баркарола]], гондольера, т.б.), Қайта өркендеу дәуірінде вокальдік ансамбльдер (вилланелла, фроттола), билер (гальярда, сицилиана) ерекше өріс алды. Қала мәдениетінің өсуіне байланысты 14 ғасырда Арс Нова (жаңа өнер) деген атпен прогресшіл музыкалық бағыт қалыптасты; [[мадригал]], [[баллада]], качча сияқты вокальдік жанрлар және аспаптық музыка дамыды. К.Монтеверди (1567 – 1643) – операның тұңғыш классигі, әрі 17 ғасырдағы Венеция опера мектебінің негізін салушы. 17 ғасырда италиялықтар орган музыкасын жаңа белеске көтерді, камералық музыка жанрын, скрипкалық музыка мен ансамбльдік оркестр музыкасын дамытты. 18 ғасырда Аполитан опера мектебінің негізі салынды, бельканто өнері гүлденді. 18 ғасырдағы Италия А.Вивальди, Д.Скарлатти (1685 – 1757), Л.Боккерини (1743 – 1805), Дж.Саммартини (1701 – 1775), т.б. композиторлардың, ұлы скрипкашы Н.Паганини және фортепьянолық сонаталар мен этюдтардың авторы М.Клементидің (1752 – 1832) шығармашылығы әлемге танылды. 
19 ғасырда Дж.Россини, В.Беллини (1801 – 1835), Г.Доницетти (1797 – 1848), [[Джузеппе Верди]] сынды композиторлар опералық шығарманың атақты шеберлері атанды. 19 ғасырдың аяғында Италия операсында веризм ағымы пайда болды. 
====Музыкалық орындаушылар====
Италия аса жоғары музыкалық орындаушылық өнерімен, опера әншілерінің шеберлігімен ертеден әлемге аян. Милан ([[Ла Скала]]), Рим, Неаполь, Болонья, т.б. қалаларда опера театры бар. 20 ғасырда дүниежүзілік музыка мәдениетінде пианист Ф.Бузони (1866 – 1924), дирижер А.Тосканини (1867 – 1957) ерекше рөл атқарды. 20 ғасырдағы Италияның атақты әншілері: Э.Карузо (1873 – 1921), Т.Скипа (1889 – 1965), Б.Джильи (1890 – 1957), Т.Гобби (1913 – 1984), М.Дель Монако (1915 – 1982), Р.Тебальди (1922 жылыт.), Р.Скотто (1934 жылыт.), т.б.; белгілі дирижерлері: Т.Серафин (1878 – 1968), К.Цекки (1903 – 84), т.б.

===Театр өнері===
Италия театр өнерінің алғашқы элементтері халықтың диқаншылық әдет-ғұрыптары мен ойын-сауықтарында кездеседі. Орта ғасырларда пайда болған литургиялық драма мен [[мистерия]]да комедия-сатиралық бағыт басым болды. Қайта өркендеу дәуірінде тың театрлық мәдениет дамыды, драма теориясы дами бастады. 16 ғасырдың ортасында суырып салма Дель арте комедиясы (маска комедиясы) пайда болды. 17 ғасырдың аяғында Италия театры өзінің ұлттық ерекшелігін жоғалтып, маска комедиясы ақсүйек қауымының көңіл көтеретін сауығына айналды. 18 ғасырда Венеция мен Рим театр мәдениетінің ірі орталығына айналды. Әдеби театрмен қатар қуыршақ театры, акробаттардың, дар ойыны бишілері мен жәрмеңке думаншыларының өнері өріс алды. 18 ғасырдың аяғындағы саяси қозғалыс драматург В.Альфьери (1749 – 1803), актерлер А.Доррокези, К.Маркионни, т.б. дамытқан қаhармандық трагедияны туғызды. Жаңа актерлік өнер мектебінің негізін 1830 – 40 жылы актер Г.Медена салды. Оның артистік және қоғамдық ой-арманын шәкірттері А.Ристори (1822 – 1906), Э.Росси (1827 – 96), Т.Сальвини (1820 – 1915) ілгері дамытты. 1870 жылдан кейін [[мелодрама]], тұрмыс-салт тақырыбындағы жеңіл комедиялар театр репертуарынан кең орын алды. Үздік сахна шебері Э.Дузе (1858 – 1924), Сальвинидің сахналық дәстүрін ілгері дамытты.
 
Фашистік диктатура кезінде (1922 – 43) Италия театры мен драматургиясы ауыр күйзеліске ұшырады. Репертуарға көңіл көтеруге арналған жеңіл пьесалар енді, [[Модернизм|модернистік]] ағымдар кең етек алды. Тек Римдегі Көркем театр (жетекшісі Л.Пиранделло, 1867 – 1936), Тәуелсіздер театры мен Дель арте (жетекшісі актер әрі драматург А.Дж. Брагальи) театрының өнері назар аударды. Режиссер әрі актер Э.Де Филиппо (1900 – 84) ұйымдастырған Неапольдің Диалектілі театры ерекше орынға ие болды. 1947 жылы Миланда Пикколо-театры М.Горькийдің “Шыңырау түбінде” пьесасымен шымылдық ашты. 20 ғасырдың 60-жылдарының орта шенінен тұрақты театрлар нығая бастады. 

===Кино өнері===
Италияда алғашқы фильм 1896 жылы түсірілді. 1905 – 06 жылы Туринде, Римде, Миланда көркем фильмдер шығаратын кішігірім кинофирмалар ұйымдастырылды. 1-дүниежүзілік соғыстың алдында Италия [[кинематография]]сы әлемде жетекші орын алды. 1913 жылы жасалған “Помпейдің ақырғы күні” (режиссер Л.Маджи) мен “Кабирия” (режиссер Дж.Пастроне) фильмі көрермендер арасында кеңінен мәлім болды. 20 ғасырдың 30-жылдары белгілі әншілердің қатысуымен музыкалық фильмдер қойылып, кино өнері біршама жандана түсті. 1937 жылы Римде киностудия кешені тұрғызылып, Экспериментті киноорталығы деген атпен киноинститут құрылды. Фашизмнен азат етілгеннен кейін Италия кино өнерінде прогресшіл бағыт айқын байқалды. Бұл бағыттың көрнекті өкілдері: режиссер |Р.Росселлини (1906 – 1977), Л.Висконти (1906 – 1976), В.Де Сика (1901 – 1974), Дж. Де Сантис (1917 жылыт.), П.Джерми (1914 – 1974). [[Фашизм]]ге қарсы күрестегі Италия халқының бірлігін бейнелеген Росселлинидің ''“Рим – ашық қала”'' (1945) фильмі жаңа реализмнің манифесіне айналды. Соғыстан кейін (1946 – 52) ''“Шуша”'', ''“Велосипед ұрлаушылар”'', ''“Умберто Д”'' (режиссер Де Сика), ''“Қайғылы аңшылық”'', ''“Ащы күріш”'', ''“Рим сағат 11-де”'' (режиссер Де Сантис), “Үміт жолы” (режиссер Джерми), “Неаполь – миллионерлер қаласы” (режиссер Де Филиппо) сияқты фильмдер экранға шықты. 20 ғасырдың 60-жылдары “Неапольдің төрт күні” (режиссер Н.Лоя), “Рокко және оның бауырлары” (режиссер Висконти), “Тәтті өмір”, “Сегіз жарым” (режиссер Ф.Феллини, 1920 – 1993), т.б. қойылды. Дүние жүзіне есімі мәлім режиссер Феллини мен М.Антонионидың (1912 жылы түсірілген) фильмдері қоғамның рухани қайыршылығын өткір сынға алды. 20 ғасырдың 70 – 80-жылдары “XX ғасыр” (режиссер Б.Бертолуччи, 1941 жылы түсірілген), “Әке – қожайын”, “Әулие Лоренцо түні” (режиссер ағайынды Тавини), “Құпиялар, құпиялар” (режиссер ДжылыБертоуччи), “Жүрекке соққы” (режиссер Дж.Амелио), “Эчче Бомбо”, “Тәтті түстер”, “Бьянка” (режиссер Н.Моретти), т.б. фильмдер түсірілді. Белгілі актерлері: А.Маньяни (1908 – 1973), Дж.Мазина (1921 – 1994), С.Лорен (1934 жылы түсірілген), Дж.Лоллобриджида (1927 жылы түсірілген), М.Мастроянни (1923 ж.), А.Сорди (1919 ж.), М.Плачидо (1947 ж.), т.б.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Италия
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Еуропа елдері
 |Жерорта теңізімен шектесетін елдер
 |Еуроодақ мүшелері
 |Еуропа кеңесі
 |Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы
 |Қара теңіз экономикалық ынтымақтастығы ұйымы
 |G8
 |G20
}}

[[Санат:Италия|*]]</text>
      <sha1>n4o7vbjzgbf2pqxvs23pu0bmr0buxu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жапония</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5635</id>
    <revision>
      <id>3608710</id>
      <parentid>3608104</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[User talk:Nurbek2007|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3512098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55504" sha1="k4s5aop12hbmzaa69js88m6f3jd4qfx" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Жапония
 |Шынайы атауы           = &lt;span style=&quot;line-height:1.33em;&quot;&gt; {{lang-jp|日本}}&lt;br /&gt;(Нихон, Ниппон)
 |Атау септігі           = Жапония
 |Елтаңба                = Japanese Imperial Seal.svg
 |Байрақ                 = Flag of Japan.svg|border
 |Ұраны                  = ''Kimi ga Yo''{{nbsp|2}}(君が代)
 |Әнұранның аты          = Кими га ё
 |Аудио                  = Kimi ga Yo instrumental.ogg
  |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =49 |lat_sec =0 
  |lon_dir =E |lon_deg =104 |lon_min =0 |lon_sec = 0
  |region                 = JP
  |CoordScale             = 6000000
 |Картада                = Japan (orthographic projection).svg
  |карта тақырыбы        = Жапонияның орналасуы, ашық-жасыл түспен Ресей оккупация ([[Курил аралдары]]) жасап алған территориясы көрсетілген 
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі             = [[Парлменттік монархия|конституциялық]] [[монархия]]
 |Құрылды                 = [[11 ақпан]] [[б.з.д. 660 жыл]] (ресми)&lt;br /&gt;III—IV ғасыр (кейбір зерттеушілердің пікірі бойынша)
 |Тілі                    = [[жапон тілі]]
 |Мемлекеттік діні        = 
 |Астанасы                = [[Токио]]
 |Ірі қалалары            = Токио, [[Иокогама]], [[Осака]], [[Нагоя]], [[Саппоро]], [[Кобе]], [[Фукуока]], [[Киото]], [[Кавасаки (қала)|Кавасаки]], [[Сайтама (қала)|Сайтама]]
 |Басшы қызметі           = [[Жапония императорлары тізімі|Императоры]]&lt;br /&gt;[[Жапония Премьер-министрі|Премьер-министрі]] 
 |Басшылары               = [[Нарухито]]&lt;br /&gt;[[Санаэ Такаити]]
 |Жер аумағы              = 377 973&lt;ref&gt;{{cite web|title=Facts about Japan, General Information|url=http://www.japan.go.jp/japan/facts/|accessdate=January 29, 2017}}&lt;/ref&gt;
 |Жер аумағы бойынша орны = 61
 |Судың үлесі             = 3,55
 |Этнохороним             = [[жапондар]] 
  |Жұрты                  ={{құлдырау}} 125 900 000
  |Халық саны бойынша орны     = 11
  |Сарап жылы             = 2020
  |Санақ бойынша халық саны    = 24
  |Санақ жылы             = 2020
  |Халық тығыздығы        = 333,1
  |Тығыздық бойынша орны       = 41
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы     = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ       = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ (АҚТ)               = 5,749 трлн.&lt;ref name = imf2&gt;{{cite web|title=World Economic Outlook Database, April 2019 – Report for Selected Countries and Subjects|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=32&amp;pr.y=10&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=158&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|publisher=International Monetary Fund (IMF)|date= May 2019}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы    = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны          = 4
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 45,565&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 31
 |ЖІӨ (номинал)           = 5,176 трлн.&lt;ref name=imf2/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 3
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 41,021&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 26
 |АДИ                     = {{өсім}} 0,909&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=2018 Human Development Report |year=2017 |accessdate=March 23, 2017 |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі        = 2017
 |АДИ бойынша орны        = 19
 |АДИ деңгейі             = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;өте жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы          = 
 |Валютасы                = [[жапон иенасы]] (¥)
 |Интернет үйшігі         = [[.jp]]
 |ISO                     = JP
 |Телефон коды            = 81
 |Уақыт белдеуі           = [[жапон стандартты уақыты]]  
 |Түсініктемелер          = 
}}
'''Жапония''' ({{lang-jp|日本|Нихон, Ниппон}}, аударғанда «Күншығыс елі»&lt;ref name=&quot;Daijisen&quot;&gt;{{cite web |url=http://dictionary.goo.ne.jp/jn/167817/meaning/m0u/ |title=にほん【日本】 |website = デジタル大辞泉 |publisher=[[Сёгакукан]] |lang=ja |accessdate=2016-11-27}}&lt;/ref&gt;, ресми атауы {{нихонго|{{audio|help=no|Ja-nippon_nihonkoku.ogg|«Нихон коку», «Ниппон коку»}}|日本国}}) — [[Шығыс Азия]] жағалауларына жақын маңдағы [[Тынық мұхит]] аралдарында орналасқан мемлекет.

Ел 6852 аралдардан тұрады. Ең үлкендері: [[Хоккайдо]], [[Хонсю]], [[Сикоку]], [[Кюсю]]. Жер аумағы 372,2 мың км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Халық саны 126 млн. Ұлттық мерекесі 23 желтоқсан (император [[Акихито|Акихитоның]] туған күні күні).

[[Азия]] елдері ішінде орта ғасырлардағы жойқын жорықтардан, және одан кейінгі отаршылық тәуелдіктен аман қалған жалғыз екі елдің бірі - Жапония болады. [[19 ғ.|XIX ғ.]] Жапония өнеркәсібі қауырт өркендей бастады.

== Халқы ==
Жапония — бір ұлтты мемлекет. Халқының 99,4%-і — [[жапондар]]. Бұдан басқа [[қытайлар]], [[корейлер]], [[америкалықтар]] тұрады. Ресми тілі — [[жапон тілі]]. Негізгі діндері — [[синтоизм]] және [[буддизм]]. 

==Әкімшілігі==
Жапония — [[Парламенттік монархия|конституциялы]] [[монархия]]ны сақтаған ел. 1947 жылы 3 мамырда қабылданған конституция бойынша император — “''мемлекет пен халық бірлігінің көрінісі''”. Ол парламенттің ұсынысы бойынша премьер-министрді тағайындайды және премьер-министрдің ұсынысымен үкімет мүшелерін, Жоғарғы соттың төрағасы мен мүшелерін тағайындайды немесе орнынан алады. Конституция бойынша, мемлекет істерге толығымен премьер-министр басқаратын үкімет жауап береді. Жоғарғы заң шығарушы орган парламент — екі палатадан (өкілдер палатасы және кеңесшілер палатасынан) тұрады.

== Мемлекеттің қалыптасу тарихы ==
Жапон жеріндегі алғашқы тайпалық бірлестіктер III ғасырда қалыптаса бастады. Тарихи деректерге қарағанда, IV ғасырдың ортасына қарай Ямато тайпалық одағынан таптық негіздегі алғашқы мемлекет пайда болды. Елдің неғұрлым күшті дамыған оңтүстік-батысы VII ғасырда орталықтандырылған жапон мемлекетінің қалыптасуына негіз болды. Алғашқы астаналардың іргетасы Осака шығанағының жағалауында қаланған. Ұзақ уақыт бойы (VI—IXғғ.) елдің әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуына көршілес Қытайдың ықпалы зор болды. Олардан жапондар иероглифтік жазу үлгісін, буддизм мен конфуций діндерін, ғылым негіздері мен шаруашылық жүргізу тәжірибесін қабылдады. IX ғасырдың соңына қарай Жапония Қытаймен ресми қатынастарын үзді, бұл жапон өркениеті сипаты қалыптасуына қолайлы жағдай туғызды. XII ғасырдан бастап ел астанасының  (алғашында Камакура, кейіннен Эдо, қазіргі Токио) солтүстіккі ығысуы, феодалдық қатынастардың дамуы солтүстіктегі аудандардың біртіндеп шаруашылық тұрғыдан игеріле бастауына ықпал етті. Осыған қарамастан, ұзақ уақыт бойы елдің шаруашылық қуаты, негізінен, оңтүстікте шоғырланып келді, экономикалық орталық қызметін Осака қаласы атқарды.

== Қалалары ==
[[Сурет:Tokyo Oka2.JPG|thumb|left|250px| [[Токио]]]]

Жапония халқының бестен төрт бөлігі қалаларда тұрады. Кеме тоқтайтын айлағы мен зауыттары самсаған қалалар жағаны бойлай бір-бірімен иін тіресе созылып жатыр. Қала шетінде суға бөккен көк күріш алқабы жайқалады. Жапонияның ішкерірек аумақтарында, таулы аймақтары мен автомобиль магистральдары бойынан будда ғибадатханаларын, сондай-ақ хауызы мен нақышты тас қондырғылары бар шағын саябақтарды, сұлтан қамалдарын, шаруалардың сабанмен жабылған шошақ төбе ескі үйлерін көруге болады.

=== Жапонияның ең үлкен қалалары: ===
* [[Токио]]
* [[Иокогама]]
* [[Осака]]
* [[Нагоя]]
* [[Саппоро]]
* [[Кобе]]
* [[Киото]]
* [[Фукуока]]
* [[Кавасаки]]
* [[Сайтама]]

== Табиғаты ==
[[Сурет:Looking down from Daikanbo.jpg|thumb|Дайканбо Станциясы]]
''Жапония'' аралдарының жан-жағын [[Тынық мұхит]] пен оған кіретін ''Жапон'', [[Охот]], Шығысында [[Қытай]] т-дері қоршаған. Жерінің көп бөлігі таулы-қыратты болып келеді. Неғұрлым ірі таулары: [[Хидака]] мен [[Китами]] ([[Хоккайдо]] аралында), [[Оу]], [[Эчиго]], [[Хида]], [[Кисо]], [[Аканши]] ([[Хонсю]] аралында). Бұл тауларда сөнбеген жанартаулар әлі де көп. Ең белгілісі — ''Хонсю'' аралындағы 3776 м биіктікте орналасқан [[Фудзияма]] жанартауы. Елде жиі-жиі жер сілкіністері болады және мұхит жағалауларында [[цунами]] желі үнемі соғады. Жазық жерлер аз, ірі жазықтары [[Канто]] немесе [[Токио]] жазығы (''Хонсю'' аралында), [[Ишикари]] (''Хоккайдо'' аралында). Климаты [[муссон]]ды. Территориясының басым бөлігі — [[субтропикалық белдеу]]де, солтүстік — [[қоңыржай]], оңтүстік — [[тропикалық белдеу]]де орналасқан. Қаңтар айындағы орташа температура ''Хоккайдо'' аралында — 5ӘС, оңтүстікте 6ӘС, [[Рюкю]] топаралында 16ӘС, ал шілде айында 22, 27, 28ӘС. Жылдық жауын-шашын мөлшері ел аумағының көпшілік бөлігінде 1700 — 2000 мм, оңтүстікте 4000 мм-ге дейін. Көбінесе, жаздың аяғы мен күз айларында болатын [[тайфун]]дар нөсер жауын алып келеді. Өзендері шағын, бірақ суы мол, сондықтан электр қуатын өндіру мен жер суғаруға пайдаланылады. Территориясының 68%-ін қолдан өсірілген ормандар мен бұта тоғайлары алып жатыр. Ұлттық саябақтар ([[Бандай — Асахи]], [[Никко]], [[Сето-Найкай]], т.б.) мен қорықтар көп.

===Климат===
Жапония төрт мезгілі бар температуралық аймаққа жатады, бірақ оның климаты солтүстіктегі төмен температурадан оңтүстікте субтропиктікке дейін созылады. Климат сонымен қатар қыста континенттен және керісінше жазда соғатын маусымдық желге байланысты.

Жапонияны шамамен алты климаттық аймаққа бөлуге болады:

* [[Хоккайдо]] төмен температура аймағына жатады, ол ұзақ қыста аязды және жазда салқын болады.
* [[Жапон теңізі]]нде солтүстік-шығыстық маусымдық жел қыста қалың қар жауады. Тынық мұхит аймағына қарағанда жаз аз жылы, бірақ кейде [[Фён|фён]]оменге байланысты өте жоғары температура байқалады.
* Орталық таулардың климаты - бұл қыс пен жаздың, түн мен күннің температурасы әр түрлі өзгеретін типтік арал климаты.
* [[Жапонияның ішкі теңіз|Ішкі теңіз]] аймағы Чугоку және Сикоку аймақтарындағы таулардың маусымдық желдерді жауып тұруына байланысты қалыпты климатқа ие.
* Тынық мұхитына суық қыста мезгіл-мезгіл қар жауады, ал жазда оңтүстік-шығыс маусымдық жел кезінде ыстық және ылғалды болады.
*  [[Рюкю|Оңтүстік-батыс аралдары]] - субтропикалық аймақ. Қыс жылы, жаз ыстық. Жауын-шашын деңгейі өте жоғары, бұл жаңбырлы маусымның болуы мен [[Тайфун|тайфундардың]] пайда болуынан көрінеді.

===Табиғи қауіпті жағдайлар===
[[File:Sakurajima at Sunset.jpg|thumb|[[Сакурадзима]]]]
Жапон аралдары - [[Отты шеңбер|Тынық мұхитындағы от сақинасының бөлігі]]. 1990 жылдардың басында әлемдегі вулкандық белсенділіктің 10% -ы Жапонияда тіркелген. Жыл сайын күші 4-тен 6-ға дейін 1500-ге дейін [[Жер сілкіну|жер сілкінісі]] сирек емес. Еліміздің әр түкпірінде күн сайын ұсақ [[Жер сілкінісінің күші|жер сілкіністері]] болып, ғимараттар шайқалуда.

Жапония бірнеше ірі жер сілкіністерін бастан кешірді:

* 1923 жылы 1 қыркүйекте [[Кантодағы үлкен жер сілкінісі|Кантодағы үлкен жер сілкінісі]] болды (магнитудасы 8,3), ең қатты зардап шеккен [[Токио]] мен [[Йокогама]] қалалары болды - жүздеген мың адам қайтыс болды (542 мың адам әлі жоғалып кетті, 143 мың адам қайтыс болды), миллионға жуық адам үйсіз қалды өрттердің салдарынан.
* 1995 жылы 17 қаңтарда [[Кобе жер сілкінісі|Кобеде жер сілкінісі]] болды (магнитудасы 7,3), 6434 адам қайтыс болды.
* 2011 жылдың 11 наурызында Жапония тарихындағы ең үлкен 9 баллдық жер сілкіністерінің бірі солтүстік-шығыс жағалауында болды,&lt;ref&gt;[http://rian.ru/world/20110311/344795686.html Сейсмологи повысили оценку магнитуды землетрясения в Японии до 8,9].&lt;/ref&gt; жер сілкінісі жойқын [[Цунами|цунами]] тудырды. Ең көп зардап шеккен Мияги префектурасы және [[Сендай]] қаласы болды, мұнда толқын жотасының биіктігі 10 м-ге жетті.Сендай жағалауында 200-ден 300-ге дейін мәйіттер табылды.&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/japoniyada-2011-jyildan-berg-en-kuattyi-jer-slkns-boldyi-274855/ Жапонияда 2011 жылдан бергі ең қуатты жер сілкінісі болды]&lt;/ref&gt;

2011 жылдың 11 мен 25 наурызы аралығында Жапонияда 1-ден 9-ға дейінгі жер сілкіністерінің толқыны болды. Куәгерлердің айтуынша, көптеген қалаларда ол үнемі дерлік дірілдеп тұрған. Осы жер сілкіністерінің барлығы Жапонияға соққан бірнеше қуатты толқындарды тудырды, 3-тен рекордтық 10 метрге дейін. «Фукусима-1» атом электр станциясына толқындар соғылды, нәтижесінде апат болды, бұл [[Чернобыль апаты|Чернобыль атом электр станциясындағы апаттан]] кейінгі ең ауыр радиациялық апат болды.

Бұл оқиғалар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Жапониядағы ең үлкен дағдарыс деп аталады.

Жапония жер сілкінісінің жиі болуына байланысты жер сілкінісін зерттеу мен болжау бойынша әлемде көшбасшы болды. Заманауи технологиядағы жаңалықтар сейсмикалық белсенді аймақтарда да зәулім ғимараттар салуға мүмкіндік береді.

Тағы бір табиғи қауіп - Жапонияға [[Тынық мұхит]]тан келетін тайфундар ({{lang-jp|台風}} тайфу:),

== Географиясы ==
[[Сурет:Hokkaido map small.png|thumb|Хоккайдо аралы]]

Жапон аралдары солтүстіктен оңтүстікке қарай ұзыннан-ұзақ созылып жатыр. Жапонияның солтүстігінде, әсіресе [[Хоккайдо]] аралында, қар қалың түсіп, қысы едәуір суық болады, ал оңтүстігінің, [[Рюкю аралдары]]ның  ауа райы тропикалық климатқа жақын. ''Жапония'' – негізінен жылы әрі күн шуақты ел, алайда оның [[Климат|климаты]] әжептәуір ылғалды болып келеді.

Жапон аралдарының бүкіл ауданының алтындан бес бөлігіне жуығын қалың орманды, жартасты таулар алып жатыр. Ең биік тауы – [[Фудзи тауы]]. Ол – сөнген жанартау. Фудзиді жапондар киелі тау деп есептейді. Жапонияда толып жатқан сөнбеген жанартаулар, көптеген шипалы арасандар (ыстық бұлақтар) бар. Мұнда жер сілкіну жиі болып тұрады.

Жапония халқы негізінен теңіз жағалауын бойлай созылып жатқан құнарлы жазық алаптарда тұрады. Күріш алқаптарын, жеміс бақтары мен шай плантацияларын жыл сайын ұлғайып өсіп бара жатқан ірі қалалар ығыстырып, егістік жер тарыла түсуде.

==Әкімшілік-аумақтық бөлінісі==
{{main|Жапония префектуралары}}
{{Japan Regions and Prefectures Labelled Map}}

== Жапондардың салттары ==
[[Сурет:Shihonage.jpg|thumb]]
Жапондардың тұрмыс-тіршілігінде басқа бір мәдениетке ұқсамайтын өзіндік салты мол сақталған. Жапон үйлерінде жиһаз аз болады, еденіне күріш сабанынан тоқылған төсеніш - [[татами]] - төселеді. Жапондықтар аяқ киімдерін босағаға тастап, үйде шұлықпен немесе жалаңаяқ жүреді. Тамақтанатын әрі ұйықтайтын жері – еден. Сондықтан еденді әрқашан айнадай таза ұстайды.

Жапон өнері де, әсіресе кескіндеме өнері мен қуыршақ театры өзіндік ерекшеліктерге бай. Жапондар – сәнді гүл шоғын өте шебер жасайтын халық. Олардың [[дзю-до]], [[каратэ]], [[сумо]] күресі секілді ұлттық спорт түрлері бүгінде бүкіл дүние жүзіне белгілі.

Жапонияда [[Император]]дың билігі конституция арқылы шектелген: император - тек мемлекеттік символ боп табылады. Жапония [[Ұлыбритания]] сияқты – [[Конституциялық монархия]] болады.

== Тарихы ==
[[File:Jomon vessel 3000-2000BC.jpg|thumb|Орта [[Дзёмон кезеңі|дзёмон]] қыш ыдысының үлгісі]]
[[Сурет:Matsumoto Castle05s5s4592.jpg|thumb|[[Матсумото сарайы]]]]
Қазіргі ''Жапония'' аумағына адамдар [[неолит]] дәуірінде қоныстана бастаған. Алғашқы тұрғындар [[Азия]] құрлығынан топ-топ болып қоныс аударған деген жорамал бар. Олар жер өңдеумен, мал шаруасымен айналысқан ([[Джомон]] және [[Яйои]] мәдениеттері). Б.з.б. 2 ғ-дан бастап тайпалар одағы қалыптасып, [[ямато]] тайпалық одағы негізінде ежелгі ''Жапон'' мемлекеті пайда болды. Орталық мемлекеттік билік күшейіп, ''ямато'' билеушілері [[Қытай]] императорына бірнеше елшілік аттандырды (6 ғ.) және осы кезден бастап ел ішінде будда діні тарай бастады. ''Ямато'' патшалары өздерін ”[[тенно]]” деп атады және бұл атау күні бүгінге дейін император деген ұғымды білдіреді. 645 жылы болған  төңкерісінен кейін &quot;[[Тайка]]&quot; реформаларының нәтижесінде құл иелену жойылып, жалдамалы шаруалар мен ірі жер иелері пайда болды. 710 жылы алғашқы тұрақты астана [[Нара]] салынып, 784 жылы орталық [[Нагаоку]], 794 жылы [[Хейан]] қалаларына көшірілді. 11 ғасырда да ірі-ірі әскери топтар арасында билік үшін күрес басталып, 1192 жылдан бастап үкімет билігі тек сөз жүзінде ғана сақталды. [[Шогун]]дер елді әскербасыларының (''буши'') көмегімен басқарды. Бусилардың төменгі бөлігі ұсақ жер иелерінен тұрып, [[самурай]] деп аталды. [[Қытай]] мен [[Корея]]ны басып алған [[Шыңғыс хан]] империясы 1274 жылы және 1288 жылы екі рет ''Жапонияға'' сәтсіз жорық жасады. Елде 13 ғасырдан бастап сауда және қолөнер бірлестіктері (дза) көптеп құрыла бастады. Қалалардың саны өсті. 15 — 16 ғасырларда ''Қытай'' және ''Кореямен'' арадағы сауда дамыды. Кен орындары (алтын, күміс, мыс) пайда болды. ''Жапония'' жеріне алғаш рет еуропалықтар (1542 жылы португалдар, 1584 жылы испандар), [[христиан]] миссионерлері келе бастады. [[Иеясу Токугава]] (1542 — 1616) елдің бірігуін аяқтап, 1603 жылы сегун болып жарияланды. [[Токугава]] әулетінің билігі 1867 жылға дейін созылды. Аймақ билеушілері (''даймё'') үлкен жасақ ұстады. Оларға ''самурайлар'' қызмет етіп, еңбектері үшін күріш түрінде жалақы алды. Даймелердің үстінен қатаң бақылау орнатылды. Халық 4 әлеуметтік жікке (самурайлар, шаруалар, қолөнершілер, саудагерлер) бөлінді. Үкімет еуропалықтарға қарсы арнайы заңдар шығарып, олардың елге келуіне және ''христиан'' дінін насихаттауына тыйым салды. 1641 жылдан ''Қытай'' мен [[Голландия]] көпестері үшін [[Нагасаки]] (Дешима) порты ашылды. 18 ғасырдың аяқ кезінен бастап [[мануфактура]]лар (жібек өңдеу, қағаз, т.б.) пайда болып, нарықтық қатынастар дами бастады. 1850 — 1860 жылы ''Жапония'' [[АҚШ]] және [[еуропа]] мемлекеттердің қысымымен шетелдіктер үшін жаңа порттар ашуға мәжбүр болды.

1867 — 1868 жылғы ''революциядан'' кейін сёгундердің билігі аяқталып, жоғары билік императордың қолына өтті. Басқару жүйесі еуропалық үлгіге көшіріле бастады. 1871 жылы князьдіктер жойылып, орнына префектуралар құрылды. 1872 — 1873 жылы үкіметке төлейтін бірыңғай салық енгізілді. Нәтижесінде, 1868 — 1885 жылы 1300 жаңа өндіріс орындары ашылды. Кейбір кәсіпорындар арзан бағаға жеке меншікке, ең алдымен, аса ірі “[[Мицул]]”, “[[Митсубиши]]”, т.б. компанияларға сатылды. Сөйтіп, ірі кәсіпкерлер мен [[монархия]] арасында одақ қалыптасты. Бірте-бірте жапон билеушілері қорғаныстан сыртқы елдерге агрессиялық саясат жүргізуге көше бастады. 1876 жылы ''Кореямен'' екі арада тең емес [[Каихвас келісімі]] жасалынды. 1894 — 1895 жылы жапон-қытай соғысы болып, нәтижесінде, ''Жапония'' алғашқы отары [[Тайвань]], [[Пенхуледао]] аралдарын басып алды және ''Қытай'' мен ''Кореяға'' өз үстемдіктерін орната бастады. 20 ғасырдың бас кезінде [[Маньчжурия]] мен ''Корея'' үшін [[Ресей]]мен қарым-қатынас шиеленісіп, 1904 — 1905 жылы орыс-жапон соғысы болып өтті. [[АҚШ]] пен [[Ұлыбритания]]ның қолдауына сүйенген ''Жапония'' жеңіске жетіп, ''Ресей'' Кореядағы жапон үстемдігін мойындады және [[Қиыр Шығыс]]тағы [[Порт-Артур]], Дальний порттарынан, [[Оңтүстік Сахалин аралдары]]нан бас тартуға мәжбүр болды. 1910 жылы ''Жапония'' Кореяны толық жаулап алды. 1-дүниежүзілік соғыс жылдарында (1914 — 1918) еуропа мемлекеттердің өзара соғысып жатқанын пайдаланып, [[Германия]]ның Қытайдағы иеліктерін ([[Шандунг]] провинциясын, [[Маршалл]], [[Мариан]], [[Каролин]] аралдарын) басып алды да, Қытайға 21 талаптан тұратын [[Декларация]] тапсырды (1915, 18 қаңтар). Қытай бұл талаптарды, негізінен, орындауға мәжбүр болды. 1-дүниежүз. соғыс жылдарында Жапония өзінің Қиыр Шығыстағы бәсекелестерін (''Германия, Ұлыбритания, Ресей'') ығыстырды. 1914 — 1919 жылы өнеркәсіп өнімдері 13-тен 65 млрд. [[иен]]ге өсті. Ресейдегі азамат соғысын пайдаланып, 1918 жылы 5 сәуірде [[Владивосток]]ты басып алып, ''Қиыр Шығыс пен Сібірге'' баса көктеп енді. Алайда, 1922 жылы күзде жапон әскерлері кеңестік ''Қиыр Шығысты'' тастап шығуға мәжбүр болды. 1924 — 1925 жылы ''АҚШ'' және Ұлыбритания үкіметтерімен қайшылық күшейіп кетті де, Жапония [[КСРО]]-мен қарым-қатынас жасай бастады. 1929 — 1933 жылы елде экономикалық дағдарыс басталды. 3 млн-нан аса жұмыссыздар армиясы пайда болып, шаруалар да күрт кедейленіп кетті. “[[Жас офицерлер]]” ұйымдары пайда болып, үкіметтен елде әскери диктатура орнатуды талап етті. Сыртқы және ішкі саясатта әскерилердің беделі күрт өсті. 1931 жылы күзде ''Маньчжурияда'' қуыршақ үкімет ([[Маньчжоу — Го]]) құрылып, 1933 — 1936 жылы Қытайға қарсы агрессияны күшейтті. ''Жапония'' 1936 жылы қарашада Германиямен “[[Антикоминтерндік пакт]]іге” қол қойды да, 1937 жылы шілдеде Қытайды толық жаулап алу үшін соғыс бастады. 1938 жылы Қытайдың неғұрлым дамыған шығыс бөлігін толық басып алып, [[Кеңес Одағы]] мен [[Моңғолия]]ға шабуыл жасауға дайындалды. Бірақ 1938 жылы шілдеде [[Хасан көлі]] жағасында, 1939 жылы мамыр — тамыз айларында [[Халхин-Гол]] ауданында кеңес әскерлерінен жеңіліп қалды. Осыдан кейін жапондар “оңтүстік” бағытта, яғни еуропа мемлекеттер мен ''АҚШ-тың Оңтүстік-Шығыс Азиядағы'' отарларына шабуылды күшейтті. 1940 жылы қыркүйекте [[Үндіқытай]] түбегінің солтүстік басып алды. 1941 жылы 7 желтоқсан күні түнде жапон әскерлері ешқандай соғыс жарияламастан, америкалықтардың [[Гавай]] аралындағы негізгі соғыс базасы [[Перл-Харбор]]ға және [[Гуем]], [[Манила]], [[Ганконгке]] басып кірді. 1942 жылдың орта тұсына дейін [[Филиппин]]ді, [[Тайланд]]ты, [[Үндіқытай]]ды, [[Бирма]]ны, [[Малайзия]] мен [[Индонезия]]ны басып алды (қ. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]). 1945 жылы 6 — 9 тамыз күндері [[Америка]] әскери-әуе күштері Жапонияның 2 қаласына ([[Хиросима мен Нагасаки]]) атом бомбасын тастады. 1945 жылы 9 тамызда Кеңес әскерлері шабуылға шығып, ''Маньчжурияны'', ''Солтүстік Кореяны'', ''Оңтүстік Сахалин'' және ''Куриль'' аралдарын азат етті. 2 қыркүйек күні (1945) ''Жапония'' өзінің толық жеңілгендігі жөніндегі актіге қол қойды. Елге одақтастар атынан ''АҚШ'' әскерлері басып кірді. Жапония барлық отарларынан айырылып, ел экономикасы аса қиын жағдайда қалды. 1947 жылы 3 мамырда жаңа [[Конституция]] қабылданды. 1946 — 1949 жылы аграрлық реформа жүргізіліп, мемл. аппарат пен ағарту саласы демократияландырылды. Жүргізілген реформалар елдің әрі қарай жедел дамуына мүмкіндік туғызды. [[Корея соғысы]]на (1950 — 1953) қажетті әскери тапсырыстың күрт артуы өнеркәсіптің жедел дамуына алып келді. Сөйтіп, 1950 жылдардан бастап экономика тез арада көтеріліп, 60-жылдардың аяғына таман ''Жапония'' дамыған елдер арасында ''АҚШ-тан'' кейінгі 2-орынға шықты.

==Мемлекеттік және саяси құрылым==
{{main|Жапонияның мемлекеттік жүйесі}}
[[File:Emperor Akihito and empress Michiko of japan.jpg|thumb|Алдыңғы император [[Акихито]] мен императрица [[Митико]].]]
Жапония - [[Конституциялық монархия|конституциялық монархия]]. 1947 жылы 3 мамырда күшіне енген Конституцияға сәйкес [[Жапония императоры]] «мемлекет пен халық бірлігінің символы» болып табылады; ол барлық мемлекеттік тағайындаулар мен шешімдерді олар үшін жауап беретін [[Кабинет министров Японии|министрлер кабинетінің]] ұсынысы бойынша қабылдайды. Дипломатиялық кездесулерде ол мемлекет басшысының рөлін атқарады. 2019 жылдан бастап [[Нарухито]] Жапонияның императоры болды, ал оның орнына ханзада [[Фумихито]] келеді.

== Әдебиеті ==
[[Сурет:Kitagawa Utamaro - Toji san bijin (Three Beauties of the Present Day)From Bijin-ga (Pictures of Beautiful Women), published by Tsutaya Juzaburo - Google Art Project.jpg|thumb]]
''Жапон'' ауыз әдебиеті мен [[мифология]]сы жақсы дамыған.'' Жапон'' жазба әдебиетінің алғашқы үлгілері — “''Коджики''” шежіресі (712) мен “''Манъесю”'' өлеңдер жинағы (759). “''Коджики''” ертедегі мифтік әңгімелер, аңыздардан тұрады. “''Манъесю''” антологиясы халық поэзиясының 4516 үлгісін және алғашқы жазба әдебиет өкілдерінің (500-дей автордың) шығармаларын қамтыған. Шығармалардың көпшілігі танка жанры үлгісінде жазылған. 9 — 10 ғасырларда жапон прозасының алғашқы үлгілері пайда болды. [[Мурасаки Шикибу]]дың “''Генджи — моногатори''” романы (11 ғасыр) — әлем әдебиетіндегі алғашқы романдардың бірі. 
“''Хейке — моногатори''” (“''Тайр әулеті туралы әңгіме''”, 13 ғасыр), “''Тайхейки''” (“''Алып әлем туралы әңгіме''”, 14 ғасыр) [[гунки]] (әскери эпопея) жанрында жазылған. 15 — 16 ғасырларда поэзия жетекші рөл атқарды. Театрлар ашылып, драматургиялық шығармалар жазыла бастады. Онда, көбінесе, әскери тақырыптар қамтылды. 15 ғасырда әскери эпопеяларды серілік романдар ығыстырып шығарды. Мысалы, “''Согамоногатари''” (“''Ағайынды Согалар туралы әңгіме''”), “''Ешицуне-ки''” (“''Ешицуне туралы әңгіме''”), т.б. 17 ғасырда [[Ихара Сайкаку]]дың (1642 — 1693) “''Бір еркектің махаббат машақаты''” (1682) романы, [[Чикамацу Монзаемо]]ның (1655 — 1724) пьесалары танымал болды. Бұл жылдары ақындар [[Басе]] (1643 — 1694), [[Бусано]] (1716 — 1783), [[Исса]] (1763 — 1827) шығармалары әдебиет тарихынан елеулі орын алды. 18 ғасырда [[Цурия Нанбоку]] (1755 — 1829), [[Каватаке Мокуами]] (1816 — 1893) сияқты драматургтердің есімі танымал болды. 
20 ғасырдың басында [[Киносита Наое]]нің “''Отты бағана''” романы, ақын [[Ишикава Такубоку]]дың (1885 — 1912) “''Бір уыс құм''” (1910), “''Көңілсіз ойыншық''” (1912) шығармалары әдебиеттің даму бағытын айқындады. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін Жапония әдебиетінде жаңа кезең пайда болды. Қоғамның ішкі қайшылықтары әдебиетте де түрліше бағыттар мен ағымдар тудырды. Дәстүрлік бағыттың өкілдері — ''Нагай Кафу, Сига Наоя, Масамуне Хакуте,'' т.б. болды. [[Ясунари Кавабата]]ға “''Қарлы ел''” (1947), “''Мың қанатты тырна''” (1951) повестері мен “''Таулар дауысы''” (1953), “''Көне астана''” (1961) романдары үшін 1968 жылы [[Нобель сыйлығы]] берілді. 20 ғасырдың 2-жартысында [[Шимода Сейджи]]дің “''Таңсәрі''” (1970), [[Накадзато Кисе]]нің “''Айырық''” (1963), [[Суми Суэн]]нің “''Өткелсіз өзен''” (1970), [[Кубода Сейдің]] “''Сякунаго деревнясының күнделігі''” (1972) романдарында Жапонияның өткір әлеуметтік мәселелері көтерілді. Жапон әдебиетінен қазақ тіліне “''Жапон ертегілері''” (1959), “''Жапон әңгімелері''” (1965), “''Хиросима қасіреті''” (жинақ, 1969),[[Шимазаки Тоссон]]ның “''Орындалмаған өсиет''”, [[Эндо Сюсану]]дың “''Әйел жүрегі''” (1970) кітаптары аударылды. [[М.Әуезов]] (1960), [[Ғ.Мүсірепов]] (1967) Жапонияда болып, екі ел қаламгерлері арасындағы шығармалар байланыстардың негізін қалаған.

== Өнері ==
[[Сурет:Geisha at Asakusa (DORONKO) 001.jpg|thumb| [[Гейша]]]]
''Жапония'' өнерінің өзіндік ұлттық ерекшеліктері мол. Төбесі сабанмен жабылған ағаш құрылыстар ''Жапония'' архитектурасының ежелгі ескерткіштеріне жатады (б.з.б. 1 ғасырдағы [[Изумо Исе]]  ғибадатханасы). 6 ғасырда будда дінімен бірге келген ''қытай'' мәдениеті ''Жапония'' архитектурасында өз таңбасын қалдырды [[(Хорюджи]], [[Якушиджи]], [[Төдай]]дан ғибадатханалары). Жапонияның астанасы [[Нора]] 8 ғасырда қытай үлгісімен салынды. 12 — 16 ғасырларда ''Жапония'' тұрғын үйінің жаңа түрі қалыптасты. 19 ғасырдың 2-жартысынан бастап ''Жапония'' архитектурасы [[Батыс Еуропа]] мен [[Америка]]ның ықпалында болды. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін ''Жапония'' архитектурасы ұлттық дәстүрде дами бастады, ірі қалаларды жаңарту ісі қолға алынды (''Токио, Нагасаки, Хиросима''). ''Жапония'' бейнелеу өнерінің ежелгі ескерткіштері неолит дәуіріне саяды. Б.з.б. 3 ғасырда қоңырау пішінді қола бұйымдар мен айналарға жапырақ, т.б. суреттер салу, 3 — 6 ғасырларда “''ханива''” — адамдар мен аңдардың балшықтан домбаздалған бейнелерін жасау өнері дамыды. 9 — 11 ғасырларда діни мүсінді нақыштай түсуге көңіл аударылса, 12 — 14 ғасырларда өнердің бұл түрі монументті сипат алды (Камакурадағы [[Будда]] мүсіні, 13 ғасыр). ''Жапония'' өнеріне 14 ғасырдан бастап ''Қытай'' кескіндемесі елеулі ықпал етті. 16 — 18 ғасырларда жанрлық кескіндеме дами түсті. 19 ғасырдың аяғында еуропа стильмен сурет салу дәстүрге енді. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін ''Жапония'' бейнелеу өнерінде кескіндеме (''Тошико, Маруни Ири,'' т.б.), графика (''Уэно Маното, Хирохару Нии'', т.б.) жанрлары дамыды. Жапония музыкасы туралы алғашқы деректер 3 ғасырдан сақталған. 7 ғасырда сарай музыкасы дамыды. ''Жапония'' ұлттық музыкасынан корей, қытай, үнді халықтары музыкалық мәдениетінің ықпалы да байқалады. Ежелгі музыкалық дәстүрлер де жақсы сақталған. Соның бір түрі — кагура. Бұл — мифтік сюжетке негізделген ғұрыптық би. Қазіргі кезде халық биі түрінде кездеседі. Музыка халық аспаптары: ''сямисэн кото'' (ішекті аспаптар), ''хи тирики'' (үрлемелі аспап), ''фуэ, шакухачи'' (бамбук флейталар). 16 ғасырдан бастап [[Еуропа]] музыкасы тарай бастап, 1868 жылдан кейін кең өріс алды. Жапонияның қазіргі музыкасын шартты түрде дәстүрлі, ұлттық және батыс мектебі деп 3 бағытқа бөледі. Дәстүрлі мектептің көрнекті өкілі композитор [[Миячи]] (1883 — 1956) болды. Қазіргі ұлттық мектептің өкілдері: ''Ясуджи, Мақудайра, Ифукуба'', т.б. Жапонияның музыкалық орталықтары ''Токио', Осоко, Киото, Нагоя'' сияқты консерваториялары бар ірі қалаларға шоғырланған. ''Жапония'' театры тарихында гигаку (7 ғасыр), бугаку (11 ғасырдан кейін), сингаку, саругаку деп аталатын халық өнерінің түрлері белгілі орын алады. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында ''симпа, сингэки, синкокучэки'' сияқты театр өнерінің жаңа түрлері пайда болды. ''Шингеки'' — еуропа театр ықпалымен 20 ғасырдың басында пайда болған драмалық жанрында Жапонияда алғашқы кинофильм 1899 жылы түсірілді. 1908 жылы ''Киото'' мен ''Токиода'' отандық киностудия ашылды. Алғашқы кезде осы заманғы сюжетке және тарихи аңыздарға негізделген фильмдер жасалды. 1931 жылы дыбысты кинолар шыға бастады. 20 ғасырдың ортасында тәуелсіз кино өндірісі мен прокаттық кинокомпаниялар пайда болды. Ұлттық және еуропалық киноның озық дәстүрін дамытқан Куросава шығармашылығы Жапонияның кинематографиясының жаңа өрістеу кезеңін бастады. 20 ғасырдың 60 — 70-жылдары және одан кейінгі кезеңде бейбітшілікті насихаттап, адамгершілікті паш еткен “''Ұмытпа сол бір күндерді''” (1963, реж. [[Х. Теенгахара]]), “''Ереуілші''” (1967, реж. [[М.Кобияши]]), “''Трамвай доңғалағының дүрсілімен''” (1971, реж. [[Акира Куросава]]), т.б. көптеген көркемдігі жоғары фильмдер шықты. Жапонияның ғылыми-көпшілік және мультипликациялық фильмдері де айтарлықтай табысқа жеткен.

== Қазақстан мен Жапония арасындағы экономика­лық ынтымақтастық ==

Соңғы төрт-бес жыл бедерінде екі елдің өзара сауда-эко­номикалық қатынастары еселеп арта түскен. 2005 жылы [[Қазақстан]] мен Жапония ара­сындағы тауар айналымы 736,1 миллион долларды құраса, 2006 жылдың жарты жылында ол 439,2 миллион долларға жетіп отыр. Мұны өткен жылдың аталған мерзімімен салыстырғанда 21 пайызға артқандығын көруге болады. Ал Қазақстан Жапония рыногына негізінен ферроқорытпа, болат, титан, жерасты сирек металдарын экспорттаса, бұл ел бізге автокөліктер мен олардың бөлшектерін, сондай-ақ электр жабдықтары мен тұрмыстық техникаларды импорттап келеді.

Біраз жылдардан бері Жапонияның халықаралық ынтымақтастық банкі Қазақстанда несие беру арқылы бірқатар жобаларды жүзеге асыра бастады. Олардың ішінде темір жол көлігінің тасымал қуатын арттыруға, [[Ертіс өзені]] үстінен көпір құрылысын салуға, Астанадағы халықаралық әуежайды қайта жөндеуден өткізуге, [[Батыс Қазақстан]]да көлік жолдары жүйесін дамытуға, Атыраудағы [[мұнай]] өңдеу зауытын күрделі жөндеуден өткізуге арналған жобалар бар. Бүгінде солардың бірқатары жүзеге асырылды да.

''Қазақстан мен Жапония'' арасындағы өзара ынтымақтастықтың жаңа сатыға көтеріліп, байланыстардың орныға бастауына 1994 жылдың сәуірінде және 1999 жылдың желтоқсанында Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]]тың осы елге жасаған ресми сапарлары негізін қалағанын атап өткен жөн. Екі мемлекеттің гуманитарлық саладағы ынтымақтастығы да уақыт өткен сайын жақсарып келеді. Оған Қазақстан басшысының Токиоға жасаған алғашқы сапары барысында Нұрсұлтан Назарбаевтың Жапонияның сол кездегі Премьер-Министрі [[М.Хосокаваға]] соғыс жылдарында Қазақстан аумағында әскери тұтқында болып, қайтыс болғандардың тізімі бар “''Естелік кітапты''” табыс еткені дәлел болмақ.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;&lt;/ref&gt;

== Жапон даналығы ==
# Ойладың ба? - Істе!, Істедің бе? - Ойланба!
# Кеткенді - ұстама! Келетіннен - қателесіп қалма!
# Жақсының жауы болған жақсы, жаманның досы болғанша.
# Қарапайымдық - ұлы адамға тән.
# Жоғарыға көтерілгісі келетін адам - баспалдақ ойлап табады.
# Күйеуі мен әйелі қол мен көз тәрізді болуы керек: қол ауырса - көз жылайды, көз жыласа - қол жасын сүртеді.
# Алыс сапар да - жақын жолдан басталады.
# Әдемі гүлдер - жеміс әкелмейді.
# Тек қана жатқан адам - ешқашан сүрінбейді.
# Бір жылы сөз - қыстың үш айын да жылы етуі мүмкін.
# Ақымақ пен есуасқа - арқашан жол бер!
# Қолыңнан келгенше істе, ал қалған жағы тағдырдың жазғаны.
# Күлкі шыққан үйге - бақыт келеді.
# Күлімдеген жүзге - ауыр сөз айтуға болмайды.
# Суық шай мен суық күрішке - шыдауға болады,
# Суық көз қарас пен суық сөзге - шыдау қиын.
# Қалаған қыз - қабырғадан өтеді.
# Сұрау - бір минуттық ұят, ал білмеу - өмірдің соңына дейін - ұят.
# Терең өзендер - дыбыссыз ағады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Жапония
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Азия елдері
 |Жапон теңізі бойындағы елдер
 |Сары теңіз бойындағы елдер
 |Шығыс Қытай теңізі бойындағы елдер
 |SAARC
 |Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы
 |G8
 |G20
 |Шығыс Азия елдері саммиті
}}

[[Санат:Жапония|*]]</text>
      <sha1>k4s5aop12hbmzaa69js88m6f3jd4qfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Черногория</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6097</id>
    <revision>
      <id>3608732</id>
      <parentid>3443873</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T18:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Ақпарат дұрысталды</comment>
      <origin>3608732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44114" sha1="7xlx5523rmtd86fakeklitutdvo5j7o" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Черногория Республикасы
 |Шынайы атауы           = {{lang2|me|sr|Црна Гора / Crna Gora}}
 |Атау септігі           = Черногория
 |Елтаңба                = Coat of arms of Montenegro.svg
 |Байрақ                 = Flag of Montenegro.svg 
 |Ұраны                  = 
 |Әнұранның аты          = Ој свијетла мајска зоро
 |Аудио                  = National Anthem of Montenegro.ogg
 |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =50 |lat_sec =0 
  |lon_dir =E |lon_deg =19 |lon_min =10 |lon_sec = 0
  |region                 = MN
  |CoordScale             =
 |Картада                = Europe-Montenegro.svg
  |карта тақырыбы        = 
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі             = [[Парламенттік республика]]
 |Құрылды                 =
 |Тәуелсіздік күні        = [[3 маусым]] [[2006 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды      = [[Сербия және Черногория|Сербия және Черногорияның мемлекеттік одағы]]
 |Тілі                    = [[Черногор тілі]]&lt;ref&gt;[https://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=187544#LinkTarget_1506 Черногория Конституциясы 13 бап]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[серб тілі]]
 |Мемлекеттік діні        = 
 |Астанасы                = [[Подгорица]]&lt;ref name=&quot;skupstina.me&quot;&gt;[http://www.skupstina.me/index.php/me/ustav-crne-gore Ustav Crne Gore]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[http://www.skupstina.me/index.php/en/ustav-crne-gore &quot;The capital of Montenegro shall be Podgorica, The Old Royal Capital of Montenegro shall be Cetinje.&quot; (The Constitution of Montenegro)]&lt;/ref&gt;
 |Ірі қалалары            = Подгорица, [[Никшич]], [[Плевля]], [[Биело-Поле]], [[Херцег-Нови]], [[Беране]], [[Цетине]], [[Будва]]
 |Басшы қызметі           = [[Черногор президенті|Президенті]]&lt;br /&gt;[[Черногор премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]]&lt;br /&gt;[[Черногория Арламенті|Парламент спикері]]
 |Басшылары               = [[Яков Милатович]]&lt;br /&gt;[[Милойко Спаич]]&lt;br /&gt;[[Андрия Мандич]]
 |Жер аумағы              = 13 812
 |Жер аумағы бойынша орны = 156-шы
 |Судың үлесі             = 2,6
 |Этнохороним             = Черногорлықтар, черногорлық
  |Жұрты                  = {{өсім}} 628 076
  |Халық саны бойынша орны     = 163-ші
  |Сарап жылы             = 2019
  |Санақ бойынша халық саны    = 
  |Санақ жылы             = 
  |Халық тығыздығы        = 45
  |Тығыздық бойынша орны       = 133-ші
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы     = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ       = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ (АҚТ)               = 12,516&amp;nbsp;млрд.&lt;ref name=&quot;WEO2019&quot;&gt;{{cite web |date=October 2019 |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&amp;ey=2020&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=72&amp;pr1.y=18&amp;c=943&amp;s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]] | access-date=8 December 2019}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы    = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны          =
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 20,084&lt;ref name=&quot;WEO2019&quot;/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 74-ші
 |ЖІӨ (номинал)           = 5,424&amp;nbsp;млрд.&lt;ref name=&quot;WEO2019&quot;/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 8,704&lt;ref name=&quot;WEO2019&quot;/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 72-ші
 |АДИ                     = {{өсім}} 0,816&lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=United Nations Development Programme|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі        = 2018
 |АДИ бойынша орны        = 52-ші
 |АДИ деңгейі             = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;өте жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы          = 
 |Валютасы                = [[Еуро]]
 |Интернет үйшігі         = [[.yu]],&amp;nbsp;[[.cs]],&amp;nbsp;[[.me]]
 |ISO                     = 
 |Телефон коды            = 382
 |Уақыт белдеуі           = +1
 |Түсініктемелер          = 
}}
[[Image:Montenegro municipalities.png|thumb|250px|right]]
'''Черногория''' ({{Lang-me|Црна Гора / Crna Gora}}), ''Қаратау'' — Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы, [[Балқан түбегі]]нің [[Адрия теңізі]] жағалауындағы мемлекет. Оңт.-батысында [[Хорватия]]мен, солт.-батысында  [[Босния және Герцеговина|Босния және Герцоговинамен]], шығысында [[Сербия]]мен, оңт.-шығысында [[Албания]]мен шектеседі. Аум. 13,8 мың км². Астанасы — [[Подгорица]] қ.

== Атауы ==
Елдің Батыс Еуропаның көптеген тілдерінде Венециандық Черногорияның (тоғаннан «тау» + «қара»), яғни «қара таулар», Ловцен тауының көрінісінен алынған, тығыз мәңгілік орманды ормандарды бейімдеу болып табылады. Басқа тілдерде, «қара тау» деген тіркесді тиісті тілге тікелей аудару елдің аты, мысалы, {{lang-sq|Mali i Zi}}, {{lang-el|Μαυροβούνιο}}, {{lang-tr|Karadağ}}.

== Халқы ==
Халқы 622 359 мыңдай адам (2018), оның 43,1%-ын — [[черногорлықтар]], 32%-ын — [[сербтер]], 7,8%-ын — [[босниялықтар]], 5%-ын — [[албандар]], [[хорваттар]], [[цыгандар]], т.б. құрады. Дінге сенушілердің 74,2%-ы православиелік христиандар, 17,7%-ы — мұсылмандар, 3,6%-ы — католиктер. Ресми тілі — [[серб тілі|серб]], черногорлықтардың тілі де қолданылады.

Конституциясы бойынша мемлекет басшысы — президент. Жоғ. заң шығарушы органы — парламент (скупщина). БҰҰ-ның (2006 ж. 28 маусымнан), Еуропа қауіпсіздігі мен ынтымақтастығы ұйымының (2006 ж. 21 маусымнан) мүшесі. Ақша бірлігі — еуро. Ұлттық мейрамы — 13 шілде, Тәуелсіздік күні.

== Географиясы ==
Елдің аумағын шартты түрде үш бөлікке бөлуге болады: Адриатика теңізінің жағалауы, оның екі ірі қаласы: Подгорица мен Никсич және елдің шығысындағы тау жүйелері орналасқан салыстырмалы түрде тегіс орталық бөлігі.

Мемлекеттің құрлықтағы шекараларының ұзындығы 614 км: батысында Хорватия Республикасымен - 14 км; солтүстік-батысында Босния және Герцеговинамен – 225 км; солтүстік-шығыста Сербия Республикасымен және Косовомен – 203 км; оңтүстік-шығысында Албания Республикасымен – 172 км

=== Черногория жер бедері ===
Черногорияның көп бөлігін өзен аңғарлары мен каньондармен бөлінген Динар таулары алып жатыр (мысалы, Тара өзенінің каньоны). Тау сілемдерінде, кей жерлерде альпілік рельефтің түрлері кездеседі. Елдің оңтүстік-батысында (Ескі Черногория аумағы) егістіктері, шұңқырлары мен үңгірлері бар карст үстірттері бар. Шкодер көлінің солтүстік жағалауы мен Адриатика теңізінің жағалауында жазық рельефті аймақтар бар. Еліміздің ең биік нүктесі – Боботов-Кук тауы, оның биіктігі 2522 метр.

Адриатика теңізінің жағалау сызығында негізінен таулы, абразиялық жағалаулар бар. Котор шығанағы көзге түседі

=== Геология ===
Ел аумағы Жерорта теңізі қатпарлы белдеуінің ішінде орналасқан (Динарик қатпарлы-жабын жүйесі). Оңтүстік-батысы палеозой, мезозой және палеоген шөгінді қабаттарынан: әктастардан және флештерден тұрады. Черногорияның солтүстік-шығысында офиолиттерден, әктастардан және гранитоидтардан құралған. Ел сейсмикалық жоғары аймақта орналасқан, әсіресе Адриатикалық жағалау сызығының бойындағы сейсмикалық белсенді аймақ.

Черногория пайдалы қазбалары бокситтер, мыс-қорғасын-мырыш күміс кендері, қоңыр көмір, мәрмәр, табиғи құрылыс материалдары, Адриатика теңізінің қайраңында мұнай және газ кен орындары бар.

=== Гидрология ===
Ел аумағының жартысынан астамы Дунай алабының өзендеріне (мысалы, Лим және Тара өзендері) тиесілі. Қалған бөлігі Адриатикалық теңіз бассейніне жатады (мысалы, Морака өзені). Черногория Шкодер көлінің 60% акваториясының иелігінде. Елдің таулы бөлігінде көптеген карст және таулы-мұздық (мысалы, Крно-Йезеро) тектес көлдер бар. Черногория аумағында гидроэнергетика қажеттіліктері үшін жалпы көлемі 1 км³ су қоймалары да бар.

Жаңартылатын су ресурстары негізінен Черногорияда қалыптасады. 2010 жылы су алудың жылдық көлемі 160 млн м³ құрады, оның 60%-ы шаруашылық қажеттіліктеріне жұмсалды, 39%-ы өнеркәсіптік кәсіпорындарда, 1%-ы ауыл шаруашылығы кешенінде пайдаланылды.

=== Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі ===
2015 жылғы жағдай бойынша ел аумағының 68,4%-ын ормандар алып жатыр. Неғұрлым орманды - бұл Черногорияның солтүстігіндегі ортаңғы таулар, мұнда бук және қылқан жапырақты ормандар 1,8 км биіктікке дейін таралған, олар негізінен ақ шырша мен еуропалық шыршадан тұрады; Дурмитор тау жотасында қара қарағай өскен аймақтар болды. сақталған. Котор шығанағының жағалауында каштан ормандары бар. Адриатика теңізінің жағалау сызығында жерорта теңізі типті ормандар, атап айтқанда, голм еменінен өседі. Карстты үстірттердің өсімдіктері бұталар мен аласа ағаш түрлерімен (шығыс мүйізі, мамық емен, құлмақ) кездеседі. Динар тауларында тау қарағайы өседі, ал биік таулардың шыңдарында альпі өсімдіктері дамыған. Еліміздегі тамырлы өсімдік түрлерінің жалпы санының 7%-ы (3250 дана) эндемик.

Черногория аумағында сүтқоректілердің 65 түрі бар. Солтүстіктегі таулы аймақта қоңыр аю, кәдімгі сілеусін, марал және т.б. мекендейді.Адриатика жағалауы құстардың қоныс аударатын жолдарында орналасқан (мысалы, Черногорияда елде кездесетін 330 құс түрінің 204-і ұя салады), мысалы, кішкентай қарақат, бұйра пеликан және т.б. Бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділердің арасында көптеген эндемикалық және реликті түрлер бар (мысалы, еуропалық протей Динар тауларының эндемигі); олардың ең көп саны Ловцен және Проклетие тау жоталарында, сондай-ақ Шкодер көлінде тұрады.

Елдің таулы аймақтарында қоңыр топырақтар жиі кездеседі, ал Черногорияның қалған бөлігінде шымтезек-әкті топырақтар басым.

=== Климат ===
Ел аумағының негізгі бөлігі қоңыржай климатта, Адриатика теңізінің жағалауы жерорта теңізінің климатында орналасқан. Қысы жылы және ылғалды, жазы ыстық және құрғақ. Черногория таулы бөлігінде қаңтардың орташа температурасы -5 - +1,5 ° C, шілде - +14 - +20 ° C. Оңтүстік-шығыста және жағалау сызығында қаңтардың орташа температурасы 5-8 °С, шілдеде - +23 - +26 °C аралығында өзгереді. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері жылына 1600-1800 миллиметр, жағалаудан 3000 миллиметрге дейін, Котор шығанағы жағалауынан 4500 миллиметрден астам.

=== Экология ===
Табысты экологиялық саясаттың арқасында еліміздің сыртқы ортаға қышқыл түзетін қосылыстар мен қатты бөлшектердің шығарындылары азайды. Черногория жерүсті суларының көпшілігі қанағаттанарлық жағдайда. Республиканың қорғауында жануарлардың 250 түрі бар (оның ішінде 298 құс түрі, 42 бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділер түрі, 10 сүтқоректілер түрі). Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар Черногория аумағының шамамен 10% (барлығы 50-ден астам) алып жатыр. Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Дурмитор ұлттық саябағы. Шкодра көлі мен Котор шығанағының жағасындағы галофитті мекендеу орындары Рамсар конвенциясына сәйкес қорғалатын халықаралық маңызы бар сулы-батпақты жерлер мәртебесіне ие болды.

== Тарихы ==
=== Ежелгі дүние ===
Қазіргі Черногория аумағында бірінші адам Орта плейстоценде пайда болды. Неолит пен энеолитте Старчево-Кришская, Винча (қазіргі Черногорияның солтүстігі), Импрессо, Данильская, Хварская (оңтүстік-батыс), Накованская, Любляна және Вучедольская мәдениеттері болды. Энеолиттің аяғында және қола дәуірінде Черногория аумағына Ямная мәдениеті әсер етті.

Ерте темір дәуірінде аймақта иллириялықтармен корреляциялық әлеуметтік құрылымдар қалыптасты. Біздің эрамызға дейінгі IV ғасырдан бастап.  III ғасырға дейін. Черногория жағалауындағы аймақтар гректердің ықпалына ұшырады. III  ғасырдың екінші жартысында Балқан түбегінің батысында римдік экспансия басталды, нәтижесінде бұл жерлер Рим империясының құрамына кірді. Черногория аумағы Иллирикум провинциясына, одан кейін Далматияға және  III ғасырдың аяғынан бастап Превалитанаға кірді. Осы кезде Рисиний, Бутуа, Олциниус және Диоклея қалаларының негізі қаланды. Провинцияның ішкі аймағында ежелгі Рим мәдениетінің ықпалы үлкен болмады.

=== Орта ғасыр ===
Біздің заманымыздың V ғасырдың аяғынан бастап қазіргі Черногория жерлері остготтар патшалығының құрамына кірді. 535-536 жылдары бұл аумақ Византияға өтті. VII ғасырда аймақ славян отарлауына ұшырады. X ғасырдың бірінші жартысында Черногория аумағы Травуния (батыс), Дукла (оңтүстік) және Византия (солтүстік-шығыс) арасында бөлінді.

Дуклья князь Стефан Воиславтың қол астында Византиядан азат етілді, 11 ғасырдың екінші жартысында ол Серб жерлерінің көпшілігін (оның ішінде Раска мен Боснияны қоса) қамтыды және көп ұзамай ыдырап кетті. 1186 жылға қарай бұрынғы Дукланың жерлерін Неманжич әулетінің қол астында болған Раскаға енгізу процесі аяқталды; қосылған аймақ Зета деп аталды. Зета Князьдігі 14 ғасырдың екінші жартысында тәуелсіздік алды, бірақ 1421 жылы ол Серб Деспотатының құрамына кірді. 1444 жылы Зета территориясында Венециандық протекторат құрылды. 1496-1499 жылдары аймақ Осман империясының қол астына алынып, Шкодра Санжакының құрамына кірді, ал жағалаудағы қалалар (Бар, Ульцинж, Котор және Будва) Венеция Республикасының бақылауында қалды.

=== Жаңа Заман ===
Шкодра Санжак жерінен 1513 жылы Черногория бөлінді. XVI ғасырдың бірінші жартысында Черногорияның таулы аймақтарында жекелеген көп балалы әулеттерден тұратын ағайындықтарды бір-бірімен жер байлығы үшін таласқан тайпаларға біріктіру арқылы рулық жүйе құрылып, қанды жауласу әдет-ғұрпы кең тарады. Бұл тайпалардың мәдени біріктіруші орталығы Четинье монастырінде орналасқан Черногория православие шіркеуі болды. Бұл кезеңдегі Черногория экономикасының негізі маусымдық мал шаруашылығы болды, ресурстарды ұрлау мақсатында көрші халықтарға шабуыл жасаудан тұратын шабуыл жиі болды.

1697 жылы Данило Петрович Негош митрополит болды, ол Черногория тайпаларының бірігуін және Осман империясынан азаттық үшін күресті бастады. 1711 жылдан бастап Черногория Ресеймен дипломатиялық қатынас орната бастады (мысалы, Черногория митрополиттері Ресейге барып, одан қолдау алды). Данило Негоштың орнына оның жиені Савва келді. Савваның тең билеушісі Василий III Петрович қайтыс болған кезде, Черногориядағы билікті қашып кеткен Петр III ретінде көрсетіп, Черногория халқының қолдауын алған Степан Малый басқарды.

Петр I Петрович тұсында 1785 жылы Махмуд Бушатлиа Черногорияға басып кірді, ол 1796 жылы Крусы шайқасында черногориялықтардың Бушатлиа әскерлерін жеңуімен аяқталды. Петр I тұсында Черногория Осман сұлтанының ықпалына қарсы күресті бастады, оған Адриатика теңізінің жағалауына жету әрекеттері кіреді. І Петрдің мұрагері Петр II Петрович Үкімет Сенатын құрды, елдің алғашқы әкімшілік мекемелерін құрды, салық жүйесін енгізді. II Петр тұсында Черногория мен Ресей империясының саяси жақындасуы жалғасты.

=== XX-XXI ғасыр ===
Черногория Корольдігі Балқан соғыстарына (1912-1913) қатысты, нәтижесінде оған жаңа аумақтар қосылды, бірақ әскери операциялар нәтижесінде ел экономикасы әлсіреп қалды. 1914 жылы Черногория Бірінші дүниежүзілік соғысқа Антанта жағында кірді, бірақ 1916 жылы оны [[Аустрия-Мажарстан]] әскерлері басып алды. 1918 жылы 26 қарашада Ұлы Ұлттық Жиналыс Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігіне (1929 жылдан - Югославия Корольдігі) қосылу туралы шешім қабылдады.

1941 жылы сәуірде Черногория Италия Корольдігінің шабуылына ұшырады: Котор шығанағы төңірегіндегі аумақ аннексияланды, қалған аумақта қуыршақ үкіметі құрылды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстан]] кейін Черногория Социалистік Республикасы Югославияның құрамына кірді. 1992-2006 жылдары Черногория Югославия Федеративтік Республикасының (2003 жылға дейін) және Сербия мен Черногория Мемлекеттік Одағының құрамында болды.

21 мамырда Черногорияда референдум өтті, оған қатысқандардың 55,5% егеменді мемлекет құру үшін дауыс берді; 2006 жылы 3 маусымда Черногория Скупщинассы елдің тәуелсіздігін жариялады, ал 28 маусымда Черногория [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ-ға]] мүше болды. 2007 жылы елдің саяси жүйесін бекітетін конституция қабылданып, Черногория тілі мемлекеттік тіл болып жарияланды.

2008 жылдың 15 желтоқсанында Черногорияға [[Босния және Герцеговина|Босния және Герцеговинадан]] Суторина ауылына қатысты аумақтық талаптарға қарамастан, 2015 жылдың 26 ​​тамызында шешілген Черногория [[Еуропа одағы|Еуропалық Одаққа]] кіруге өтініш берді. 2010 жылдан бері Черногория [[Еуропа одағы|ЕО]] мүшелігіне үміткер. 2016 жылы ел [[НАТО|НАТО-ға]] кірді.

2016 жылдың 16 қазанында (Скупщинаға сайлау күні) Черногория құқық қорғау органдары 20 лаңкестің ұсталғаны туралы хабарлады. Құқық қорғау органдарының мәліметінше, 500-ге жуық адамнан тұратын топ төңкеріс жасауы керек еді, оның ішінде ел премьер-министрі Мило Джукановичті өлтіру де бар.

== Экономикасы ==
'''Артықшылықтары''': Тұрақты нарықтық экономикаға сәтті көшті. Төмен [[инфляция]] (0,9%). Салыстырмалы түрде жоғары экономикалық өсу (орташа еуропалық деңгейден жоғары) және мемлекеттік қарыздың төмендігі (орташа еуропалық деңгейден төмен). [[Еуропа]] елдерімен салыстырғанда әлі де салыстырмалы түрде арзан және жақсы білімді, жұмыс күші. Жұмыссыздық деңгейінің төмендеуі және жұмыс күші тапшылығының кеңеюі жағдайында 2019 жылғы жағдай бойынша жалақының өсуі экономикалық баяулаумен шектелмейді.

'''Әлсіз жақтары''': нашар ресурстық база. Күшті сыбайлас жемқорлық. Нарықтық реформаларды баяу ілгерілету. Инфрақұрылымға шағын инвестиция. [[Еуропа|Еуропаның]] басқа салыстырмалы түрде кедей елдеріне де тән ең үлкен мәселе – жыл сайын еңбекке жарамды жұмыс күшінің тапшылығының артуы және туу деңгейінің төмендігі мен халықтың жоғары эмиграциясына байланысты зейнеткерлер санының артуы. әлемнің басқа, бай, елдері.

=== Жалпы жағдайы, негізгі көрсеткіштері ===
2014 жылы Черногория [[Аларман қабілет тепетендігі|АҚТ]] бойынша [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]] көлемі 9,423 млрд [[АҚШ доллары|АҚШ долларын]] құрады – әлемде 151 орын (жан басына шаққанда шамамен 15 100 АҚШ доллары – әлемде 103 орын). 2014 жылы тіркелген экономикалық өсу қарқыны шамамен 1,5% (әлемде 166 орын). 2014 жылғы мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігі 1,56 млрд АҚШ долларын, шығыс бөлігі 1,63 млрд АҚШ долларын, бюджет тапшылығы ЖІӨ-нің 1,5 пайызын құрайды.

2014 жылдың қорытындысы бойынша дефляция тіркелді – 0,7%

Экономиканың табиғаты – нарықтық. [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]] көлемінде 2013 жылғы өнеркәсіп өндірісінің үлесі 21,2%, қызмет көрсету саласы – 70,5%, ауыл шаруашылығы – 8,3%. Бұл ретте өнеркәсіпте 17,9%, ауыл шаруашылығында 5,3%, қызмет көрсету саласында 76,8% жұмыс істейді. Еңбекке жарамды халықтың жалпы саны 263200 адам (әлемде 164-орын), жұмыссыздық деңгейі 18,5% (әлемде 162-орын). 2021 жылдың мамырындағы жағдай бойынша Черногориядағы орташа жалақы айына 792 € (938,84 доллар, брутто) және 530 еуро (628,26 доллар, нетто) құрайды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап ең төменгі жалақы (нетто) 250 евроны құрайды. Кейтц индексі (елдегі ең төменгі және орташа жалақы арасындағы қатынас) 2021 жылдың шілдесінен бастап (орта есеппен 530 еуро және ең төменгі 250 еуро) шамамен 47% құрайды. 2022 жылдың 1 қаңтарынан бастап ең төменгі жалақы 567,54 евро (брутто) және 450 евро (нетто) құрайды. 2022 жылдың ақпан айындағы жағдай бойынша Черногориядағы орташа жалақы айына 875 € (951,69 $, брутто) және 706 € (767,88 $, нетто) құрайды.

=== Өнеркәсіп ===
2013 жылы [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]] құрылымындағы өнеркәсіп өндірісінің үлесі 21,2% құрады, бұл көлемнің үштен екі бөлігінен астамы металлургия саласына тиесілі. Бұл ретте өнеркәсіпте жұмыспен қамтылғандар саны аз – еңбекке қабілетті халықтың 17,9% құрайды. Жалпы экономика бойынша өсу қарқыны жоғары – 2013 жылы шамамен 4,5%.

Дәстүрлі түрде Черногория экономикасының негізін қара металлургия (орталығы Никич), алюминий өңдеу ([[Подгорица]]), электр өнеркәсібі (Цетинье), тоқыма өнеркәсібі (Биело Поле), кеме жасау және кеме жөндеу (Биела, Бар), жеңіл. және тамақ өнеркәсібі (Никсич, Бар), ағаш өңдеу (Розае, Беране, Пльевля, Никсич). Ең маңызды пайдалы қазбаларға боксит, темір рудасы және көмір жатады. Негізгі өнеркәсіп саласы темекі өсіру, тұз өндіру және алюминий өндіру болып табылады.

=== Ауыл шаруашылығы ===
Негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары дәнді дақылдар, [[картоп]], [[темекі]], [[жүзім]], [[цитрус]] [[Жемістер хикаяты|жемістері]], [[зәйтүн]] және [[інжір]].

[[Югославия]] кезінде Черногория федерацияның субсидияланған республикасы болды. Черногория Сербия жағында әрекет еткен 1990-шы жылдардың басындағы соғыстар және одан кейінгі «кіші» Югославияның оқшаулануы елдің экономикасы айтарлықтай дәрежеде шайқалды. Осыған қарамастан, 2000 жылдардың басында Черногория халықаралық аренада өзін таба алды, жазда да, қыста да туризм үшін тартымды орынға айналды; содан бері ел жыл сайын айтарлықтай экономикалық өсуді бастан кешірді. 2014 жылы еліміздің туризмнен түскен табысы жалпы ішкі өнімнің 20 пайызын құрады. Сарапшылар алдағы 10 жылда табыстың жылдық өсімі 7,7%-ды құрайды деп болжайды. Герцег-Нови, Будва, Бечичи, Петровац қалаларындағы халықаралық курорттар, сондай-ақ тарихи және табиғи көрнекті орындар – Котор шығанағының жағасындағы Котор қаласы, Четиньенің бұрынғы астанасы, Скадар көлі, Ловчен тауы өте танымал. , биік таулы монастырь Острог, Тара өзенінің каньоны (Еуропадағы ең үлкен және әлемдегі екінші: оның тереңдігі 1300 м жетеді), Дурмитор ұлттық саябағы және оның Забляк тау шаңғысы курорты (теңіз деңгейінен 1465 метр биіктікте, ол). Балқандағы ең биік қала). Мемлекет саясаты туризм саласын жан-жақты дамытуға бағытталған, оған өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығына басымдық берілген. Бұған, атап айтқанда, Черногорияны «экологиялық таза мемлекет» деп жариялау дәлел.

=== Сыртқы сауда ===
2014 жылғы сыртқы сауда көлемі 2 806 млн долларды құрайды. '''Экспорт''': [[алюминий]], кемелер, көліктер, азық-түлік және шараптар. '''Импорт''': [[Отын]], машиналар мен жабдықтар, халық тұтынатын тауарлар. Черногория сыртқы саудасының географиялық таралуы (2014 ж.)
* ЕО елдері – 44,0% (1238 млн доллар);
* Африка елдері – 14% (0,5 млрд доллар);
* Қытай – 6,4% (179 млн доллар);
* Түркия – 2,0% ($55 млн);
* Америка – 1,9% (53 млн доллар);

== Жергілікті асхана ==
Жергілікті асхана “жергілікті, балық, италиялық” үш мектептен тұрады. Адриат теңізінің жақын болғанына қарамастан, Қаратауда балық өте қымбат.

Жергілікті асхана – шошқа немесе сиыр етінің “ертегісі”. Жергілікті шараптардың халықаралық нарықта орны болмаса да, назар аударарлықтай. Атақты қаратаулық “Вранац” жергілікті шарап шығарудағы ғаламат нәтиже деп айтуға болады.

Жергілікті ақ шараптар – “Крунак”(жүзім арағы). Әсіресе, Хорватия ауданымен шектесетін қалаларда су жетіспейді. Құбырдағы суға хлор себіледі. Алайда авиасоққылар мен жүйелердің тозғандығынан құбырдан су ішу ұсынылмайды. Минералды немесе шөлмектегі суды пайдаланыңыз. Сүт пастерленеді, барлық сүт өнімдерін пайдалану қауіпсіз. Жергілікті ет, үй құстары, теңіз өнімдері, жеміс-жидектер денсаулыққа зиян тигізбейді. 

== Мемлекеттік-саяси құрылым ==
2007 жылы 20 қазанда Черногория Конституциясы қабылданды. Конституцияның бірінші бабына сәйкес, Черногория еркін, демократиялық, экологиялық таза, құқықтық мемлекет қағидаттарына негізделген әлеуметтік әділетті мемлекет болып табылады.

=== Саяси құрылым ===
[[Сурет:2016 Montenegrin parliament interruption.jpg|нобай|Черногория Парламенті (Скупщина)]]
Черногория - парламенттік республика. Конституция бойынша билік заң шығарушы, атқарушы және сот болып бөлінеді. Президент ресми түрде билікті бөлу жүйесіне кірмейді.

Заң шығарушы билік – Ассамблеяға – ел парламентіне, ал атқарушы билік – Черногория президенті мен үкіметіне – Владқа тиесілі. Бұл күш құрылымдарының барлығы елордада орналасқан.

Президент жалпыға бірдей тікелей жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланады. Филип Вуянович 2003 жылдың 22 мамырынан 2018 жылдың 22 мамырына дейін Черногория президенті қызметін атқарды. 2018 жылдың 20 мамырынан бастап Мило Джуканович президент болып табылады. 2023 жылдың 2 сәуірінде Яков Милатович жаңа президент болып сайланды.

Скупштина (Черног. Скупштина Црна Гора) – елдің бір палаталы парламенті, 81 депутаттан тұрады. Депутаттар жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 4 жыл мерзімге сайланады. Сайлау пропорционалдық жүйе бойынша өтеді. 76 депутат және албан азшылығынан ұсынылған 5 албан өкілі сайланады.

Атқарушы билікті Үкімет (Черног. Влад Црна Гора) жүзеге асырады. Үкімет құрамын Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша Ассамблея бекітеді.

Сот жүйесі екі сатылы. Черногория Жоғарғы Соты бүкіл ел бойынша құқық қолдану тәжірибесінің бірлігін қамтамасыз етеді.

Екі сатылы сот жүйесінен басқа Конституциялық сот та бар.

=== Сыртқы саясат ===
2006 жылы тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Черногория [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ-ға]] мүше 181 мемлекетпен, сондай-ақ ішінара мойындалған Палестина, Косово және Мальта орденімен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.

2010 жылы Черногория [[Еуропа одағы|ЕО]]-ға үміткер елдің ресми мәртебесін алды. Содан бері ел өз заңнамасын [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақ]] талаптарына сәйкестендірді. 2022 жылғы жағдай бойынша, ЕО-ға үміткер барлық елдердің ішінде Черногория келіссөздер басшыларының ең көп талаптарын орындады. 2014 жылдың наурыз айының соңында ЕО мүшелігіне ресми үміткер мәртебесіне ие болған Черногория Ресейге қарсы санкцияларға қосылатынын мәлімдеді. 2016 жылдың 2 маусымында Черногория Ресей мен [[Украина|Украинаның]] 149 азаматына қарсы қосымша санкция салды.

Черногория басшылығы да НАТО-мен жақындасу бағытын белгіледі. Осы мақсатта Черногория мен [[НАТО]] өкілдері 2016 жылдың мамыр айында елдің одаққа кіруі туралы хаттамаға қол қойды. Осы хаттамаға қол қойылғаннан кейін Черногория НАТО-ның барлық отырыстарында бақылаушы мәртебесін алды. 2017 жылдың 12 мамырына дейін НАТО-ға мүше барлық елдер Черногорияның альянсқа қосылуы туралы хаттаманы ратификациялады. 2017 жылдың 5 маусымында Вашингтондағы АҚШ Мемлекеттік департаментінің ғимаратында Черногорияның альянсқа қосылуының ресми рәсімі өтті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Черногория
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Еуропа елдері
 |Жерорта теңізімен шектесетін елдер
 |Еуропа кеңесі
 |Франкофония 
}}

[[Санат:Черногория|*]]</text>
      <sha1>7xlx5523rmtd86fakeklitutdvo5j7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уругвай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6164</id>
    <revision>
      <id>3608734</id>
      <parentid>3556374</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T18:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8402" sha1="dpy2uvrwlbqljcu5xnq1lf9a1y3rm7b" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Шығыс Уругвай Республикасы
 |Шынайы атауы           = {{lang-es|República Oriental del Uruguay}}
 |Септік                 = 
 |Елтаңба                = Coat_of_arms_of_Uruguay.svg
 |Байрақ                 = Flag of Uruguay.svg{{!}}border
 |Ұраны                  = Libertad o Muerte&lt;br&gt;({{tr-es|Бостандық немесе өлім}})
 |Әнұранның аты          = Orientales, la Patria o la Tumba
 |Аудио                  = 
 |lat_dir =S  |lat_deg =32 |lat_min =48 |lat_sec = 0
  |lon_dir = W |lon_deg =56 |lon_min =2 |lon_sec = 0
  |region                 = UY
  |CoordScale             = 2000000
 |Картада                = Uruguay (orthographic projection).svg
  |карта тақырыбы        =
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі            = [[Президенттік республика]]
 |Құрылды                =
 |Тәуелсіздік күні       = [[25 тамыз]] [[1825 жыл]] 
 |Тәуелсіздігін алды     = [[Бразилия империясы]]нан
 |Тілі                   = [[испан тілі]]
 |Мемлекеттік діні       = 
 |Астанасы               = [[Монтевидео]]
 |Ірі қалалары           = Монтевидео, [[Мальдонадо (қала)|Мальдонадо]], [[Сальто (қала)|Сальто]]
 |Басшы қызметі          = [[Уругвай президенттерінің тізімі|Президенті]]&lt;br /&gt;Вице-президенті
 |Басшылары              = [[Яманду Орси]]&lt;br /&gt;[[Каролина Коссе]]
 |Жер аумағы             = 176 215
 |Жер аумағы бойынша орны = 89-шы
 |Судың үлесі            = 1,5
 |Этнохороним            = 
  |Жұрты                 = 3 444 006
  |Халық саны бойынша орны  = 99-шы
  |Сарап жылы           = 2016
  |Санақ бойынша халық саны = 3 480 314&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140209083630/http://www.ine.gub.uy/censos2011/resultadosfinales/analisispais.pdf Resultados del Censo de Población 2011: población, crecimiento y estructura por sexo y edad] ine.gub.uy&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы           = 2011
  |Халық тығыздығы      = 19,8
  |Тығыздық бойынша орны   = 99-шы
 |ЖІӨ                   = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы   = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ      = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны  = 
 |ЖІӨ (АҚТ)             = 84,628 млрд.&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=48&amp;pr.y=15&amp;sy=2018&amp;ey=2023&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=298&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Report for Selected Countries and Subjects – Uruguay|work=World Economic Outlook |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы  = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны        = 48-ші
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 24,051&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 60-шы
 |ЖІӨ (номинал)         = 60,231 млрд.&lt;ref name=imf2/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 28-ші
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 17,118&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 43-ші
 |АДИ                    = {{өсім}} 0,804&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme }}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі       = 2017
 |АДИ бойынша орны       = 55-ші
 |АДИ деңгейі            = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;өте жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы         = 
 |Валютасы               = [[Уругвай песосы]]
 |Интернет үйшігі        = [[.uy]]
 |ISO                    = 
 |Телефон коды           = 598
 |Уақыт белдеуі          = 
 |Түсініктемелер         = 
}}
'''Уругвай''' ({{lang-es|Uruguay}}), '''Шығыс Уругвай Республикасы''' ({{lang-es|República Oriental del Uruguay}} {{IPA|[reˈpuβlika oɾjenˈtal del uɾuˈɣwai]}}) — [[Оңтүстік Америка]]дағы мемлекет.

Солтүстігінде [[Бразилия]]мен, батысында [[Аргентина]]мен, шығысы мен оңтүстігінде [[Атлант мұхиты]]мен шектеседі.

Құрлық шекараларының ұзындығы 1564 км, жағалау сызығы 660 км.

БҰҰ, [[МЕРКОСУР]], ДСҰ мүшесі. Унитарлық мемлекет.

Астанасы-[[Монтевидео]] қаласы. Уругвай Чили, Коста-Рика және Панамамен бірге (Кариб теңізінің кейбір аралдық мемлекеттерін қоспағанда) Латын Америкасындағы ең демократиялық, жемқор емес, қауіпсіз және бай елдердің бірі болып саналады.

== Этимологиясы ==
Ел өз атауын Уругвай өзенінің құрметіне алды, оның атауы өз кезегінде гуарани үндістерінің тілінен шыққан және &quot;түрлі-түсті құстардың өзені&quot;деп аударылған.

&quot;República Oriental&quot; өрнегі республикалық басқару формасы құрылғаннан кейін &quot;Banco Oriental&quot; (Шығыс жағалау) тарады. 

==Тарихы==
Қазіргі Уругвай аумағын испандықтар жаулап алғанға дейін оның аумағында чаррой үндістерінің тайпалары өмір сүрген. XVI ғасырда (1515 жылдан бастап) испандықтардың енуі басталды.

1776-1810 жылдары сол кездегі Шығыс жолақ деп аталатын елдің аумағы Рио-де-ла-Платаның вице-патшалығының құрамына кірді.

Ұлт-азаттық күрес басталғаннан кейін Уругвай тұрғындары, әсіресе гаучо, Хосе Хервасио Артигастың Испаниядан да, Буэнос-Айрестен де, [[Бразилия]]дан басып кірген португалдық әскерлерден тәуелсіздік алу үшін революциялық күресін қолдады.

1810 Уругвайда испандық отаршылдық үстемдікке қарсы халықтық көтеріліс басталды, күресті Хосе Артигас басқарды. 1811 жылы Уругвайдың [[Испания]]дан тәуелсіздігі жарияланды. 1814 жылы Уругвай испан әскерлерінен босатылды. 1821 жылы Уругвай Бразилияның құрамына кірді. ауыстыру кезінде пайда болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://portal.gub.uy/ Portal del Estado Uruguayo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809113827/http://portal.gub.uy/ |date=2011-08-09 }}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Уругвай
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Оңтүстік Америка елдері
 |Америка мемлекеттері ұйымы
 |Анд қоғамы
 |Оңтүстік Америка ұлттары одағы
 |Меркосур
}}

[[Санат:Уругвай|*]]</text>
      <sha1>dpy2uvrwlbqljcu5xnq1lf9a1y3rm7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Солтүстік Македония</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6245</id>
    <revision>
      <id>3608731</id>
      <parentid>3572028</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T18:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Ақпарат жаңартылды</comment>
      <origin>3608731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37325" sha1="0a9uylo7g6er1jtil48ysu2g8yvwmmv" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Солтүстік Македония Республикасы
 |Шынайы атауы           = {{lang-mk|Република Северна Македонија}}
 |Атау септігі           = Македония
 |Елтаңба                = Coat of arms of North Macedonia.svg
 |Байрақ                 = Flag of the Republic of Macedonia.svg 
 |Ұраны                  = Бостандық немесе өлім
 |Әнұранның аты          = Денес Над Македонија
 |Аудио                  = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 41|lat_min = 37|lat_sec = 0
  |lon_dir =E |lon_deg = 21|lon_min = 43|lon_sec = 0
  |region                 = 
  |CoordScale             =1000000
 |Картада                = Location Macedonia Europe.png
  |карта тақырыбы        =
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі             = [[Парламенттік республика]]
 |Құрылды                 =
 |Тәуелсіздік күні        = [[8 қыркүйек]] [[1991 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды      = [[Социалистік Федеративті Югославия Республикасы|СФЮР]]-ден
 |Тілдері             = [[Македон тілі|Македон]] және [[Албан тілі|албан тілдері]]
 |Мемлекеттік діні        = 
 |Астанасы                = [[Скопье]]
 |Ірі қаласы          = Скопье, [[Куманово]], [[Битола]]
 |Басшы қызметі           = [[Солтүстік Македония президенті|Президенті]]&lt;br /&gt;[[Солтүстік Македония премьер-министрі|Премьер-министрі]]
 |Басшылары               = [[Гордана Силяновская-Давкова]]&lt;br /&gt;[[Христиан Мицкоский]] 
 |Жер аумағы              = 25 713
 |Жер аумағы бойынша орны = 145-ші
 |Судың үлесі             = 1,9
 |Этнохороним             = 
  |Жұрты                  = {{өсім}} 2 077 132&lt;ref&gt;{{cite web |title=Population on 1 January |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&amp;init=1&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;plugin=1 |website=ec.europa.eu/eurostat |publisher=Eurostat |accessdate=14 January 2020}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны     = 146-шы
  |Сарап жылы             = 2019
  |Санақ бойынша халық саны    = 2 022 547
  |Санақ жылы             = 2002
  |Халық тығыздығы        = 80,1
  |Тығыздық бойынша орны       = 122-ші
 |ЖІӨ                     = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы     = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ       = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны   = 
 |ЖІӨ (АҚТ)               = 33,822&amp;nbsp;млрд.&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |date=20 October 2018 |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&amp;ey=2019&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=72&amp;pr1.y=8&amp;c=914%2C962%2C943%2C963%2C918%2C960%2C968%2C942%2C961%2C174%2C186%2C967&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=IMF}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы    = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны          = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 16,253&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 
 |ЖІӨ (номинал)           = 12,383&amp;nbsp;млрд.&lt;ref name=imf2/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал)бойынша орны             = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 6,143&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 
 |АДИ                     = {{өсім}} 0,759&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/indicators/137506 |title=Human Development Index (HDI) |publisher=Human Development Report |website=hdr.undp.org |access-date=11 December 2019}}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі        = 2018
 |АДИ бойынша орны        = 82-ші
 |АДИ деңгейі             = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы          = 
 |Валютасы                = [[Македон денары]]
 |Интернет үйшігі         = [[.mk]]
 |ISO                     = 
 |Телефон коды            = 389
 |Уақыт белдеуі           = +1
 |Түсініктемелер          = 
}}
'''Солтүстік Македония''' ({{lang-mk|Северна Македонија}}, {{lang-sq|Maqedonia e Veriut}}), ресми атауы — '''Солтүстік Македония Республикасы''' ({{lang-mk|Република Северна Македонија}}, {{lang-sq|Republika e Maqedonisë së Veriut}}) — Еуропаның оңтүстігінде, [[Балқан түбегі]]нде орналасқан мемлекет. Жер аумағы 25,7 мың км². Халқының саны 1,8 млн-нан асады (2021). Астанасы — [[Скопье]] қаласы. Ресми тілі — [[македон тілі]]. Халықтың 65%-ын македондықтар, қалған бөлігін [[албандар]], [[түріктер]], [[сығандар]], [[сербтер]] мен [[босниялықтар]] құрайды. Діни сенімі бойынша халықтың басым бөлігі —[[христиан-православтар]], қалғандары — [[мұсылмандар]]. Әкімшілік жағынан 30 ауданға бөлінеді. Конституциясы бойынша елді президент басқарады. Жоғарғы заң шығарушы органы — бір палаталы парламент (Жиналыс). Жоғарғы атқарушы органы — үкімет. Солтүстік Македония 1993 жылдан [[БҰҰ]]-ға, 1995 жылдан [[НАТО]] мен [[Еуро одақ]]қа мүше. Ақша бірлігі — [[денар]].

== Географиясы ==
[[Сурет:1100 Jahre alte Platane in Ohrid, Makedonien.JPG|right|thumb|270 px]]
Географиялық  жағынан Македония  үш елдiң аумағында орналасқан - оның оңтүстiк бөлiгi - [[Эгей Македониясы]], [[Грекия]] құрамына кiредi; шығыс жерлерi - [[Пирин Македониясы]] - [[Болгария]] құрамында, Македония республикасының солтүстiк және батыс өңірлері  [[Вардар өзенi]]нiң бойында сұлап жатыр.

Республиканың көп аумағын [[Скопска-Црн]]ның биiк тау жүйелерi, [[Пинд]]  (жоғарғы нүктесі – [[Кораб]](2753 м)) және [[Пирин]] таулары алып жатыр. Вардар және [[Струмица]]ның өзендері бүкіл ел аумағын қамтып ағады. Оңтүстiк-батыста  Македонияға жартылай тәуелдi  [[Охрид]]  және [[Преспа]] iрi көлдері, оңтүстiк-шығыста - iрi көл [[Дойранское]] орналасқан.  Биіктігі 2000 м-ге дейінгі тау беткейлерін аралас ормандар мен бұталар, одан жоғары жерлерді тау шалғындары алып жатыр. Аумағының 1/3 бөлігін орман алып жатыр.

== Климаты ==
Македония  жерінің климаты — [[жерортатеңіздік]]. Қаңтардағы орташа температурасы 5  — 7&amp;nbsp;°C, шілдеде 24 —26&amp;nbsp;°C болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері 450 — 500 мм шамасында. Тау аралығындағы жазықтар түрлі дақылдар өсіруге қолайлы.

== Тарихы ==
Солтүстік Македония аумағы әр түрлі тарихи кезеңдерде әртүрлі мемлекеттер мен империяларға – Паэонияға, Ежелгі Македонияға (оның аты бүкіл географиялық аймаққа мұра болған), Рим және Византия империяларына, Бірінші және Екінші Болгар патшалығына, Сербия патшалығына, С. Осман империясы. 864 жылы территория Болгар патшалығының құрамында болған кезде христиандық мемлекеттік дін ретінде қабылданды. Қазіргі македондықтар этникалық жағынан болгарларға жақын. XIV ғасырда бұл жерлерді Осман империясы жаулап алды. 19 ғасырда болгарлардың Македониядағы ұлттық қозғалысы дамыды, ол болгарлардың шіркеу және мектеп тәуелсіздігі үшін күрес түрінде көрінді, ол 1870 жылы Болгар эксархатының құрылуымен сәтті аяқталды. 1870 жылдардың ортасында Македонияның этникалық болгар жерлерінің көп бөлігін өзінің епархиясына қоса алды.

1877-1878 жылдардағы орыс-Түрік соғысының нәтижесінде Ресей империясы Болгарияны азат етті және Түркиямен Сан-Стефано бейбітшілігін жасады, оған сәйкес Болгария мемлекеті және Османлы Македониясының оңтүстік бөлігі қоныстанған аумақтарының бір бөлігі пайда болды. Славяндар Болгарияның бір бөлігі болды. Бірақ бұл шартпен ұлы державалардың барлығы дерлік келіспеді, ал Берлин келісімі Сан-Стефано келісімінен кейін Болгарияны екі бөлікке – Болгар княздігі мен Шығыс Румелияға бөлді. Оңтүстік славян халқы бар Македония аумағы қайтадан түріктерге өтті.

1912 жылы Бірінші Балқан соғысы басталды. Болгар және одақтас Балқан христиан әскерлері Осман империясын талқандады. Алайда бірден дерлік одақтастар - Болгария мен қалған Балқан христиан халықтары арасында соғыс басталды, нәтижесінде Болгария Македониядан айырылды.

1912 және 1913 жылдардағы Балқан соғыстары және Осман империясының құлауы нәтижесінде Османлы Македониясының аумағы Сербия деген атпен &quot;''Јужна Србија&quot;'' («Оңтүстік Сербия»), Греция және Болгария (Пирина облысы) арасында бөлінді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сербия жаңадан құрылған Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігіне қосылды. 1929 жылы корольдік жаңа атау алды - Югославия және провинцияларға бөлінді - бановина. Солтүстік Македония аумағы Вардар бановинаға айналды.

1941 жылы Югославияны ось елдері басып алды. Вардар бановинасының аумағы Болгария мен Албания арасында бөлінді. Македониялық славяндардың бір бөлігі кейін Югославияның президенті болған Иосип Броз Тито бастаған қарсылық қозғалысын қолдады. Болгар оккупативтік биліктері 1944 жылы бірнеше ай өмір сүрген Тәуелсіз Македония мемлекетін құрды.

[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тың соңында алты республикадан, оның ішінде Македониядан Югославия халқының социалистік одағы құрылды. Бірлестік 1963 жылы Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы болып өзгертілген кезде, Солтүстік Македония да Македония Социалистік Республикасы болып өзгертілді.
* 1991 жыл - егемендік туралы декларация және Югославиядан бейбіт түрде бөлінуге әкелген Македония Республикасының тәуелсіздігі туралы референдум. Жергілікті номенклатураның тумасы Киро Глигоров (1991-1999) Македония Республикасының тұңғыш президенті болды.
* 1991 - Болгария Македония Республикасының тәуелсіздігін мойындаған әлемдегі бірінші ел.
* 1992 жыл - әскерлерді шығару туралы шартқа қол қойылғаннан кейін Югославия армиясының бөліктерін шығару. 21 ақпанда жаңа мемлекеттің президенті Киро Глигоров және Югославия армиясының жоғары қолбасшылығы.
* 1993 - Македония Республикасы БҰҰ-ға бұрынғы Югославия Македония Республикасы ретінде қабылданды.
* 1995 - Киро Глигоровқа жасалған қастандықтан кейін қысқа мерзімге мемлекет басшысының міндетін Стоян Андов атқарды.
* 1999 жылы Косово соғысы нәтижесінде 360 000-ға жуық косоволық албандар Македония Республикасына қашып кетті. Босқындар көп ұзамай елден кетіп қалды, бірақ біраз уақыттан кейін жергілікті албандар солардан үлгі алып, республиканың халқы негізінен албандар тұратын аймақтарға автономия беру туралы талап қойды.
* 1999 жыл – Болгария мен Македония Республикасы арасындағы тату көршілік қарым-қатынас қағидаттарын бекітетін Бірлескен Декларация, 2008 жылы бірлескен меморандуммен расталды.
* 1999-2004 - Борис Трайковский президент болды.
* 2001 ж., наурыз-тамыз – Албан ұлт-азаттық армиясы (жетекшісі – Али Ахмети) елдің солтүстігі мен батысында (әсіресе Тетово облысында) Македония Республикасының тұрақты армиясына қарсы әскери партизандық операцияларды бастады. Тек НАТО-ның араласуы ғана қақтығысты тоқтатты, нәтижесінде албан сепаратистерімен Охрид келісіміне қол қойылды, ол шектеулі құқықтық және мәдени автономияны қамтамасыз етті (албан тілінің ресми мәртебесі, көтерілісшілерге рақымшылық, албан аймақтарындағы албан полициясы). ).
* 2002 жыл – албан-македония ұлтаралық қақтығыстың оқтын-оқтын қайталануы.
* 2020 - Солтүстік Македония [[НАТО]]-ның 30-шы мүшесі болды.

== Македония — ежелгі грек империясының орталығы ==
Теңізге шығатын жолы жоқ бұрынғы [[Югославия]] республикасы — Македония б.з.д. IV—III ғасырларда құдіретті ежелгі Грек империясының орталығы болды.
Македония [[Грекия]]мен, [[Болгария]]мен, [[Албания]]мен, [[Сербия]] және [[Черногория]]мен шектеседі. Елдің көпшілік бөлігін тік жартастар, терең аңғарлар мен кең аумақты ормандары бар таулар алып жатыр. Македонияда биіктігі 2000 м-ден асатын 34 тау шыңы мен ішіндегі ең үлкені — Охрид болатын терт ірі көл бар. Елдің ең ұзын өзені — [[Вардар]] елді 301 км бойында кесіп өтеді. Вардар өзінің бастауын солтүстік-батыстан алып, Эгей теңізіне құйғанға дейін Оңтүстік Грекиямен ағып өтеді. Бұл өзенді мұнда [[Аксьос]] деп атайды.

[[Вардар]]дың жағасында елдің астанасы — Скопье орналасқан. 1963 жылғы апатты жер сілкінісінен кейін іс жүзінде қайта салынған Македонияның бұл ең ірі қаласы көршілес ауыл шаруашылығы облыстары үшін маңызды сауда орталығы, сондай-ақ индустриясының шешуші салалары—қара және түсті металлургия, машина жасау, [[химия]] және жеңіл өнеркәсіп болып табылатын басты өнеркәсіптік ауданы болып есептеледі.

Негізгі [[ауыл шаруашылық дақылдары|ауыл шаруашылығы дақылдары]] — [[дәнді дақылдар]] (күріш, бидай, жүгері), [[темекі]], [[мақта]], [[көкнәр]], [[жеміс]]тер, [[жүзім]]. Мал шаруашылығында қой мен тауық өсіру басым. Бал арасын өсіру дамыған — 80 мыңнан аса омарта бал мен балауыз береді. Бұрын Югославияның құрамына кірген Македония 1991 жылы тәуелсіздікке ие болды. Халқының 2/3 бөлігін македондық славяндар, 23%-ын албандықтар құрайды. Түріктердің, сербтер мен цыгандардың шағын диаспоралары бар. Елдің неғұрлым көкейкесті проблемалары — шиеленіскен ұлтаралық қатынастар мен басқа балқан мемлекеттерінен келетін босқындар легінің көбеюі болып табылады.&lt;ref&gt;Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. —Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы, 2007. ISBN 9965-36-216-5&lt;/ref&gt;

== Экономикасы ==
Македония — аграрлы-индустриялы ел. [[Ұлттық жалпы өнім]]інің жан басына шаққандағы мөлшері 4110 АҚШ доллорына тең (1997). [[Қара және түсті металлургия]],[[машина жасау]], [[химия]], [[тамақ өнеркәсібі]], [[құрылыс материалдары]], [[ағаш өңдеу]] кәсіпорындары дамыған. [[Ауыл шаруашылығы]]нда өсімдік шаруашылығы әсіресе [[күріш]], [[жүгері]], [[бидай]] өсіру басым. [[Мақта]], [[арахис]], [[күнжіт]], [[анис]], [[бау-бақша]], [[көкөніс]], [[жүзім]] өсіру, [[қой шаруашылығы]] дамыған. Негізгі сауда серіктестері — [[Еуро Одақ]] құрамындағы елдер.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том&lt;/ref&gt;

1999 жылы Косоводағы қақтығыстың өршуіне байланысты босқындардың үлкен саны Македония Республикасына қашты. 2001 жылға қарай елде халық арасындағы этникалық қақтығыстарға байланысты дағдарыс басталды. 1999-2001 жылдардағы оқиғалар экономикаға үлкен зиян келтірді. Ең алдымен экология зардап шекті, Македония Республикасының дамуына шетелдік инвестицияның деңгейі де күрт төмендеді.

2014 жылғы жағдай бойынша Македония Республикасының негізгі сыртқы сауда серіктесі Еуропалық Одақ болды. 2014 жылғы сыртқы сауда көлемі 12211 млн долларды құрайды. Македония Республикасының сыртқы саудасының географиялық таралуы (2014 жылға):

[[Еуропа одағы|ЕО]] елдері – 69,0% (8404 млн доллар).

Ресей – 1,5% (182 млн доллар)

[[Қытай]] – 4,3% (525 млн доллар)

[[Түркия]] – 3,6% ($442 млн)

[[Америка]] - 3,3% (405 миллион доллар)

[[Африка]] - 0,7% (84 миллион доллар)

2018 жылғы 31 қазанда жарияланған 2019 жылғы есеп бойынша Македония Республикасы 10-шы орынды иеленді, осылайша Еуропа және Орталық Азия аймағындағы елдер арасында Грузиядан кейінгі ең жоғары рейтингті алды (6-орын)

== Македонияның аумағы және атауы ==
Бұрын бұл ел Македония деп аталды, бұл Македонияның географиялық аймағымен, Ежелгі Македония мемлекетімен, көршілес Грециядағы Македония тарихи провинциясымен және көрші Болгариядағы Пирин Македониямен екіұштылыққа әкелді. Солтүстік Македония 1912 жылға дейін Осман империясының Македония вилайеттері аумағының шамамен 35,8% алып жатыр (52,4% қазіргі Грекия аумағында, ал 9,6% Болгария аумағында), ал оның халқы шамамен 40,9% құрайды. соңғысының халқы.

Солтүстік Македония Республикасының аумағы бұрын Югославияның ең оңтүстік бөлігін құраған. Оның қазіргі шекаралары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай белгіленді. 1947 жылы тамызда Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының Президенті Иосип Тито мен Болгария Премьер-Министрі Георгий Димитров Бледе кездесіп, бүкіл Македония (немесе, ең болмағанда, Грекия мен Болгар Македониясының бір бөлігі) сайып келгенде, келісімге келді. Болгария Балқан мемлекеттері федерациясының құрамдас бөлігі болған жағдайда Югослав Македониясымен одақ. Осылайша, ЮСФР құрамында Македония Социалистік Республикасы құрылды - осылайша македондықтар ЮСФР құрамындағы тәуелсіз халық ретінде танылды. [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] мен ЮСФР арасындағы мемлекетаралық қатынастардың нашарлауынан кейін Болгария Бледте қол жеткізілген келісімдердің күшін жойды.

=== Македониялық атау дауы ===
1991 жылы Югославияның жекелеген мемлекеттерге ыдырауы кезінде Солтүстік Македонияның аумағы өзгерген жоқ. Сонымен бірге, бұл жеке мемлекеттің пайда болуы Грекиямен «Македония» және «Македондықтар» атауларын қолдану туралы саяси дауларға әкелді.

Грекияның талабы бойынша БҰҰ-да 1993-2019 жылдары қолданылған ресми атау бұрынғы Югославия Македония Республикасы болып табылады.

2004 жылы 4 қарашада Америка Құрама Штаттары елді өзінің конституциялық атауы – Македония Республикасы деп ресми түрде мойындады. Бұл арада Еуропалық Одақ (ЕО) бұрынғы атауы, бұрынғы Югославия Македония Республикасын пайдалануды жалғастыратынын мәлімдеді; Еуроодақ Грекияға бұрынғы Югославия Македония Республикасының атауын келіскеннен кейін ғана осы ұйымға толыққанды мүше бола алатынына кепілдік берді.2004 жылы 4 қарашада Америка Құрама Штаттары елді өзінің

2011 жылдың сәуірінде Македония Республикасы Гаагадағы Халықаралық сотқа шағым түсірді. Ол Грекияны оның ЕО мен НАТО-ға кіруіне кедергілер жасап отыр деп айыптады. 2011 жылы 5 желтоқсанда Халықаралық сот Грекияның Македония Республикасының ЕО, НАТО және басқа да халықаралық ұйымдарға мүшелігіне тосқауыл қоюға құқығы жоқ деп шешті.

2018 жылғы 12 маусымда Грекия мен Македония Республикасының үкіметтері ұзақ даулардан кейін елдің атауы (Преспа шарты) бойынша консенсусқа келді, нәтижесінде македониялық тарап рәсімді бастау туралы шешім қабылдады. өз заңнамасында да, барлық елдермен және ұйымдармен қарым-қатынаста да атауын Солтүстік Македония Республикасына өзгерту). Сонымен бірге тиісті славян этносы (македондықтар), тілі (македон тілі) және мәдениетімен байланысты атаулар келісімге сәйкес өзгертілмейді.

Сол жылдың 30 қыркүйегінде азаматтар Грекия мен Македония Республикасы арасындағы келісімге өз көзқарастарын білдіре алатын референдум өтті. Дауыс беруге келген Македония Республикасы азаматтарының 91,46%-ы Грекиямен жасалған Преспа келісімін қолдады, алайда референдумға қатысу 50%-ға жетпегендіктен бұл нәтижелер жарамды деп танылмады. Сонымен бірге, референдум консультативтік сипатта болғандықтан, Преспа келісімін ратификациялау үдерісін жалғастыруға ешқандай заңдық шектеулер қойған жоқ.

2019 жылдың 11 қаңтарында Македония Республикасы Парламенті депутаттарының елдің атауын өзгерту бойынша шешуші дауыс беруі өтті. Конституцияға енгізілген тиісті түзетулерді 120 депутаттың 81-і (ең аз дегенде 80-і қажет) қолдады. Келісім күшіне енуі үшін оны Грекия парламентінің қарапайым көпшілік дауысымен ратификациялау керек болды. 25 қаңтарда Грекия парламенті Македония Республикасының атауын өзгерту туралы келісімді ратификациялады, мұндай келісімге 153 депутат дауыс берді (151 депутат қажет), 146 депутат келісімге қарсы болды. 2019 жылдың 12 ақпанында Македония Республикасының атауын Солтүстік Македония Республикасы деп өзгерту туралы келісім ресми түрде күшіне енді. 2019 жылдың 14 ақпанында БҰҰ өзінің қабылданған атауын «Бұрынғы Югославия Македония Республикасынан» «Солтүстік Македония Республикасына» ресми түрде өзгертті.

== Қарулы күштері ==
Қарулы күштердің негізгі мақсаттары – мемлекеттің аумақтық тұтастығы мен егемендігін қорғау, сондай-ақ [[Еуропа одағы|ЕО]], [[НАТО]] және [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] қамқорлығындағы операцияларға қатысу. 2020 жылдың 27 наурызында Солтүстік Македония ресми түрде НАТО-ның 30-шы мүшесі болды. Сол айда ол НАТО мен ЕО стандарттарына негізделген әлеуетті дамытуға және жоспарлауды жақсартуға бағытталған жаңа қорғаныс стратегиясын қабылдады. 2019-2028 жылдарға арналған қорғаныс мүмкіндіктерін дамыту жоспары ұжымдық қорғанысты, бірлескен қауіпсіздікті және дағдарысты басқару мүмкіндіктерін дамытуға бағытталған ұзақ мерзімді даму мақсаттарын белгіледі. Қазіргі уақытта Қорғаныс министрлігін қайта құрылымдау жұмыстары жүргізілуде. Қарулы күштер толығымен кәсіби және ел барлық бөлімшелерді, әсіресе орналастыруға болатын бөлімдерді [[НАТО]] стандарттарына үйретуге тырысады. Бірқатар бөлімшелер НАТО жетекшілік ететін операцияларға қатысуға арналған. Қарулы күштер альянсқа кіргеннен кейін НАТО-ның бірлескен жаттығуларына қатысуын арттырды. Халықаралық бітімгершілік миссияларына қатысу материалдық-техникалық қамтамасыз ету мүмкіндіктерін кеңейтті. Ел қарапайым теңіз және әуе күштеріне ие және кеңестік дәуірдегі қару-жарақ пен әскери техникаға сүйенеді. Сатып алу басымдықтарына жанама атысты қолдау, жеңіл брондалған көліктер, киберқорғаныс және көп мақсатты тікұшақтар кіреді. Македонияның қорғаныс өнеркәсібінде заманауи құрал-жабдықтарды жобалау мен өндіруге мүмкіндігі жоқтың қасы.

== Македонияның Еуропалық Одаққа қосылуы ==
Біраз жылдар бойы ел Еуропалық Одаққа кіруге талпынуда. Македония атауын өзгерткеннен кейін Грецияның негізгі қарсылықтары жойылды және бұл әрекеттер жаңа күшпен қайта басталды. Дегенмен, ЕО-ға мүше елдердің барлығы бұл нұсқаны қолдамайды. Осылайша, 2019 жылдың қараша айының басында Франция президенті Эммануэль Макрон елдің Еуропалық Одаққа кіруіне қарсылық білдірді. Болгария, өз кезегінде, көпұлтты Солтүстік Македония болгарларды конституцияның елде тұратын ұлттар тізімі бөлігіне қосуды талап етеді. Болгарлардың 84%-ы Солтүстік Македонияның Еуропалық Одаққа кіруін қолдауға қарсы, сауалнамаға қатысқандардың 45%-ы македон тілінің бар екенін мойындауға қарсы – Болгария ғылым академиясының ресми ұстанымы бойынша Солтүстік Македония тілі македон әдеби нормасы (болгары тілі)

== Әкімшілік бөлініс ==
Солтүстік Македония Республикасының аумағы Скопье қаласына және қауымдастықтарға, Скопье қаласының өзі де бірнеше қауымдастықтарға бөлінген.

Скопье қаласының және қоғамдастықтың өкілді органы – кеңес, атқарушы органы – &quot;Градоначалник&quot;

=== Македонияның ең ірі қалалары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Аты
!Халық
|-
|Скопье
|467 257
|-
|Битола
|80 550
|-
|Куманово
|70 842
|-
|Прилеп
|66 246
|-
|Охрид
|55 749
|-
|Тетово
|52 915
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}
{{Geo-stub}}
{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Солтүстік Македония
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Еуропа елдері
 |Еуроодақ мүшелері
 |Еуропа кеңесі
 |Франкофония 
}}

[[Санат:Солтүстік Македония|*]]</text>
      <sha1>0a9uylo7g6er1jtil48ysu2g8yvwmmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гайана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7644</id>
    <revision>
      <id>3608737</id>
      <parentid>3206027</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T18:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71376" sha1="spy69oac4gl8xyhozoftkczvqqy84f0" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Кооперативті Гайана Республикасы
 |Шынайы атауы           = {{lang-en|Co-operative Republic of Guyana}}
 |Септік                 = 
 |Елтаңба                = Coat of Arms of Guyana.svg
 |Байрақ                 =  
 |Ұраны                  = One People, One Nation, One Destiny (Бір халық, бір ұлт, бір тағдыр)
 |Әнұранның аты          = &quot;Сүйікті Гайана жерім, сүйікті өзенім мен далам&quot;&lt;br&gt;(Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains)&lt;br /&gt;&lt;center&gt;[[File:National Anthem of Guyana.ogg]]&lt;/center&gt;
 |Аудио                  = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 5|lat_min = 44|lat_sec = 0
 |lon_dir = W|lon_deg = 59|lon_min = 19|lon_sec = 0
 |region                   = GY
  |CoordScale            =
 |Картада                = Guyana (orthographic projection).svg
  |карта тақырыбы        =
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі            = [[аралас республика]]
 |Құрылды                = 
 |Тәуелсіздік күні       = [[26 мамыр]] [[1966 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды     = [[Ұлыбритания]]дан
 |Тілі                   = [[ағылшын тілі]]
 |Мемлекеттік діні       = 
 |Астанасы               = [[Джорджтаун]]
 |Ірі қаласы         = Джорджтаун
 |Басшы қызметі          = [[Гайана президенттерінің тізімі|Президенті]]&lt;br /&gt;Премьер-министрі
 |Басшылары              = [[Ирфаан Али]]&lt;br /&gt;[[Марк Филлипс]]
 |Жер аумағы             = 214 970
 |Жер аумағы бойынша орны = 83-ші
 |Судың үлесі            = 8,4
 |Этнохороним            = 
  |Жұрты                 = 783 769
  |Халық саны бойынша орны  = 165-ші
  |Сарап жылы           = 2016
  |Санақ бойынша халық саны = 747 884&lt;ref name=&quot;2012Census&quot;&gt;[http://www.geohive.com/cntry/guyana.aspx Guyana 2012 Census] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140806161129/http://www.geohive.com/cntry/guyana.aspx |date=6 August 2014 }} GeoHive– Guyana. Retrieved 2 August 2012.&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы           = 2012
  |Халық тығыздығы      = 3,502
  |Тығыздық бойынша орны   = 232-ші
 |ЖІӨ                   = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы   = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ      = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны  = 
 |ЖІӨ (АҚТ)             = 6,668 млрд.&lt;ref name=&quot;World Economic Outlook&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=50&amp;pr.y=14&amp;sy=2017&amp;ey=2019&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=336&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=9 February 2019}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы  = 2018
 |ЖІӨ (АҚТ) орны        = 163-ші
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 8,524&lt;ref name=&quot;World Economic Outlook&quot;/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 117-ші
 |ЖІӨ (номинал)         = 3,636 млрд.&lt;ref name=&quot;World Economic Outlook&quot;/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2018
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 160-шы
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 4,648&lt;ref name=&quot;World Economic Outlook&quot;/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 100-ші
 |АДИ                    = {{өзгеріссіз}} 0,654&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322153238/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |archive-date=22 March 2017 |dead-url=no |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі       = 2017
 |АДИ бойынша орны       = 125-ші
 |АДИ деңгейі            = &lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;'''орташа'''&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы         = 
 |Валютасы               = [[Гайана доллары]]
 |Интернет үйшігі        = [[.gy]]
 |ISO                    = 
 |Телефон коды           = 592 
 |Уақыт белдеуі          = [[UTC−4:00]]
 |Түсініктемелер         = 
}}
'''Гайана''' ({{lang-en|Guyana}} {{IPA|[ɡaɪˈænə]}}) (ресми атауы '''Кооперативті Гайана Республикасы'''&lt;ref name=&quot;Constitution&quot;&gt;{{cite web|title=Constitution of the Co-operative Republic of Guyana Act|url=http://www.gina.gov.gy/gina_pub/laws/Laws/cap101.pdf|format=PDF|date=March 1998|accessdate=17 February 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/6174INp8M?url=http://www.gina.gov.gy/gina_pub/laws/Laws/cap101.pdf|archivedate=2011-08-21}}&lt;/ref&gt;), [[1966 жыл]]ға дейін '''Британ Гвианасы''' — [[Оңтүстік Америка]]дағы мемлекет. Сонымен қатар, бұл Кариб теңізі қауымдастығының (CARICOM) негізін қалаушы елдердің бірі. Гайана солтүстігінде [[Атлант мұхиты]]мен, оңтүстігінде және оңтүстік-батысында [[Бразилия]]мен, батысында [[Венесуэла]]мен және шығысында [[Суринам]]мен шектеседі. Ауданы 215,000 шаршы шақырым. Халқы 784 мың адам (2020).

Бұл аймақ [[Амазон өзені]]нің солтүстігінде және [[Ориноко]] өзенінің шығысында орналасқан «сулы аймақ» деп аталатын сулы массивтен тұрады.
Гайанадағы негізгі өзендерге Эссексибо, Бербис және Демерара кіреді. Бастапқыда көптеген байырғы топтар мекендеген Гайана голландиялықтармен қоныстанды, ал 18 ғасырдың соңында британдықтардың бақылауына өтті.

Ол 1950 жылдарға дейін көбінесе [[плантация]]лық экономикасы бар ''Британ Гвианасы'' ретінде басқарылды. 1966 жылы тәуелсіздік алып, 1970 жылы ресми түрде [[Ұлттар достастығы|Достастық құрамындағы]] республика болды. Британдық биліктің мұрасы елдің саяси әкімшілігінде және үнді, африкалық, жергілікті американдық және көп ұлтты топтарды қамтитын сан алуан халықтардан көрініс табады.

Гайана - бұл [[ағылшын тілі]] ресми тіл болып табылатын жалғыз Оңтүстік Америкалық ел. Алайда, халықтың көпшілігі ағылшын тілі негізіндегі [[креолдар|креол]] тілінен шыққан Гайанес креол тілін алғашқы тіл ретінде айтады.

== Этимологиясы ==
«Гайана» атауы [[Гвиана]]дан шыққан, бұған дейін Гайана (Британдық Гвиана), Суринам (Голландия Гвианасы), Француз Гвианасы, сонымен қатар Колумбия, Венесуэла және Бразилияның бөліктері кірген аймақтың бастапқы атауы. Оксфордтың ағылшынша сөздігіне сәйкес, «Гайана» үнді тілінен шыққан және «сулы аймақ» деген мағынаны білдіреді.&lt;ref&gt;
{{cite web | url= http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/Guyana | title= Guyana | publisher= Oxford Dictionaries | accessdate= 9 May 2015 | archive-url= https://web.archive.org/web/20150707214123/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/Guyana | archive-date= 7 July 2015 | url-status=live | df= dmy-all }}
&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
{{main|Гайана тарихы}}
Гайанада тоғыз байырғы тайпалар тұрады: Вай Вай, Макуши, Патамона, Локоно, Калина, Вапишана, Пимон, Акавайо және Варао.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amerindian.gov.gy/discover/tribes/index.html |title=Ministry of Amerindian Affairs – Georgetown, Guyana |publisher=Amerindian.gov.gy |accessdate=30 March 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130602173603/http://www.amerindian.gov.gy/discover/tribes/index.html |archivedate=2 June 2013  }}&lt;/ref&gt; Тарихи тұрғыдан Локоно және Калина тайпалары Гайанаға үстемдік етті. Голландиялықтар колониялар құрған алғашқы еуропалықтар болды: Олар Эссесибо (1616), Бербице (1627) және Демерара (1752)  колонияларын құрды. Британдықтар 1796 жылы бақылауды алғаннан кейін,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.san.beck.org/13-1a-SouthAmerica.html#a11|title=South America 1744–1817  by Sanderson Beck|access-date=24 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101025206/http://www.san.beck.org/13-1a-SouthAmerica.html#a11|archive-date=1 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; голландиялықтар 1814 жылы бұл аймақты ресми түрде таратты. 1831 жылы үш бөлек отардан Британдық Гвиана деп аталатын жалғыз британдық [[Отарлау|отар ел]] пайда болды.
[[File:LocationNetherlandsGuiana.png|thumb|left|1667–1814 жылдардағы Голландтық Гвиана]]
1824 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, [[Венесуэла]] Эссексибо өзенінің батысындағы аумақты басып алды. [[Симон Боливар]] Британдық үкіметке венесуэлалықтардың қоныс тепкен жеріне қоныс аударушыларға қарсы ескерту жазды, өйткені испан мұрагерлері XVI ғасырдан басталған территорияны өздеріне тиесілі деп мәлімдеді. 1899 жылы халықаралық сот жердің Ұлыбританияға тиесілі екендігі туралы шешім шығарды.&lt;ref&gt;https://legal.un.org/riaa/cases/vol_XXVIII/331-340.pdf&lt;/ref&gt;

Гайана Ұлыбританиядан тәуелсіздікке 1966 жылы 26 мамырда қол жеткізді және Достастық құрамының мүшесі болып қала отырып, 1970 жылдың 23 ақпанында [[республика]] болды. 
1974 жылы Гайана үкіметі пастор Джим Джонс басқаратын «Халықтар ғибадатханасы» деп аталатын жаңа діни ағымдағы  американдық діни қозғалысқа 3800 акр жерді жалға берді. 1978 жылы Гайана әлем назарына 909 адам құтыдағы Flavour Aid сусынын ішу арқылы Джонстаундағы жаппай кісі өлу кезінде ілікті. Бір күн бұрын АҚШ конгрессмені Лео Райан тергеу аясында сол елді мекенде болды. Ол Порт-Каитума аэродромында кетуге дайындалып жатқанда, бір топ  «Халықтар ғибадатханасы»  мүшелері қонаққа келген делегацияға оқ жаудырып, Лео Райан мен тағы төрт адамды өлтірді.
2008 жылдың мамыр айында Президент Бхаррат Ягдео Оңтүстік Америка ұлттары Одағының УНАСУР Құрылтайшыларының  шартына қол қойды. Гайана Үкіметі бұл келісімді 2010 жылы ресми түрде бекітті.

== Географиясы ==
{{main|Гайана географиясы}}
Гайана 1 ° және 9 ° ендіктерінің және 56 ° және 62 ° бойлықтарының арасында орналасқан және әлемдегі халқы аз елдердің бірі.
[[File:Boundary lines of British Guiana 1896.jpg|thumb|1896 жылғы Британдық Гвиана картасы]]
[[File:Rupununi Savannah.jpg|thumb|[[Саванна]]]]
Елді бес табиғи аймаққа бөлуге болады; халықтың көп бөлігі тұратын Атлант жағалауының бойындағы құнарлы Батпақты жазықтан  (жағалаудың төменгі жазықтығы); Гайана минералды шөгінділерінің басым бөлігін қамтитын ақ құмды белдеуден (құмды-сазды аймақ); елдің оңтүстік бөлігіндегі қалың тропикалық ормандардан (орманды таулы аймақ); оңтүстік-батыстағы [[саванна]]ның құрғақ аймақтардан; және ең кіші ішкі [[ойпат]] (ішкі саванна), негізінен Бразилиямен шекараға дейін біртіндеп көтерілетін таудан тұрады.

Гайанадағы ең биік [[таулар]] - Бразилия-Гайана-Венесуэла шекарасындағы Аянганна тауы (2,042 м.), Монте Кабурай (1465 м.) және [[Рорайма тауы]] (2,772 м. Гайанадағы ең биік тау). Сонымен қатар көптеген жанартау беткейлері мен [[сарқырама]]лар бар, соның ішінде әлемдегі ең үлкен сарқырама деп саналатын Каитеур сарқырамасы.&lt;ref name=independent&gt;{{cite news|title= South America: Do the continental: The best of what's new; spectacular waterfalls, forgotten cities, pre-Inca trails |work = The Independent |date=14 November 2004 |page = Features, page 3 |first = Mark |last = Rowe }}&lt;/ref&gt; [16] Рупунуни өзенінің солтүстігінде Рупунуни саваннасы, оңтүстігінде Кануку таулары орналасқан.
Гайананың ең ұзын [[өзен]]дері – бұл Эссекибо (1010км), Корентайн өзені (724км),
Бербице (595 км) және Демерара өзені (346 км). Корентайн өзені Суринаммен шектеседі. Эссекибо өзенінің сағасында бірнеше үлкен аралдар бар, солтүстік-батыс жағалауында  ені 145 км болатын Шелл Бич жағажайы бар, бұл арал сонымен бірге [[Теңіз тасбақалары]] (негізінен тері былғары) және басқа да жануарлар көбеюінің негізгі орны болып табылады.

Жергілікті климат [[Тропиктер|тропикалық]], әдетте, ыстық және ылғалды, дегенмен солтүстік - шығыс желдері әсер етеді. Жаңбырлы кезеңдері екіге бөлінеді, біріншісі мамырдан тамыз айының ортасына дейін, екіншісі қараша айынан  қаңтар айының ортасына дейін.

Гайанада Оңтүстік Америкадағы адам аяғы баспаған үлкен тропикалық ормандардың бірі бар, оның кейбір бөліктері адамдар үшін әлі де қол жетімсіз. Гайананың бай тарихын зерттеушілер Уолтер Роли және Чарльз Уотертон, кейінірек натуралистер Дэвид Аттенборо және Джеральд Деррелл сипаттаған.

2008 жылы [[Би-Би-Си]] жабайы табиғаттың алуан түрлілігі, оның ішінде ашылмаған түрлер мен сирек кездесетін түрлер жайында үш бөлімнен тұратын бағдарламадан хабар таратты.

2012 жылы Гайана тропикалық ормандарды қорғау үшін Норвегиядан 45 миллион доллар алды. Бұл табиғи ортаны қорғау және қолдау үшін жалпы сомасы 250 миллион АҚШ доллары болатын елдер арасындағы 2009 жылғы келісімнен туындаған еді.

=== Аймақтар ===
Гайана 10 аймаққа бөлінеді:&lt;ref&gt;[http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter3_Population_Redistribution_Internal_Migration.pdf Bureau of Statistics – Guyana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217151423/http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter3_Population_Redistribution_Internal_Migration.pdf |date=2012-02-17 }}  CHAPTER III: POPULATION REDISTRIBUTION AND INTERNAL MIGRATION, Table 3.4: Population Density, Guyana: 1980–2002&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://gina.gov.gy/natprofile/gnprof.html Guyana – Government Information Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814020614/http://gina.gov.gy/natprofile/gnprof.html |date=2007-08-14 }}, National Profile. gina.gov.gy&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|- style=&quot;background:#bbb;&quot;
! No
! Аймақтар
! Ауданы km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! Халқы &lt;br /&gt;(2012 ж.санақ)
! Халықтың тығыздығы &lt;br /&gt; km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|-
| '''1''' || align=left | [[Барима-Уайни]] || 20,339 || 26,941 || 1.32
|-
| '''2''' || align=left |[[Померун-Супенаам]] || 6,195 || 46,810 || 7.56
|-
| '''3''' || align=left |[[Эссекибо аралдары - Батыс Демерара]] || 3,755 || 107,416 || 28.61
|-
| '''4''' || align=left |[[Демерара-Махайка]] || 2,232 || 313,429 || 140.43
|-
| '''5''' || align=left |[[Махайка-Бербис]] || 4,190 || 49,723 || 11.87
|-
| '''6''' || align=left |[[Шығыс Бербис - Корентайн]] || 36,234 || 109,431 || 3.02
|-
| '''7''' || align=left |[[Куюни-Мазаруни]] || 47,213 || 20,280 || 0.43
|-
| '''8''' || align=left |[[Потаро-Сипаруни]] || 20,051 || 10,190 || 0.51
|-
| '''9''' || align=left |[[Жоғарғы Такуту-Жоғарғы Эссекибо]] || 57,750 || 24,212 || 0.42
|-
| '''10''' || align=left |[[Жоғарғы Демерара-Бербис]] || 17,040 || 39,452 || 2.32
|-
| || align=left | '''Барлығы:''' || '''214,999''' || '''747,884''' || '''3.48'''
|}

=== Шекара дауы ===
Гайана Коринте өзенінің сол жағалауынан шығысқа қарай орналасқан [[Суринам]]мен, Суринамның оңтүстік-батысындағы Жаңа өзенмен және Эссексибо өзенінің батыс жағында орналасқан [[Венесуэла]]мен, бір кездері [[File:Essequiborivermap.png|thumb|250px|right|Эссексибо өзенінің бейнесі бар бейнесі бар Гайана картасы. Венесуэла өзеннің батыс жағалауына дейінгі аумақты талап етіп отыр]]Голландиялық Эссекибо колониясымен бөлісетін шекарада даулар бар.&lt;ref name=&quot;foxlatino&quot;&gt;{{cite web |title = Guyana ponders judicial action in border dispute with Venezuela |url = http://latino.foxnews.com/latino/politics/2014/12/23/guyana-ponders-judicial-action-in-border-dispute-with-venezuela |work = FoxNews Latino |date = 23 December 2014 |accessdate = 22 February 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150222140437/http://latino.foxnews.com/latino/politics/2014/12/23/guyana-ponders-judicial-action-in-border-dispute-with-venezuela/ |archive-date = 22 February 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;web|url=http://www.guyanachronicle.com/ARCHIVES/archive%2017-06-07.html |title=Tribunal decision tentatively set for August |accessdate=9 July 2007 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406062803/http://www.guyanachronicle.com/ARCHIVES/archive%2017-06-07.html |archivedate=6 April 2009 }}. guyanachronicle.com, Archives for 17 June 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://landofsixpeoples.com/news701/nk0702053.html |title=Guyana to experience 'massive' oil exploration this year |publisher=Landofsixpeoples.com |date=5 February 2007 |accessdate=2 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100824175352/http://landofsixpeoples.com/news701/nk0702053.html |archive-date=24 August 2010 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; Суринаммен болған шекара дауы  [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның теңіз құқығы туралы конвенциясымен төрелік етіліп, шешім 2007 жылдың 21 қыркүйегінде жарияланды. Екі елдің солтүстігінде орналасқан [[Кариб теңізі]] туралы ереже екі тараптың да келісімшарттық міндеттемелерді бұзғанын анықтады және екі тарапқа да өтемақы беруден бас тартты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pca-cpa.org/showpage.asp?pag_id=1147 |title=official site of the Permanent Court of Arbitration |publisher=Pca-cpa.org |accessdate=2 May 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130208082359/http://www.pca-cpa.org/showpage.asp?pag_id=1147 |archivedate=8 February 2013 |df= }}&lt;/ref&gt;

Британдықтар 1840 жылы Британ Гвианасын зерттегенде, олар колония құрамына бүкіл Куйуни өзенінің бассейнін қосқан. Венесуэла Эссекибо өзенінен батысқа қарай барлық жерлерді талап еткендіктен, мұнымен келіспеді. 1898 жылы Венесуэланың өтініші бойынша халықаралық төрелік сот шақырылып, 1899 жылы сот даулы аумақтың  шамамен 94% -ын Британ Гвианасына береді деген шешім шығарды. Төрелік аяқталды, Венесуэла де, Біріккен Корольдікте де мәселелер реттеліп, халықаралық құқықтар қабылданды. Венесуэла 60-шы жылдардағы қырғи қабақ соғыс кезінде және Гайана тәуелсіздік алған кезде қайтадан сотқа жүгінді. Бұл мәселе қазір Гайана, Ұлыбритания және Венесуэла үкіметтері қол қойған 1966 жылғы Женева келісімімен реттелген, ал Венесуэла болса Гуаяна Эскибаны қайтаруын талап етуде.&lt;ref name=&quot;Ishmael&quot;&gt;[http://www.guyana.org/features/trail_diplomacy.html Ishmael, Odeen (1998, rev. 2006) &quot;The Trail Of Diplomacy: A Documentary History of the Guyana-Venezuela Border Issue&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090628103711/http://www.guyana.org/features/trail_diplomacy.html |date=28 June 2009 }} Dr. Ishmael was Ambassador of Guyana to Venezuela when this was written.&lt;/ref&gt; Венесуэла бұл аймақты &quot;Zona en Reclamación&quot; (мелиоративтік аймақ) деп атайды және ұлттық территориясының карталарында,  әдетте, оны нүктелі сызықтармен қосу арқылы қамтиды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.a-venezuela.com/mapas/map/html/politico.html |title=Mapa Politico de Venezuela |publisher=A-venezuela.com |accessdate=2 May 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100220105637/http://www.a-venezuela.com/mapas/map/html/politico.html |archivedate=20 February 2010  }}&lt;/ref&gt;

Гайанаға қатысты шағын даулы аудандар -бұл Венесуэламен арадағы Анко аралы; Суринаммен арадағы  Корентайн өзені және Тигри ауданы немесе Жаңа өзеннің үшбұрышы. 1967 жылы «Жаңа өзен» үшбұрышында суринамдық топ табылып, ол мәжбүрлі түрде шығарылды. Гайана қорғаныс күштерінің патрульі 1969 жылдың тамыз айында үшбұрыштың ішінде жартылай жинақталған ұшу-қону жолағын және суринамдықтардың даулы ауданды алуға ниетін құжатпен растады. Қарулы қақтығыстан кейін Суринамдықтар үшбұрыштан қуылды.

=== Қоршаған орта және биоәртүрлілік ===

Гайананың тіршілік ету ортасы төмендегіше сипатталады: [[жағалау]], [[теңіз жағалауы]], сағалық, [[шөл]], [[өзен]], [[көл]], батпақты, [[саванна]], қоңыр-құмды, таулы, бұлтты, ылғалды ойпаттар және  құрғақ мәңгі жасыл бұталы ормандар 
[[File:Golden frog Kaieteur (2).jpg|thumb|''[[Anomaloglossus beebei]]'' (Kaieteur), Гайанаға тән құс]]
[[File:Rurrenabaque Bolivia - The Amazon.jpg|thumb|Хоутзин - Гайана ұлттық құсы.]] 14 аймақ Биологиялық қызығушылық тудыратын ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесінің нүктелері ретінде анықталды. Гайана аумағының 80% -дан астамы [[орман]]дармен жабылған, бұл орманның құрамында құрғақ, мәңгі жасыл және маусымдық ормандар, әлемдегі ең сирек кездесетін орхидеялар кездеседі. Бұл ормандарда мыңнан астам ағаш түрлері бар. Гайананың тропикалық климаты, ерекше геологиясы бар және салыстырмалы түрде таза экожүйелері эндемизмнің жоғары деңгейі бар табиғи мекендейтін жерлері бар кең аудандарды қолдайды. Гайанада [[өсімдік]]тердің сегіз мыңға жуық түрі кездеседі, олардың жартысы басқа еш жерде кездеспейді. Гайана әлемдегі биоалуантүрліліктің ең жоғары деңгейінің біріне ие. [[Омыртқалылар]]дың  1168 түрі және [[құстар]]дың 814 түрімен, ол әлемдегі кез келген ірі аймақта [[сүтқоректілер]] фаунасының ең бай қауымдастықтарының бірі болып мақтана алады. Гвиана аймағы биологиялық жағынан өте бай. Оңтүстік Американың басқа аудандарынан айырмашылығы, табиғи тіршілік ету ортасының 70%- дан астамы таза аймақ болып қала береді.

Смитсон институты осы аймақтағы 2700 түрлі өсімдіктерді құрайтын 2700-ге жуық өсімдік түрлерін анықтады, және әлі де тіркелетін қосымша түрлер бар. Эссекибо бассейнінің ластанбаған таза сулары [[балықтар]] мен су омыртқасыздарының едәуір түрлерінің мекені болып табылады, әсіресе алып выдра, [[Капибара|капибаралар (судоқыз)]] және каймандар.

Құрлықта ірі сүтқоректілерден [[ягуар]]лар, [[тапир]]лар, [[алып құмырсқажегіш]] және сақ маймылдары кең таралған. Аймақта құстардың 400-ден астам түрі бар, [[бауырымен жорғалаушылар]] мен [[қосмекенділер]]дің фаунасы да бай. Ормандарында көптеген жәндіктер  және басқа да [[омыртқасыздар]] мекендейді, олардың көпшілігі әлі күнге дейін ашылмаған белгісіз күйінде.

=== Дүниежүзілік мұра нысандары ===

Гайана 1977 жылы [[Оңтүстік Америка]]да алғаш болып Дүниежүзілік мәдени және табиғи мұраны қорғау туралы конвенцияға қол қойды. 1990 жылдардың ортасында Гайанада Дүниежүзілік мұра нысандарын  номинациялар үшін объектілерді іріктеу жұмысы  басталды. Оған үш нысан қарастырылды: Кайетур ұлттық паркі, Шелл-Бич жағажайы және тарихи Джорджтаун. 1997 жылға қарай Кайетур [[ұлттық парк]]інде, ал 1998 жылы тарихи Джорджтаунда жұмыстар басталды. Алайда, бүгінгі күнге дейін Гайана сәтті номинация жасаған жоқ.
[[File:GuyanaKaieteurFalls2004.jpg|thumb|Кайетур сарқырамасы-әлемдегі ең ірі сарқырама]] 
Гайана [[ЮНЕСКО]]-ға Дүниежүзілік  мұра ретінде Кайетур ұлттық паркін, оның ішінде Кайетур [[сарқырама]]сымен бірге, алғашқы номинация ретінде ұсынды. Ұсынылып отырған аймақ Оңтүстік Америкада табылған  эндемикалық түрлердің ең жоғары деңгейінің бірі бар Гайана өмірінің әртараптандырылған аймақтарына ие. Кайетур сарқырамасы - 226 метрге дейін созылған саябақтың ең әсерлі көрінісі болып табылады. Кайетур ұлттық паркін Дүниежүзілік мұра ретінде ұсыну сәтті болмады, ең алдымен бағалаушылар бұл аймақты Дүниежүзілік мұра нысаны ретінде ұсынылған Орталық Суринам табиғи қорығымен салыстырғанда (2000 ж.) тым кішкентай деп санады. Осылайша құжаттама Гайанаға қайта қарау үшін қайтарылды

Гайана Дүниежүзілік мұра нысанына сұранысын жалғастыруда. Біршама үзілістен кейін тарихи Джорджтаунға арналған құжаттама бойынша жұмыс жалғасуда. 2004 жылғы желтоқсан айында тарихи Джорджтаунды тағайындау туралы сұранысының тізімі ЮНЕСКО-ға ұсынылды. 2005 жылдың сәуірінде табиғатты қорғау бойынша Голландияның екі сарапшысы екі апта бойы Джорджтаунда болып, таңдалған аймақтағы тарихи ғимараттарға зерттеу жүргізді.

Сонымен бірге, Кайетур ұлттық паркі тым кіші болып саналғандықтан, Кайетур ұлттық паркі, Иводкрама орманы және Кануку таулары кіретін аймақ үшін ұсыныс берілді.  Ивокрама тропикалық орманы, биологиялық әртүрлілікке бай аймақ, Кануку тауларының аумағында төрт жүзден астам [[құстар]] мен басқа да [[жануарлар]] мекен етеді.

===Көрнекті орындар ===

* Әулие Георгий Шіркеуі: Ағаштан жасалған тарихи Англикан шіркеуі.[[File:St georges.jpg|thumb|upright|Әулие Георгий Шіркеуі]]
* [[Демерара Харбор көпірі]]: Әлемдегі ұзындығы жөнінен төртінші жүзбелі көпір.
* [[Бербицкий көпірі|Бербис көпірі]]: Әлемдегі ұзындығы жөнінен алтыншы көпір.
* [[Кариб қауымдастығының хатшылығы]]: Мұнда Кариб аралындағы ең ірі және ең ықпалды экономикалық одақтың штаб-пәтері орналасқан.
* [[Провиденс (стадион)]]: Демерара өзенінің солтүстік жағалауындағы Провиденс қаласында орналасқан, елдегі ең үлкен спорт стадионы.
* Артур Чунг Конференц-орталығы: Гайана үкіметіне Қытай Халық Республикасының атынан сыйлық ретінде берілген.&lt;ref name=&quot;Ministry of Public Telecommunications &amp;#124; Republic of Guyana 2017&quot;&gt;{{cite web |title=Arthur Chung Conference Centre |website=Ministry of Public Telecommunications &amp;#124; Republic of Guyana |date=6 March 2017 |url=https://mopt.gov.gy/agencies/arthur-chung-conference-centre/ |access-date=10 December 2019}}&lt;/ref&gt;: 
* [[Стабрук Маркет (Стабурк базары)]]: Демерара өзенінің жағасында орналасқан шойыннан жасалған ғимарат.
* [[Джорджтаун қалалық мэриясы]]: Джорджтаун Таун Холл - ағаштан салынған, үш қабатты  готикалық қайта өркендеу архитектурасының үлгісі болып табылады. 
* [[Такуту өзені арқылы өтетін көпір]]:Гайананың Летем және Бразилиянның Бонфим қалаларын байланыстыратын көпір
* [[Уман Яна]]: 1972 жылы сыртқы істер министрлерінің кездесуіне арналып салынған ұлттық ескерткіш (ол 2016 жылы қалпына келтірілген).

== Экономикасы ==
{{main|Гайана экономикасы}}
Гайанадағы негізгі экономикалық қызмет [[ауыл шаруашылығы]] болып табылады ([[күріш]] және [[қант]] өндірісі). Сонымен қатар [[боксит]] пен [[алтын]] өндіру, ағаш, асшаяндарды аулау және пайдалы қазбалары бар. Барлық [[File:Tractor in field of rice by Khirsah1.jpg|thumb|Гайана жағалауындағы күріш алқабы]]
[[File:Guyana Export Treemap.jpg|thumb|Гайана өнімдерін экспорттаудың графикалық бейнесі]]экспорттық түсімнің 28%-н  негізінен GuySuCo компаниясына тиесілі қант өнеркәсібі береді, онда басқа салаға қарағанда көптеген адамдардар жұмыспен қамтылған. Көптеген өндірістік салаларда ірі шетелдік [[инвестиция]]лар бар. Мысалы, американдық Reynolds Metals және британдық-австралиялық Rio Tinto компаниялары Гайана тау- кен саласын белсенді инвестициялауда; Корей-Малайзия Barum компаниясы ағаш дайындау саласында үлкен үлеске ие. 2015 жылдан бастап шетелдік компаниялар мұнай барлау жұмыстарында маңызды ашылымдар жасады.

Елдің негізгі проблемаларына білікті жұмыс күшінің жетіспеушілігі, инфрақұрылымның тапшылығы және сыртқы қарыздар жатады. Боксит және қант өндірісіндегі қиыншылықтармен қатар негізгі шикізаттар мен ауылшаруашылық өнімдерінің төмен бағалары үкіметтің әлсіз қаржылық жағдайының нашарлауына қауіп төндірді және болашаққа деген үміттерді бұлдыратты. Алайда 1999 жылдан бастап ауыл шаруашылығы және [[Тау-кен өнеркәсібі|тау-кен]] өндіру секторларын кеңейту, бизнес бастамалар үшін неғұрлым қолайлы жағдай жасау, нақты валюта бағамы  және халықаралық ұйымдардың тұрақты қолдауы арқасында қалыпты экономикалық өсуі Гайана экономикасын біршама қалпына келтірді. 2008 жылы әлемдік экономикалық дағдарыс жағдайында экономиканың өсуі 3%- ға өсті, 2011 жылы 5,4%- ға және 2012 жылы 3,7%- ға өсті.

Балата [[Латекс|(табиғи латекс)]] өндірісі бір кездері Гайанда ірі бизнес болды. Балатты крикет ойыны үшін шарлар жасауға, тістің қуыстарын уақытша толтыруға, мүсіндер жасауға және басқа да сәндік заттарды  жасауға пайдаланылды.

Жеке сектордың ірі ұйымдары жеке сектор комиссиясын (PSC)&lt;ref&gt;{{cite web |author=RedSpider, Romona Khan |url=http://www.psc.org.gy |title=Private Sector Commission |publisher=Psc.org.gy |accessdate=2 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100628041741/http://www.psc.org.gy/ |archive-date=28 June 2010 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; және Джорджтаун сауда-өнеркәсіп палатасын (GCCI) қамтиды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.georgetownchamberofcommerce.org |title=Georgetown Chamber of Commerce &amp; Industry (GCCI) |publisher=Georgetownchamberofcommerce.org |accessdate=2 May 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101217153022/http://www.georgetownchamberofcommerce.org/ |archivedate=17 December 2010  }}&lt;/ref&gt;
Үкімет 2007 жылдың басында салық кодексін қайта қарады. Қосылған құн салығы (ҚҚС) алты түрлі салықты алмастырды. ҚҚС енгізілгенге дейін сату салығынан жалтару оңай болды және көптеген кәсіпорындар [[салық кодексі]]н бұзды. Көптеген кәсіпорындар мұны қосымша қағазбастылық деп бағалап ҚҚС-ты енгізуге қарсы шықты; алайда, үкімет ҚҚС- қа қатысты ұстанымын өзгерткен жоқ. Бірыңғай салық ставкасымен бірнеше салықтарды ауыстыра отырып, үкіметтік аудиторларға шығындарды табу оңай болады. Бұл бұрынғы РРР/С үкіметінде кең таралған болатын, ол тауар құнының 50% -на ҚҚС-қа тең болуына рұқсат берген.

Президент Бхаррат Ягдео қарыздан босатуға басымдықпен жеңілдету жасады. Ол Халықаралық [[валюта қоры]]н (ХВҚ), Дүниежүзілік банкті және Америка Даму Банкін (ИДБ)  800 миллион доллар қарызын және индустриалды елдер алдындағы миллиондаған басқа қарызын алып тастауға көндірді. ИДБ Президенті Морено Ягдеоға мықты көшбасшы екенін айтып және келіссөз жүргізу шеберлігі үшін жоғары баға берді

== Халықаралық және аймақтық қатынастар ==

===Америка мемлекеттерінің ұйымы (OAS) ===

Гайана бұл жүйеге 1991 жылы кірді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oas.org/en/member_states/member_state.asp?sCode=GUY|title=OAS – Organization of American States: Democracy for peace, security, and development|last=OAS|date=1 August 2009|website=oas.org|access-date=3 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191244/http://www.oas.org/en/member_states/member_state.asp?sCode=GUY|archive-date=14 October 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Американың байырғы халықтары көшбасшыларының саммиттері (ILSA) ===

Гайанада халықтардың байырғы топтары мен елдің географиялық жағдайын ескере отырып, Америка мемлекеттерінің ұйымының (OAS)  Гайанаға қосқан үлесі айтарлықтай болуы мүмкін.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oas.org/en/topics/indigenous_peoples.asp|title=OAS – Organization of American States: Democracy for peace, security, and development|last=OAS|date=1 August 2009|website=oas.org|access-date=3 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222054758/http://www.oas.org/en/topics/indigenous_peoples.asp|archive-date=22 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; OAS-тің байырғы халықтарға қатысты позициясы жылдар бойы дамып келеді, олар Американың байырғы халықтары көшбасшыларының саммиттерін (ILSA) ұйымдастыруға қолдау көрсетіп келеді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.summit-americas.org/cs_ind.html|title=Indigenous Peoples|website=summit-americas.org|access-date=3 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413215714/http://www.summit-americas.org/cs_ind.html|archive-date=13 April 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Қаржылық қатынастарға әсер ететін келісімдер===

====(КАРИКОМ) Қосарланған салық салудан босату туралы 1994 жылғы шарт ====

1994 жылғы 19 тамызда CARICOM жиналысында [[Тринидад және Тобаго]] мен Гайана өкілдері қосарланған салық салудан босату туралы келісімге қол қойды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ird.gov.tt/Media/Default/IRDTreaties/DTT-Caricom--1994.pdf|title=IRD Trinidad and Tobago – CARICOM Treaties|website=ird.gov.tt|access-date=27 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507154606/http://ird.gov.tt/Media/Default/IRDTreaties/DTT-Caricom--1994.pdf|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Бұл келісім салықтарды, тұрғылықты жерді, салық юрисдикциясын, капиталдың өсуін, бизнестен түсетін пайданы, пайыздарды, [[дивидендтер]]ді, [[роялти]]ді және басқа да салаларды қамтыды.

====(FATCA) Шетелдік шоттарға салық салу туралы Заң ====

2014 жылдың 30 маусымында Гайана шетелдік шоттарға салық салу туралы Заңға (FATCA)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx|title=Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA)|website=treasury.gov|access-date=16 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; байланысты Америка Құрама Штаттарымен келісімге қол қойды. Бұл келісімде 1992 жылғы 22 шілдеде [[Джорджтаун]]да қол қойылған салық туралы ақпараттармен алмасу туралы келісімге сілтеме бар.

== Демографиясы ==
{{main|Гайана демографиясы}}
Гайананың тұрғындарының басым көпшілігі (шамамен 90%) 16-дан 64 шақырымға дейін созылып жатқан жағалау бойында өмір сүреді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.geographia.com/guyana/geninfo.html|title=Guyana General Information|publisher=Geographia.com|accessdate=2 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411064504/http://www.geographia.com/Guyana/geninfo.html|archive-date=11 April 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Гайана халқы қазіргі уақытта нәсілдік және этникалық белгілері бойынша біркелкі емес, этникалық топтар [[Үндістан]]нан, [[Африка]]дан, [[Еуропа]] мен [[Қытай]]дан, сондай-ақ байырғы халықтардан тұрады. Этникалық шығу тегіне қарамастан, бұл топтардың екі ортақ тілі бар: ағылшын және креол. 
[[File:Guyana population density.png|thumb|2005 жылғы Гайана халқының тығыздығы]]
Ең үлкен этникалық топ – индогайаналықтар (сондай-ақ үндістер ретінде белгілі ), халықтың 43,5% - ын құрайтын Үндістаннан келген жалдамалы жұмысшылардың ұрпақтары. Олардан кейін Африкадан келген құлдардың ұрпақтары, олар 30,2% құрайды. Аралас некесі бар Гайаналықтар 16,7% - ды құрайды, ал тұрғылықты халықтар (жергілікті тұрғындар үндістер деп аталады ) 9,1% - ды құрайды. Жергілікті топтарға аравак, вай-вай, карибтер, акавайо, арекуна, патамона, вапиксана, макуши және варао кіреді.[36] Екі ірі топ  Үнді-Гайаналықтар және Афро-Гайаналықтар біраз нәсілдік шиеленісті бастан кешірді.&lt;ref&gt;&quot;[https://www.bbc.co.uk/caribbean/news/story/2005/09/050920_guyana_race.shtml Guyana turns attention to racism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202071027/http://www.bbc.co.uk/caribbean/news/story/2005/09/050920_guyana_race.shtml |date=2 December 2010 }}&quot;. BBC News. 20 September 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.guyana.org/features/conflicts_indiansandblacks.html Conflict between Guyanese-Indians and Blacks in Trinidad and Guyana Socially, Economically and Politically] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202013914/http://www.guyana.org/features/conflicts_indiansandblacks.html |date=2 December 2010 }}&quot;. Gabrielle Hookumchand, Professor Moses Seenarine. 18 May 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.com/articles/265657/20111212/guyana-politics-election-blacks-indians-ramotar-ppp.htm International Business Times: &quot;Guyana: A Study in Polarized Racial Politics&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120715075007/http://www.ibtimes.com/articles/265657/20111212/guyana-politics-election-blacks-indians-ramotar-ppp.htm |date=15 July 2012 }} 12 December 2011&lt;/ref&gt;

Үнді-Гайаналықтардың көпшілігі Солтүстік Үндістанның аудандарынан келген бходжпуриша сөйлейтін жалдамалы жұмысшылардан шыққан.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://archive.org/details/musicofhindutrin00myer |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/musicofhindutrin00myer/page/30 30] |title=Music of Hindu Trinidad |publisher=University of Chicago Press |author=Helen Myers |isbn=978-0-226-55453-2 |year=1999}}&lt;/ref&gt; Одан аздауы Тамил және Телугу группасы халықтары Оңтүстік Үндістаннан келгендер.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter17.pdf |title=Indian Diaspora |access-date=9 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430175036/http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter17.pdf |archive-date=30 April 2011 |url-status=dead  }}&lt;/ref&gt;

2002 жылғы санақ кезінде екі негізгі топтың халықтарының үлесі төмендегені байқалды. Индогайяналықтар 1980 жылғы санақта жалпы халық санының 51,9%- ын құрады, бірақ 1991 жылға қарай бұл көрсеткіш 48,6%- ға дейін, содан кейін 2002 жылғы санақ бойынша 43,5%- ға дейін төмендеді.  Афро-Гайаналықтар саны бірінші кезеңде (1980 және 1991 жылдар) 30,8%- дан 32,3%- ға дейін артты , содан кейін 2002 жылғы санақ бойынша 30,2%- ға дейін азайды. Халықтың жалпы санының аздаған өсуі кезінде екі ірі топтың үлесінің төмендеуі жергілікті үндіс топтарының үлесінің салыстырмалы ұлғаюына алып келді. 1991-2002 жылдар аралығында үндістердің саны 22 097 адамға өсті.

Португалдықтар саны (1891 жылы 4,3% ) ондаған жылдар бойына төмендеп келеді.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.guyana.org/special/portuguese.html Portuguese emigration from Madeira to British Guiana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130918073124/http://www.guyana.org/special/portuguese.html |date=18 September 2013 }}&quot;&lt;/ref&gt;

===Ірі қалалары===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Гайананың ірі қалалары&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.geonames.org/GY/largest-cities-in-guyana.html|title=Biggest Cities Guyana|access-date=1 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019083702/http://www.geonames.org/GY/largest-cities-in-guyana.html|archive-date=19 October 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! № !! қалалары !! Аймақ !! Халқы
|-
| '''1''' || [[Джорджтаун]] || [[Демерара-Махайка]]|| 235,017
|-
| '''2''' || [[Линден (Гайана)|Линден]] || [[Жоғарғы Демерара-Бербис]] || 44,690
|-
| '''3''' || [[Нью-Амстердам (Гайана)|Нью-Амстердам]] || [[Шығыс Бербис - Корентайн]] || 35,039
|-
| '''4''' || [[Анна-Реджина]]|| [[Померун-Супенаам]] || 12,448
|-
| '''5''' || [[Бартика]] || [[Куюни-Мазаруни]] || 11,157
|-
| '''6''' || [[Скелдон]] || [[Шығыс Бербис - Корентайн]] || 5,859
|-
| '''8''' || [[Парика]]|| [[Эссекибо аралдары - Батыс Демерара]] || 4,081
|-
| '''9''' || [[Вред-эн-Хуп]] || [[Эссекибо аралдары - Батыс Демерара]] || 3,073
|}

===Тілдері===

[[Ағылшын тілі]] Гайананың ресми тілі болып табылады және білім беру, үкімет, бұқаралық ақпарат құралдары мен қызметтер үшін пайдаланылады. Халықтың басым көпшілігі ағылшын тіліне негізделген Гайана-креол, креол тілдерін ана тілі ретінде айтады.&lt;ref&gt;Damoiseau, Robert (2003) ''Eléments de grammaire comparée français-créole guyanais'' Ibis rouge, Guyana, {{ISBN|2-84450-192-3}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, халықтың аздаған бөлігі Кариб бассейні үндістерінің мәдени және діни себептерге байланысты сақталған ( акавайо , вай-вай және макуши) тілдерінде сөйлейді.

===Діні===

2002 жылғы жалпы ұлттық халық санағының деректері бойынша халықтың 57,4%- ы [[Христиандық|христиандар]], 28,4%- ы [[үндістер]],  7,2%- ы [[мұсылмандар]], 1,9%- ы басқа діндерді ұстанған, ал халықтың 2,3%- ы дінді ұстанбайтындар болған.&lt;ref name=&quot;CENSUS2002&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/CensusReport2002.pdf|title=Final 2002 Census Compendium 2|website=gov.gy|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170101024759/http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/CensusReport2002.pdf|archivedate=1 January 2017}}&lt;/ref&gt;

Христиандардың ішінде [[Протестантизм|протестанттар]] (34,8%),  басқа христиандар (20,8%), бірақ сонымен қатар [[католик]]тер де бар (7,1%). Вайшнавизм үндістер арасында негізгі дәстүр болып табылады. Мұсылман арасында [[Әһл әс-Сунна|сунниттер]], сондай-ақ [[шииттер]] мен ахмадиялықтар басым. Басқа діндердің ішінде ең танымалдары - Растафари қозғалысы, [[буддизм]] және бахаи діні.

== Үкімет және саясат ==
[[File:Cottage of city Georgetown.jpg|thumb|left|Гайана Жоғарғы соты]]
[[File:Parliament building, Guyana.jpg|thumb|left|Гайана парламентінің ғимараты]]
Гайана саясатында президент өкілеттілігі демократиялық республика аясында өтеді, онда Гайана Президенті мемлекет басшысы және үкімет басшысы,  сонымен қатар көп партиялы жүйе болып табылады. Атқарушы билікті президент және Үкімет жүзеге асырады. Заң шығарушы билік Президентке де, Гайана ұлттық жиналысына да тиесілі. Тарихи саясат елдегі шиеленістің көзі болып табылады және сайлау кезінде жиі толқулар жиі орын алды. 1970-ші және 1980-ші жылдары саяси кезеңдерде Халықтық ұлттық конгресс үстем болды.

1992 жылы АҚШ-тың бұрынғы президенті [[Джимми Картер]]дің жетекшілігімен алғашқы «еркін және әділ» сайлау өткізілді және Халықтың Прогрессивті партиясы елді 2015 жылға дейін басқарды. Екі партия да негізінен этникалық топтар бойынша ұйымдастырылған, нәтижесінде ресурстарды бөлуге байланысты мәселелерде жиі қақтығыстар болады. 2011 жылғы 28 қарашада өткен жалпы сайлауда Халықтың Прогрессивті партиясы (ПНП) көпшіліктен қолдау тауып, ал олардың Президенттігіне кандидат Дональд Рамотар Президент болып сайланды.

2015 жылғы 11 мамырда мерзімінен бұрын жалпыға бірдей сайлау өткізілді. Онда &quot;Ұлттық бірлік пен өзгерістер жолындағы серіктестік» коалициясы (APNU-AFC) Ұлттық Ассамблеядағы 65 орынның 33-іне ие болды. 2015 жылғы 16 мамырда отставкадағы Армия генералы Дэвид А.Гранжер Гайананың сегізінші президенті болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=http://guyanachronicle.com/2019/03/21/ruling-on-confidence-vote-appeal-friday
|title=Ruling on confidence vote appeal Friday
|author=Svetlana Marshall
|publisher=Guyana Chronicle
|date=21 March 2019}}&lt;/ref&gt;

== Инфрақұрылым және телекоммуникация ==

===Транспорт===  
{{main|Гайанадағы транспорт}}
[[File:LethemBridge.jpg|thumb|Гайанадан Бразилияға өтетін шекаралық көпір]] Жалпы ұзындығы 187 шақырым [[темір жол]] бар, олардың барлығы пайдалы қазбаларды тасымалдауға арналған. [[Тас жол]]дарының ұзындығы 7 969 шақырым, оның 591 шақырымы асфальтталған. Кеме қатынасы су жолдары Бербице, Демерара және Эссекибо өзендерін қоса алғанда 1077 километрге созылып жатыр. [[Джорджтаун]], Порт-Кайтум және Жаңа Амстердам қалаларында [[порт]]тары бар. Екі халықаралық [[әуежай]] бар. (Чедди Джаган, Тимери және Юджина Ф. Коррейры халықаралық әуежайы) 90-ға жуық ұшу-қону жолағы бар, оның тоғызында асфальтталған жолақтар.

===Электр энергиясы===

Гайанадағы Электр энергетикасы секторында Power and Light (GPL), мемлекеттік біріктірілген коммуналдық компаниясы Гайана электр секторында басымдыққа ие. Елде [[гидроэнергетика]] қуатын өндірудің үлкен мүмкіндігі бар екеніне қарамастан, оның белгіленген 226 МВт қуатының көп бөлігі тиімсіз басқарылатын [[Дизель қозғалтқыш|дизель генератор]]ларына сәйкес келеді.
Ішкі аймақтарда энергияға қол жетімділікті жақсарту бойынша бірнеше бастамалар бар. Гайана жаңартылатын энергетикалық ресурстарға ие және энергия тасығыштарға көшкен кезде үлкен пайда көруі мүмкін.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Bazilian |first2=Morgan |last3=Ilimbek Uulu |first3=Talgat |last4=Vakulchuk |first4=Roman |last5=Westphal |first5=Kirsten |title=The GeGaLo index: Geopolitical gains and losses after energy transition |journal=Energy Strategy Reviews |date=1 November 2019 |volume=26 |pages=100406 |doi=10.1016/j.esr.2019.100406 }}&lt;/ref&gt;

== Денсаулық ==
{{main|Гаянадағы денсаулық сақтау ісі}}
Гайанада өмір сүру ұзақтығы 2012 жылы ерлер мен әйелдер үшін 67 жасты құрайды..&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=Guyana&amp;countryCode=gy&amp;regionCode=soa&amp;rank=159#gy Life Expectancy ranks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120521224600/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=Guyana&amp;countryCode=gy&amp;regionCode=soa&amp;rank=159#gy |date=21 May 2012 }}. CIA World Factbook&lt;/ref&gt; 2014 жылғы [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]ның есебінде (2012 жылғы статистика бойынша) ел әлемде [[Өзін-өзі өлтіру|суицид]]тің ең жоғары деңгейіне ие, 100000 тұрғынға шаққанда 44,2 өлім-жітім көрсеткіші бар.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/131056/1/9789241564779_eng.pdf?ua=1&amp;ua=1 |title=WHO Report 2014 Preventing suicide: A global imperative. |access-date=4 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616024658/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/131056/1/9789241564779_eng.pdf?ua=1&amp;ua=1 |archive-date=16 June 2015 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/news/americas/21616972-when-it-comes-people-taking-their-own-lives-guyana-leads-world-desperate-measures|title=Desperate measures|date=13 September 2014|via=The Economist|access-date=29 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170610122736/http://www.economist.com/news/americas/21616972-when-it-comes-people-taking-their-own-lives-guyana-leads-world-desperate-measures|archive-date=10 June 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ДДСҰ-ның 2011 жылғы бағалауы бойынша, [[АИВ/ЖИТС]]-тың таралуы жасөспірімдер / ересектер арасында (15–49 жас) 1,2% құрайды.&lt;ref&gt;[http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2011_Part1.pdf WHO Health-Related Millennium Development Goals Report 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120617072744/http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2011_Part1.pdf |date=17 June 2012 }}. Part1&lt;/ref&gt;

== Білім ==
{{main|Гайанадағы білім беру ісі}}
[[File:Queens College Guyana.jpg|thumb|Гайана корольдік колледжі]]Гайананың сауаттылық деңгейі 88,5% құрайды, бұл Оңтүстік Америкадағы ең төменгі көрсеткіш.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=EDULIT_DS&amp;popupcustomise=true&amp;lang=en#|title=Education|last=UIS|website=data.uis.unesco.org|access-date=30 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905185501/http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=EDULIT_DS&amp;popupcustomise=true&amp;lang=en|archive-date=5 September 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Білім беру жүйесі [[ғылым]] мен [[техника]], техникалық және кәсіптік пәндер, бизнесті басқару немесе компьютерлік ғылымдар саласында мамандар даярлауға жеткілікті деңгейде бағдарланбаған. Гайана [[білім беру]] жүйесі бұрынғы британдық білім беру жүйесінің үлгісі бойынша құрылған. Оқушылар 7-сыныпта орта мектепке түсу үшін NGSA ( 6-сыныптың Ұлттық бағасы) тапсырады деп күтілуде. Гайана Кариб аймағына кіретін барлық басқа елдерінде енгізілген емтихандарын енгізді, ал Британдық дәуірден мұра болған деңгей жүйесі бірнеше мектептерге ғана ұсынылады.

== Мәдениет ==
{{main|Гайана мәдениеті}}
Гайана мәдениеті [[Африка, Кариб бассейні және Тынық мұхит аймағының елдері|Кариб бассейнінің]] ағылшын тілді елдерінің мәдениетіне өте ұқсас және ол тарихи тұрғыдан ХІХ ғасырда Британ Империясының бөлігі ретінде Кариб бассейнінің ағылшын тілді елдерімен байланысты болды. Гайана  [[Кариб қоғамдастығы (КАРИКОМ)]] экономикалық блогының негізін қалаушылардың бірі, сондай-ақ блоктың штаб-пәтері және секретариаты болып табылады. Гайананың географиялық орналасуы, тропикалық ормандардың аз қоныстанған аудандары және үндістердің едәуір саны оны Кариб бассейнінің ағылшын тілді елдерінен ерекшелендіреді. Оның индогайана (Шығыс-Үнді) және афрогайана (Африкалық) қоспасы оған Тринидадпен ұқсастық береді және Солтүстік және Оңтүстік Американың басқа бөліктерінен ерекшеленеді.

Гайананың музыкалық дәстүрі - Африка, Үнді, Еуропа және Латын элементтерінің қоспасы. Танымал музыканың әртүрлі түрлеріне регги, калипсо, чатни, соча, жергілікті гайаналық Соча чатни және Болливудтың кино әні немесе үнді музыкасы жатады.

== Табиғат ==
Гайанада [[құстар]]дың 900-ден астам түрі бар, [[сүтқоректілер]]дің 225 түрі, [[бауырмен жорғалаушылар]]дың 880 түрі және әртүрлі ағаштар мен [[өсімдіктер]]дің 6500-ден астам түрлері кездеседі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myadventuresacrosstheworld.com/wildlife-in-guyana/|title=The Most Amazing Wildlife in Guyana|last=Tavani|first=Claudia|date=14 August 2018|website=My Adventures Across the World|language=en-US|access-date=3 September 2019}}&lt;/ref&gt; Ең әйгілісі – Arapaima, ол әлемдегі ең ірі тұщы су балығы болып табылады. Сонымен қатар алып [[құмырсқажегіштер]], құстардан ең танымал тау қоразы (Rupicola rupicola) кезеседі.&lt;ref&gt;Attenborough, S. 1998 BBC. ''The Life of Birds''. p. 211. {{ISBN|0563-38792-0}}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
[[File:Providence Stadium outside.jpg|thumb|left|Провиденс стадионы]]
Гайанадағы негізгі спорт түрлері - [[крикет]] &lt;ref&gt;{{cite web|title=Composition and countries|url=http://www.windiescricket.com/|work=W.I Cricket team|publisher=West Indies Cricket Board|accessdate=27 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103005917/http://windiescricket.com/|archive-date=3 January 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;), баскетбол, футбол және волейбол.&lt;ref&gt;{{cite web|title=SPORTS, LITERATURE|url=http://www.guyana.org/Handbook/sprtslit.html|publisher=Guyana News and Information|accessdate=30 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111034/http://www.guyana.org/Handbook/sprtslit.html|archive-date=4 March 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Кішігірім спорт түрлеріне [[софтбол]] (жағажай крикеті), [[көгалдағы хоккей]], [[нетбол]], рандерс, [[теннис]], [[үстел теннисі]], [[бокс]], [[сквош]], [[регби]], ат жарысы және басқалар жатады.

Гайана 2007 жылы Әлем кубогы шеңберінде крикет бойынша халықаралық матчтарды қабылдады (CWC 2007). Жаңа 15 мың орындық &quot;Провиденс&quot; стадионы Әлем кубогы үшін салынды және 28 наурызда ойынға дайын болды.

Халықаралық [[Гайана Ұлттық футбол құрамасы|футбол]] мақсатында Гайана CONCACAF құрамына кіреді. Гайанада сонымен қатар бес [[ат спорты]] курсы бар.
{{commons|Guyana|Гайана}}
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Гайана
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Оңтүстік Америка елдері
 |Америка мемлекеттері ұйымы
 |Оңтүстік Америка ұлттары одағы
 |КАРИКОМ
 |Ұлттар достастығы
 |Ислам ынтымақтастық ұйымы
}}

[[Санат:Гайана|*]]
[[Санат:Оңтүстік Америка елдері]]</text>
      <sha1>spy69oac4gl8xyhozoftkczvqqy84f0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Панама</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7731</id>
    <revision>
      <id>3608738</id>
      <parentid>3568245</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T18:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10086" sha1="lar4vakdbq2bvafen4yodjwur2ymeav" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы = Панама Республикасы
 |Шынайы атауы = República de Panamá
 |Атау септігі = 
 |Елтаңба = Coat of arms of  Panama.svg
 |Байрақ = Flag of Panama.svg
 |Ұраны = Pro Mundi Beneficio
 |Әнұранның аты = Himno Istmeño
 |Аудио = 
  |Картада = Panama (orthographic projection).svg
  |карта тақырыбы = 
  |lat_dir =N |lat_deg =9 |lat_min =9 |lat_sec = 0
  |lon_dir =W |lon_deg =79 |lon_min =42 |lon_sec = 0
  |region                 = PA
  |CoordScale             =2000000
 |Тілдері = [[испан тілі]]
 |Мемлекеттік діні = 
 |Үкімет түрі = [[президенттік республика]]
 |Құрылды = 
 |Тәуелсіздік күні = [[3 қараша]] [[1903 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды = [[Колумбия]]дан
 |Астанасы =  [[Панама (қала)|Панама]] 
 |Ірі қалалары = Панама
 |Басшы қызметі = [[Панама президенттерінің тізімі|Президенті]]&lt;br /&gt;[[Панама вице-президенті|Вице-президенті]]
 |Басшылары = [[Хосе Рауль Мулино]]&lt;br /&gt;[[Ваканті]]
 |Жер аумағы бойынша орны = 116-шы
 |Жер аумағы = 75 417
 |Судың үлесі = 2,9
 |Этнохороним = 
  |Халық саны бойынша орны = 
  |Жұрты = 4 034 119
  |Сарап жылы = 2016
  |Санақ бойынша халық саны = 3 405 813&lt;ref&gt;{{cite report|url=https://www.contraloria.gob.pa/inec/archivos/P6691Distribuci%C3%B3n%20Territorial%20y%20Migraci%C3%B3n%20Interna%20en%20Panam%C3%A1-Censo2010_F.pdf |title=Distribución territorial y migración interna en Panamá: Censo 2010 |language=es |publisher=[[National Institute of Statistics and Census of Panama|INEC]] |page=2 |date=2014 |accessdate=December 22, 2015}}&lt;/ref&gt;
  |Санақ жылы = 2010
  |Халық тығыздығы = 56
  |Тығыздық бойынша орны = 162-ші
 |ЖІӨ (АҚТ) = 121,545 млрд.&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=63&amp;pr.y=8&amp;sy=2016&amp;ey=2020&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=283&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=7 March 2019}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 79-шы
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 28,810&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 57-ші
 |ЖІӨ (номинал) = 72,215 млрд.&lt;ref name=imf2/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 72-ші
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 17,117&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 51-ші
 |АДИ = {{өсім}} 0,789&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hdr.undp.org/en/2018-update |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme }}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі = 2017
 |АДИ бойынша орны = 66-шы
 |АДИ деңгейі = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы = 
 |Валютасы = [[Бальбоа (валюта)]]
 |Интернет үйшігі = [[.pa]]
 |ISO = PA
 |Телефон коды = 507
 |Уақыт белдеулері = -5
 |Түсініктемелер = 
}}
{{мағына|Панама (айрық)}}
'''Панама''', '''Панама Республикасы''' ({{lang-es|República de Panamá}} {{IPA|[re̞ˈpuβ̞lika ð̞e̞ panaˈma]}}) — [[Орталық Америка]]дағы Панама мойнағында орналасқан мемлекет. Жерінің аумағы '''77,1 мың км².''' Халқы '''3,4 млн.''' (Қазіргі уақытта 4,3 млн адам тұрады) (2010). Халқы негізінен '''метистер''' (60%), байырғы тұрғындары – '''үндістер'''. Олардан басқа көрші елдерден қоныс аударғандар, қытайлықтар тұрады. 
[[Сурет:Panama Topography.png|thumb|left|alt=A|Панама жері]]
* Астанасы – '''Панама''' қаласы.
* Ресми тілі – '''испан тілі.'''
* Халқының көпшілігі '''христиан-католиктер'''.
* Мемлекет және үкімет басшысы '''президент'''.
* Жоғарғы заң шығарушы органы – '''бір палаталы ассамблея'''.
* Әкімшілік жағынан '''9 провинция''' мен арнайы аумаққа бөлінеді.
* Ақша бірлігі – [[бальбоа]]
Панама аумағы Орталық Американың ең жіңішке бөлігін алып жатыр. Жағалауы аласа, абразиялы және абразиялы-аккумулятті, солтүстік-батысы лагуналы. Тынық мұхит жағалауы тілімделген, шығанақты (Панама, Монтихо), аралды (Інжу, Койба, т.б.) келеді. Бүкіл аумағын бойлай тау жоталары созылып жатыр. Тау аралық ойыстар мен жағалық бөлігін ойпатты өңірлер алған. Жер сілкіністері жиі болып тұрады.

== Климаты ==
Климаты субэкваторлық, ыстық және ылғалды. Орташа айлық температурасы 25 – 28°С. Жауын-шашынның жылдық мөлш. 3500 мм. 
* Өзен торы жиі. Ірі өзені – [[Чагрес]].
[[Сурет:Balboa Voyage 1513.PNG|thumb|Панама жері]]

== Тарихы ==
[[Испания]] отарына айналғанға дейін Панама жерін 60-тан астам [[үндіс]] тайпалары мекендеген. Батысында [[чибча]] тілдер тобына жататын үндістер, шығысында кариб тайпалары, оңтүстік-шығысында [[чоко]] тайпалары өмір сүрді. Бұлардың бәрі алғашқы қауымдық құрылыс сатысында болды. Панама жерін 1501 ж. испан конкистадоры [[Родриго де Бастидас]] ашты. Осы кезден бастап Панама Испанияның отарына айналды. 1542 – 65 ж. Панама [[Гватемала]] генерал-капитандығының, содан соң 1718 жылға дейін [[Перу]] вице-корольдігінің құрамына кірді. 17 ғасырдан бастап испандар банан плантациялары мен кеніштерінде жұмыс істеу үшін [[Африка]]дан негр-құлдарды әкелді. 1821 ж. қарашада Панама тәуелсіздігін жариялап, Жаңа [[Гранада]] құрамында [[Ұлы Колумбия]] федерациялық респуб	ликасының құрамына енді. 1830 ж. [[Ұлы Колумбия]] құлап, Панама департамент құқында [[Жаңа Гранада]] республикасы (1886 жылдан [[Колумбия]]) құрамында қалды. 1903 ж. 3 қарашада Панама Колумбиядан бөлініп шығып, өзін тәуелсіз республика деп жариялады. 2-дүниежүз. соғыс кезінде [[АҚШ]] әскери базасын Панамаға орналастырды. Жаппай халық көтерілістері мен бейбіт шерулерден кейін 1968 ж. мемлекеттік төңкеріс болып, әскери диктатура орнады. 1989 ж. желтоқсандағы [[АҚШ]] қарулы интервенциясы нәтижесінде әскери жүйе құлады. 1990 ж. ақпан айында [[АҚШ]] әскери күшінің Панамадан шығарылуы жаңа мемлекеттік құрылыстың қалыптасуымен аяқталды. 1994 ж. 8 мамырдағы сайлауда Рев.-демокр. партияның өкілдері жеңіске жетті.

== Сауда ==
'''Панама''' – агр. ел. Егістік жерлерінің көп бөлігін банан плантациялары алып жатыр. [[Банан]], [[цитрустар]], [[қант]], [[кофе]] өсіріледі. Балық ш. дамыған. Ел экономикасында Панама каналының рөлі өте зор. Каналдан түсетін кіріс ұлттық өнімнің 30%-ын құрайды. Экспортқа банан, қант, кофе, [[темекі]] жапырағы, [[креветкалар]] шығарып, сырттан түрлі тұтыну бұйымдарын алады. 
* Негізгі сауда серіктестері: [[АҚШ]], [[Жапония]], [[Эквадор]], [[Коста-Рика]], [[Венесуэла]].

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}
{{stub}}
{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Панама
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Солтүстік Америка елдері
 |Орталық Америка елдері
 |Америка мемлекеттері ұйымы
}}

[[Санат:Панама|*]]</text>
      <sha1>lar4vakdbq2bvafen4yodjwur2ymeav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Литва тілі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13506</id>
    <revision>
      <id>3608757</id>
      <parentid>3154271</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T22:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3608757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16485" sha1="qhgc9ezzrxa3c0ixzxqhykmoizq3nxr" xml:space="preserve">{{Infobox Language
 |name          = Литва тілі
 |nativename    = lietuvių kalba
 |states        = [[Литва]], [[Аргентина]], [[Аустралия]], [[Беларусь]], [[Бразилия]], [[Канада]], [[Эстония]], [[Қазақстан]], [[Латвия]], [[Польша]], [[Ресей]], [[Швеция]], [[Құрама Патшалық]], [[Ирландия]], [[Уругвай]], [[АҚШ]]
 |region        = [[Еуропа]]
 |speakers      = 2.96 миллион ([[Литва]])&lt;br /&gt;170,000 (Шетелде)&lt;br /&gt;3.13 миллион (Дүние жүзі бойынша)&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=lit Тілдің «Ethnologue» бойынша коды:lit&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
 |iso1          = lt
 |iso2          = lit
 |iso3          = lit
 |familycolor   = Indo-European
 |fam1          = [[Үндіеуропалық тілдер]]
 |fam2          = [[Балтық тілдері]]
 |fam3          = [[Шығыс балтық тілдері]]
 |script        = [[Латын әліпбиі]]
 |rank          = 144-орын
 |nation        = [[Литва]], [[Еуропа Одағы]]
 |agency        = [[Литва тілінің комиссиясы]]
}}
'''Литва тілі''' ({{lang-lt|lietuvių kalba}}) — [[Литва]]ның ресми тілі, [[Еуропалық Одақ]]тың ресми тілдерінің бірі. Литвада ана тілі ретінде сөйлеушілерінің саны 2.96 миллион, шетелдерде шамамен 170,000. Литва тілі өзімен туыстас [[Латыш тілі]]мен бірге [[Балтық тілдері]]не жатады, алайда екеуі [[Өзара түсінікті тілдер|өзара түсінікті емес]]. Литва тілі [[латын әліпбиі]]н қолданады.

== Тарихы ==
[[Сурет:Oldest surviving writing in Lithuanian language.jpg|thumb|181 px|Литва тіліндегі сақталып отырған ең көне қолжазба (шамамен 1503 жыл), 15-ші ғасырда жазылған еңбектің көшірмесі.]]
[[Сурет:Mazvydo katekizmas.jpg|thumb|181 px|First Lithuanian book (1547) ''The Simple Words of Catechism'' by [[Martynas Mažvydas]] ]][[Сурет:Lithuanian language in European language map 1741.jpg|thumb|181 px|Еуропа тілдерінің картасы (1741), [[Исаның мінажаты]]ның алғашқы аяты литва тілінде берілген]]
{{quote|Үндіеуропалықтардың қалай сөйлескендерін естігісі келетін әркім келіп, литва шаруасының сөйлегенін тыңдасын.|[[Мейе, Антуан|Антуан Мейе]]}}

Литва тілінде [[үндіеуропалық тілдер]] өрбіп шыққан көне тілдерде болған есім морфологиясының көптеген бастапқы қасиеттері сақталған. Сол себепті литва тілі [[үндіеуропалық тілдер]]дің салыстырмалы филологиясында маңызды роль атқарады. Салыстырмалы филологияның зерттеу нәтижелері көрсетіп отырғандай, литва тілі қазіргі үндіеуропалық тілдердің ішіндегі ең аз өзгерген тіл.&lt;ref&gt;{{cite book | last = Zinkevičius | first = Z. | authorlink = | coauthors = | title = Rytų Lietuva praeityje ir dabar | publisher = Vilnius: [[Mokslo ir enciklopedijų leidykla]] | date = 1993 | location = | pages = p.9| quote=...linguist generally accepted that Lithuanian language is the most archaic among live Indo-European languages...|url = | doi = | id = | isbn = 5-420-01085-2 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/eb/article-9048523/Lithuanian-language Lithuanian Language]. [[Encyclopedia Britannica]].&lt;/ref&gt;

[[Протоүндіеуропалық тіл]]дің бөлшектенгенінен кейін [[Балтық-славян тілдері]]нің тобы пайда болғаны, содан соң ұзақ уақыт ортақ даму кезеңінен кейін славян және балтық тілдеріне бөлінгені туралы болжам бар (Szemerényi, 1957). Алайда Мейе, Климас, Зинкевичюс сияқты кейбір басқа тілтанушылар ондай ортақ прототілдің болғанына қарсы дәлелдер келтіріп, олардың арасындағы ұқсастықтарды ұзақ уақыт бойы бір-бірінің ықпалына түсіп отырғандарымен түсіндіреді. Балтық тілдерінде көптеген көне белгілердің бар екендігі даусыз болғанымен, олардың протоүндіеуропалық тілден дәл қалай өрбіп шыққаны әлі де анық емес.

Кейбір глоттохронологиялық пайымдаулар бойынша, шығыс балтық тілдері батыс балтық тілдерінен біздің заманымыздың 400-600 жылдары ажырап шыққан. Литва тілі мен латыш тілдерінің арасында елеулі айырмашылықтар 800 жылдан кейін пайдан бола бастаған, бірақ сонда да ұзақ уақытқа дейін оларды бір тілдің диалектілері ретінде қарастыруға болатын. Өтпелі диалектілер кем дегенде 14-15-ші ғасырларға дейін сақталып келді, 17-ші ғасырға дейін сақталған болуы да ықтимал. Екі тілдің алшақтай түсуіне қазіргі [[Латвия]]ның жерін 13-14 ғасырларда неміс рыцарьлық ордендерінің жаулап алғаны қатты ықпал жасады.

Литва тілінің сақталып отырған ең көне ескерткіштеріне шамамен 1503-1525 жылдары жазып алынған [[Исаның мінажаты]], [[Сәлем, Мәриям]] және [[Никея кредо]]сы жатады. Ол ескерткіштер оңтүстік аукштайт диалектісінде жазылған. Кітаптар 1547 жылдан кейін басылып шығарыла бастаған, бірақ литвалықтардың арасындағы сауаттылық деңгейі XVIII ғасырдың аяғына дейін төмен дәрежеде болып келді. 1864 жылы [[Қаңтар көтерілісі]]нен кейін Литва генерал-губернаторы [[Михаил Николаевич Муравьёв|Михаил Муравьёв]] тілдің білім беру саласында және кітап басуда қолданылуына толық тыйым салды, бірақ литва тіліндегі кітаптар шетелде — [[Шығыс Пруссия]]да және [[Құрама Штаттар]]да кедергісіз басыла берді. Ол кітаптарды Литваға қатаң түрме жазасына қарамастан әкелумен «книгнешяй» деп аталып кеткен адамдар айналысты, сол кітаптардың арқасында литва халқының ұлттық сана-сезімі өсіп, ақыры тыйым 1904 жылы алынып тасталды.

[[Яблонскис, Йонас|Йонас Яблонскис]] (1860–1930) литва әдеби тілінің қалыптасуына маңызды үлес қосты. XIX ғасырда жазба литва тілінің ережелері онсыз да өзгере бастаған болатын, бірақ Яблонскистің ''Lietuviškos kalbos gramatika'' («Литва тілінің грамматикасы») атты кітабына кіріспеде тілдің одан кейінгі дамуына зор әсер еткен маңызды қағидаларды қорытындылап-тұжырымдады. Ол ұсынған жалпыға бірдей литва тілі оның өзінің батыс аукштайт диалектісіне негізделіп, шығыстағы пруссия литвалықтарының диалектісінің кейбір жақтары енгізілді. Бұл диалектілерде көршілес [[көне прус тілі]]нің әсерінің арқасында ежелгі айтылым сақталып қалып, басқа диалектілерде болса түрлі фонетикалық өзгерістер орын алып отырды. 1918 жылдан бастап литва тілі Литваның ресми тілі дәрежесіне ие болды. Литва Кеңес Одағының құрамында болған кезде литва тілі [[орыс тілі]]мен қатар ресми қолданылып келді.

== Классификациясы ==

Литва тілі [[балтық тілдері]]не жататын екі тірі тілдің біреуі болып табылады, екіншісі — [[латыш тілі]]. Балтық тілдеріне жатқан тағы бір тіл — [[көне прус тілі]] 19-шы ғасырға жетпей өлі тілге айналды. Балтық тілдеріне жатқан басқа тілдер — [[курон тілі]] мен [[судов тілі]] одан да бұрын жоғалған болатын. [[Балтық тілдері]] [[үндіеуропалық тілдер]]дің жеке бір тармағын құрайды.

== Географиялық таралуы ==

Литва тілі негізінен [[Литва]]да таралған; сонымен бірге [[Беларусь]], [[Латвия]], [[Польша]] және Ресейдің [[Калининград облысы]]нда тұрып жатқан литва ұлтының өкілдерінің арасында да таралған. [[Аргентина]], [[Аустралия]], [[Бразилия]], [[Канада]], [[Дания]], [[Эстония]], [[Франция]], [[Исландия]], [[Ирландия]], [[Норвегия]], [[Ресей]]дің қалған аймақтарында, [[Швеция]], [[Құрама Патшалық]], [[Құрама Штаттар]] және [[Уругвай]] елдерінде литвалықтардың ірі топтары тұрады.

Литвадағы 2 955 200 адам (3 460 [[липка татарлары]]н қосқанда), яғни 1998 жылғы бүкіл халықтың 80%-ы литва тілін ана тілі ретінде біледі. Басқа ұлт өкілдері де түрлі дәрежеде литва тілін меңгерген. Дүние жүзі бойынша литва тілінде сөйлейтіндердің саны 4 000 000 шамасында (1993 UBS).

=== Ресми дәрежесі ===
Литва тілі Литваның [[мемлекеттік тіл]]і және [[Еуропа Одағы]]ның ресми тілдерінің бірі болып табылады.

=== Диалектілері ===
Литва тілінің екі диалектісі бар: аукштайт диалектісі және жемайт диалектісі. Мына картаға қараңыз: [http://samogitia.mch.mii.lt/KALBA/girdstr.en.htm#Map]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110527164304/http://samogitia.mch.mii.lt/KALBA/girdstr.en.htm#Map |date=2011-05-27 }}. Әдеби литва тілі мен жемайт диалектісінің арасында айырмашылықтар өте үлкен. Қазіргі аукштайт диалектісі XIII–XVI ғасырларда [[курон тілі]]нің әсерімен қалыптасқан. Литва тілінің диалектілері Литваның этнографиялық аймақтарымен байланысқан.

Диалектілердің өздері кіші диалектілерге бөлінген. Екі диалектінің екеуі де үш кіші диалектіге бөлінген. Әдеби тіл батыс аукштайт диалектілеріне негізделген.

== Дыбыстары ==

=== Дауысты дыбыстары ===

Литва тілінде 12 жазба дауысты дыбыс бар. Латын әліпбиінің негізгі әріптеріне қоса «огонек» (яғни құйрықша) ұзын дауыстыларды белгілеу үшін қолданылады. Бұл осы дауыстылардың [[назализация]]ланған кезінен қалған тарихи белгі. Дәл сондай огонек құйрықшалары [[поляк тілі]]нде де бар, онда ол мұрын жолымен айтылатын дыбыстарды белгілеуге қолданылады.

=== Дауыссыз дыбыстары ===

== Сөздік қоры ==
[[Сурет:Lkz.jpg|thumb|311 px|Литва тілінің ең үлкен сөздігі 20 томнан тұрады, онда жарты миллионнан астам сөзтізімдік мақала бар]]

== Тағы қараңыз ==

== Сілтемелер ==
{{reflist}}

* Leonardas Dambriūnas, Antanas Klimas, William R. Schmalstieg,  ''Beginner's Lithuanian'', Hippocrene Books, 1999, ISBN 0-7818-0678-X. Older editions (copyright 1966) called &quot;Introduction to modern Lithuanian&quot;.
* Remys, Edmund, ''Review of Modern Lithuanian Grammar'', Lithuanian Research and Studies Center, Chicago, 2nd revised edition, 2003.
* {{cite web | author=Klimas, Antanas | title=Baltic and Slavic revisited | work=[[Lituanus]] ''vol. 19, no. 1, Spring 1973''&amp;nbsp; | url=http://www.lituanus.org/1973/73_1_02.htm | accessmonthday=October 23 | accessyear=2007 }}
* Zigmas Zinkevičius, &quot;Lietuvių kalbos istorija&quot; (&quot;History of Lithuanian Language&quot;) Vol.1, [[Vilnius]]: Mokslas, 1984, ISBN 5-420-00102-0.
* Remys, Edmund, ''General distinguishing features of various Indo-European languages and their relationship to Lithuanian'', Indogermanische Forschungen, Berlin, New York, 2007.

== Сыртқы сілтемелер ==

* [http://www.lituanus.org/IndexLanguage.htm Литва филологиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314081017/http://www.lituanus.org/IndexLanguage.htm |date=2005-03-14 }}
* [http://www.lkz.lt Литва тілінің академиялық сөздігі]
* [http://indoeuro.bizland.com/project/grammar/grammar11.html Литва тілінің тарихи грамматикасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926081505/http://indoeuro.bizland.com/project/grammar/grammar11.html |date=2013-09-26 }}
* [http://www.lsk.flf.vu.lt/index.php/pageid/154 Вильнюс университетінің жанындағы Литва тілінің жазғы мектебі]
* [http://www3.isrl.uiuc.edu/~junwang4/langev/localcopy/pdf/nakhleh05JLSA.pdf Үндіеуропалық тілдік байланыстардың 2005 жылғы талдауы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326114512/http://www3.isrl.uiuc.edu/~junwang4/langev/localcopy/pdf/nakhleh05JLSA.pdf |date=2009-03-26 }}
* [http://www.dictionaric.com/dicolithuanien/dicolithuanien.php Французша-литваша сөздік, 36000 сөз қамтылған]
* [http://www.world-of-proverbs.com/Lithuanianproverbs.html Литва мақалдары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301165711/http://www.world-of-proverbs.com/Lithuanianproverbs.html |date=2012-03-01 }}

[[Санат:Шығыс балтық тілдері]]
[[Санат:Литва тілдері| ]]
[[Санат:Литва тілі| ]]</text>
      <sha1>qhgc9ezzrxa3c0ixzxqhykmoizq3nxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ордабасы (футбол клубы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20578</id>
    <revision>
      <id>3608725</id>
      <parentid>3604594</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20183" sha1="5ue4tbi9rjgspno584w6qndqsypz9hh" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{ту|Қазақстан}} Ордабасы
 |ағымдағы маусым   = [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2022|Ағымдағы маусым]]
 |логотипі        =
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = [[1998 жыл]]ы
 |таратылды       = 
 |стадионы        = [[Қажымұқан Мұңайтпасов (стадион, Шымкент)| Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы орталық стадион]]
 |сыйымдылығы     = 20 000&lt;ref&gt;https://kyzmet-gazeti.kz/tarau/kogam/19/12/2019/1544.html&lt;/ref&gt;
 |иесі            = 
 |президенті      = {{ту|Қазақстан}} [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев|Дархан Қызайбаев]]
 |директоры       =
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = {{ту|Қазақстан}} [[Кирилл Сергеевич Кекер]]
 |капитаны        = {{ту|Қазақстан}} [[Асхат Тағыбергенұлы Тағыберген|Асхат Тағыберген]]
 |рейтингі        = 271 орын УЕФА рейтингінде &lt;ref&gt;https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/?year=2025&lt;/ref&gt;
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Қазақстан Премьер Лигасы]]
 |маусым          = [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2025|2025]]
 |орын            = 7-орын
 |сайты           = [http://www.fcordabasy.kz/ fcordabasy.kz]
| pattern_la1 = 
| pattern_b1  = _kashima13a
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = _nikeblack
| pattern_so1 = _nikeblack
| leftarm1    = FFFFFF
| body1       = FFFFFF
| rightarm1   = FFFFFF
| shorts1     = FFFFFF 
| socks1      = FFFFFF
| pattern_la2 = 
| pattern_ra2 = 
| pattern_b2  = _nike_white
| pattern_sh2 = _nikewhite
| pattern_so2 = _nikewhite
| leftarm2    = 2049B7
| body2       = 2049B7
| rightarm2   = 2049B7
| shorts2     = 2049B7
| socks2      = 2049B7
}}
'''Ордабасы''' — Қазақстандық кәсіби футбол клубы, [[Шымкент]] қаласынан. [[1998 жыл|1976 жыл]]ы Мелиоратор футбол клубы ретінде пайда болған&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://fcordabasy.kz/about-us Клуб]&lt;/ref&gt;, [[Қазақстан Премьер Лигасы]]нда ойнайды. [[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан Премьер Лигасының чемпионы]] ([[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2023|2023]]), екі дүркін [[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан Кубогының иегері]] ([[Футболдан Қазақстан Кубогы 2011|2011]], [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2022|2022]]), [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан Суперкубогының]] иегері ([[Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2012|2012]]). Ойындарды [[Қажымұқан Мұңайтпасов (стадион, Шымкент)|Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадионда]] өткізеді. Клубтың негізгі формасы ақ, сыртқы формасы көк болып табылады.

== Клубтың тарихы мен жетістіктері ==
«Мелиоратор» 1976 жылдың күзінде Шымкент гидромелиоративтік-құрылыс техникумының студенттері, оқытушылары мен қызметкерлерінен құралған команда болып ашылды. Сол жылы команда Шымкент облысының спорттық еріктілер қоғамының чемпионы атанып, өтпелі турнирде жеңіске жетті. Нәтижесінде, 1977 жылы қала біріншілігіне қатысу құқына ие болды. Қалалық біріншілікте «Мелиоратор» үлкен жетістікке жетіп, чемпион атанды. Дәл сол жылы облыс чемпионы атанды.&lt;ref&gt;[https://fcordabasy.kz/about-us Клуб]&lt;/ref&gt; 

Ал 1980 жылы «Мелиоратор» Қазақ КСР чемпионы атанып, КСРО чемпионатына қатысуға жолдама алды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2000 жылғы маусым ортасында &quot;[[Жігер (футбол клубы)|Жігер]]&quot; мен &quot;[[Томирис (футбол клубы)|Томирис]]&quot; клубтарының қосылуымен &quot;Достық&quot; деген атпен пайда болды. 2003 жылы &quot;Ордабасы&quot; боп өзгертілді. 

Көбіне жоғары лигада ойнап келеді, 2011 жылы тұңғыш рет Қазақстан кубогын, келесі жылы Қазақстан суперкубогын ұтып алды. Осы жетістіктері 2012-13 жылғы [[УЕФА Еуропа лигасы 2012/13|Еуропа Лигасына]] қатысуға мүмкіндік берді. Бірақ бірінші іріктеу кезеңінде &quot;Русенборгтан&quot; жеңіліп қалды. Сыртта 2:2 есебімен тең ойнады да, өз алаңында соңғы секундтарда гол жіберіп, 1:2 есебімен жеңілді. 

2017 жылы Қазақстан суперлигасының қола жүлдегері атанды. 2022 жылы екінші рет Қазақстан кубогын иегері болды. 2023 жылы алғашқы рет Қазақстан Премьер Лигасының чемпионы атанды.

&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:630 height:60
PlotArea  = left:10 right:10 bottom:30 top:10
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1998 till:01/07/2017
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1999
Colors =
  id:bl1  value:rgb(0.5,0.8,0.5)
  id:bl2  value:rgb(0.9,0.9,0.3)
  id:rs  value:rgb(0.8,0.6,0.6)
  id:rn  value:rgb(0.9,0.1,0.1)

PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:01/07/1998 till:01/07/1999  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/1999 till:01/07/2000  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/2000 till:01/07/2001  shift:(0,-4) text:16
  from:01/07/2001 till:01/07/2002  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/2002 till:01/07/2003  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/2003 till:01/07/2004  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/2004 till:01/07/2005  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/2005 till:01/07/2006  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/2006 till:01/07/2007  shift:(0,-4) text:9
  from:01/07/2007 till:01/07/2008  shift:(0,-4) text:12
  from:01/07/2008 till:01/07/2009  shift:(0,-4) text:7
  from:01/07/2009 till:01/07/2017  shift:(0,-4) text:8

  from:01/07/1998 till:01/07/2001  color:bl1  shift:(0,13)  text: &quot;[[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер Лига]]&quot;
 from:01/07/2001 till:01/07/2002  color:rs  shift:(0,13)  text:&quot;Қатыспаған&quot;
  from:01/07/2002 till:01/07/2010  color:bl1  shift:(0,13)  text: &quot;[[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер Лига]]&quot;

&lt;/timeline&gt;

==== Жетістіктері ====
* Қазақстан Кубогының Жеңімпазы : 2011
* Қазақстан Кубогының Финалисты : 2007
* Қазақстан Суперкубогының Жеңімпазы : 2012
* Қазақстан Премьер Лигасының Чемпионы: 2023

==== Ең үлкен жеңісі ====
Қазақстан чемпионаты
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 5:0 ([[Екібастұз (футбол клубы, 1979)|«Екібастұз»]], [[Екібастұз]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2004|2004]] — 5:0 ([[Ақжайық (футбол клубы)|«Ақжайық»]], [[Орал]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2009|2009]] — 5:0 ([[Тараз (футбол клубы)|«Тараз»]], [[Тараз]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2012|2012]] — 5:0 ([[Ақжайық (футбол клубы)|«Ақжайық»]], [[Орал]])

==== Ең үлкен жеңілістері ====
Қазақстан чемпионаты
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2010|2000]] — 0:5 ([[Қайсар (футбол клубы)|«Кайсар-Hurricane»]], [[Қызылорда]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 0:5 ([[Қызылжар (футбол клубы)|«Есіл-Богатырь»]], [[Петропавл]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 0:5 ([[Атырау (футбол клубы)|«Атырау»]], [[Атырау]])

=== Еурокубоктар ===
'' 2024 жыл, қыркүйек ''
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot;
|-
!Жарыс
!align=&quot;center&quot;|Ойындар
!align=&quot;center&quot;|Ж
!align=&quot;center&quot;|Т
!align=&quot;center&quot;|Ұ
!align=&quot;center&quot;|СД
!align=&quot;center&quot;|ЖД
!align=&quot;center&quot;|Қ
!align=&quot;center&quot;|%Ұ
|-
| [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|2
| align=&quot;center&quot;|0
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|0
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|-1
| align=&quot;center&quot;|0 %
|-
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|15
| align=&quot;center&quot;|3
| align=&quot;center&quot;|6
| align=&quot;center&quot;|6
| align=&quot;center&quot;|15
| align=&quot;center&quot;|20
| align=&quot;center&quot;|-5
| align=&quot;center&quot;|20 %
|-
| [[УЕФА Конференция Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|6
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|4
| align=&quot;center&quot;|8
| align=&quot;center&quot;|11
| align=&quot;center&quot;|-3
| align=&quot;center&quot;|16 %
|-
! align=&quot;center&quot;|'''Барлығы'''
! align=&quot;center&quot;|23
! align=&quot;center&quot;|4
! align=&quot;center&quot;|8
! align=&quot;center&quot;|11
! align=&quot;center&quot;|23
! align=&quot;center&quot;|32
! align=&quot;center&quot;|-9
! align=&quot;center&quot;|'''17 %'''
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Турнир
! Раунд
! Ел
! Клуб
! Үйде
!Сыртта
! Қорытынды
|-
| rowspan=2| [[УЕФА Еуропа лигасы 2012/13|2012/13]]
| rowspan=2| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| |{{ту|Сербия}} [[Сербия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Ягодина (футбол клубы)|Ягодина]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|0-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|1-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|'''1-0'''
|-
| align=&quot;center&quot;|2Q
| {{ту|Норвегия}} [[Норвегия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Русенборг]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|1-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|2-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''3-4'''
|-
| |[[УЕФА Еуропа лигасы 2015/16|2015/16]]
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Израиль}} [[Израиль]]
| align=&quot;center&quot;|[[Бейтар (футбол клубы, Иерусалим)|Бейтар]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|0-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|1-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''1-2'''
|-
| |[[УЕФА Еуропа лигасы 2016/17|2016/17]]
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Сербия}} [[Сербия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Чукарички]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|3-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''3-6'''
|-
| |[[УЕФА Еуропа лигасы 2017/18|2017/18]]
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Босния және Герцеговина}} [[Босния және Герцеговина]]
| align=&quot;center&quot;|[[Широки Бриег (футбол клубы)|Широки Бриег]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|0-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''0-2'''
|-
| rowspan=2| [[УЕФА Еуропа лигасы 2019/20|2019/20]]
| rowspan=2| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Грузия}} [[Грузия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Торпедо (футбол клубы, Кутаиси)|Торпедо Кутаиси]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|1-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|2-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|'''3-0'''
|-
| align=&quot;center&quot;|2Q
| {{ту|Чехия}} [[Чехия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Млада-Болеслав (футбол клубы)|Млада Болеслав]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|2-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|1-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''3-4'''
|-
| |[[УЕФА Еуропа лигасы 2020/21|2020/21]]
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Румыния}} [[Румыния]]
| align=&quot;center&quot;|[[Ботошани (футбол клубы)|Ботошани]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|1-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''1-2'''
|-
| |[[УЕФА Конференция Лигасы 2023/24|2023/24]]
| [[УЕФА Конференция Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|2Q
| {{ту|Польша}} [[Польша]]
| align=&quot;center&quot;|[[Легия (футбол клубы)|Легия]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|2-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|2-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''4-5'''
|-
| rowspan=3|[[УЕФА Чемпиондар лигасы 2024/25|ЧЛ 2024/25]]&lt;br /&gt;[[УЕФА Конференция Лигасы 2024/25|КЛ 2024/25]]
| [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Молдова}} [[Молдова]]
| align=&quot;center&quot;|[[Петрокуб]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|0-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''0-1'''
|-
| rowspan=2| [[УЕФА Конференция Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|2Q
| {{ту|Люксембург}} [[Люксембург]]
| align=&quot;center&quot;|[[Дифферданж 03]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|4-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|'''4-4 (4:3 п)'''
|-
| align=&quot;center&quot;|3Q
| {{ту|Армения}} [[Армения]]
| align=&quot;center&quot;|[[Пюник (футбол клубы)|Пюник]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''0-2'''
|}

== Әкімшілік және жаттықтырушылар штабы ==

* {{ту|Қазақстан}} Асхат Сейсембек — Президент 
* {{ту|Қазақстан}} [[Кирилл Сергеевич Кекер]]— Бас жаттықтырушы
* {{ту|Қазақстан}} [[Қайрат Әбіханұлы Әшірбеков|Қайрат Әшірбеков]] — Спорттық директор
* {{ту|Қазақстан}} Олег Олегович Недашковский — Бас жаттықтырушының көмекшісі
* {{ту|Сербия}} Драган Дурдевич — Жаттықтырушы
* {{ту|Украина}} Виктор Васильевич Ульяницкий — Жаттықтырушының көмекшісі
* {{ту|Қазақстан}} Игорь Зайцев — Аналитик жаттықтырушы
* {{ту|Қазақстан}} [[Александр Васильевич Кучма]] — физикалық дайындық бойынша жаттықтырушы 
* {{ту|Қазақстан}} Александр Ким — Дәрігер
* {{ту|Қазақстан}} [[Қайратәлі Күнходжаев]] — Физиотерапевт
* {{ту|Қазақстан}} [[Ихсан Қадыров]] — Медиа-офицер

== Ойыншылар ==

=== Негізгі құрам ===
'' 2024 жыл, қыркүйек''&lt;ref&gt;https://fcordabasy.kz/players&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!style=&quot;background-color:#375197; color:#FFFFFF&quot; align=right width=20 |№
!style=&quot;background-color:#375197; color:#FFFFFF&quot; align=right width=250 |Футболшы
!style=&quot;background-color:#375197; color:#FFFFFF&quot; align=right width=80 |Туған күні
|-
|1
|{{ту|Қазақстан}}  [[Бекхан Шайзадаұлы Шайзада|Бекхан Шайзада]]
|28.02.1998
|-
|35
|{{ту|Қазақстан}}  [[Азамат Нұрсейітұлы Жомартов|Азамат Жомартов]]
|19.07.1995
|-
!№
!Қорғаушылар
!Туған күні
|-
|2
|{{ту|Бразилия}}  [[Режиналду|Режиналду Лопес де Жесус]]
|22.02.1993
|-
|5
|{{ту|Қазақстан}}  [[Ғафуржан Сабыржанұлы Сүйімбаев|Ғафуржан Сүйімбаев]]
|19.08.1990
|-
|13
|{{ту|Қазақстан}}  [[Сағадат Досболұлы Тұрсынбай|Сағадат Тұрсынбай]]
|26.03.1999
|-
|17
|{{ту|Сербия}}  [[Златан Шехович]]
|08.08.2000
|-
|22
|{{ту|Қазақстан}}  [[Сұлтанбек Астанұлы Астанов|Сұлтанбек Астанов]]
|23.03.1999
|-
|23
|{{ту|Қазақстан}}  [[Темірлан Ерланұлы Ерланов|Темірлан Ерланов]]
|09.07.1993
|-
|25
|{{ту|Қазақстан}}  [[Сергей Викторович Малый|Сергей Малый]]
|05.06.1990
|-
|32
|{{ту|Украина}}  [[Игорь Владимирович Пластун|Игорь Пластун]]
|20.08.1990
|-
!№
!Жартылай қорғаушылар
!Туған күні
|-
|4
|{{ту|Хорватия}}  [[Ловро Цвек]]
|06.07.1995
|-
|8
|{{ту|Қазақстан}}  [[Асхат Тағыбергенұлы Тағыберген|Асхат Тағыберген]]
|09.08.1990
|-
|9
|{{ту|Қазақстан}}  [[Бауыржан Ербосынұлы Исламхан|Бауыржан Исламхан]]
|23.02.1993
|-
|11
|{{ту|Қазақстан}}  [[Максим Сергеевич Федин|Максим Федин]]
|08.06.1996
|-
|14
|{{ту|Қазақстан}}  [[Самат Жанатұлы Жарынбетов|Самат Жарынбетов]]
|04.01.1994
|-
|19
|{{ту|Украина}}  [[Евгений Александрович Макаренко|Евгений Макаренко]]
|21.05.1991
|-
|21
|{{ту|Қазақстан}}  [[Еркебұлан Мұратұлы Тұңғышбаев|Еркебұлан Тұңғышбаев]]
|14.01.1995
|-
!№
!Шабуылшылар
!Туған күні
|-
|7
|{{ту|Өзбекстан}}  [[Шохбоз Хусниддин оглы Умаров|Шохбоз Умаров]]
|09.03.1999
|-
|10
|{{ту|Өзбекстан}}  [[Жасурбек Жумабай огли Яхшибоев|Жасурбек Яхшибоев]]
|24.07.1997
|-
|30
|{{ту|Беларусь}}  [[Всеволод Сергеевич Садовский|Всеволод Садовский]]
|04.10.1996
|-
|41
|{{ту|Украина}} [[Артём Юрьевич Беседин|Артём Беседин]]
|31.05.1996
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.fcordabasy.com// Ресми сайты]{{Deadlink|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} RIXOS KHADISHA - Ордабасы футбол клубының негізгі серіктестігі болып табылады. Онын алдынды [[Тау|TAU]] компаниясымен серіктес еді.

{{сыртқы сілтемелер}}
{{Футболдан Қазақстан чемпиондары}}
{{Футболдан Қазақстан Кубогының иегерлері}}
{{Футболдан Қазақстан Суперкубогының иегерлері}}

[[Санат:Ордабасы ФК]]
[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]
[[Санат:Шымкент спорт клубтары]]
[[Санат:Шымкент футбол клубтары]]
[[Санат:2000 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>5ue4tbi9rjgspno584w6qndqsypz9hh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608726</id>
      <parentid>3608725</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20209" sha1="02q4u4i0lh4cxsuhtztxe62u26b30cp" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{ту|Қазақстан}} Ордабасы
 |ағымдағы маусым   = [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2022|Ағымдағы маусым]]
 |логотипі        =
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = [[1998 жыл]]ы
 |таратылды       = 
 |стадионы        = [[Қажымұқан Мұңайтпасов (стадион, Шымкент)| Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы орталық стадион]]
 |сыйымдылығы     = 20 000&lt;ref&gt;https://kyzmet-gazeti.kz/tarau/kogam/19/12/2019/1544.html&lt;/ref&gt;
 |иесі            = 
 |президенті      = {{ту|Қазақстан}} [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев|Дархан Қызайбаев]]
 |директоры       =
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = {{ту|Молдова}} [[Андрей Михайлович Мартин|Андрей Мартин]]
 |капитаны        = {{ту|Қазақстан}} [[Асхат Тағыбергенұлы Тағыберген|Асхат Тағыберген]]
 |рейтингі        = 271 орын УЕФА рейтингінде &lt;ref&gt;https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/?year=2025&lt;/ref&gt;
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Қазақстан Премьер Лигасы]]
 |маусым          = [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2025|2025]]
 |орын            = 7-орын
 |сайты           = [http://www.fcordabasy.kz/ fcordabasy.kz]
| pattern_la1 = 
| pattern_b1  = _kashima13a
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = _nikeblack
| pattern_so1 = _nikeblack
| leftarm1    = FFFFFF
| body1       = FFFFFF
| rightarm1   = FFFFFF
| shorts1     = FFFFFF 
| socks1      = FFFFFF
| pattern_la2 = 
| pattern_ra2 = 
| pattern_b2  = _nike_white
| pattern_sh2 = _nikewhite
| pattern_so2 = _nikewhite
| leftarm2    = 2049B7
| body2       = 2049B7
| rightarm2   = 2049B7
| shorts2     = 2049B7
| socks2      = 2049B7
}}
'''Ордабасы''' — Қазақстандық кәсіби футбол клубы, [[Шымкент]] қаласынан. [[1998 жыл|1976 жыл]]ы Мелиоратор футбол клубы ретінде пайда болған&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://fcordabasy.kz/about-us Клуб]&lt;/ref&gt;, [[Қазақстан Премьер Лигасы]]нда ойнайды. [[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан Премьер Лигасының чемпионы]] ([[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2023|2023]]), екі дүркін [[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан Кубогының иегері]] ([[Футболдан Қазақстан Кубогы 2011|2011]], [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2022|2022]]), [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан Суперкубогының]] иегері ([[Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2012|2012]]). Ойындарды [[Қажымұқан Мұңайтпасов (стадион, Шымкент)|Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадионда]] өткізеді. Клубтың негізгі формасы ақ, сыртқы формасы көк болып табылады.

== Клубтың тарихы мен жетістіктері ==
«Мелиоратор» 1976 жылдың күзінде Шымкент гидромелиоративтік-құрылыс техникумының студенттері, оқытушылары мен қызметкерлерінен құралған команда болып ашылды. Сол жылы команда Шымкент облысының спорттық еріктілер қоғамының чемпионы атанып, өтпелі турнирде жеңіске жетті. Нәтижесінде, 1977 жылы қала біріншілігіне қатысу құқына ие болды. Қалалық біріншілікте «Мелиоратор» үлкен жетістікке жетіп, чемпион атанды. Дәл сол жылы облыс чемпионы атанды.&lt;ref&gt;[https://fcordabasy.kz/about-us Клуб]&lt;/ref&gt; 

Ал 1980 жылы «Мелиоратор» Қазақ КСР чемпионы атанып, КСРО чемпионатына қатысуға жолдама алды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2000 жылғы маусым ортасында &quot;[[Жігер (футбол клубы)|Жігер]]&quot; мен &quot;[[Томирис (футбол клубы)|Томирис]]&quot; клубтарының қосылуымен &quot;Достық&quot; деген атпен пайда болды. 2003 жылы &quot;Ордабасы&quot; боп өзгертілді. 

Көбіне жоғары лигада ойнап келеді, 2011 жылы тұңғыш рет Қазақстан кубогын, келесі жылы Қазақстан суперкубогын ұтып алды. Осы жетістіктері 2012-13 жылғы [[УЕФА Еуропа лигасы 2012/13|Еуропа Лигасына]] қатысуға мүмкіндік берді. Бірақ бірінші іріктеу кезеңінде &quot;Русенборгтан&quot; жеңіліп қалды. Сыртта 2:2 есебімен тең ойнады да, өз алаңында соңғы секундтарда гол жіберіп, 1:2 есебімен жеңілді. 

2017 жылы Қазақстан суперлигасының қола жүлдегері атанды. 2022 жылы екінші рет Қазақстан кубогын иегері болды. 2023 жылы алғашқы рет Қазақстан Премьер Лигасының чемпионы атанды.

&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:630 height:60
PlotArea  = left:10 right:10 bottom:30 top:10
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1998 till:01/07/2017
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1999
Colors =
  id:bl1  value:rgb(0.5,0.8,0.5)
  id:bl2  value:rgb(0.9,0.9,0.3)
  id:rs  value:rgb(0.8,0.6,0.6)
  id:rn  value:rgb(0.9,0.1,0.1)

PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:01/07/1998 till:01/07/1999  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/1999 till:01/07/2000  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/2000 till:01/07/2001  shift:(0,-4) text:16
  from:01/07/2001 till:01/07/2002  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/2002 till:01/07/2003  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/2003 till:01/07/2004  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/2004 till:01/07/2005  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/2005 till:01/07/2006  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/2006 till:01/07/2007  shift:(0,-4) text:9
  from:01/07/2007 till:01/07/2008  shift:(0,-4) text:12
  from:01/07/2008 till:01/07/2009  shift:(0,-4) text:7
  from:01/07/2009 till:01/07/2017  shift:(0,-4) text:8

  from:01/07/1998 till:01/07/2001  color:bl1  shift:(0,13)  text: &quot;[[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер Лига]]&quot;
 from:01/07/2001 till:01/07/2002  color:rs  shift:(0,13)  text:&quot;Қатыспаған&quot;
  from:01/07/2002 till:01/07/2010  color:bl1  shift:(0,13)  text: &quot;[[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер Лига]]&quot;

&lt;/timeline&gt;

==== Жетістіктері ====
* Қазақстан Кубогының Жеңімпазы : 2011
* Қазақстан Кубогының Финалисты : 2007
* Қазақстан Суперкубогының Жеңімпазы : 2012
* Қазақстан Премьер Лигасының Чемпионы: 2023

==== Ең үлкен жеңісі ====
Қазақстан чемпионаты
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 5:0 ([[Екібастұз (футбол клубы, 1979)|«Екібастұз»]], [[Екібастұз]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2004|2004]] — 5:0 ([[Ақжайық (футбол клубы)|«Ақжайық»]], [[Орал]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2009|2009]] — 5:0 ([[Тараз (футбол клубы)|«Тараз»]], [[Тараз]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2012|2012]] — 5:0 ([[Ақжайық (футбол клубы)|«Ақжайық»]], [[Орал]])

==== Ең үлкен жеңілістері ====
Қазақстан чемпионаты
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2010|2000]] — 0:5 ([[Қайсар (футбол клубы)|«Кайсар-Hurricane»]], [[Қызылорда]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 0:5 ([[Қызылжар (футбол клубы)|«Есіл-Богатырь»]], [[Петропавл]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 0:5 ([[Атырау (футбол клубы)|«Атырау»]], [[Атырау]])

=== Еурокубоктар ===
'' 2024 жыл, қыркүйек ''
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot;
|-
!Жарыс
!align=&quot;center&quot;|Ойындар
!align=&quot;center&quot;|Ж
!align=&quot;center&quot;|Т
!align=&quot;center&quot;|Ұ
!align=&quot;center&quot;|СД
!align=&quot;center&quot;|ЖД
!align=&quot;center&quot;|Қ
!align=&quot;center&quot;|%Ұ
|-
| [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|2
| align=&quot;center&quot;|0
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|0
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|-1
| align=&quot;center&quot;|0 %
|-
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|15
| align=&quot;center&quot;|3
| align=&quot;center&quot;|6
| align=&quot;center&quot;|6
| align=&quot;center&quot;|15
| align=&quot;center&quot;|20
| align=&quot;center&quot;|-5
| align=&quot;center&quot;|20 %
|-
| [[УЕФА Конференция Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|6
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|4
| align=&quot;center&quot;|8
| align=&quot;center&quot;|11
| align=&quot;center&quot;|-3
| align=&quot;center&quot;|16 %
|-
! align=&quot;center&quot;|'''Барлығы'''
! align=&quot;center&quot;|23
! align=&quot;center&quot;|4
! align=&quot;center&quot;|8
! align=&quot;center&quot;|11
! align=&quot;center&quot;|23
! align=&quot;center&quot;|32
! align=&quot;center&quot;|-9
! align=&quot;center&quot;|'''17 %'''
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Турнир
! Раунд
! Ел
! Клуб
! Үйде
!Сыртта
! Қорытынды
|-
| rowspan=2| [[УЕФА Еуропа лигасы 2012/13|2012/13]]
| rowspan=2| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| |{{ту|Сербия}} [[Сербия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Ягодина (футбол клубы)|Ягодина]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|0-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|1-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|'''1-0'''
|-
| align=&quot;center&quot;|2Q
| {{ту|Норвегия}} [[Норвегия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Русенборг]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|1-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|2-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''3-4'''
|-
| |[[УЕФА Еуропа лигасы 2015/16|2015/16]]
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Израиль}} [[Израиль]]
| align=&quot;center&quot;|[[Бейтар (футбол клубы, Иерусалим)|Бейтар]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|0-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|1-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''1-2'''
|-
| |[[УЕФА Еуропа лигасы 2016/17|2016/17]]
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Сербия}} [[Сербия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Чукарички]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|3-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''3-6'''
|-
| |[[УЕФА Еуропа лигасы 2017/18|2017/18]]
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Босния және Герцеговина}} [[Босния және Герцеговина]]
| align=&quot;center&quot;|[[Широки Бриег (футбол клубы)|Широки Бриег]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|0-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''0-2'''
|-
| rowspan=2| [[УЕФА Еуропа лигасы 2019/20|2019/20]]
| rowspan=2| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Грузия}} [[Грузия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Торпедо (футбол клубы, Кутаиси)|Торпедо Кутаиси]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|1-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|2-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|'''3-0'''
|-
| align=&quot;center&quot;|2Q
| {{ту|Чехия}} [[Чехия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Млада-Болеслав (футбол клубы)|Млада Болеслав]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|2-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|1-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''3-4'''
|-
| |[[УЕФА Еуропа лигасы 2020/21|2020/21]]
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Румыния}} [[Румыния]]
| align=&quot;center&quot;|[[Ботошани (футбол клубы)|Ботошани]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|1-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''1-2'''
|-
| |[[УЕФА Конференция Лигасы 2023/24|2023/24]]
| [[УЕФА Конференция Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|2Q
| {{ту|Польша}} [[Польша]]
| align=&quot;center&quot;|[[Легия (футбол клубы)|Легия]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|2-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|2-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''4-5'''
|-
| rowspan=3|[[УЕФА Чемпиондар лигасы 2024/25|ЧЛ 2024/25]]&lt;br /&gt;[[УЕФА Конференция Лигасы 2024/25|КЛ 2024/25]]
| [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Молдова}} [[Молдова]]
| align=&quot;center&quot;|[[Петрокуб]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|0-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''0-1'''
|-
| rowspan=2| [[УЕФА Конференция Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|2Q
| {{ту|Люксембург}} [[Люксембург]]
| align=&quot;center&quot;|[[Дифферданж 03]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|4-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|'''4-4 (4:3 п)'''
|-
| align=&quot;center&quot;|3Q
| {{ту|Армения}} [[Армения]]
| align=&quot;center&quot;|[[Пюник (футбол клубы)|Пюник]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''0-2'''
|}

== Әкімшілік және жаттықтырушылар штабы ==

* {{ту|Қазақстан}} Асхат Сейсембек — Президент 
* {{ту|Қазақстан}} [[Кирилл Сергеевич Кекер]]— Бас жаттықтырушы
* {{ту|Қазақстан}} [[Қайрат Әбіханұлы Әшірбеков|Қайрат Әшірбеков]] — Спорттық директор
* {{ту|Қазақстан}} Олег Олегович Недашковский — Бас жаттықтырушының көмекшісі
* {{ту|Сербия}} Драган Дурдевич — Жаттықтырушы
* {{ту|Украина}} Виктор Васильевич Ульяницкий — Жаттықтырушының көмекшісі
* {{ту|Қазақстан}} Игорь Зайцев — Аналитик жаттықтырушы
* {{ту|Қазақстан}} [[Александр Васильевич Кучма]] — физикалық дайындық бойынша жаттықтырушы 
* {{ту|Қазақстан}} Александр Ким — Дәрігер
* {{ту|Қазақстан}} [[Қайратәлі Күнходжаев]] — Физиотерапевт
* {{ту|Қазақстан}} [[Ихсан Қадыров]] — Медиа-офицер

== Ойыншылар ==

=== Негізгі құрам ===
'' 2024 жыл, қыркүйек''&lt;ref&gt;https://fcordabasy.kz/players&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!style=&quot;background-color:#375197; color:#FFFFFF&quot; align=right width=20 |№
!style=&quot;background-color:#375197; color:#FFFFFF&quot; align=right width=250 |Футболшы
!style=&quot;background-color:#375197; color:#FFFFFF&quot; align=right width=80 |Туған күні
|-
|1
|{{ту|Қазақстан}}  [[Бекхан Шайзадаұлы Шайзада|Бекхан Шайзада]]
|28.02.1998
|-
|35
|{{ту|Қазақстан}}  [[Азамат Нұрсейітұлы Жомартов|Азамат Жомартов]]
|19.07.1995
|-
!№
!Қорғаушылар
!Туған күні
|-
|2
|{{ту|Бразилия}}  [[Режиналду|Режиналду Лопес де Жесус]]
|22.02.1993
|-
|5
|{{ту|Қазақстан}}  [[Ғафуржан Сабыржанұлы Сүйімбаев|Ғафуржан Сүйімбаев]]
|19.08.1990
|-
|13
|{{ту|Қазақстан}}  [[Сағадат Досболұлы Тұрсынбай|Сағадат Тұрсынбай]]
|26.03.1999
|-
|17
|{{ту|Сербия}}  [[Златан Шехович]]
|08.08.2000
|-
|22
|{{ту|Қазақстан}}  [[Сұлтанбек Астанұлы Астанов|Сұлтанбек Астанов]]
|23.03.1999
|-
|23
|{{ту|Қазақстан}}  [[Темірлан Ерланұлы Ерланов|Темірлан Ерланов]]
|09.07.1993
|-
|25
|{{ту|Қазақстан}}  [[Сергей Викторович Малый|Сергей Малый]]
|05.06.1990
|-
|32
|{{ту|Украина}}  [[Игорь Владимирович Пластун|Игорь Пластун]]
|20.08.1990
|-
!№
!Жартылай қорғаушылар
!Туған күні
|-
|4
|{{ту|Хорватия}}  [[Ловро Цвек]]
|06.07.1995
|-
|8
|{{ту|Қазақстан}}  [[Асхат Тағыбергенұлы Тағыберген|Асхат Тағыберген]]
|09.08.1990
|-
|9
|{{ту|Қазақстан}}  [[Бауыржан Ербосынұлы Исламхан|Бауыржан Исламхан]]
|23.02.1993
|-
|11
|{{ту|Қазақстан}}  [[Максим Сергеевич Федин|Максим Федин]]
|08.06.1996
|-
|14
|{{ту|Қазақстан}}  [[Самат Жанатұлы Жарынбетов|Самат Жарынбетов]]
|04.01.1994
|-
|19
|{{ту|Украина}}  [[Евгений Александрович Макаренко|Евгений Макаренко]]
|21.05.1991
|-
|21
|{{ту|Қазақстан}}  [[Еркебұлан Мұратұлы Тұңғышбаев|Еркебұлан Тұңғышбаев]]
|14.01.1995
|-
!№
!Шабуылшылар
!Туған күні
|-
|7
|{{ту|Өзбекстан}}  [[Шохбоз Хусниддин оглы Умаров|Шохбоз Умаров]]
|09.03.1999
|-
|10
|{{ту|Өзбекстан}}  [[Жасурбек Жумабай огли Яхшибоев|Жасурбек Яхшибоев]]
|24.07.1997
|-
|30
|{{ту|Беларусь}}  [[Всеволод Сергеевич Садовский|Всеволод Садовский]]
|04.10.1996
|-
|41
|{{ту|Украина}} [[Артём Юрьевич Беседин|Артём Беседин]]
|31.05.1996
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.fcordabasy.com// Ресми сайты]{{Deadlink|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} RIXOS KHADISHA - Ордабасы футбол клубының негізгі серіктестігі болып табылады. Онын алдынды [[Тау|TAU]] компаниясымен серіктес еді.

{{сыртқы сілтемелер}}
{{Футболдан Қазақстан чемпиондары}}
{{Футболдан Қазақстан Кубогының иегерлері}}
{{Футболдан Қазақстан Суперкубогының иегерлері}}

[[Санат:Ордабасы ФК]]
[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]
[[Санат:Шымкент спорт клубтары]]
[[Санат:Шымкент футбол клубтары]]
[[Санат:2000 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>02q4u4i0lh4cxsuhtztxe62u26b30cp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608728</id>
      <parentid>3608726</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T18:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20187" sha1="969pl7goxrethfdykazalovlscs2ddi" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{ту|Қазақстан}} Ордабасы
 |ағымдағы маусым   = [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2022|Ағымдағы маусым]]
 |логотипі        =
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = [[1998 жыл]]ы
 |таратылды       = 
 |стадионы        = [[Қажымұқан Мұңайтпасов (стадион, Шымкент)| Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы орталық стадион]]
 |сыйымдылығы     = 20 000&lt;ref&gt;https://kyzmet-gazeti.kz/tarau/kogam/19/12/2019/1544.html&lt;/ref&gt;
 |иесі            = 
 |президенті      = {{ту|Қазақстан}} [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев|Дархан Қызайбаев]]
 |директоры       =
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = {{ту|Молдова}} [[Андрей Михайлович Мартин|Андрей Мартин]]
 |капитаны        = {{ту|Қазақстан}} [[Сергей Викторович Малый|Сергей Малый]]
 |рейтингі        = 271 орын УЕФА рейтингінде &lt;ref&gt;https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/club/?year=2025&lt;/ref&gt;
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = [[Қазақстан Премьер Лигасы]]
 |маусым          = [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2025|2025]]
 |орын            = 7-орын
 |сайты           = [http://www.fcordabasy.kz/ fcordabasy.kz]
| pattern_la1 = 
| pattern_b1  = _kashima13a
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = _nikeblack
| pattern_so1 = _nikeblack
| leftarm1    = FFFFFF
| body1       = FFFFFF
| rightarm1   = FFFFFF
| shorts1     = FFFFFF 
| socks1      = FFFFFF
| pattern_la2 = 
| pattern_ra2 = 
| pattern_b2  = _nike_white
| pattern_sh2 = _nikewhite
| pattern_so2 = _nikewhite
| leftarm2    = 2049B7
| body2       = 2049B7
| rightarm2   = 2049B7
| shorts2     = 2049B7
| socks2      = 2049B7
}}
'''Ордабасы''' — Қазақстандық кәсіби футбол клубы, [[Шымкент]] қаласынан. [[1998 жыл|1976 жыл]]ы Мелиоратор футбол клубы ретінде пайда болған&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://fcordabasy.kz/about-us Клуб]&lt;/ref&gt;, [[Қазақстан Премьер Лигасы]]нда ойнайды. [[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан Премьер Лигасының чемпионы]] ([[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2023|2023]]), екі дүркін [[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан Кубогының иегері]] ([[Футболдан Қазақстан Кубогы 2011|2011]], [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2022|2022]]), [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан Суперкубогының]] иегері ([[Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2012|2012]]). Ойындарды [[Қажымұқан Мұңайтпасов (стадион, Шымкент)|Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадионда]] өткізеді. Клубтың негізгі формасы ақ, сыртқы формасы көк болып табылады.

== Клубтың тарихы мен жетістіктері ==
«Мелиоратор» 1976 жылдың күзінде Шымкент гидромелиоративтік-құрылыс техникумының студенттері, оқытушылары мен қызметкерлерінен құралған команда болып ашылды. Сол жылы команда Шымкент облысының спорттық еріктілер қоғамының чемпионы атанып, өтпелі турнирде жеңіске жетті. Нәтижесінде, 1977 жылы қала біріншілігіне қатысу құқына ие болды. Қалалық біріншілікте «Мелиоратор» үлкен жетістікке жетіп, чемпион атанды. Дәл сол жылы облыс чемпионы атанды.&lt;ref&gt;[https://fcordabasy.kz/about-us Клуб]&lt;/ref&gt; 

Ал 1980 жылы «Мелиоратор» Қазақ КСР чемпионы атанып, КСРО чемпионатына қатысуға жолдама алды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2000 жылғы маусым ортасында &quot;[[Жігер (футбол клубы)|Жігер]]&quot; мен &quot;[[Томирис (футбол клубы)|Томирис]]&quot; клубтарының қосылуымен &quot;Достық&quot; деген атпен пайда болды. 2003 жылы &quot;Ордабасы&quot; боп өзгертілді. 

Көбіне жоғары лигада ойнап келеді, 2011 жылы тұңғыш рет Қазақстан кубогын, келесі жылы Қазақстан суперкубогын ұтып алды. Осы жетістіктері 2012-13 жылғы [[УЕФА Еуропа лигасы 2012/13|Еуропа Лигасына]] қатысуға мүмкіндік берді. Бірақ бірінші іріктеу кезеңінде &quot;Русенборгтан&quot; жеңіліп қалды. Сыртта 2:2 есебімен тең ойнады да, өз алаңында соңғы секундтарда гол жіберіп, 1:2 есебімен жеңілді. 

2017 жылы Қазақстан суперлигасының қола жүлдегері атанды. 2022 жылы екінші рет Қазақстан кубогын иегері болды. 2023 жылы алғашқы рет Қазақстан Премьер Лигасының чемпионы атанды.

&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:630 height:60
PlotArea  = left:10 right:10 bottom:30 top:10
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/1998 till:01/07/2017
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1999
Colors =
  id:bl1  value:rgb(0.5,0.8,0.5)
  id:bl2  value:rgb(0.9,0.9,0.3)
  id:rs  value:rgb(0.8,0.6,0.6)
  id:rn  value:rgb(0.9,0.1,0.1)

PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:01/07/1998 till:01/07/1999  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/1999 till:01/07/2000  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/2000 till:01/07/2001  shift:(0,-4) text:16
  from:01/07/2001 till:01/07/2002  shift:(0,-4) text:
  from:01/07/2002 till:01/07/2003  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/2003 till:01/07/2004  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/2004 till:01/07/2005  shift:(0,-4) text:6
  from:01/07/2005 till:01/07/2006  shift:(0,-4) text:13
  from:01/07/2006 till:01/07/2007  shift:(0,-4) text:9
  from:01/07/2007 till:01/07/2008  shift:(0,-4) text:12
  from:01/07/2008 till:01/07/2009  shift:(0,-4) text:7
  from:01/07/2009 till:01/07/2017  shift:(0,-4) text:8

  from:01/07/1998 till:01/07/2001  color:bl1  shift:(0,13)  text: &quot;[[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер Лига]]&quot;
 from:01/07/2001 till:01/07/2002  color:rs  shift:(0,13)  text:&quot;Қатыспаған&quot;
  from:01/07/2002 till:01/07/2010  color:bl1  shift:(0,13)  text: &quot;[[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер Лига]]&quot;

&lt;/timeline&gt;

==== Жетістіктері ====
* Қазақстан Кубогының Жеңімпазы : 2011
* Қазақстан Кубогының Финалисты : 2007
* Қазақстан Суперкубогының Жеңімпазы : 2012
* Қазақстан Премьер Лигасының Чемпионы: 2023

==== Ең үлкен жеңісі ====
Қазақстан чемпионаты
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 5:0 ([[Екібастұз (футбол клубы, 1979)|«Екібастұз»]], [[Екібастұз]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2004|2004]] — 5:0 ([[Ақжайық (футбол клубы)|«Ақжайық»]], [[Орал]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2009|2009]] — 5:0 ([[Тараз (футбол клубы)|«Тараз»]], [[Тараз]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2012|2012]] — 5:0 ([[Ақжайық (футбол клубы)|«Ақжайық»]], [[Орал]])

==== Ең үлкен жеңілістері ====
Қазақстан чемпионаты
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2010|2000]] — 0:5 ([[Қайсар (футбол клубы)|«Кайсар-Hurricane»]], [[Қызылорда]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 0:5 ([[Қызылжар (футбол клубы)|«Есіл-Богатырь»]], [[Петропавл]])
*[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 0:5 ([[Атырау (футбол клубы)|«Атырау»]], [[Атырау]])

=== Еурокубоктар ===
'' 2024 жыл, қыркүйек ''
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot;
|-
!Жарыс
!align=&quot;center&quot;|Ойындар
!align=&quot;center&quot;|Ж
!align=&quot;center&quot;|Т
!align=&quot;center&quot;|Ұ
!align=&quot;center&quot;|СД
!align=&quot;center&quot;|ЖД
!align=&quot;center&quot;|Қ
!align=&quot;center&quot;|%Ұ
|-
| [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|2
| align=&quot;center&quot;|0
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|0
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|-1
| align=&quot;center&quot;|0 %
|-
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|15
| align=&quot;center&quot;|3
| align=&quot;center&quot;|6
| align=&quot;center&quot;|6
| align=&quot;center&quot;|15
| align=&quot;center&quot;|20
| align=&quot;center&quot;|-5
| align=&quot;center&quot;|20 %
|-
| [[УЕФА Конференция Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|6
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;center&quot;|4
| align=&quot;center&quot;|8
| align=&quot;center&quot;|11
| align=&quot;center&quot;|-3
| align=&quot;center&quot;|16 %
|-
! align=&quot;center&quot;|'''Барлығы'''
! align=&quot;center&quot;|23
! align=&quot;center&quot;|4
! align=&quot;center&quot;|8
! align=&quot;center&quot;|11
! align=&quot;center&quot;|23
! align=&quot;center&quot;|32
! align=&quot;center&quot;|-9
! align=&quot;center&quot;|'''17 %'''
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Маусым
! Турнир
! Раунд
! Ел
! Клуб
! Үйде
!Сыртта
! Қорытынды
|-
| rowspan=2| [[УЕФА Еуропа лигасы 2012/13|2012/13]]
| rowspan=2| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| |{{ту|Сербия}} [[Сербия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Ягодина (футбол клубы)|Ягодина]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|0-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|1-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|'''1-0'''
|-
| align=&quot;center&quot;|2Q
| {{ту|Норвегия}} [[Норвегия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Русенборг]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|1-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|2-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''3-4'''
|-
| |[[УЕФА Еуропа лигасы 2015/16|2015/16]]
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Израиль}} [[Израиль]]
| align=&quot;center&quot;|[[Бейтар (футбол клубы, Иерусалим)|Бейтар]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|0-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|1-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''1-2'''
|-
| |[[УЕФА Еуропа лигасы 2016/17|2016/17]]
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Сербия}} [[Сербия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Чукарички]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|3-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''3-6'''
|-
| |[[УЕФА Еуропа лигасы 2017/18|2017/18]]
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Босния және Герцеговина}} [[Босния және Герцеговина]]
| align=&quot;center&quot;|[[Широки Бриег (футбол клубы)|Широки Бриег]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|0-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''0-2'''
|-
| rowspan=2| [[УЕФА Еуропа лигасы 2019/20|2019/20]]
| rowspan=2| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Грузия}} [[Грузия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Торпедо (футбол клубы, Кутаиси)|Торпедо Кутаиси]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|1-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|2-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|'''3-0'''
|-
| align=&quot;center&quot;|2Q
| {{ту|Чехия}} [[Чехия]]
| align=&quot;center&quot;|[[Млада-Болеслав (футбол клубы)|Млада Болеслав]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|2-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|1-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''3-4'''
|-
| |[[УЕФА Еуропа лигасы 2020/21|2020/21]]
| [[УЕФА Еуропа Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Румыния}} [[Румыния]]
| align=&quot;center&quot;|[[Ботошани (футбол клубы)|Ботошани]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|1-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''1-2'''
|-
| |[[УЕФА Конференция Лигасы 2023/24|2023/24]]
| [[УЕФА Конференция Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|2Q
| {{ту|Польша}} [[Польша]]
| align=&quot;center&quot;|[[Легия (футбол клубы)|Легия]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|2-2
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|2-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''4-5'''
|-
| rowspan=3|[[УЕФА Чемпиондар лигасы 2024/25|ЧЛ 2024/25]]&lt;br /&gt;[[УЕФА Конференция Лигасы 2024/25|КЛ 2024/25]]
| [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|1Q
| {{ту|Молдова}} [[Молдова]]
| align=&quot;center&quot;|[[Петрокуб]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffffdd&quot;|0-0
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''0-1'''
|-
| rowspan=2| [[УЕФА Конференция Лигасы]]
| align=&quot;center&quot;|2Q
| {{ту|Люксембург}} [[Люксембург]]
| align=&quot;center&quot;|[[Дифферданж 03]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|4-3
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|'''4-4 (4:3 п)'''
|-
| align=&quot;center&quot;|3Q
| {{ту|Армения}} [[Армения]]
| align=&quot;center&quot;|[[Пюник (футбол клубы)|Пюник]]
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|0-1
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|'''0-2'''
|}

== Әкімшілік және жаттықтырушылар штабы ==

* {{ту|Қазақстан}} Асхат Сейсембек — Президент 
* {{ту|Қазақстан}} [[Кирилл Сергеевич Кекер]]— Бас жаттықтырушы
* {{ту|Қазақстан}} [[Қайрат Әбіханұлы Әшірбеков|Қайрат Әшірбеков]] — Спорттық директор
* {{ту|Қазақстан}} Олег Олегович Недашковский — Бас жаттықтырушының көмекшісі
* {{ту|Сербия}} Драган Дурдевич — Жаттықтырушы
* {{ту|Украина}} Виктор Васильевич Ульяницкий — Жаттықтырушының көмекшісі
* {{ту|Қазақстан}} Игорь Зайцев — Аналитик жаттықтырушы
* {{ту|Қазақстан}} [[Александр Васильевич Кучма]] — физикалық дайындық бойынша жаттықтырушы 
* {{ту|Қазақстан}} Александр Ким — Дәрігер
* {{ту|Қазақстан}} [[Қайратәлі Күнходжаев]] — Физиотерапевт
* {{ту|Қазақстан}} [[Ихсан Қадыров]] — Медиа-офицер

== Ойыншылар ==

=== Негізгі құрам ===
'' 2024 жыл, қыркүйек''&lt;ref&gt;https://fcordabasy.kz/players&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!style=&quot;background-color:#375197; color:#FFFFFF&quot; align=right width=20 |№
!style=&quot;background-color:#375197; color:#FFFFFF&quot; align=right width=250 |Футболшы
!style=&quot;background-color:#375197; color:#FFFFFF&quot; align=right width=80 |Туған күні
|-
|1
|{{ту|Қазақстан}}  [[Бекхан Шайзадаұлы Шайзада|Бекхан Шайзада]]
|28.02.1998
|-
|35
|{{ту|Қазақстан}}  [[Азамат Нұрсейітұлы Жомартов|Азамат Жомартов]]
|19.07.1995
|-
!№
!Қорғаушылар
!Туған күні
|-
|2
|{{ту|Бразилия}}  [[Режиналду|Режиналду Лопес де Жесус]]
|22.02.1993
|-
|5
|{{ту|Қазақстан}}  [[Ғафуржан Сабыржанұлы Сүйімбаев|Ғафуржан Сүйімбаев]]
|19.08.1990
|-
|13
|{{ту|Қазақстан}}  [[Сағадат Досболұлы Тұрсынбай|Сағадат Тұрсынбай]]
|26.03.1999
|-
|17
|{{ту|Сербия}}  [[Златан Шехович]]
|08.08.2000
|-
|22
|{{ту|Қазақстан}}  [[Сұлтанбек Астанұлы Астанов|Сұлтанбек Астанов]]
|23.03.1999
|-
|23
|{{ту|Қазақстан}}  [[Темірлан Ерланұлы Ерланов|Темірлан Ерланов]]
|09.07.1993
|-
|25
|{{ту|Қазақстан}}  [[Сергей Викторович Малый|Сергей Малый]]
|05.06.1990
|-
|32
|{{ту|Украина}}  [[Игорь Владимирович Пластун|Игорь Пластун]]
|20.08.1990
|-
!№
!Жартылай қорғаушылар
!Туған күні
|-
|4
|{{ту|Хорватия}}  [[Ловро Цвек]]
|06.07.1995
|-
|8
|{{ту|Қазақстан}}  [[Асхат Тағыбергенұлы Тағыберген|Асхат Тағыберген]]
|09.08.1990
|-
|9
|{{ту|Қазақстан}}  [[Бауыржан Ербосынұлы Исламхан|Бауыржан Исламхан]]
|23.02.1993
|-
|11
|{{ту|Қазақстан}}  [[Максим Сергеевич Федин|Максим Федин]]
|08.06.1996
|-
|14
|{{ту|Қазақстан}}  [[Самат Жанатұлы Жарынбетов|Самат Жарынбетов]]
|04.01.1994
|-
|19
|{{ту|Украина}}  [[Евгений Александрович Макаренко|Евгений Макаренко]]
|21.05.1991
|-
|21
|{{ту|Қазақстан}}  [[Еркебұлан Мұратұлы Тұңғышбаев|Еркебұлан Тұңғышбаев]]
|14.01.1995
|-
!№
!Шабуылшылар
!Туған күні
|-
|7
|{{ту|Өзбекстан}}  [[Шохбоз Хусниддин оглы Умаров|Шохбоз Умаров]]
|09.03.1999
|-
|10
|{{ту|Өзбекстан}}  [[Жасурбек Жумабай огли Яхшибоев|Жасурбек Яхшибоев]]
|24.07.1997
|-
|30
|{{ту|Беларусь}}  [[Всеволод Сергеевич Садовский|Всеволод Садовский]]
|04.10.1996
|-
|41
|{{ту|Украина}} [[Артём Юрьевич Беседин|Артём Беседин]]
|31.05.1996
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.fcordabasy.com// Ресми сайты]{{Deadlink|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} RIXOS KHADISHA - Ордабасы футбол клубының негізгі серіктестігі болып табылады. Онын алдынды [[Тау|TAU]] компаниясымен серіктес еді.

{{сыртқы сілтемелер}}
{{Футболдан Қазақстан чемпиондары}}
{{Футболдан Қазақстан Кубогының иегерлері}}
{{Футболдан Қазақстан Суперкубогының иегерлері}}

[[Санат:Ордабасы ФК]]
[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]
[[Санат:Шымкент спорт клубтары]]
[[Санат:Шымкент футбол клубтары]]
[[Санат:2000 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>969pl7goxrethfdykazalovlscs2ddi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дирижер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27141</id>
    <revision>
      <id>3608705</id>
      <parentid>3582747</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Мәдениет|Мәдениет]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Дирижерлер|Дирижерлер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3608705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2733" sha1="3dcbz8t6qz5vopvy4qb0lrnbxavzzq4" xml:space="preserve">[[Сурет:Herbert von Karajan Conducts in NHK Symphony Orchestra, Tokyo 1954 (01) Scan10015.jpg|нобай|Герберт фон Караян]]
'''Дирижëр''' ({{lang-fr|dіrіger – бағыттау, басқару}}) – музыкалық шығармаларды орындаушылар тобын басқаратын жетекші. Ол музыкалық шығармалардың екпініне, динамикалық [[ырғақ|ырғағына]] бет құбылысы, қас-қабақ, көзқарасы мен [[ым]], қол қимылдары, яғни қалыптасқан дирижëрлік тіл арқылы жетекшілік жасайды.


Музыканттарды шабыттандырып, қол қимылдарына негізделген белгілі бір тәртіп пен жүйеде басқарады. Ол орындаушылардың ансамбльдік үйлесімі мен орындаушылық шеберлігін қамтамасыз етіп, шығармаға өзінің көркемдік түсінігін беруге тырысады. 

18 ғасырда вокалдық немесе аспаптық капелланың, сондай-ақ, операның, кейін әскери-үрмелі аспаптар оркестрінің дирижëрлері [[капельмейстер]] деп аталды. 

Хор басқарушысы хор дирижëрі немесе [[хормейстер]], ал христиандардың шіркеу хорының дирижëрі регент деп аталады. 

Қазақстандағы ұлттық дирижëрлік өнердің туып, қалыптасу тарихы [[Қазақ ұлт аспаптар оркестрі|Қазақ ұлт аспаптары оркестрін]] құрып (1934), алғашқы дирижëрі болған [[Жұбанов Ахмет Қуанұлы|А.Жұбанов]] есімімен байланысты. Сондай-ақ дирижëрлер - ''[[Леонид Матвеевич Шаргородский|Л.М.Шаргородский]], [[Шамғон Сағаддинұлы Қажығалиев|Ш.Қажығалиев]],, [[Сергей Иванович Шабельский|С.Шабельский]], Р.Кацман, А.Мырзабеков, Р.Садықова т.б.'' дирижëрлерді атауға болады.&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}


[[Санат:Дирижерлер]]</text>
      <sha1>3dcbz8t6qz5vopvy4qb0lrnbxavzzq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кеңес-Жапон соғысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37916</id>
    <revision>
      <id>3608771</id>
      <parentid>3241014</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T04:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29252" sha1="cqtvvq5xtylpm5g4ecnrvlby30equ0w" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс||қақтығыс=Кеңес-Жапон соғысы|часть=[[Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхиты театры]]|сурет=RIAN archive 834147 Hoisting the banner in Port-Artur. WWII (1941-1945).jpg|тақырып=Тынық мұхиты флотының теңізшілері порт-Артурдың үстінде жалауша тағып жүр|күні=[[9 тамыз]] — [[3 қыркүйек]] [[1945 жыл]]а&lt;ref name=&quot;veteran-law&quot;&gt;Федеральный закон от 12.01.1995 N 5-ФЗ (ред. от 29.07.2018) «О ветеранах»&lt;/ref&gt;|место=[[Маньчжурия]], [[Сахалин]], [[Куриль аралдары]], [[Корея]]|себеп=|итог=[[КСРО]] и [[МХР]] жеңісі|изменения=[[Жапон империясы]] тапсырылды.&lt;br&gt;КСРО Жапониядан территорияны қабылдамады, оның ішінде [[орыс-жапон соғысы|орыс-жапон соғысы]] нәтижесінде Ресей жоғалтқандарын қайтарды&lt;!-- КСРО бұл аумақтарды босатты немесе қайтарды деген мәлімдемені енгізу бұзушылық ретінде қарастырылады бейтарап көзқарас, бұғаттауға әкеледі--&gt;.&lt;br&gt;[[Манчжоу-го]] және [[Менцзян]] өмір сүруін тоқтатты.|противник1=* {{Флаг|СССР|1923}} [[Союз Советских Социалистических Республик|СССР]]
* {{Флаг|Монголия|1940}} [[МНР|Монголия]]
* {{флаг|Китайская Республика (1912—1949)}} [[Китайская республика (1912—1949)|Китайская республика]]
* [[Файл:Flag of the Provisional Government of the Republic of Korea.svg|border|22px]] [[Движение за независимость Кореи]]|противник2=* {{Байрақ|Японская империя}} [[Японская империя]]:
*• {{Байрақ|Маньчжоу-го}} [[Маньчжоу-Го]]
*• {{Байрақ|Мэнцзян}} [[Мэнцзян]]|командир1={{Байрақ|КСРО|1923}} А. М. Василевский &lt;br&gt;
{{Байрақ|КСРО|1923}} Р. Я. Малиновский&lt;br&gt;
{{Байрақ|КСРО|1923}} К. А. Мерецков&lt;br&gt;
{{Байрақ|КСРО|1923}} М. А. Пуркаев&lt;br&gt;
{{Байрақ|КСРО|1923}} Н. Г. Кузнецов&lt;br&gt;
{{Байрақ|КСРО|1923}} И. С. Юмашев&lt;br&gt;
{{Байрақ|КСРО|1923}} И. А. Плиев&lt;br&gt;
{{Байрақ|Моңғолия|1940}} Х. Чойбалсан|командир2={{Байрақ|Жапония}} Отодзо Ямада &lt;br&gt;
{{Байрақ|Жапония}} Пу И]&lt;br&gt;
{{Байрақ|Жапония}} Дэ Ван Дэмчигдонров|силы1=1 747 225 солдат&lt;br&gt;
26 137 қару-жарақ&lt;br&gt;
3704 танк&lt;br&gt;
5368 тікұшақтар|силы2={{Байрақ|Японская империя}} 1 092 400&lt;ref&gt;[http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument AJRP, &quot;Dispositions and Deaths&quot;], 28.4.2021&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Байрақ|Маньчжоу-го}} 170&amp;nbsp;000&lt;br&gt;
{{Байрақ|Мэнцзян}} 44&amp;nbsp;000&lt;ref name=&quot;as1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp|title=&quot;August Storm: The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria. Leavenworth Papers №7. by LTC David. M. Glantz&quot;|lang=en|publisher=Combat Studies Institute, fort Leavenworth, Kansas, 1983|access-date=2010-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807061735/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp|archive-date=2011-08-07|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
всего 1 306 400 солдаты и матросы&lt;br&gt;
~450 танков&lt;ref&gt;[https://www.e-reading.club/chapter.php/1004952/11/ilya-moschanskiy-zapad-vostok.html И. Б. Мощанский, &quot;Запад - Восток,&quot; г. 12, &quot;Разгром Квантунской армии.&quot;] 3.5.2021&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Маньчжурия: 290 танков, Корея: ~80 танков (12-й танковый полк), O. Шумшу: 80 танков (11-й танковый полк: 64 танков, Рикусентай: 16 танков «Ка-Ми»)&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
2012 самолётов (635 боевых)&lt;ref&gt;[https://cgsc.contentdm.oclc.org/digital/collection/p4013coll8/id/347/rec/16 SCAP, &quot;Final Report, Demobilization and Disarmament of the Japanese Armed Forces&quot;] Часть IV, приложение № 51, 28.4.2021&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Маньчжурия: 1042 (Истребитель: 188, Бомбардировщик: 9, Самолёт-разведчик: 27, Транспортный самолёт: 8, Учебный летательный аппарат: 810), Корея: 962 (Истребитель: 188, Бомбардировщик: 46, Самолёт-разведчик: 147, Транспортный самолёт: 14, Учебный летательный аппарат: 309, Разные самолёты: 258), Шумшу: 8 (не упоминалось здесь)&lt;/ref&gt;|потери1=12&amp;nbsp;031 қайтарылмайтын&lt;br&gt;
24&amp;nbsp;425 санитарлық&lt;br&gt;
78 танкілер &lt;br&gt;
232 зеңбіректер мен минометтер&lt;br&gt;
62 тікұшақтар&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_13_09.html# |title=Россия и СССР в войнах XX века. Потери вооружённых сил. |access-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071005011927/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_13_09.html# |archive-date=2007-10-05 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;|потери2=от 22 300&lt;ref name=&quot;эк&quot;&gt;''[[Кукс, Элвин|Alvin D. Coox]].'' (1990) [1985]. [https://books.google.co.uk/books?id=SIAwKiNRmrAC&amp;pg=PT1176 Nomonhan: Japan Against Russia, 1939]. Stanford, California: Stanford University Press. p. 1176. ISBN 978-0-8047-1835-6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Садао Совамура, &quot;7-я дивизия «Асахикава»,&quot; 1984 c. 354. На Сахалине погибло не менее 700 японских солдат.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kolymastory.ru/glavnaya/hh-vek-neizvestnoe-o-vojnah-na-tihom-ok/kurilskaya-operatsiya/ Курильская операция], 29.4.2021. Не менее 191 японского солдата были убиты в битве за острова Шумшу.&lt;/ref&gt; до 84&amp;nbsp;000 убито&lt;br&gt;
от ~22&amp;nbsp;000&lt;ref name=&quot;эк&quot; /&gt; до ~40&amp;nbsp;000 санитарные &lt;ref&gt;JM-154 c. 69, JM-155. c. 266, 267. Погибшие составили 36,25% потерь японцев на 1-м фронте (14 508 из 40 000). Применяя это соотношение ко всем 21 389 погибшим в Квантунской армии и 34-й армии, плюс до 2000 смертей на Сахалине, а затем учитывая 400 раненых японцев на Шумшу, мы можем сделать вывод, что за всю кампанию было ранено более 40 000 японских солдат.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Такаси Накаяма, 2001, &quot;Советско-Японская война, лето 1945 г.&quot; c. 179, В битве за Сахалин погибло до 2000 японских солдат.&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;
----
640 000 взято в плен&lt;br&gt;&lt;small&gt;(после капитуляции Японии)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;as1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Потери включают в себя потери войск Маньчжоу-Го, которые составили большой процент в некоторых районах (Тучуань, Чиамису, Солон). Потери также включают в себя неизвестное число японских резервистов и гражданских, которые воевали вместе с военными гарнизонами. Не учтены японские войска, которые продолжали воевать долгое время после формальной капитуляции Японии. ([[Гланц, Дэвид|Д. Гланц]])&lt;/ref&gt;|сурет атауы=Тынық мұхиты флотының теңізшілері порт-Артурдың үстінде жалауша тағуда}}'''Жапон соғысы''' , Жапонияға қарсы соғыс — 1945 ж. 9 — 19 тамыз аралығында [[Кеңес Одағы]] мен [[Моңғолия]] Қарулы Күштерінің [[Жапония]]ға қарсы жүргізген соғыс қимылдары. 1945 ж. мамырда Еуропада соғыс аяқталғанымен Қиыр Шығыс пен [[Тынық мұхит|Тынық мұхитта]] Жапония антифашистік коалицияға қарсы соғысты әрі қарай жүргізе берді.

26 шілде күні [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Қытай]] үкіметтері Жапонияның толық тізе бүгуін талап еткен Подстам декларациясын жариялады. Оған Жапониямен бейтараптық жөніндегі келісімшартты бұзған КСРО да қосылды. Бірақ Жапон үкіметі декларация талаптарын қабылдамай тастады. Жапониямен соғысты 1941 ж. желтоқсанда бастаған [[АҚШ]] пен [[Ұлыбритания]] 1945 жылдың ортасына қарай Жапония Қарулы Күштерін үлкен шығынға ұшыратты. Алайда Жапонияның құрлықтағы әскерлері әлі де күшті болатын. Қиыр Шығыстағы өз ықпалын күшейту үшін Кеңес үкіметі 1945 ж. 8 тамызда Жапонияға соғыс жариялады. Бұған дейінгі үш айлық тыныс алу кезінде Батыстан Қиыр Шығысқа кеңес әскерлерінің едәуір бөлігі келіп үлгерген болатын. 9 тамызға қараған түні кеңес әскерлері 4 мың шақырымдық майданда шабуылға шықты. Соғысқа Моңғолия әскерлері де араласты. КСРО-ның соғысқа кірісуінен үш күн бұрын 1945 ж. 6 тамызда АҚШ ұшақтары Жапонияның 2 қаласы Хиросима мен Нагасакиге атом бомбасын тастады. 14 тамыз күні Жапония Подстам декларациясын қабылдайтынын ресми түрде мәлімдеді. 19 тамызда құрлықтағы жапондық Квантун армиясы толық талқандалды. 1945 ж. 2 қыркүйекте америкалық Миссури линкорында Жапония өзінің толық жеңілгендігі туралы актіге қол қойды. Бітім шартына сәйкес 1904 — 05 ж. орыс-жапон соғысы кезінде Жапонияға өткен Оңт. Сахалин және Куриль аралдары Кеңес Одағына қайтарылды және оған ежелден Жапонияға тиесілі болып келген Оңтүстік Куриль аралдары (Шикотан, Итурук, Урук, Кунашир) соғыс шығынының өтеуі ретінде қоса берілді. Соңғы 4 аралдың берілуі Кеңес Одағы мен Жапония арасында кейін шекара дауының өршуіне алып келді. Бұл кикілжің Ресей мен Жапония үкіметі арасында күні бүгінге дейін шешімін тапқан жоқ.&lt;ref&gt;История Японии, т. 2, М., 1999.&lt;/ref&gt;

== Соғыстың алғышарттары ==
1945 жылы ақпанда Ялтада конференция өткізілді, оған Ұлыбритания мен АҚШ-тың құрамына кірген елдердің өкілдері қатысты, Кеңес Одағын Жапониямен соғысқа тікелей қатысуға келісім қабылдады. Оның орнына олар оған 1905 жылғы орыс-жапон соғысы кезінде жоғалған Курил аралдары мен Оңтүстік Сахалинді қайтаруға уәде берді.

== Бейбітшілік шартының тоқтатылуы ==
Шешім Ялтада қабылданған кезде Жапония мен Кеңес Одағының арасында бейтараптық шарты деп аталатын құжат күшіне енген болатын, оған 1941 жылы қол қойылған және 5 жылға жарамды болуы керек болатын. Бірақ 1945 жылдың сәуірінде КСРО келісімшартты біржақты бұзатынын мәлімдеді. Орыс-жапон соғысы (1945), оның себептері: Күншығыс елі соңғы жылдары Германияның жағында болып, сонымен қатар КСРО одақтастарына қарсы күресті.

Мұндай кенеттен жасалған хабарландыру сөзбе-сөз Жапония басшылығын әбігерге салды. Бұл түсінікті, өйткені оның позициясы өте маңызды болды - одақтастардың күштері оған Тынық мұхитында айтарлықтай зиян келтірді, ал өнеркәсіптік орталықтар мен қалалар үздіксіз бомбалануға ұшырады. Мұндай жағдайда үкімет мұндай жағдайда жеңіске жету мүмкін емес екенін жақсы білді. Бірақ, соған қарамастан, ол оны қалай болса да тоздырады және өз әскерлерін беру үшін қолайлы жағдайларға қол жеткізеді деп үміттенді.

Америка Құрама Штаттары өз кезегінде жеңіс олар үшін оңай болады деп ойлаған жоқ. Бұған мысал ретінде Окинава аралында өрбіген шайқастарды айтуға болады. Жапония жағынан мұнда 77 мыңға жуық адам, ал АҚШ-тан 470 мыңға жуық сарбаз шайқасты. Соңында, аралды америкалықтар иемденді, бірақ олардың шығындары таңқаларлық болды - 50 мыңға жуық адам қаза тапты. Сөздерге сәйкес, егер осы мақалада қысқаша баяндалатын 1945 жылғы орыс-жапон соғысы басталмаса, шығындар едәуір ауыр болып, 1 миллион жауынгер қаза тауып, жараланған болуы мүмкін еді.

== Соғыс қимылдарының басталғаны туралы хабарландыру ==
8 тамызда Мәскеуде Жапонияның КСРО-дағы елшісіне дәл сағат 17-де құжат ұсынылды. Онда орыс-жапон соғысы (1945) іс жүзінде келесі күні басталады делінген. Бірақ Қиыр Шығыс пен Мәскеу арасында айтарлықтай уақыт айырмашылығы болғандықтан, Совет Армиясының шабуылының басталуына 1 сағат қана қалды.

КСРО-да үш әскери операциядан тұратын жоспар құрылды: Курил, Маньчжурия және Южно-Сахалин. Олардың барлығы өте маңызды болды. Бірақ ең ауқымды және маңызды маньчжурлық операция болды.

== Тараптардың күштері ==
Маньчжурия территориясында генерал Отозо Ямада басқарған Квантун армиясы қарсы болды. Оның құрамына шамамен 1 миллион адам, 1000-нан астам танк, 6000-ға жуық мылтық және 1600 ұшақ кірді.

1945 жылғы орыс-жапон соғысы басталған кезде КСРО күштері адам күшінде едәуір сандық басымдыққа ие болды: солдаттардың саны бір жарым есе көп болды. Техникаға келетін болсақ, миномет пен артиллерияның саны жауға қарағанда 10 есе көп болды. Біздің армияда жапондардың тиісті қаруынан сәйкесінше 5 және 3 есе көп танктер мен авиация болды. Әскери техникада КСРО-ның Жапониядан артықшылығы оның санында ғана емес екенін атап өткен жөн. Ресейдің қарамағындағы жабдықтар оның жауына қарағанда заманауи және қуатты болды.

== Жаудың бекіністі аймақтары ==
1945 жылғы орыс-жапон соғысының барлық қатысушылары ерте ме, кеш пе, бірақ оны бастау керек екенін жақсы түсінді. Сондықтан жапондықтар алдын-ала едәуір нығайтылған аумақтарды құрды. Мысалы, біз ең болмағанда Совет Армиясының Забайкалье майданының сол қанаты орналасқан Хайлар аймағын ала аламыз. Бұл учаскедегі қоршау құрылымдары 10 жылдан астам уақыт бойы салынған. Орыс-жапон соғысы басталған кезде (1945, тамыз), бетоннан жасалған жерасты туннельдерімен, дамыған траншеялар жүйесімен және олардың едәуір санымен өзара байланысқан 116 таблетка қораптары болды. , олардың саны бөлінетіндерден асып түсті.

Хайлар бекіністі ауданының қарсылығын басу үшін Кеңес Армиясына бірнеше күн жұмсауға тура келді. Соғыс жағдайында бұл аз уақыт, бірақ сол уақытта Забайкалье майданының қалған бөлігі шамамен 150 км алға жылжыды. Орыс-жапон соғысының ауқымын ескере отырып (1945), бұл бекіністі аймақ түріндегі кедергі едәуір күрделі болып шықты. Оның гарнизоны тапсырылған кезде де жапон жауынгерлері фанатикалық ержүректілікпен күресті жалғастырды.

Кеңестік әскери басшылардың есептерінде сіз Квантун армиясының сарбаздарына сілтемелерді жиі кездестіресіз. Құжаттарда жапон әскері шегінуге мүмкіндік болмас үшін оларды пулемет жақтауларына байлап тастайтыны айтылған.

== Айналмалы маневр ==
1945 жылғы орыс-жапон соғысы және Кеңес Армиясының әрекеттері басынан бастап өте сәтті болды. Мен 6-шы танкер армиясын Хинган жотасы мен Гоби шөлі арқылы 350 шақырымдық лақтырудан тұратын бір керемет операцияны атап өткім келеді. Егер тауларға көз салсаңыз, олар технологияның өтуіне еңсерілмейтін кедергі болып көрінеді. Кеңес танкілері өтуі керек асулар теңіз деңгейінен шамамен 2 мың метр биіктікте орналасқан, ал беткейлер кейде 50⁰-ге дейін жетеді. Сондықтан машиналарға жиі зигзаг тәрізді жүруге тура келді.

Сонымен қатар, технологияның алға жылжуы өзендерді су басуымен және өту мүмкін емес балшықпен бірге жүретін жиі жауған нөсермен қиындатты. Бірақ, бұған қарамастан, танктер алға қарай жылжыды және 11 тамызда олар тауларды еңсеріп, Квантун армиясының артқы жағындағы Орталық Маньчжурия жазығына жетті. Осындай кең ауқымды ауысудан кейін кеңес әскерлері жанармайдың тапшылығын сезіне бастады, сондықтан оларға әуе арқылы қосымша жеткізуді ұйымдастыруға тура келді. Көлік авиациясының көмегімен 900 тоннаға жуық цистерна отынын тасымалдауға мүмкіндік туды. Осы операцияның нәтижесінде 200 мыңнан астам жапон сарбаздары, сондай-ақ орасан көп техника, қару-жарақ пен оқ-дәрілер тұтқынға алынды.

1945 жылғы жапон соғысы жалғасты. 1 Қиыр Шығыс майданының секторында кеңес әскерлері бұрын-соңды болмаған жаудың қарсыласуымен кездесті. Хоту бекіністі ауданының бекіністерінің қатарына кірген Түйе мен Острая биіктігінде жапондықтар жақсы бекінді. Бұл биіктіктерге көптеген ұсақ саңылаулар кесіп, өте батпақты болды деп айтуға тиіспін. Сонымен қатар, олардың қоршауында сым қоршаулар мен қазылған шарфтар орналасқан. Жапон солдаттары атыс нүктелерін алдын-ала рок гранитінде кесіп тастады, ал бункерлерді қорғайтын бетон қақпақтар қалыңдығы бір жарым метрге жетті.

Ұрыс кезінде кеңес қолбасшылығы Остраны қорғаушыларға берілуді ұсынды. Жергілікті адам жапондарға парламентарий ретінде жіберілді, бірақ олар оған өте қатал қарады - бекініс аймағының командирі оның басын өзі кесіп тастады. Алайда, бұл әрекетте таңқаларлық ештеңе болған жоқ. Орыс-жапон соғысы басталған сәттен бастап (1945) жау негізінен ешқандай келіссөздерге келіспеді. Кеңес әскерлері бекініске ақыры кіргенде, тек өлі жауынгерлерді тапты. Биіктікті қорғаушылар тек ер адамдар ғана емес, сонымен қатар қанжар мен гранатамен қаруланған әйелдер болғанын атап өткен жөн.

== Әскери қимылдардың ерекшеліктері ==
1945 жылғы орыс-жапон соғысы өзіне тән ерекшеліктерге ие болды. Мысалы, Муданьцзян қаласы үшін шайқаста жау Совет Армиясының бөлімдеріне қарсы камикадзе диверсанттарын қолданды. Бұл жанкештілер өздерін гранатамен байлап, өздерін танкілердің астына немесе солдаттарға лақтырды. Сондай-ақ, майданның бір секторында екі жүзге жуық «тірі мина» қатар тұрған жерде жатқан жағдай болды. Бірақ мұндай суицидтік әрекеттер ұзаққа созылмады. Көп ұзамай кеңестік сарбаздар қырағылық танытып, диверсантты ол техниканың немесе адамдардың қасына келіп жарылып кетпес бұрын алдын ала жойып жіберді.

== Жапонияның берілуі ==
1945 жылғы орыс-жапон соғысы 15 тамызда елдің Императоры Хирохито өз халқына радио арқылы сөйлеген кезде аяқталды. Ол елдің Потсдам конференциясының шарттарын қабылдауға және капитуляциялауға шешім қабылдағанын мәлімдеді. Сонымен бірге, император өз ұлтын шыдамды болуға және елдің жаңа болашағын құру үшін барлық күштерді біріктіруге шақырды.

Хирохитоның өтінішінен кейін үш күн өткен соң, Квантун армиясының қолбасшылығының өз сарбаздарына деген үндеуі радиода естілді. Онда одан әрі қарсылықтың мағынасыз екендігі және қазірдің өзінде бас тарту туралы шешім қабылданғаны айтылды. Көптеген жапон бөлімшелерінің бас штабпен байланысы болмағандықтан, оларды хабарлау бірнеше күн бойы жалғасты. Бірақ фанатикалық әскери қызметшілер бұйрыққа бағынғылары келмей, қаруларын тастаған жағдайлар да болды. Сондықтан олардың соғысы өлгенше жалғасты.

== Әсер ==
1945 жылғы орыс-жапон соғысы шын мәнінде орасан зор әскери қана емес, саяси да маңызы болды деп айту керек. ең күшті Квантун армиясын толығымен жеңіп, Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтай алды. Айтпақшы, оның ресми аяқталуы 2 қыркүйек деп саналады, ол Жапонияның бас тарту актісіне Токио шығанағында, АҚШ-қа тиесілі Миссури әскери кемесінің дәл түбінде қол қойылды.

Нәтижесінде Кеңес Одағы 1905 жылы жоғалған территорияларды - аралдар тобы мен Оңтүстік Курилдің бір бөлігін қайтарып алды. Сондай-ақ, Сан-Францискода жасалған бейбітшілік келісіміне сәйкес, Жапония Сахалинге кез-келген шағымдан бас тартты.

1945 жылдың тамыз - қыркүйек айларында Қиыр Шығыс майданы Кеңес Одағының Қарулы Күштерінің Маньчжурия, Оңтүстік Сахалин және Курил аралдарындағы ең қуатты жапон құрлықтық тобын талқандау жөніндегі әскери науқанына толықтай қатысты.&lt;ref&gt;https://thestrip.ru/kk/dnevnojj/kogda-zakonchilas-voina-s-yaponiei-1945-sovetsko-yaponskaya-voina/&lt;/ref&gt;

{{Суретсіз мақала}}

== Дереккөздер ==
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс]]
[[Санат:Жапония тарихы]]
[[Санат:1945 жыл]]
[[Санат:Жапония мен Ресей қарым-қатынасы]]</text>
      <sha1>cqtvvq5xtylpm5g4ecnrvlby30equ0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жұмажанова Төкен Қонысбайқызы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50301</id>
    <revision>
      <id>3608678</id>
      <parentid>3252247</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1740" sha1="il2oevs3uppavjrp88xrer8tk6pcwmu" xml:space="preserve">'''Жұмажанова Төкен Қонысбайқызы''' (5.1.1944 жылы туған, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Тарбағатай]] ауданы, [[Ақсуат]] [[ауыл|ауылы]]) – ғалым, [[педагог|педагогика]] ғылымының докторы (1997), [[профессор]] (1998). ҚазПИ-ді (қазіргі Алматы мемлекет университеті) бітірген (1965). 1966 – 80 жылдары орта мектепте мұғалім, 1980 – 97 жылдары Семей педагогика институтында (қазіргі Семей мемлекеттік университеті) доцент, кафедра меңгерушісі, декан (1991 – 97) болған. 1998 жылдан Алматы мемлекеттік университетінде профессор. Негізгі ғылым-зертттеу еңбектері қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі мәселелеріне арналған. Жұмажанов – осы сала бойынша Қазақстандағы алғашқы ғылым докторы. &lt;ref&gt; Қазақ энциклопедиясы, 4 том; &lt;/ref&gt;

==Шығармалары==
* Әдебиеттен кластан тыс жұмыстарды ұйымдастырудың ғылыми-әдістемелік негіздері, А., 1995; 
* Әдеби жұмыстар арқылы оқушы жастардың адамгершілік эстетикалық талғамын қалыптастыру, Семей, 1998. 


==Сілтеме==
&lt;references/&gt;
{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>il2oevs3uppavjrp88xrer8tk6pcwmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Парагвай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51893</id>
    <revision>
      <id>3608735</id>
      <parentid>2994008</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T18:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Ақпарат жаңартылды</comment>
      <origin>3608735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11424" sha1="7ug4wqa3prf93z235r55yu0w2nmzih3" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Парагвай Республикасы
 |Шынайы атауы           = {{lang-es|República del Paraguay}}&lt;br&gt;{{lang-gn|Tetã Paraguái}}
 |Септік                 = 
 |Елтаңба                = Coat_of_arms_of_Paraguay.svg
 |Байрақ                 = Flag of Paraguay.svg 
 |Ұраны                  = Paz y justicia
 |Әнұранның аты          = Paraguayos, República o Muerte
 |Аудио                  = 
 |lat_dir = S|lat_deg =23 |lat_min =16 |lat_sec = 0
 |lon_dir = W|lon_deg =58 |lon_min =12 |lon_sec = 0
 |region                 = PY
 |CoordScale             = 5000000
 |Картада                = Paraguay (orthographic projection).svg
  |карта тақырыбы        =
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі            = [[Президенттік республика]]
 |Құрылды                =
 |Тәуелсіздік күні       = [[15 мамыр]] [[1811 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды     = [[Испания]]дан
 |Тілі                   = [[испан тілі|испан]] және [[Гуарани тілі|гуарани]] тілдері
 |Мемлекеттік діні       = 
 |Астанасы               = [[Асунсьон]]
 |Ірі қалалары           = Асунсьон, [[Сьюдад-дель-Эсте]]
 |Басшы қызметі          = [[Парагвай президенті]]&lt;br /&gt;Вице-президент
 |Басшылары              = [[Сантьяго Пенья]]&lt;br /&gt;[[Педро Аллиана]]
 |Жер аумағы             = 406 752
 |Жер аумағы бойынша орны = 59-шы
 |Судың үлесі            = 2,3
 |Этнохороним            = 
  |Жұрты                 = 7 152 703&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&amp;pr.y=7&amp;sy=2016&amp;ey=2023&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=288&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=|work=World Economic Outlook Database, October 2018 |publisher=[[International Monetary Fund]]|title=Paraguay|date=9 October 2018|accessdate=9 October 2018}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны  = 104-ші
  |Сарап жылы           = 2019
  |Санақ бойынша халық саны = 
  |Санақ жылы           = 
  |Халық тығыздығы      = 17,58
  |Тығыздық бойынша орны   = 210-шы
 |ЖІӨ                   = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы   = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ      = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны  = 
 |ЖІӨ (АҚТ)             = 101,075 млрд.&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&amp;pr.y=7&amp;sy=2016&amp;ey=2023&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=288&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=|work=World Economic Outlook Database, October 2018 |publisher=[[International Monetary Fund]]|title=Paraguay|date=9 October 2018|accessdate=9 October 2018}}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы  = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны        = 88-ші
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 14,131&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 96-шы
 |ЖІӨ (номинал)         = 44,557 млрд.&lt;ref name=imf2/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 94-ші
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 6,229&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 94-ші
 |АДИ                    = {{өзгеріссіз}} 0,702&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі       = 2017
 |АДИ бойынша орны       = 110-шы
 |АДИ деңгейі            = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы         = 
 |Валютасы               = [[Парагвай гуараниі]]
 |Интернет үйшігі        = [[.py]]
 |ISO                    = 
 |Телефон коды           = 595
 |Уақыт белдеуі          = 
 |Түсініктемелер         = 
}}
'''Парагвай''' ({{lang-es|Paraguay}}, {{lang-gn|Paraguái}}), ресми атауы – '''Парагвай Республикасы''' ({{lang-es|República del Paraguay}} {{IPA|[reˈpuβlika ðel paɾaˈɣwai]}}, {{lang-gn|Tetã Paraguái}}) — Оңтүстік Американың орталық бөлігінде орналасқан мемлекет.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Латинская Америка в мировой экономике, М., 1991&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;source2&quot;&gt;История Латинской Америки, М., 1993. Н. Жанақова&lt;/ref&gt; 

*Жер аумағы 406,8 мың км². Халқы 7,2 млн. (2021). 
*Тұрғындарының басым бөлігі метистер (95%), сонымен бірге испандар, итальяндар, португалдар тұрады. 
*Ресми тілі — испан тілі. 
*Халқының көпшілігі (90%) христиан дінінің католик тармағын ұстанады. 
*Астанасы — [[Асунсьон]] қаласы Мемлекет пен үкімет басшысы — Президент. 
*Жоғары заң шығарушы органы — екі палаталы парламент (сенат, депутаттар палатасы). 
*Әкімшілік жағынан 19 департаментке және астаналық округқа бөлінеді. Ақша бірлігі — гуарани.

== Климаты ==
Парагвай жері жазықты, ойпатты. Оңтүстік-шығысы — Бразилия таулы үстірті (биікт. 300 — 700 м), солтүстік-батысы — Гран-Чако (500 м) жазығы. Климаты тропиктік. Шілдедегі орташа температура 17 — 19°С, қаңтарда 27° – 29°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 700 — 2000 мм. Ірі өзендері — Парана және Парагвай. Шығыс бөлігіндегі қызыл топырақты өңірді аралас орман (мәңгі жасыл), батысын бағалы ағаштар (кебрачо, гуаякан, альгарробо, чаньяр) аралас тропиктік орман алып жатыр.

== Тарихы ==
Ежелгі заманнан бері Парагвай жерін көптеген үндіс тайпалары мекендеген. Бұлар 16 ғасырға дейін алғашқы қауымдық құрылыстың әр түрлі сатыларында өмір сүрді. 1526 жылдан бастап ел аумағына еуропалық саяхатшылар келе бастады. 1535 жылы Парагвай испан отары болып жарияланып, Перу вице-корольдігі құрамына енді. 17 ғасырда Парагвай жеке генерал-губернаторлық болып бөлініп шықты. Ал елдің оңтүстік-шығысын иезуиттер отарлап, мұнда өз мемлекетін құрды (17 ғасырдың басы). 1768 жылы испан өкіметі иезуиттерді Парагвайдан қуып шығып, олардың жерлерін өз қол астына қаратады. 1776 жылы Ла-Плата вице-корольдігі құрылғаннан кейін, Парагвай соның провинциясы болды. 1810 жылы испан отарларының тәуелсіздігі жолындағы соғыс Парагвайды да қамтыды. 1811 жылы мамырда Асунсьонда болған көтеріліс тәуелсіздік жариялаумен және революциялық хунта құрумен аяқталды. 1814 жылы Х.Г. Франсиа өкімет басына келіп, жоғары билеуші деген атақ алды, ал 1816 жылы ғұмырлық өкімет билігіне ие болды. 1840 жылы ұлттық буржуазия өкімет басына келіп, өнеркәсіп пен сауданы дамытуға бағытталған реформалар жүргізді. Алайда шетелдіктердің кәсіпкерлік қимылына шек қою [http://www.xn--80a2c1n.com/ АҚШ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208043452/http://xn--80a2c1n.com/ |date=2011-02-08 }}, Ұлыбритания, Франция тарапынан кедергі туғызды. 1865 — 70 жылы [[Аргентина]], [[Бразилия]] және [[Уругвайға]] қарсы жер үшін болған соғыстар нәтижесінде біраз аумағынан айырылды. 1954 — 89 жылы елде А.Стреснердің әскери диктатурасы билік құрды. 1989 жылы билік әскерилерден азаматтық билік өкілдеріне көшіп, демократиялық реформаларға жол ашылды. 1992 жылы маусым айында қабылданған жаңа Конституциясы нәтижесінде елдегі саяси жағдай біршама оңды өзгерістерге ұшырады.

== Экономикасы ==
Парагвай — аграрлық ел. Негізінен мал шаруашылығы дамыған. Ол ел экспортының үлкен бөлігін қамтамасыз етеді. Негізгі ауыл шаруашылық дақылдары: мақта, темекі, кофе, соя, шай, қант құрағы. Ағаш өңдеу, тоқыма, былғары аяқ-киім салалары дамыған. Экспортқа ет, мақта, соя, тері, темекі, қант, кофе шығарып, сырттан мұнай және мұнай өнімдерін, машиналар, құрал-сайман, тұтыну тауарларын әкеледі. Негізгі сауда серіктестері: АҚШ, Бразилия, Аргентина, Жапония, ЕО.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{commonscat|Paraguay}}

{{wikify}}
{{stub}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Парагвай
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Оңтүстік Америка елдері
 |Америка мемлекеттері ұйымы
 |Анд қоғамы
 |Оңтүстік Америка ұлттары одағы
 |Меркосур
}}

[[Санат:Парагвай|*]]</text>
      <sha1>7ug4wqa3prf93z235r55yu0w2nmzih3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ұшақ тасығыш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76500</id>
    <revision>
      <id>3608610</id>
      <parentid>3606220</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T14:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Аударма</comment>
      <origin>3608610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8231" sha1="59h8he2x3axwbs5cfvyb5o6hqczhnxk" xml:space="preserve">[[Сурет:World Navy Aircraft carries in scale.png|нобай|350x350 нүкте|Әлем мемлекеттерінің заманауи ұшақ тасығыштары]]
'''Ұшақ тасығыш''' — [[ұшақ]]тарды, тікұшақтарды қондырып алып жүретін аса қуатты, ірі соғыс кемесі, авиацияның жылжымалы базасы. Ол ұзақ мерзім бойы мұхит пен теңіз кеңістіктерінде еркін жүзіп жүре алады, әрі ұрыс жүргізуге арналған. Ол өзіндегі ұшақтардың ұшып шығуын, қайта келіп қонуын қамтамасыз ете алады.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:&quot;Мектеп&quot; ААҚ , 2001&lt;/ref&gt;

Қазіргі заманда оларды соққы беретін, сүңгуір қайыққа қарсы және атом ұшақ тасығыштары деп бірнеше түрге бөледі. Ұшақ тасығыш бортында ядролық оқ-дәрінің көптеген түрі сақталады. Ұшақ тасығыштар 1-дүние жүзілік соғыста (1914–1918) қолданылды. 2-дүние жүзілік соғыста (1939–1945) ол АҚШ, Жапония, Ұлыбритания флоттарының соққы беретін басты күші болды. Ракета қаруы дамып отырған қазіргі жағдайда ұшақ тасығыш өзінің маңызын жойып келеді, алайда оны америкалық мамандары әзір қарулы күш құрамынан шығаруға болмайды деп есептейді. Алайда қазіргі таңда кемеге қарсы қолданылатын '''Циркон''' зымырандарының шығуына байланысты бұл кемелерді қорғау үшін көп қаржы жұмсалуда.

Қазіргі кезде әлемде осы санаттағы 47 кеме бар. Оның ішінде 11 кеме АҚШ-қа тиесілі, екі-екіден Үндістанға, Ұлыбританияға, Қытайға, біреуі Ресейге және Францияға, қалғаны басқа елдерге тиесілі.

[[Қазақстан Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерінде]] авиатасығыш қолданыста жоқ.&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt;

== Ұшақ тасығыштың түрлері ==
* '''Супер ұшақ тасығыш''' — 50 000–100 000 тонна ығыстырылған және қазіргі уақытта әрдайым дерлік атомдық установкасы бар ірі ұшақ тасығыш атауы. Осы қатарға АҚШтың ұшақ тасығыштары жатады.
* '''Орташа ұшақ тасығыш''' — Бұл ығыстырғышы 30 000–50 000 ұшақ тасығыштарыдың атауы. Осы қатарға [[Ресей]], [[Франция]], [[Ұлыбритания]], [[Қытай]], [[Үндістан]], [[Италия]] ұшақ тасығыштары жатады. 
* '''Жеңіл ұшақ тасығыш''' — Бұл ығыстырғышы 10 000–30 000 ұшақ тасығыштарыдың атауы. Осы қатарға [[Тайланд]] ұшақ тасығышы жатады.

== Ұшақ тасығыш тізімі ==
=== Қазіргі уақытта қызмет көрсететін үшақ тасығыш тізімі ===

{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Тақта нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Мемлекет'''
! '''Қызметте'''
! '''Қосымша ақпарат'''
|-
|CVN-68
|«[[USS Nimitz (CVN-68)|Нимиц]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|03.05.1975
|
|-
|CVN-69
|«[[USS Dwight D. Eisenhower (CVN-69)|Дуайт Эйзенхауэр]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|18.10.1977
|
|-
|CVN-70
|«[[USS Carl Vinson (CVN-70)|Карл Винсон]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|13.05.1982
|
|-
|CVN-71
|«[[USS Theodore Roosevelt (CVN-71)|Теодор Рузвельт]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|25.10.1986
|
|-
|CVN-72
|«[[USS Abraham Lincoln (CVN-72)|Авраам Линкольн]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|11.11.1989
|
|-
|CVN-73
|«[[USS George Washington (CVN-73)|Джордж Вашингтон]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|04.06.1992
|
|-
|CVN-74
|«[[USS John C. Stennis (CVN-74)|Джон Стеннис]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|09.12.1995
|
|-
|CVN-75
|«[[USS Harry S. Truman (CVN-75)|Гарри Трумэн]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|25.07.1998
|
|-
|CVN-76
|«[[USS Ronald Reagan (CVN-76)|Рональд Рейган]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|12.07.2003
|
|-
|CVN-77
|«[[USS George H. W. Bush (CVN-77)|Джордж Буш]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|10.01.2009
|
|-
|CVN-78
|«[[USS Gerald R. Ford (CVN-78)|Джеральд Форд]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|31.05.2017
|
|-
|CV-16
|«[[Ляонин (Ұшақ тасығыш)|Ляонин]]»
|{{Байрақ|Қытай}}
|25.09.2012
|
|-
|CV-17
|«[[Шаньдун (Ұшақ тасығыш)|Шаньдун]]»
|{{Байрақ|Қытай}}
|17.12.2019&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қытай өзі құрастырған ұшақ тасығышты қарулар қатарына қосты|date=18 желтоқсан 2019 жыл |url=https://www.azattyq.org/a/30331418.html}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|CV-18
|«[[Фуцзянь (Ұшақ тасығыш)|Фуцзянь]]»
|{{Байрақ|Қытай}}
|05.11.2025
|
|-
|R08
|«[[HMS Queen Elizabeth (R08)|Куин Элизабет]]»
|{{Байрақ|Ұлыбритания}}
|07.12.2017
|
|-
|R09
|«[[HMS Prince of Wales (CVF)|Прнц Уэльс]]»
|{{Байрақ|Ұлыбритания}}
|10.12.2019
|
|-
|R31
|«[[Викрамадитья (Ұшақ тасығыш)|Викрамадитья]]»
|{{Байрақ|Үндістан}}
|16.11.2013
|
|-
|IAC-1
|«[[INS Vikrant|Викрант]]»
|{{Байрақ|Үндістан}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ең үлкен әскери кеме INS «Vikrant» 2 қыркүйекте пайдалануға беріледі|url=https://www.psuconnect.in/kk/psu-news/ins-vikrant-to-be-commissioned-on-september-2}}&lt;/ref&gt;
|28.07.2022 
|-
|550
|«[[Кавур (Ұшақ тасығыш)|Кавур]]»
|{{Байрақ|Италия}}
|27.03.2007
|
|-
|R91
|«[[Шарль де Голль (Ұшақ тасығыш)|Шарль де Голль]]»
|{{Байрақ|Франция}}
|18.05.2001
|
|-
|C110-4
|«[[Шахид Багери]]»
|{{Байрақ|Иран}}
|05.02.2025
|
|-
|911
|«[[Чакри Нарубет (Ұшақ тасығыш)|Чакри Нарубет]]»
|{{Байрақ|Тайланд}}
|27.03.1997
|
|-
|}

=== Құрылыс, қайта құру немесе сынау процесінде ===

{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Тақта нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Мемлекет'''
! '''Қызметте'''
! '''Қосымша ақпарат'''
|-
|CVN-79
|«[[USS John F. Kennedy (CVN-79)|Джон Ф. Кеннеди]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|?
|-
|CVN-80
|«[[USS Enterprise (CVN-80)|Энтерпрайз]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|~2027
|
|-
|CV-19
|
|{{Байрақ|Қытай}}
|?
|
|-
|063
|«[[Адмирал флотын Кеңес Одағының Кузнецов]]»
|{{Байрақ|Ресей}} &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ТАВКР «Адмирал Кузнецов»: құрылысы және болашағы|date=1 қантар 2025 жыл |url=https://kk.fashionrebelsbook.com/17332416-tavkr-admiral-kuznetsov-construction-and-prospects}}&lt;/ref&gt;
|?
|
|-
|
|«[[MUGEM]]»
|{{Байрақ|Түркия}}
|?
|
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әскери-теңіз флоты]]
[[Санат:Кемелер]]
[[Санат:Әскери кемелер]]</text>
      <sha1>59h8he2x3axwbs5cfvyb5o6hqczhnxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608612</id>
      <parentid>3608610</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T14:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8639" sha1="c5mskfc078uz9ip27vb8edconpxnad2" xml:space="preserve">[[Сурет:World Navy Aircraft carries in scale.png|нобай|350x350 нүкте|Әлем мемлекеттерінің заманауи ұшақ тасығыштары]]
'''Ұшақ тасығыш''' — [[ұшақ]]тарды, тікұшақтарды қондырып алып жүретін аса қуатты, ірі соғыс кемесі, авиацияның жылжымалы базасы. Ол ұзақ мерзім бойы мұхит пен теңіз кеңістіктерінде еркін жүзіп жүре алады, әрі ұрыс жүргізуге арналған. Ол өзіндегі ұшақтардың ұшып шығуын, қайта келіп қонуын қамтамасыз ете алады.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:&quot;Мектеп&quot; ААҚ , 2001&lt;/ref&gt;

Қазіргі заманда оларды соққы беретін, сүңгуір қайыққа қарсы және атом ұшақ тасығыштары деп бірнеше түрге бөледі. Ұшақ тасығыш бортында ядролық оқ-дәрінің көптеген түрі сақталады. Ұшақ тасығыштар 1-дүние жүзілік соғыста (1914–1918) қолданылды. 2-дүние жүзілік соғыста (1939–1945) ол АҚШ, Жапония, Ұлыбритания флоттарының соққы беретін басты күші болды. Ракета қаруы дамып отырған қазіргі жағдайда ұшақ тасығыш өзінің маңызын жойып келеді, алайда оны америкалық мамандары әзір қарулы күш құрамынан шығаруға болмайды деп есептейді. Алайда қазіргі таңда кемеге қарсы қолданылатын '''Циркон''' зымырандарының шығуына байланысты бұл кемелерді қорғау үшін көп қаржы жұмсалуда.

Қазіргі кезде әлемде осы санаттағы 47 кеме бар. Оның ішінде 11 кеме АҚШ-қа тиесілі, екі-екіден Үндістанға, Ұлыбританияға, Қытайға, біреуі Ресейге және Францияға, қалғаны басқа елдерге тиесілі.

[[Қазақстан Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерінде]] авиатасығыш қолданыста жоқ.&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt;

== Ұшақ тасығыштың түрлері ==
* '''Супер ұшақ тасығыш''' — 50 000–100 000 тонна ығыстырылған және қазіргі уақытта әрдайым дерлік атомдық установкасы бар ірі ұшақ тасығыш атауы. Осы қатарға АҚШтың ұшақ тасығыштары жатады.
* '''Орташа ұшақ тасығыш''' — Бұл ығыстырғышы 30 000–50 000 ұшақ тасығыштарыдың атауы. Осы қатарға [[Ресей]], [[Франция]], [[Ұлыбритания]], [[Қытай]], [[Үндістан]], [[Италия]] ұшақ тасығыштары жатады. 
* '''Жеңіл ұшақ тасығыш''' — Бұл ығыстырғышы 10 000–30 000 ұшақ тасығыштарыдың атауы. Осы қатарға [[Тайланд]] ұшақ тасығышы жатады.

== Ұшақ тасығыш тізімі ==
=== Қазіргі уақытта қызмет көрсететін үшақ тасығыш тізімі ===

{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Тақта нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Мемлекет'''
! '''Қызметте'''
! '''Қосымша ақпарат'''
|-
|CVN-68
|«[[USS Nimitz (CVN-68)|Нимиц]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|03.05.1975
|
|-
|CVN-69
|«[[USS Dwight D. Eisenhower (CVN-69)|Дуайт Эйзенхауэр]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|18.10.1977
|
|-
|CVN-70
|«[[USS Carl Vinson (CVN-70)|Карл Винсон]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|13.05.1982
|
|-
|CVN-71
|«[[USS Theodore Roosevelt (CVN-71)|Теодор Рузвельт]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|25.10.1986
|
|-
|CVN-72
|«[[USS Abraham Lincoln (CVN-72)|Авраам Линкольн]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|11.11.1989
|
|-
|CVN-73
|«[[USS George Washington (CVN-73)|Джордж Вашингтон]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|04.06.1992
|
|-
|CVN-74
|«[[USS John C. Stennis (CVN-74)|Джон Стеннис]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|09.12.1995
|
|-
|CVN-75
|«[[USS Harry S. Truman (CVN-75)|Гарри Трумэн]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|25.07.1998
|
|-
|CVN-76
|«[[USS Ronald Reagan (CVN-76)|Рональд Рейган]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|12.07.2003
|
|-
|CVN-77
|«[[USS George H. W. Bush (CVN-77)|Джордж Буш]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|10.01.2009
|
|-
|CVN-78
|«[[USS Gerald R. Ford (CVN-78)|Джеральд Форд]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|31.05.2017
|
|-
|CV-16
|«[[Ляонин (Ұшақ тасығыш)|Ляонин]]»
|{{Байрақ|Қытай}}
|25.09.2012
|
|-
|CV-17
|«[[Шаньдун (Ұшақ тасығыш)|Шаньдун]]»
|{{Байрақ|Қытай}}
|17.12.2019&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қытай өзі құрастырған ұшақ тасығышты қарулар қатарына қосты|date=18 желтоқсан 2019 жыл |url=https://www.azattyq.org/a/30331418.html}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|CV-18
|«[[Фуцзянь (Ұшақ тасығыш)|Фуцзянь]]»
|{{Байрақ|Қытай}}
|05.11.2025
|
|-
|R08
|«[[HMS Queen Elizabeth (R08)|Куин Элизабет]]»
|{{Байрақ|Ұлыбритания}}
|07.12.2017
|
|-
|R09
|«[[HMS Prince of Wales (CVF)|Прнц Уэльс]]»
|{{Байрақ|Ұлыбритания}}
|10.12.2019
|
|-
|R31
|«[[Викрамадитья (Ұшақ тасығыш)|Викрамадитья]]»
|{{Байрақ|Үндістан}}
|16.11.2013
|
|-
|IAC-1
|«[[INS Vikrant|Викрант]]»
|{{Байрақ|Үндістан}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ең үлкен әскери кеме INS «Vikrant» 2 қыркүйекте пайдалануға беріледі|url=https://www.psuconnect.in/kk/psu-news/ins-vikrant-to-be-commissioned-on-september-2}}&lt;/ref&gt;
|28.07.2022 
|-
|550
|«[[Кавур (Ұшақ тасығыш)|Кавур]]»
|{{Байрақ|Италия}}
|27.03.2007
|
|-
|R91
|«[[Шарль де Голль (Ұшақ тасығыш)|Шарль де Голль]]»
|{{Байрақ|Франция}}
|18.05.2001
|
|-
|C110-4
|«[[Шахид Багери]]»
|{{Байрақ|Иран}}
|05.02.2025
|
|-
|911
|«[[Чакри Нарубет (Ұшақ тасығыш)|Чакри Нарубет]]»
|{{Байрақ|Тайланд}}
|27.03.1997
|
|-
|}

=== Құрылыс, қайта құру немесе сынау процесінде ===

{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Тақта нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Мемлекет'''
! '''Қызметте'''
! '''Қосымша ақпарат'''
|-
|CVN-79
|«[[USS John F. Kennedy (CVN-79)|Джон Ф. Кеннеди]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|?
|-
|CVN-80
|«[[USS Enterprise (CVN-80)|Энтерпрайз]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|~2027
|
|-
|CV-19
|
|{{Байрақ|Қытай}}
|?
|
|-
|063
|«[[Адмирал флотын Кеңес Одағының Кузнецов]]»
|{{Байрақ|Ресей}} &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ТАВКР «Адмирал Кузнецов»: құрылысы және болашағы|date=1 қантар 2025 жыл |url=https://kk.fashionrebelsbook.com/17332416-tavkr-admiral-kuznetsov-construction-and-prospects}}&lt;/ref&gt;
|?
|
|-
|
|«[[MUGEM]]»
|{{Байрақ|Түркия}}
|?
|
|}

=== Жоспар ===

{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Тақта нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Мемлекет'''
! '''Қызметте'''
! '''Қосымша ақпарат'''
|-
|CVN-81
|«[[Дорис Миллер]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|?
|-
|CVN-82
|«[[Билл Клинтон]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|?
|-
|CVN-83
|«[[Джордж Буш]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|?
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әскери-теңіз флоты]]
[[Санат:Кемелер]]
[[Санат:Әскери кемелер]]</text>
      <sha1>c5mskfc078uz9ip27vb8edconpxnad2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608615</id>
      <parentid>3608612</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T14:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Жоспар */</comment>
      <origin>3608615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8851" sha1="9s2gieryinii5aomuujdp9ujjb4yag5" xml:space="preserve">[[Сурет:World Navy Aircraft carries in scale.png|нобай|350x350 нүкте|Әлем мемлекеттерінің заманауи ұшақ тасығыштары]]
'''Ұшақ тасығыш''' — [[ұшақ]]тарды, тікұшақтарды қондырып алып жүретін аса қуатты, ірі соғыс кемесі, авиацияның жылжымалы базасы. Ол ұзақ мерзім бойы мұхит пен теңіз кеңістіктерінде еркін жүзіп жүре алады, әрі ұрыс жүргізуге арналған. Ол өзіндегі ұшақтардың ұшып шығуын, қайта келіп қонуын қамтамасыз ете алады.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:&quot;Мектеп&quot; ААҚ , 2001&lt;/ref&gt;

Қазіргі заманда оларды соққы беретін, сүңгуір қайыққа қарсы және атом ұшақ тасығыштары деп бірнеше түрге бөледі. Ұшақ тасығыш бортында ядролық оқ-дәрінің көптеген түрі сақталады. Ұшақ тасығыштар 1-дүние жүзілік соғыста (1914–1918) қолданылды. 2-дүние жүзілік соғыста (1939–1945) ол АҚШ, Жапония, Ұлыбритания флоттарының соққы беретін басты күші болды. Ракета қаруы дамып отырған қазіргі жағдайда ұшақ тасығыш өзінің маңызын жойып келеді, алайда оны америкалық мамандары әзір қарулы күш құрамынан шығаруға болмайды деп есептейді. Алайда қазіргі таңда кемеге қарсы қолданылатын '''Циркон''' зымырандарының шығуына байланысты бұл кемелерді қорғау үшін көп қаржы жұмсалуда.

Қазіргі кезде әлемде осы санаттағы 47 кеме бар. Оның ішінде 11 кеме АҚШ-қа тиесілі, екі-екіден Үндістанға, Ұлыбританияға, Қытайға, біреуі Ресейге және Францияға, қалғаны басқа елдерге тиесілі.

[[Қазақстан Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерінде]] авиатасығыш қолданыста жоқ.&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt;

== Ұшақ тасығыштың түрлері ==
* '''Супер ұшақ тасығыш''' — 50 000–100 000 тонна ығыстырылған және қазіргі уақытта әрдайым дерлік атомдық установкасы бар ірі ұшақ тасығыш атауы. Осы қатарға АҚШтың ұшақ тасығыштары жатады.
* '''Орташа ұшақ тасығыш''' — Бұл ығыстырғышы 30 000–50 000 ұшақ тасығыштарыдың атауы. Осы қатарға [[Ресей]], [[Франция]], [[Ұлыбритания]], [[Қытай]], [[Үндістан]], [[Италия]] ұшақ тасығыштары жатады. 
* '''Жеңіл ұшақ тасығыш''' — Бұл ығыстырғышы 10 000–30 000 ұшақ тасығыштарыдың атауы. Осы қатарға [[Тайланд]] ұшақ тасығышы жатады.

== Ұшақ тасығыш тізімі ==
=== Қазіргі уақытта қызмет көрсететін үшақ тасығыш тізімі ===

{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Тақта нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Мемлекет'''
! '''Қызметте'''
! '''Қосымша ақпарат'''
|-
|CVN-68
|«[[USS Nimitz (CVN-68)|Нимиц]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|03.05.1975
|
|-
|CVN-69
|«[[USS Dwight D. Eisenhower (CVN-69)|Дуайт Эйзенхауэр]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|18.10.1977
|
|-
|CVN-70
|«[[USS Carl Vinson (CVN-70)|Карл Винсон]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|13.05.1982
|
|-
|CVN-71
|«[[USS Theodore Roosevelt (CVN-71)|Теодор Рузвельт]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|25.10.1986
|
|-
|CVN-72
|«[[USS Abraham Lincoln (CVN-72)|Авраам Линкольн]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|11.11.1989
|
|-
|CVN-73
|«[[USS George Washington (CVN-73)|Джордж Вашингтон]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|04.06.1992
|
|-
|CVN-74
|«[[USS John C. Stennis (CVN-74)|Джон Стеннис]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|09.12.1995
|
|-
|CVN-75
|«[[USS Harry S. Truman (CVN-75)|Гарри Трумэн]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|25.07.1998
|
|-
|CVN-76
|«[[USS Ronald Reagan (CVN-76)|Рональд Рейган]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|12.07.2003
|
|-
|CVN-77
|«[[USS George H. W. Bush (CVN-77)|Джордж Буш]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|10.01.2009
|
|-
|CVN-78
|«[[USS Gerald R. Ford (CVN-78)|Джеральд Форд]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|31.05.2017
|
|-
|CV-16
|«[[Ляонин (Ұшақ тасығыш)|Ляонин]]»
|{{Байрақ|Қытай}}
|25.09.2012
|
|-
|CV-17
|«[[Шаньдун (Ұшақ тасығыш)|Шаньдун]]»
|{{Байрақ|Қытай}}
|17.12.2019&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қытай өзі құрастырған ұшақ тасығышты қарулар қатарына қосты|date=18 желтоқсан 2019 жыл |url=https://www.azattyq.org/a/30331418.html}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|CV-18
|«[[Фуцзянь (Ұшақ тасығыш)|Фуцзянь]]»
|{{Байрақ|Қытай}}
|05.11.2025
|
|-
|R08
|«[[HMS Queen Elizabeth (R08)|Куин Элизабет]]»
|{{Байрақ|Ұлыбритания}}
|07.12.2017
|
|-
|R09
|«[[HMS Prince of Wales (CVF)|Прнц Уэльс]]»
|{{Байрақ|Ұлыбритания}}
|10.12.2019
|
|-
|R31
|«[[Викрамадитья (Ұшақ тасығыш)|Викрамадитья]]»
|{{Байрақ|Үндістан}}
|16.11.2013
|
|-
|IAC-1
|«[[INS Vikrant|Викрант]]»
|{{Байрақ|Үндістан}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ең үлкен әскери кеме INS «Vikrant» 2 қыркүйекте пайдалануға беріледі|url=https://www.psuconnect.in/kk/psu-news/ins-vikrant-to-be-commissioned-on-september-2}}&lt;/ref&gt;
|28.07.2022 
|-
|550
|«[[Кавур (Ұшақ тасығыш)|Кавур]]»
|{{Байрақ|Италия}}
|27.03.2007
|
|-
|R91
|«[[Шарль де Голль (Ұшақ тасығыш)|Шарль де Голль]]»
|{{Байрақ|Франция}}
|18.05.2001
|
|-
|C110-4
|«[[Шахид Багери]]»
|{{Байрақ|Иран}}
|05.02.2025
|
|-
|911
|«[[Чакри Нарубет (Ұшақ тасығыш)|Чакри Нарубет]]»
|{{Байрақ|Тайланд}}
|27.03.1997
|
|-
|}

=== Құрылыс, қайта құру немесе сынау процесінде ===

{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Тақта нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Мемлекет'''
! '''Қызметте'''
! '''Қосымша ақпарат'''
|-
|CVN-79
|«[[USS John F. Kennedy (CVN-79)|Джон Ф. Кеннеди]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|?
|-
|CVN-80
|«[[USS Enterprise (CVN-80)|Энтерпрайз]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|~2027
|
|-
|CV-19
|
|{{Байрақ|Қытай}}
|?
|
|-
|063
|«[[Адмирал флотын Кеңес Одағының Кузнецов]]»
|{{Байрақ|Ресей}} &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ТАВКР «Адмирал Кузнецов»: құрылысы және болашағы|date=1 қантар 2025 жыл |url=https://kk.fashionrebelsbook.com/17332416-tavkr-admiral-kuznetsov-construction-and-prospects}}&lt;/ref&gt;
|?
|
|-
|
|«[[MUGEM]]»
|{{Байрақ|Түркия}}
|?
|
|}

=== Жоспар ===

{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Тақта нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Мемлекет'''
! '''Қызметте'''
! '''Қосымша ақпарат'''
|-
|CVN-81
|«[[Дорис Миллер]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|2030
|
|-
|CVN-82
|«[[Билл Клинтон]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|2034
|
|-
|CVN-83
|«[[Джордж Буш]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|2034
|
|-
|
|«[[Шторм]]»
|{{Байрақ|Ресей}}
|?
|
|-
|IAC-2
|«[[Вишал]]»
|{{Байрақ|Үндістан}}
|2030
|
|-
|
|«[[France libre]]»
|{{Байрақ|Франция}}
|?
|
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әскери-теңіз флоты]]
[[Санат:Кемелер]]
[[Санат:Әскери кемелер]]</text>
      <sha1>9s2gieryinii5aomuujdp9ujjb4yag5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608617</id>
      <parentid>3608615</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T14:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Қазіргі уақытта қызмет көрсететін үшақ тасығыш тізімі */</comment>
      <origin>3608617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8761" sha1="rpi4gzilbdx4ljjjchvjvrgnnmkvovq" xml:space="preserve">[[Сурет:World Navy Aircraft carries in scale.png|нобай|350x350 нүкте|Әлем мемлекеттерінің заманауи ұшақ тасығыштары]]
'''Ұшақ тасығыш''' — [[ұшақ]]тарды, тікұшақтарды қондырып алып жүретін аса қуатты, ірі соғыс кемесі, авиацияның жылжымалы базасы. Ол ұзақ мерзім бойы мұхит пен теңіз кеңістіктерінде еркін жүзіп жүре алады, әрі ұрыс жүргізуге арналған. Ол өзіндегі ұшақтардың ұшып шығуын, қайта келіп қонуын қамтамасыз ете алады.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:&quot;Мектеп&quot; ААҚ , 2001&lt;/ref&gt;

Қазіргі заманда оларды соққы беретін, сүңгуір қайыққа қарсы және атом ұшақ тасығыштары деп бірнеше түрге бөледі. Ұшақ тасығыш бортында ядролық оқ-дәрінің көптеген түрі сақталады. Ұшақ тасығыштар 1-дүние жүзілік соғыста (1914–1918) қолданылды. 2-дүние жүзілік соғыста (1939–1945) ол АҚШ, Жапония, Ұлыбритания флоттарының соққы беретін басты күші болды. Ракета қаруы дамып отырған қазіргі жағдайда ұшақ тасығыш өзінің маңызын жойып келеді, алайда оны америкалық мамандары әзір қарулы күш құрамынан шығаруға болмайды деп есептейді. Алайда қазіргі таңда кемеге қарсы қолданылатын '''Циркон''' зымырандарының шығуына байланысты бұл кемелерді қорғау үшін көп қаржы жұмсалуда.

Қазіргі кезде әлемде осы санаттағы 47 кеме бар. Оның ішінде 11 кеме АҚШ-қа тиесілі, екі-екіден Үндістанға, Ұлыбританияға, Қытайға, біреуі Ресейге және Францияға, қалғаны басқа елдерге тиесілі.

[[Қазақстан Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерінде]] авиатасығыш қолданыста жоқ.&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt;

== Ұшақ тасығыштың түрлері ==
* '''Супер ұшақ тасығыш''' — 50 000–100 000 тонна ығыстырылған және қазіргі уақытта әрдайым дерлік атомдық установкасы бар ірі ұшақ тасығыш атауы. Осы қатарға АҚШтың ұшақ тасығыштары жатады.
* '''Орташа ұшақ тасығыш''' — Бұл ығыстырғышы 30 000–50 000 ұшақ тасығыштарыдың атауы. Осы қатарға [[Ресей]], [[Франция]], [[Ұлыбритания]], [[Қытай]], [[Үндістан]], [[Италия]] ұшақ тасығыштары жатады. 
* '''Жеңіл ұшақ тасығыш''' — Бұл ығыстырғышы 10 000–30 000 ұшақ тасығыштарыдың атауы. Осы қатарға [[Тайланд]] ұшақ тасығышы жатады.

== Ұшақ тасығыш тізімі ==
=== Қазіргі уақытта қызмет көрсететін үшақ тасығыш тізімі ===

{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! Тақта нөмірі
! Атауы
! Мемлекет
! Қызметте
! Қосымша ақпарат
|-
|CVN-68
|«[[USS Nimitz (CVN-68)|Нимиц]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|03.05.1975
|
|-
|CVN-69
|«[[USS Dwight D. Eisenhower (CVN-69)|Дуайт Эйзенхауэр]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|18.10.1977
|
|-
|CVN-70
|«[[USS Carl Vinson (CVN-70)|Карл Винсон]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|13.05.1982
|
|-
|CVN-71
|«[[USS Theodore Roosevelt (CVN-71)|Теодор Рузвельт]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|25.10.1986
|
|-
|CVN-72
|«[[USS Abraham Lincoln (CVN-72)|Авраам Линкольн]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|11.11.1989
|
|-
|CVN-73
|«[[USS George Washington (CVN-73)|Джордж Вашингтон]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|04.06.1992
|
|-
|CVN-74
|«[[USS John C. Stennis (CVN-74)|Джон Стеннис]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|09.12.1995
|
|-
|CVN-75
|«[[USS Harry S. Truman (CVN-75)|Гарри Трумэн]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|25.07.1998
|
|-
|CVN-76
|«[[USS Ronald Reagan (CVN-76)|Рональд Рейган]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|12.07.2003
|
|-
|CVN-77
|«[[USS George H. W. Bush (CVN-77)|Джордж Буш]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|10.01.2009
|
|-
|CVN-78
|«[[USS Gerald R. Ford (CVN-78)|Джеральд Форд]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|31.05.2017
|
|-
|CV-16
|«[[Ляонин (Ұшақ тасығыш)|Ляонин]]»
|{{Байрақ|Қытай}}
|25.09.2012
|
|-
|CV-17
|«[[Шаньдун (Ұшақ тасығыш)|Шаньдун]]»
|{{Байрақ|Қытай}}
|17.12.2019&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қытай өзі құрастырған ұшақ тасығышты қарулар қатарына қосты|date=18 желтоқсан 2019 жыл |url=https://www.azattyq.org/a/30331418.html}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|CV-18
|«[[Фуцзянь (Ұшақ тасығыш)|Фуцзянь]]»
|{{Байрақ|Қытай}}
|05.11.2025
|
|-
|R08
|«[[HMS Queen Elizabeth (R08)|Куин Элизабет]]»
|{{Байрақ|Ұлыбритания}}
|07.12.2017
|
|-
|R09
|«[[HMS Prince of Wales (CVF)|Прнц Уэльс]]»
|{{Байрақ|Ұлыбритания}}
|10.12.2019
|
|-
|R31
|«[[Викрамадитья (Ұшақ тасығыш)|Викрамадитья]]»
|{{Байрақ|Үндістан}}
|16.11.2013
|
|-
|IAC-1
|«[[INS Vikrant|Викрант]]»
|{{Байрақ|Үндістан}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ең үлкен әскери кеме INS «Vikrant» 2 қыркүйекте пайдалануға беріледі|url=https://www.psuconnect.in/kk/psu-news/ins-vikrant-to-be-commissioned-on-september-2}}&lt;/ref&gt;
|28.07.2022 
|-
|550
|«[[Кавур (Ұшақ тасығыш)|Кавур]]»
|{{Байрақ|Италия}}
|27.03.2007
|
|-
|R91
|«[[Шарль де Голль (Ұшақ тасығыш)|Шарль де Голль]]»
|{{Байрақ|Франция}}
|18.05.2001
|
|-
|C110-4
|«[[Шахид Багери]]»
|{{Байрақ|Иран}}
|05.02.2025
|
|-
|911
|«[[Чакри Нарубет (Ұшақ тасығыш)|Чакри Нарубет]]»
|{{Байрақ|Тайланд}}
|27.03.1997
|
|-
|}

=== Құрылыс, қайта құру немесе сынау процесінде ===

{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! Тақта нөмірі
! Атауы
! Мемлекет
! Қызметте
! Қосымша ақпарат
|-
|CVN-79
|«[[USS John F. Kennedy (CVN-79)|Джон Ф. Кеннеди]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|?
|-
|CVN-80
|«[[USS Enterprise (CVN-80)|Энтерпрайз]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|~2027
|
|-
|CV-19
|
|{{Байрақ|Қытай}}
|?
|
|-
|063
|«[[Адмирал флотын Кеңес Одағының Кузнецов]]»
|{{Байрақ|Ресей}} &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ТАВКР «Адмирал Кузнецов»: құрылысы және болашағы|date=1 қантар 2025 жыл |url=https://kk.fashionrebelsbook.com/17332416-tavkr-admiral-kuznetsov-construction-and-prospects}}&lt;/ref&gt;
|?
|
|-
|
|«[[MUGEM]]»
|{{Байрақ|Түркия}}
|?
|
|}

=== Жоспар ===

{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! Тақта нөмірі
! Атауы
! Мемлекет
! Қызметте
! Қосымша ақпарат
|-
|CVN-81
|«[[Дорис Миллер]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|2030
|
|-
|CVN-82
|«[[Билл Клинтон]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|2034
|
|-
|CVN-83
|«[[Джордж Буш]]»
|{{Байрақ|АҚШ}}
|2034
|
|-
|
|«[[Шторм]]»
|{{Байрақ|Ресей}}
|?
|
|-
|IAC-2
|«[[Вишал]]»
|{{Байрақ|Үндістан}}
|2030
|
|-
|
|«[[France libre]]»
|{{Байрақ|Франция}}
|?
|
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әскери-теңіз флоты]]
[[Санат:Кемелер]]
[[Санат:Әскери кемелер]]</text>
      <sha1>rpi4gzilbdx4ljjjchvjvrgnnmkvovq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96235</id>
    <revision>
      <id>3608621</id>
      <parentid>3559788</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31073-01</username>
        <id>181658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаттары (1968 - 2004) */</comment>
      <origin>3608621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9863" sha1="gghholl3m17z1n4rdw59wi98owrxzt9" xml:space="preserve">'''Абай атындағы Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы''' — [[Қазақстан Республикасы]]ның [[әдебиет]] саласындағы үздік шығармаларына екі жыл сайын берілетін мемлекеттік марапат.

Сыйлық жалпы жұртшылық таныған, халыққа саналы тәрбие беруге жәрдемдесетін, неғұрлым талантты, жоғары идеялы, аса көрнекті әдеби туындыларға беріледі. Мемлекеттік сыйлық әдебиетті одан әрі дамыту, көрнекті шығармаларды кетермелеп отыру мақсатымен [[1966 жыл]]дан бастап жыл сайын беріліп келеді.

Кейін 1971 жылғы 14 сәуірдегі қаулыға сәйкес бұған кейбір өзгерістер енгізілді. Атап айтқанда, әдебиет, өнер және архитектура салалары бойынша мемлекеттік сыйлық екі жылда бір рет берілетін болды. Мемлекеттік сыйлық алған адамдарға '''«Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты»''' деген атақ беріліп, диплом және омырауға тағатын құрметті белгі қоса тапсырылады.&lt;ref&gt; Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;

==Тарихы==
[[Қазақ КСР]]-інің Мемлекеттік сыйлығы Қазақстан КП ОК мен ҚазКСР Министрлігі Кеңесінің қаулысымен 1965 жылғы 15 наурыздан беріліп келеді.

==Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаттары ([[1968]] - [[2004]])== 

* [[Тахауи Ахтанов]] — &quot;Дала сыры&quot; (Боран&quot;) повесі үшін,
* Хамза Есенжанов — &quot;Ақ жайық&quot; трилогиясы үшін,
* [[Сәбит Мұқанов]] — &quot;Өмір мектебі&quot; трилогиясы үшін,
* [[Әнуар Тұрлыбекұлы Әлімжанов|Әнуар Әлімжанов]] — &quot;Көгілдір таулар&quot; кітабы үшін,
* [[Ілияс Есенберлин]] — &quot;Айқас&quot; романы үшін,
* Н.Анов (Иванов) — &quot;Выборг жағы&quot; романы мен &quot;Кашир аңызы&quot; кітабы үшін,
* [[Ғабит Мүсірепов]] — &quot;Кездеспей кеткен бір бейне&quot; кітабы үшін,
* [[Сырбай Мәуленов]] — &quot;Апрель жауыны&quot; және &quot;Қызыл арша&quot; өлеңдер жинақтары үшін,
* [[Жұбан Молдағалиев]] — &quot;Кісен ашқан&quot; өлеңдер кітабы үшін,
* [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] — &quot;Эскиздер&quot;, &quot;Сөз сарасы&quot;, &quot;Когілдір аралдар&quot; олеңдер жинағы үшін,
* [[Мұхамеджан Қаратаев]] — &quot;Асулар алда&quot; монографиясы үшін,
* [[Әбділда Тәжібаев]] — &quot;Көне қоңырау&quot; өлеңдер кітабы үшін,
* [[Бауыржан Момышұлы]] — &quot;Ұшқан ұя&quot; кітабы үшін,
* И.Шухов — &quot;Преснов хикаялары&quot; кітабы үшін,
* [[Ғабиден Мұстафин]] — &quot;Ой әуендері&quot; мака- лалар жинағы үшін,
* [[Қалижан Нұрғожаұлы Бекхожин|Қалижан Бекхожин]] — &quot;Менің құрдастарым&quot; өлеңдер жинағы үшін,
* [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза|Шерхан Мұртаза]] — &quot;Қара маржан&quot; романы үшін,
* Е. Қайырбеков — &quot;Бақыт жұлдызы&quot; өлеңдер мен поэмалар жинағы үшін,
* [[Қадыр Мырза Әлі]] — &quot;Құдіретті жер&quot; өлеңдер жинағы үшін,
* [[Әзілхан Нұршайықов]] — &quot;[[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)|Ақиқат пен аңыз]]&quot; роман дилогиясы үшін,
* [[Хамит Ерғалиев]]тің &quot;Алтын зерең&quot; өлеңдер мен поэмалар жинағы үшін,
* М.Зверев — &quot;Ормандағы қыстау&quot;, &quot;Бетпақ дала бөлтірігі&quot; кітаптары үшін,
* [[Тұманбай Молдағалиев]] — &quot;Жүректегі жазулар&quot; өлеңдер жинағы үшін,
* [[Мұзафар Әлімбаев]] — &quot;Аснандағы әпке&quot; өлеңдер, ертегілер, жүмбақ-жаңылтпаштар жинағы үшін,
* [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин|Мұхтар Мағауин]] — &quot;Аласапыран&quot; тарихи роман дилогиясы үшін,
* [[Фариза Оңғарсынова]] — &quot;Үйім менің — отаным&quot;, &quot;Революция және мен&quot; өлеңдер циклі үшін,
* [[Әбіш Кекілбайұлы]] — &quot; Үркер&quot;  және &quot;Елең-алаң&quot; романдары үшін,
* [[Морис Давидович Симашко|Марис Симашко]] — І.Есенберлиннің &quot;[[Көшпенділер (трилогия)|Көшпенділер]]&quot; трилогиясын және [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғ. Мүсіреповтің]] &quot;Оянған өлке&quot; дилогиясының екінші кітабын аударғаны үшін,
* [[Сәкен Нұрмақұлы Жүнісов|Сәкен Жүнісов]] — &quot;Өлара&quot; пьесасы үшін,
* [[Рымғали Нұрғалиұлы Нұрғали|Рымғали Нұрғали]] — &quot;Айдын&quot;, &quot;Телағыс&quot;, &quot;Қазақтың революциялық поэзиясы&quot; атгы әдеби -сын трилогиясы үшін,
* С.Шәймерденов — &quot;Әдеби толқындар&quot; және &quot;Ағалардың алақаны&quot; атты повестер, әңгімелер және эсселер жинақтары үшін,
* [[Қабдеш Жұмаділов]] — &quot;[[Тағдыр (Қабдеш Жұмаділов)|Тағдыр]]&quot; романы үшін,
* [[Дулат Исабеков]] — &quot;Ай-Петри ақиқаты&quot; повестер мен әңгімелер жинағы үшін,
* [[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов|Сейіт Қасқабасов]] — &quot;Ертегіден тыс қазақ прозасы&quot; монографиясы үшін,
* [[Қалихан Ысқақұлы Ысқақ|Қалихан Ысқақұлы]] — &quot;Ақсу — жер жәннаты&quot; романы үшін,
* [[Әнес Төлендіұлы Сарай|Әнес Сарай]] — &quot;Еділ - Жайық&quot; романы үшін,
* З.Ахметов, С.Қирабаев, Ж.Ысмгүлов, Қ.Мұхамедханов, М.Құл-Мұхаммед, М.Мырзахметов — [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] шығармашылық мұрасын зерттеу және бастырып шығару жоніндегі жүмыстары үшін,
* [[Зейнолла Қабдолов]] — &quot;Әуезов&quot; эссе-кітабы үшін,
* Ш.Елеукенов — &quot;Мағжан&quot; зерттеуі үшін,
* [[Дүкенбай Досжан]] — &quot;Құм кітабы&quot; хикаят- тар мен әңгімелер жинағы үшін,
* [[Сатыбалды Жәлелұлы Нарымбетов|Сатыбалды Нарымбетов]] — &quot;Көзімнің қарасы&quot; көркем фильмнің сценарийі үшін,
* [[Асқар Сүлейменов]] — [[М.Әуезов]] атындағы академиялық драма театрында қойылған &quot;Жетінші палата&quot;, &quot;Қыздай-жесір - ІИтат қысқарту&quot;, &quot;Төрт тақта - жайнамаз&quot; пьесалары үшін,
* [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]]  — &quot;Аманат&quot; өлеңдер жинағы үшін,
* [[Темірхан Медетбек]] — &quot;Тағдырлы жылдар жырлары&quot; өлеңдер жинағы үшін,
* [[Баққожа Мұқай]] — &quot;Өмірзая&quot; романы үшін,
* [[Оразбек Сәрсенбаев]] — &quot;Шеңбер&quot; романы үшін,
* [[Рамазан Айыпұлы Тоқтаров|Рамазан Тоқтаров]] — &quot;Абайдың жұмбағы&quot; романы үшін,
* [[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] — &quot;Аңсау&quot; өлеңдер жинағы үшін,
* [[Әкім Ұртайұлы Әшімов|Әкім Тарази]] — &quot;Жаза&quot; романы үшін,
* [[Ұлықбек Оразбайұлы Есдәулет|Ұлықбек Есдәулет]]  — &quot;Киіз кітап&quot; өлендер жинағы үшін,
* [[Нұрлан Мырқасымұлы Оразалин|Нұрлан Оразалин]] — &quot;Ғасырмен қоштасу&quot; өлендер жинағы үшін,
* И.Оразбаев — &quot;Қорқыттың көрі&quot; балладалар жинағы үшін,
* З.Серікқалиұлы — &quot;Алтын жамбы&quot; кітабы үшін.&lt;ref&gt;Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Қазақстан марапаттары]]</text>
      <sha1>gghholl3m17z1n4rdw59wi98owrxzt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100316</id>
    <revision>
      <id>3608778</id>
      <parentid>3606611</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T05:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <comment>/* Театр репертуары */</comment>
      <origin>3608778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40367" sha1="mzvr733jrjfthjfh4i8sh2tjzp75zmb" xml:space="preserve">{{Театр
 |атауы	     = Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры
 |сурет           = Қ.Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры.jpg
 |сурет ені    = 
 |сурет тақырыбы  = 
 |театр типі            = 
 |Негізделгені               = [[1991 жыл]]
 |Негізін қалаған            = [[жақып Омаров]]
 |Жабылды                =
 |Театр труппасы         = 
 |Жанр                 = музыкалық драма
 |Наградалар               = 
 |Орналасуы        = {{KAZ}} &lt;br /&gt; [[Астана]]     
 |Мекен-жайы                =Астана қаласы, Қ.Қуанышбаев көшесі, 8/1 
 |Сыйымдылығы           = 
 |Статус                = Ұлттық
 |Ведомство             = 
 |Директоры              = Ербол Хабылбеков
 |Көркемдік жетекшісі = Гүлсина Миргалиева 
 |Бас режиссёрі      =
 |Бас дирижёрі       =Ерлан Бейсембаев 
 |Бас балетмейстері  =Салтанат Сұңғат 
 |Бас хормейстері    =Амантай Жұмашев 
 |Бас суретші      =Ерлан Тұяқов
 |Сайты                  = 	kaztheatre.kz
 |Викиқор             = 
|сайты=https://kaztheatre.kz/}}

'''Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры''' – [[Нұр-Сұлтан|Астана]]дағы қазақ музыкалық драма театры. Қ. Қуанышбаев көшесі, 8/1 мекен-жайында орналасқан. 

== Театр тарихы ==
* Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры '''1991 жылы 15 қарашада Ғ. Мүсіреповтің «Ақан Сері - Ақтоқты»''' трагедиясымен ашылды. Алғашқы қойылымды театрдың '''негізін қалаушы дарынды режиссер Жақып Омаров''' сахналады. 
* 1993 жылы театрға КСРО халық артисі, КСРО мемлекеттік сыйлығының иегері  [[Қалыбек Қуанышбаев]]тың  есімі берілді.
* Театр өзінің алғашқы жүлдесін 1996 жылы Уфа қаласында Түркітілдес мемлекеттер арасында өткен Халықаралық «Туғанлық» театр фестивалінде алды.Онда Ш. Хұсайыновтың «Алдар Көсе» музыкалық комедиясы лауреат атанды.
* Бүгінде ұлттың рухани қажеттілігін өтеп отырған киелі шаңыраққа дарынды өнер қайраткерлері: 1991-1996 жылдары Жақып Омаров, 1996-1998 жылдары Қадыр Жетпісбаев, 1999-2009 жылдары Халық Қаһарманы Әзірбайжан Мамбетов жетекшілік еткен. Осындай үлкен режиссерлердің бастамасымен негізі қаланған театр тек өз жерімізде ғана емес, алыс-жақын шетелдерді де бағындыра бастады. 1999 жылы Каир қаласында өткен дүниежүзілік театрлар фестиваліне қатысса, 2000 жылы Германия Федеративтік Республикасының үлкен бес қаласына гастрольдік сапарға шықты. 2001 жылы Ресей Федерациясының Омбы қаласында Астана қаласы театрының онкүндігін өткізді. 2002 жылы Астана қаласының Мәскеуде өткен өнер күндерінің аясында Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» спектаклімен «Моссовет» театр сахнасында өнер көрсетті. 
* [[2011 жыл|2011]] жылы 14 желтоқсанда Театр ұжымына «Мемлекеттік академиялық театр» мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;Қазақстанның мәдени ошақтары. Культурные центры Казахстана: Фотоальбом. – Алматы:«АСА» Баспа үйі» ЖШС, 2012. – 288 б. (қазақ, орыс, тілдерінде) ISBN 978-601-80325-0-9&lt;/ref&gt;
* 2020 елорданың асқақ сәулетіне сән берер жаңа театр ғимараты бой көтерді.
* 2021 жылы театр қабырғасынан тұңғыш рет '''«QALLEKI театр-лабораториясы»''' құрылды. Лабораторияның мақсаты – шығармашыл жандар үшін байланыс ортасын құру және өнерге өзгеше көзқарас жасап, тың дүниелерді сахналау. 
* 2024 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Қаллеки театрына '''«Ұлттық» мәртебесі''' берілді. 

== Театр актерлері ==
[[Рымкеш Омарханова]], [[Шәміл Сыздықұлы Жүніс|Шәміл Жүнісов]], Болат Ыбыраев, Түймехан Атымтаева, [[Гүлжан Жарылқасымқызы Әспетова|Гүлжан Әспетова]], [[Тілектес Уахитұлы Мейрамов|Тілектес Мейрамов]], [[Жұмагүл Өмірзаққызы Мейрамова|Жұмагүл Мейрамова]], Бақыт Исабекова, Бақыт Жұмағұлова, Зибагүл Карина, [[Ақыш Қоңыртайұлы Омар|Ақыш Омар]], Лейло Бекназар-Ханинга, [[Жанат Аңсабайқызы Чайкина|Жанат Чайкина]], [[Майра Смахқызы Омар|Майра Омар]], [[Кеңес Нұрланов]], Гүлбаршын Қылышбай, Айман Аймағамбет, [[Нұрзада Тұрсымбекқызы Тәшімова|Нұрзада Тәшімова]], [[Алтынай Бауыржанқызы Нөгербек|Алтынай Нөгербек]], [[Қуандық Қыстықбаев]], Мейрам Қайсанов, Боранбай Молдабаев, Күлия Қожахметова, [[Ерлан Малаев]], Жанқалдыбек Төленбаев, [[Нұркен Әшімханұлы Өтеуілов|Нұркен Өтеуіл]], [[Айнұр Болатқызы Бермұхамбетова|Айнұр Бермұхамбетова]], [[Сырым Әбдіқадырұлы Қашқабаев|Сырым Әбдіқадырұлы]], [[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков|Әбунасыр Серіков]], Асхат Сұлтан, Аманжол Молдахмет, Бақытгүл Батырханова, Ержан Нұрымбет, Қасымхан Бұғыбай, Асылбек Қапаев, Жәнібек Мұсаев, Ботагөз Мақсұтова, Самат Байыров, Дастан Әлімов, Айшолпан Ибраева, Айман Карпсейітова, Жанар Қасымова, Сая Тоқманғалиева, Жанат Оспанов, Шах-Мұрат Ордабаев, Олжас Жақыпбек, Жасұлан Ерболат, Алтынгүл Серкебаева, Айнұр Жетпісбаева, Гаухар Жүсіпова, Нұрсұлтан Есен, Ақмарал Танабаева, Ерғұлан Жанпейісов, Инабат Әбенова, Қобыланды Болат, Айкөркем Тұранова, Бәзіл Сұлтанғазы, Ақжан Құрмашева, Әнуар Бектас, Динара Егеубаева, Сағыныш Нұрхайдарова т.б.

== Театр репертуары ==
* Театр репертуары көнеден келе жатқан классикалық өнер туындыларын заманға сай жаңартып, ұлттық және әлемдік драматургиямен толықтырылып келеді.
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; |'''1991'''
|Театрдың «Елім-ай»  әншілер ансамблі құрылды. Ансамбльдің көркемдік жетекшісі болып Мұса  Мағзұмтегі тағайындалды. Ансамбльдің «Ән домбыра – сән домбыра» атты халық  композиторларының әндері мен күйлері негізінде жасалған концерттік  бағдарламасы және ұлттық дәстүрге арналған «Атадәстүр» театрландырылған  музыкалық композициясы көрермендер назарына ұсынылды.
|-
|«Саржайлау» ұлт  аспаптар оркестрі және вокалдық хор ұжымы құрылды. Оркестр құрамында  домбырашылар тобы, сырнайшылар тобы жұмыс істеді. Оркестрдің бас дирижері  болып Алпысбай Тұяқбайұлы, театрдың бас хормейстрі Амантай Жұмашев, бас  суретшісі Дәулет Доспаев, суретшісі болып Мұрат Мақсұтұлы бекітілді. Қараша  айында театр ұжымы екі сағаттық концерттік бағдарлама әзірлеп, С. Сейфуллин  атындағы институтта, училище, техникумдарда және басқа оқу орындарында өнер көрсетті.  
|-
|Театр ұжымына қала  орталығындағы алаңға жақын орналасқан қалалық партия комитетінің ғимараты  біржола берілді. Оның балконмен қоса есептегенде 192 орындық көрермен залы, 1  грим бөлмесі, 1 реквизит бөлемсі, 8 артистер бөлмесі, бірнеше кабинет және  асханасы театрдың игілігіне айналды.
|-
|15 қарашада  Целиноград облыстық қазақ музыкалық драма театрының '''тұңғыш премьерасы''' '''Ғ. Мүсіреповтің  «Ақан Сері - Ақтоқты»''' спектаклі қойылды. Театрға берілген облыстық атқару  комитетінің ғимаратында күрделі жөндеу жұмыстары жүріп жатқандықтан спектакль  «Тың игерушілер» сарайында (бүгінде Конгресс холл) болды. '''Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы.'''  Суретшісі – М. Мақсұтов. басты рөлдерде –  Қ. Кемалов (Ақан сері), Г. Рәшқалива (Ақтоқты), Ш. Жүнісов (Хазірет Науан),  Б. Ыбыраев (Жалмұқан).
|-
|З. Жақыпов,  Ж. Сәрсенов '''«Бажалар мен балдыздар»''' спектаклі  қойылды. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|С. Жүнісовтің «'''Қысылғаннан қыз болдық»''' музыкалық  комедиясы дүниеге келді. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ш. Бошбековтің '''«Темір қатын»''' пьесасы сахналанды.  Аударған Ж. Омарұлы, реж. Т. Тұңғышбаев, қоюшы суретшісі Е. Қамкенов. 
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |'''1992'''
|8 наурызда '''«Арман қыздар»''' концерттік  бағдарламасы;
|-
|22 наурызда '''«Наурызым – әнім, наурызым - сәнім»'''  концерттік бағдарламасы жұртшылықты қуантты.
|-
|Ұлттық аспаптар  оркестрі көрермен назарына '''«Есілім -  еркем»''' атты бағдарлама ұсынды. 
|-
|С. Жүнісовтің '''«Жаралы гүлдер»''' драмасы Жеңіс күніне  арнап қойылды. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев. 
|-
|'''«Ой, тоба-ай!..»''' атты сатирикалық концерттік бағдарлама театр маусымының сәтті туындысы  болды.
|-
|Шілде, қыркүйек  айларында театр ұжымы Ақтөбеде болып, Тама Есет батырдың 325 жылдығына орай  ас беру салтанатына қатысып, өнер көрсетті.
|-
|Театр өкілдері 28  қыркүйек – 4 қазан аралығында Алматыда болған Дүниежүзі қазақтарының І  Құрылтайына қатысты.
|-
|Қараша айында '''«Ақан сері - Ақтоқты»''' спектаклінің  жаңаша қойылымын әзірлеп, Алматыда өткен Ғ. Мүсіреповтің 90 жылдық мерейтойына  арналған Республика театрларының фествиаләне қатысты.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | '''1993'''
|М.Шаханов '''«Танакөз»''' Режиссері – Қ. Қасымов.  Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ. Ысқақов,  Ш. Құсайынов '''«Шырғалаң»'''. Қоюшы  режиссері – Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ. Мұхаметжанов '''«Біз періштеміз бе?»'''
|-
|'''«Аққу-дастан»''' концерттік  бағдарлама
|-
|С. Балғабаев '''«Жиһанкез Тити»'''
|-
|Ә. Тауасаров '''«Махаббат аралы»''' Қоюшы режиссері –  Қ. Жетпісбаев. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев. 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''1994'''
|О. Бодықов «'''Айналдым, Ақмаңдайлым»''' - концерттік  бағдарлама. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – Д.Доспаев. 
|-
|Д.Исабеков '''«Ескі үйдегі екі кездесу»'''
|-
|О. Бөкей '''«Құлыным менің».''' Қоюшы режиссері –  Т.Тұңғышбаев, қоюшы суретшісі   М.Мақсұтов.
|-
|С. Балғабаев '''«Ең әдемі келіншек»''' Қоюшы режиссері –  Қ.Қасымов. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | '''1995'''
|'''«Желсіз түнде жарық ай»''' концерттік бағдарлама
|-
|Ш. Құсайынов '''«Алдар Көсе»''' Қоюшы режиссері –  Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – М. Мақсұтов. 
|-
|'''«Саржайлау»''' концерттік  бағдарлама
|-
|«Елім-ай» концерттік бағдарлама
|-
|Ш. Айтматовтың '''«Ана – Жер Ана»'''  пьесасы қойылды. Аударған – Қ. Мұхаметжанов. қоюшы режиссері – Ж.Омарұлы.  Қоюшы суретшісі – Дәулет Доспаев. Композиторы – Ғазиза Жұбанова. Басты  рөлдерде – Р.Омарханова (Толғанай), Т. Атымтаева (Жер Ана), Ш. Жүнісов  (Сыбанқұл), Г. Қылышбаева (Әлиман)
|-
|Театрдың камералық оркестрі құрылды. Оркестрдің көркемдік жетекшісі әрі  дирижері болып Талғат Әбдірайымов, инспекторы болып Марат Ізбасов бекітілді.  Құрамына Ақмола музыкалық училищесінің түлектері қабылданды. 
|-
|'''1996'''
|А. Жұмашев '''«Ән домбыра, сән  домбыра»''' концерттік бағдарлама. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы, суретшісі  –Д. Доспаев
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1997'''
|М. Әуезов '''«Қанды азу»'''  («Көксерек» повесінің желісімен). Инсценировкасын жазған Байғали Есенәлиев.  Қоюшы режиссері – Болат Ұзақов. Суретшісі – Мұрат Мақсұтұлы. 
|-
|М. Байжиев '''«Құдалар»''' Қоюшы  режиссері – Қ. Қасымов. Суретшісі – Д. Доспаев. 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1998'''
|А. Сейдімбеков '''«Қош бол, ардағым»'''  Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ.Жетпісбаев '''«Қалыңдық пен күйеу»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1999'''
|Ғ. Мүсірепов '''«Қыз Жібек»''' Қоюшы  режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|М. Әуезов  '''«Қара Қыпшақ Қобыланды»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі –  Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2000'''
|Ғ. Мүсірепов '''«Қозы Көрпеш – Баян  Сұлу'''». Қоюшы режиссері – Ә.Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|М. Әуезов  '''«Қарагөз»''' Қоюшы режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Т. Ахтанов '''«Жоғалған дос»''' Қоюшы  режиссері – Б. Ұзақов, суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ф.Эрве '''«Түлкі бикеш»''' Қоюшы  режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Б. Ұзақов '''«Үміт»''' Қоюшы  режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|С. Тұрғынбекұлы '''«Мұқағали»'''  Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Қоюшы суретшісі – М. Икласова.
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2001'''
|В. Дельмар '''«Баянсыз бақ»''' Қоюшы  режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ф. Буляков '''«Күйеуге шыққан  кемпірлер»''' Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ә. Сарай '''«Баулан Шолақ»''' Қоюшы  режиссері – Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| 
|Ж. Мольер '''«Скапеннің айласы»'''  Қоюшы режиссері – Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2002'''
|Ж. Файзи '''«Башмағым»''' Қоюшы  режиссері – Р. Машурова. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Д. Исабеков '''«Алтын тордағы тоты»'''  Қоюшы режиссері – Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Т. Әбдіков '''«Біз үшеу едік»'''  Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ. Байсейітов, Қ.Шаңғытбаев '''«Беу,  қыздар-ай»''' Қоюшы режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2003'''
|Ш. Айтматов '''«Ғасырдан да ұзақ күн»'''  Қоюшы режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ж. Тәшенов, И. Саввин '''«Әй, Нұртаза,  Нұртаза!..»''' Қоюшы режиссері  -  С. Срайылов. Суретшімі – М. Икласова.
|-
|С. Тұрғынбекұлы '''«Мұқағали»'''  Режиссері – Б. Ұзақов.
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2004'''
|М. Әуезов '''«Еңлік - Кебек»'''  Режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі –  Д. Доспаев.
|-
|М. Хасенов '''«Пай-пай,  жас жұбайлар-ай!..»''' Режиссері -   Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|І. Жансүгіров, С. Назарбекұлы, Б. Әлдібеков '''«Махамбет»'''

Режиссері - Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2005'''
|С. Ахмад '''«Келіндер  көтерілісі»''' Қоюшы режиссері – С. Срайылов. Суретшісі – Ш. Елембаева. 
|-
|Ш. Айтматов '''«Ана  – Жер-Ана»''' Режиссері - Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев. 

|-
|Г.Ғаджибеков  '''«Аршын мал алан»''' Қоюшы суретшісі – М.Қарымсақов.
|-
|Ж.Әлмешұлы '''«Бейтерек  басындағы кездесу»''' режиссері – О.Ақжарқын-Сәрсенбек, Суретшісі –  Д.Доспаев.
|-
|Е.Аманшаев '''«Үзілген  бесік жыры»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – С.Балтаев
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2006'''
|У.Шекспир '''«Ромео  мен Джульетта»''' Реж. Н.Жұманиязов 

|-
|Ғ.Ғаппаров, Ғ.Ғаппарова '''«Қуыршақ немесе қызғаншақ қыздардың кеші»''' режиссері –  О.Ақжарқын-Сәрсенбек, суретшісі – Е.Тұяқов.
|-
|С.Аксаков '''«Алқызыл  гүл»''' Реж. Н.Жұманиязов Суретшісі – Ш.Елембаева. 
|-
|А.Чехов '''«Ваня  ағай»''' Қоюшы режиссері – Б.Құрманғожаев. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|Дж.Патрик '''«Қымбатты  Памелла»''' Реж. Ю.И.Ханинга-Бекназар. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|М.Шаханов '''«Желтоқсан  рухы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов. Қоюшы суретшісі – Д.Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2007'''
|Т.Ахтанов '''«Күшік  күйеу»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|Ш.Айтматов «'''Ақ  кеме'''» Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов. Қоюшы суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|Б.Ұзақов '''«Жандауа»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов.Суретшісі – Ш.Елембаева.
|-
|М.Ақынжанов '''«Алтын  сақа»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов.Суретшісі – Ш.Елембаева.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2008'''
|Ә.Нұрпейісов '''«Қан  мен тер»''' Режиссері - Ә.Мәмбетов Суретшісі –  Д.Доспаев. 

|-
|О.Бөкей «'''Құлыным  менің»''' Режиссері – Б.Құрманғожаев  Суретшісі – Д.Доспаев. 

|-
|Ш.Мұртаза '''«Алжир  азасы»''' режиссері – О.Ақжарқын-Сәрсенбек, Суретшісі –  Д.Доспаев.
|-
|'''«Алдардың айласы»''' ертегі, режиссері – Б.Ұзақов, Қоюшы суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|'''«Құпиясөз»''' ертегі, , режиссері  – С.Срайылов, суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|Э.Хушвақтов '''«Қызыл  алма»''' Режиссері – В.Омаров
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2009'''
|Е.Жуасбек '''«Үйлену»'''  Режиссері – Н.Жұманиязов, суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|А.Цагарели '''«Гамарджоба»'''  Режиссері   - Е.Тәпенов
|-
|М.Әуезов '''«Абай»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков. Қоюшы суретші – Д.Доспаев
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''2010'''
|Қ.Жүнісов '''«Махаббат  мелодрамасы»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Б.Бурбаев. 
|-
|Т.Джюдженоглу '''«Көшкін»'''  Режиссері - Ә.Оразбеков.  Қоюшы суретші  – Д.Доспаев
|-
|А.Дударев «Кеш» Режиссері - Б.Ұзақов. Қоюшы суретші – Д.Доспаев 

|-
|И.Штраус '''«Жұбайлар  жұмбағы»''' Режиссері - Н.Жұманиязов. 

Қоюшы суретші – Д.Доспаев
|-
|Е.Жуасбек '''«Сен  үшін»''' Режиссері - Н.Жұманиязов. Қобшы суретші – Б.Бурбаев
|-
|Д.Рамазан '''«Кенесары  - Күнімжан»''' Режиссері - Б.Ұзақов. Қоюшы  суретші – Д.Доспаев
|-
|М.Әуезов '''«Айман-Шолпан»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков. Қоюшы суретші –  Қ.Мақсұтов
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2011'''
|Е.Жуасбек '''«Антивирус»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Б.Бурбаев.
|-
|Ж.М.Шевре '''«Ізгілік  формуласы»''' Режиссері - Ә.Оразбеков.  Қоюшы суретші – Д.Доспаев
|-
|М.Фриш '''«Дон  Жуанның думаны»''' Қоюшы режиссері – А.Әшімов.
|-
|Е.Жуасбек '''«Терең  тамырлар»''' Режиссері - Н.Жұманиязов. Қоюшы  суретші – Д.Доспаев
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2012'''
|У.Шекспир '''«Гамлет»'''  Режиссері - Б.Ұзақов. Қоюшы суретші –  Д.Доспаев
|-
|Ғ.Мүсірепов «'''Ақан  сері - Ақтоқты»''' Режиссер - Н.Жұманиязов. Суретшісі – Б.Бурбаев.
|-
|Ф.Оңғарсынова «'''Күйші  Дина'''» Режиссері - Н.Жұманиязов. Қоюшы  суретші – Д.Доспаев
|-
|Қ.Байсейітов, Қ.Шаңғытбаев '''«Беу, қыздар-ай»''' Режиссері -  Ә.Оразбеков. Суретшісі – Б.Бурбаев.
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''2013'''
|Ш.Мұртаза '''«Бір  кем дүние»''' Режиссері - Б.Ұзақов. Суретшісі  М.Қарымсақов.
|-
|Д.Рамазан «'''Абылай  ханның арманы»'''  Режиссері -  Б.Ұзақов. Қоюшы суретші – Ш.Елембаева.
|-
|Ғ.Мүсірепов '''«Қыз  Жібек»''' Қоюшы режиссері – С.Қамиев. 
|-
|А.Вальехо '''«Күн  сәулесі түспеген»''' Режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|Ә.Тарази '''«Үкілі  Жұлдыз»''' режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Б.Ұзақов '''«Үміт»'''  Қоюшы режиссері – А.Қапаев.
|-
|Ғ.Мүсірепов '''«Қозы  Көрпеш – Баян Сұлу»''' Қоюшы режиссері – С.Қамиев.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2014'''
|Ж.Ануй «'''Жалын  жұтқан Жанна д’Арк»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Р.Отарбаев '''«Көлеңкесіз  жолаушы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|С.Балғабаев '''«Ең  жақсы еркек»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|М.Байжиев '''«Тіл табысқандар»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Қ.Жүнісов '''«Сәкен-Сұңқар»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2015'''
|С.Мұқанов, Ш.Уәлиханов '''«Шоқан»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|В.Ежов «'''Тыраулап  ұшқан тырналар»''' Қоюшы режиссері – Т.Теменов
|-
|М.Машаду '''«Бразилия  байлығы»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|М.Байжиев '''«Жекпе-жек»'''  Қоюшы режиссері – С.Қамиев.
|-
|М.Әуезов, Қ.Ысқақ '''«Қараш-Қараш»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Ә.Файзоллаұлы '''«Алтын  адам»''' ертегі, Қоюшы режиссері – Ә.Баймаханова
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |'''2016'''
|Ж.Ерғалиев '''«Есігімді  қаққан кім?..»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|О.Жанайдаров '''«Жұт»'''  Қоюшы режиссері – Айрат Абушахманов
|-
|А.Чехов '''«Шие»'''  Қоюшы режиссері – С.Потапов
|-
|Ш.Айтматов '''«Аққудың  көз жасы...»''' Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
|Р.Мұқанова '''«Сарра»'''  Қоюшы режиссері – Г.Мерғалиева
|-
|А.Айларов '''«Сүрінген  сүрбойдақ»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Е.Шварц «Күлшеқыз» ертегі, Қоюшы режиссері – Ж.Жұманбай
|-
|'''«Ер Төстік»''' халық  ертегісі, қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Р.Отарбаев '''«Әміре»'''  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2017'''
|М.Әуезов '''«Қорғансыздың  күні»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Ш.Айтматов '''«Қызыл  орамалды шынарым»''' Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
|Ұ.Есдәулет '''«Зере»'''  Қоюшы режиссері – Н.Жақыпбай
|-
|А.Салбан '''«Ойыншықтар  оянғанда»''' ертегі, қоюшы режиссері – Ф.Молдағали
|-
|С.Тұрғынбекұлы '''«Шәмші»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2018'''
|У.Шекспир '''«Отелло»'''  Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
|К.Кизи '''«7+1»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Р.Куни '''«Туған  күн»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2019'''
|Н.Гәнжәуи '''«Ләйлі-Мәжнүн»'''  Қоюшы режиссері – Б.Абдураззаков
|-
|И.Кальман '''«Кабаре  жұлдызы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|Ф.Болонья '''«Байланыс  аясы...»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|А.Вампилов '''«Ақ  жауын»''' Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''2020'''
|Ф.Оңғарсынова '''«Сенің  махаббатың»''' Қоюшы режиссері - Н.Жұманиязов, Б.Ұзақов
|-
|М.Әуезов '''«Абай»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков. ''жаңартылды''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''2021'''
|Т.Әсемқұлов '''«Құнанбай»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Р.Мұқанова '''«Бопай  ханым»''' Қоюшы режиссері – Ж.Жұманбай
|-
|Qalleki театр лабораториясы. О.Бөкей '''«Ұйқым келмейді»''' Қоюшы режиссері –  Б.Сұлтанғазы
|-
|И.Штраус '''«Жұбайлар  жұмбағы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов ''жаңартылды''
|-
|М.Әуезов '''«Айман-Шолпан»'''  Қоюшы режиссері – О.Жақыпбек, Ш.Мұстафина  ''жаңартылды''
|-
|Х.Алтай, Х.Оралтай '''«Алтайдан  ауған ел»''' Қоюшы режиссері – Ф.Молдағали
|-
|А.Менчелл '''«Күзгі  іңір»''' Қоюшы режиссері – Ұ.Қарыпбаев
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2022'''
|М.Сервантес '''«Дон  Кихот»''' Қоюшы режиссері – Ә.Өмірбекұлы
|-
|Ғ.Мүсірепов '''«Қозы  Көрпеш – Баян Сұлу»''' Қоюшы режиссері – Г.Балпейісова 
|-
|Э.Шмитт '''«Хат»''' Қоюшы режиссер – Р.Махатаев
|-
|Г.Пьянова '''«01»''' Қоюшы режиссер – Г.Пьянова
|-
|Қ.Жетпісбаев '''«Бала мерген»''' ертегі, режиссер –  Н.Вахитов 

|-
| rowspan=&quot;6&quot; |   

'''2023'''
|Е.Жуасбек '''«Үйлену»''' музыкалық комедия, Қоюшы  режиссері – Н.Жұманиязов
|-
|С.Балғабаев '''«Қыз жиырмаға толғанда»''' мелодрама.  Қоюшы режиссері – Д.Серғазин
|-
|'''«Кешкі 7»''' спектакль-концерт. Қоюшы режиссері – Б.Сұлтанғазы.
|-
|Д.Рамазан '''«Жошы хан»''' тарихи драма, Қоюшы  режиссер – Б.Ұзақов
|-
|Ж.Шайхисламұлы, Ғ.Мүсірепов '''«Қыз Жібек»''' драмалық  опера, Қоюшы режиссер – Ә.Өмірбекұлы
|-
|Қ.Жиенбай '''«Патша көңілім, не дейсің?!.»''' комедия.  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2024'''
|Э.Фелиппо '''«Әйел құпиясы»''' лирикалық драма. Қоюшы  режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Qalleki театр лабораториясы. Г.Бюхнер '''«Войцек» ''' Қоюшы режиссері – Ұ.Қабыл
|-
|М.Әуезов '''«Қарагөз»''' трагедия. Қоюшы режиссері –  Г.Миргалиева
|-
|П.Бомарше '''«Фигароның үйленуі»''' музыкалық комедия.  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов
|-
|Т.Әбдік '''«Парасат майданы»''' психологиялық драма.  Қоюшы режиссері – Г.Миргалиева
|-
|'''«Ертегі түннің әуені»''' классикалық ертегілер жиынтығы. Қоюшы режиссері –  О.Дәлелхан.
|-
|'''2025'''
|Ж.Әлікен '''&quot;Махаббатым сен...&quot;''' драма. Қоюшы режиссері - Б.Сұлтанғазы
|}
*

== Театр жетістіктері ==
* [[1999 жыл|1999]] жылы [[Каир]] қаласында өткен дүниежүзілік Театрлар фестивалі;
* [[2010 жыл|2010]] жылы қаңтар айында [[Иран|Иран Республикасы]], [[Тегеран]] қаласында Мәдениет Институтының ұйымдастыруымен өткен Фаджр атындағы Халықаралық театр фестиваліне [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]]тің «Қарагөз» (Спектакльдің қоюшы режиссері Халық Қаһарманы [[Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетов|Әзірбайжан Мәмбетов]]) шығармасымен үздік деп танылды;
* [[2014 жыл|2014]] жылы V Орталық Азия мемлекеттерінің Халықаралық театр фестиваліне Ж. Ануйдың «Жалын жұтқан Жанна ДꞌАрк» драмасымен қатысып Гран-приді иеленді. Сондай-ақ, актриса А. Бермұхамбетова «Ең үздік әйел бейнесі» номинациясына ие болды. Қоюшы режиссері ҚР еңбек сіңірген қайраткері – Ә.Оразбек;
* [[2015 жыл|2015]] жылы [[Өскемен]] қаласында өткен XXIII Республикалық театрлар фестиваліне В. Ежовтың «Бұлбұлдар түні» пьесасының негізінде сахналанған «Тыраулап ұшқан тырналар» атты лирикалық драмамен қатысып, «Үздік режиссерлік шешім» номинациясына ие болды. Қойылым режиссері, Қазақстанның Халық артисі – Т. Теменов;

== Театрдың гастрольдік сапары ==
* 1999 жылы Каир қаласында өткен дүниежүзілік Театрлар фестиваліне қатысты.
* [[2000 жыл|2000]] жылы [[Германия|Германия Федеративтік Республикасы]]ның үлкен бес қаласына гастрольдік сапарымен барды.
* [[2001 жыл|2001]] жылы [[Ресей|Ресей Федерациясы]]ның [[Омбы]] қаласында Астана қаласы театрының онкүндігін өткізді.
* [[2002 жыл|2002]] жылы Астана қаласының Мәскеуде өткен өнер күндерінің аясында Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» спектаклімен «Моссовет» театр сахнасында өнер көрсетті. 

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Абай спектаклі.jpg|&quot;Абай&quot; спектаклі, режиссер: Ә. Оразбеков
Сурет:Бопай ханым.jpg|&quot;Бопай ханым&quot;, реж:Ж. Жұманбай
Сурет:Ғасырдан да ұзақ күн.jpg|&quot;Ғасырдан да ұзақ күн&quot; реж: Ә. Мәмбетов
Сурет:М.Әуезов &quot;Абай&quot;.jpg|Аға Абай - Т.Мейрамов, Абай - Н. Өтеуіл
Сурет:Отелло.jpg|У. Шекспир &quot;Отелло&quot;
Сурет:Дж.Патрик &quot;Қымбатты Памелла&quot;.jpg|Дж.Патрик &quot;Қымбатты Памелла&quot;
Сурет:&quot;Ғасырдан да ұзақ күн&quot; драма.jpg|Едіге - Б. Ыбыраев
Сурет:&quot;Алтайдан ауған ел&quot;.jpg|Х. Алтай, Х. Оралтай &quot;Алтайдан ауған ел&quot; реж. Ф. Молдағали
Сурет:&quot;Жошы хан&quot; спектаклі.jpg|Д. Рамазан &quot;Жошы хан&quot;, реж: Б. Ұзақов
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}{{ӘДЕПКІСҰРЫПТАУ:Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры}}
[[Санат:Қазақстан театрлары]]
[[Санат:Астана театрлары]]</text>
      <sha1>mzvr733jrjfthjfh4i8sh2tjzp75zmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақшақар және жеті ергежейлі (мультфильм, 1937)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157573</id>
    <revision>
      <id>3608745</id>
      <parentid>3542061</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T19:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KarlDaBuddies</username>
        <id>175546</id>
      </contributor>
      <origin>3608745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8168" sha1="b7os57rvzbqqwuuccbx2my8a7ikwc4l" xml:space="preserve">{{Мультфильм
 |Атауы            = Ақшақар және жеті ергежейлі
 |Шынайы атауы     = Snow White and the Seven Dwarfs
 |Басқаша атауы    = 
 |Сурет            = Snow White and the Seven Dwarfs (Style B) poster.jpg
 |Ені              = 
 |Сурет тақырыбы   = Густаф Тенггрен салған кинотеатрлық прокатқа арналған постер
 |Түрі             = толықметражды мультфильм
 |Жанры            = [[ертегі]], [[мюзикл]], [[фэнтези]]
 |Приквелі         = 
 |Сиквелі          = 
 |Режиссёрлері   = Дэвид Хэнд, Уильям Коттрелл, Уилфред Джексон
 |Продюсері  = [[Уолт Дисней]]
 |Сценарийдің авторлары    = Тед Сирс, Отто Ингландер, Эрл Хёрд
 |Қоюшы суретшілер     = Кен Андерсон, Чарльз Филиппи
 |Дыбыстағандар    = Адриана Казелотти, Люсиль Ла Верн, Гарри Стоквелл
 |Композиторлар  = Фрэнк Черчилль, Ли Харлайн, Пол Смит
 |Аниматорлары     = Норман Фергюсон, Гамильтон Ласк, Фред Мур, Владимир Титла
 |Мультипликаторлары  = 
 |Операторы        = 
 |Дыбыс операторы/Дыбыс операторлары   = 
 |Студия           = [[The Walt Disney Company|Walt Disney Productions]]
 |Мемлекет         = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Дистрибьюторы    = RKO Radio Pictures
 |Тілі             = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Ұзақтығы         = 83 мин
 |Премьера         = 21 желтоқсан 1937
 |Бюджеті          = 1 488 423 $
 |Түсім            = 418 200 000 $
 |imdb_id          = 0029583
 |rottentomatoes   = snow_white_and_the_seven_dwarfs
 |Сайты            = 
 |Commons          = Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)
}}
«'''Ақшақар және жеті ергежейлі'''» (ағылш. Snow White and the Seven Dwarfs) — режиссер [[Дэвид Хэнд]]тің басшылығымен «[[The Walt Disney Company|Walt Disney Productions]]» студиясы 1937 жылы шығарған музыкалық фэнтези жанрындағы анимациялық фильм. Бұл туынды [[ағайынды Гриммдер]]дің осы аттас ертегісіне негізделген және кинематограф тарихындағы тұңғыш толықметражды дыбысты түрлі-түсті (Technicolor) анимациялық туынды болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Chaffee|first=Keith|title=A Week to Remember: International Animation Day|url=https://www.lapl.org/collections-resources/blogs/lapl/week-remember-international-animation-day|work=Los Angeles Public Library|date=October 28, 2019|access-date=January 14, 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811180755/https://www.lapl.org/collections-resources/blogs/lapl/week-remember-international-animation-day|archive-date=August 11, 2023}}&lt;/ref&gt;

«Ақшақар және жеті ергежейлі» мультфильмін өндіру процесі үш жылдан астам уақытқа созылды. Сол кездегі киноиндустрия өкілдері бұл жобаның сәтті болатынына сенбей, оны «Диснейдің ақымақтығы» (Disney's Folly) деп атаған. Алайда, Уолт Дисней барлық қаржылық қиындықтарға қарамастан жобаны аяғына дейін жеткізді. Фильмді жасау барысында аниматорлар адам қозғалысын шынайы беру үшін «ротоскопия» әдісін және кадрға тереңдік беру үшін көп жоспарлы камераны (multiplane camera) қолданды.

Фильмнің премьерасы 1937 жылдың 21 желтоқсанында Лос Анжелес қаласындағы «Carthay Circle Theatre» кинотеатрында өтті. Бюджеті 1,5 миллион долларға жуық болған туынды прокатта 418 миллион доллардан астам қаражат жинап, сол кезеңдегі ең табысты фильмдердің біріне айналды. Инфляцияны есепке алғанда, бұл туынды Солтүстік Америка кассасындағы ең табысты он фильмнің қатарына кіреді. Қазіргі құнға шаққандағы $2 297 000 000 табысымен ол әлі күнге дейін тарихтығы ең көп пайда әкелген анимациялық фильм болып саналады. Әлемдік деңгейде де инфляцияны есептегендегі табысы бойынша анимациялық фильмдер тізімінде көш бастап тұр.
1939 жылы [[Уолт Дисней]] бұл туындысы үшін арнайы [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] сыйлығымен марапатталды. Академия оның анимация саласындағы жаңашылдығын бағалап, бір үлкен және жеті кішкентай мүсінше табыстады.

Туынды әлемдік мәдениет пен кино өнеріне зор ықпал етті. Әсіресе, фильмдегі Фрэнк Черчилль мен Ли Харлайн жазған «Someday My Prince Will Come» және «Heigh-Ho» әндері классикалық музыкалық туындыларға айналды. 1989 жылы АҚШ [[Конгресс кітапханасы]] бұл фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық құндылығы жоғары» деп танып, Ұлттық фильмдер тізіліміне енгізді.&lt;ref&gt;{{cite news|date=September 19, 1989|title=Film Registry Picks First 25 Movies|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-09-19-mn-347-story.html|work=[[Los Angeles Times]]|location=Washington, D.C.|access-date=April 22, 2020|archive-date=May 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505082616/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-09-19-mn-347-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

«Ақшақар және жеті ергежейлі» барлық уақыттағы ең үздік анимациялық фильмдердің бірі болып саналады және Америка кино өнері институтының (AFI) нұсқасы бойынша ең үздік 10 анимациялық фильмнің көшін бастап тұр.

== Қазақша дыбыстаған ==

* Назерке Серікболова — Ақшақар
* Жанаргүл Жаныаманова — Ақшақар (ән айту)
* Тимур Пиязов — Ханзада, Түшкiршек
* Ақылды — Бақытжан Қаюов
* Жұбаншақ — Болат Момынжанов
* Ұйқышыл — Рүстем Жаныаманов
* Күлегеш — Мелс Жақыпберді
* Ұялшақ — Мадияр Серікбаев
* Сиқырлы айна — Орынбасар Тазабеков
* Аңшы — Әлихан Лепесбаев

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{IMDb title|0029583}} 

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:1937 жылғы АҚШ мультфильмдері]]
[[Санат:АҚШ мультфильмдері]]
[[Санат:Құрметті Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Walt Disney Animation Studios мультфильмдері]]</text>
      <sha1>b7os57rvzbqqwuuccbx2my8a7ikwc4l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608746</id>
      <parentid>3608745</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T19:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KarlDaBuddies</username>
        <id>175546</id>
      </contributor>
      <origin>3608746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8270" sha1="3re7xukdg9z8ojfkbttp1nffv8zep7j" xml:space="preserve">{{Мультфильм
 |Атауы            = Ақшақар және жеті ергежейлі
 |Шынайы атауы     = Snow White and the Seven Dwarfs
 |Басқаша атауы    = 
 |Сурет            = Snow White and the Seven Dwarfs (Style B) poster.jpg
 |Ені              = 
 |Сурет тақырыбы   = Густаф Тенггрен салған кинотеатрлық прокатқа арналған постер
 |Түрі             = толықметражды мультфильм
 |Жанры            = [[ертегі]], [[мюзикл]], [[фэнтези]]
 |Приквелі         = 
 |Сиквелі          = 
 |Режиссёрлері   = Дэвид Хэнд, Уильям Коттрелл, Уилфред Джексон
 |Продюсері  = [[Уолт Дисней]]
 |Сценарийдің авторлары    = Тед Сирс, Отто Ингландер, Эрл Хёрд
 |Қоюшы суретшілер     = Кен Андерсон, Чарльз Филиппи
 |Дыбыстағандар    = Адриана Казелотти, Люсиль Ла Верн, Гарри Стоквелл
 |Композиторлар  = Фрэнк Черчилль, Ли Харлайн, Пол Смит
 |Аниматорлары     = Норман Фергюсон, Гамильтон Ласк, Фред Мур, Владимир Титла
 |Мультипликаторлары  = 
 |Операторы        = 
 |Дыбыс операторы/Дыбыс операторлары   = 
 |Студия           = [[The Walt Disney Company|Walt Disney Productions]]
 |Мемлекет         = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Дистрибьюторы    = RKO Radio Pictures
 |Тілі             = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 |Ұзақтығы         = 83 мин
 |Премьера         = 21 желтоқсан 1937
 |Бюджеті          = 1 488 423 $
 |Түсім            = 418 200 000 $
 |imdb_id          = 0029583
 |rottentomatoes   = snow_white_and_the_seven_dwarfs
 |Сайты            = 
 |Commons          = Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)
}}
«'''Ақшақар және жеті ергежейлі'''» (ағылш. Snow White and the Seven Dwarfs) — режиссер [[Дэвид Хэнд]]тің басшылығымен «[[The Walt Disney Company|Walt Disney Productions]]» студиясы 1937 жылы шығарған музыкалық фэнтези жанрындағы анимациялық фильм. Бұл туынды [[ағайынды Гриммдер]]дің осы аттас ертегісіне негізделген және кинематограф тарихындағы тұңғыш толықметражды дыбысты түрлі-түсті (Technicolor) анимациялық туынды болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Chaffee|first=Keith|title=A Week to Remember: International Animation Day|url=https://www.lapl.org/collections-resources/blogs/lapl/week-remember-international-animation-day|work=Los Angeles Public Library|date=October 28, 2019|access-date=January 14, 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811180755/https://www.lapl.org/collections-resources/blogs/lapl/week-remember-international-animation-day|archive-date=August 11, 2023}}&lt;/ref&gt;

«Ақшақар және жеті ергежейлі» мультфильмін өндіру процесі үш жылдан астам уақытқа созылды. Сол кездегі киноиндустрия өкілдері бұл жобаның сәтті болатынына сенбей, оны «Диснейдің ақымақтығы» (Disney's Folly) деп атаған. Алайда, Уолт Дисней барлық қаржылық қиындықтарға қарамастан жобаны аяғына дейін жеткізді. Фильмді жасау барысында аниматорлар адам қозғалысын шынайы беру үшін «ротоскопия» әдісін және кадрға тереңдік беру үшін көп жоспарлы камераны (multiplane camera) қолданды.

Фильмнің премьерасы 1937 жылдың 21 желтоқсанында Лос Анжелес қаласындағы «Carthay Circle Theatre» кинотеатрында өтті. Бюджеті 1,5 миллион долларға жуық болған туынды прокатта 418 миллион доллардан астам қаражат жинап, сол кезеңдегі ең табысты фильмдердің біріне айналды. Инфляцияны есепке алғанда, бұл туынды Солтүстік Америка кассасындағы ең табысты он фильмнің қатарына кіреді. Қазіргі құнға шаққандағы $2 297 000 000 табысымен ол әлі күнге дейін тарихтығы ең көп пайда әкелген анимациялық фильм болып саналады. Әлемдік деңгейде де инфляцияны есептегендегі табысы бойынша анимациялық фильмдер тізімінде көш бастап тұр.
1939 жылы [[Уолт Дисней]] бұл туындысы үшін арнайы [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] сыйлығымен марапатталды. Академия оның анимация саласындағы жаңашылдығын бағалап, бір үлкен және жеті кішкентай мүсінше табыстады.

Туынды әлемдік мәдениет пен кино өнеріне зор ықпал етті. Әсіресе, фильмдегі Фрэнк Черчилль мен Ли Харлайн жазған «Someday My Prince Will Come» және «Heigh-Ho» әндері классикалық музыкалық туындыларға айналды. 1989 жылы АҚШ [[Конгресс кітапханасы]] бұл фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық құндылығы жоғары» деп танып, Ұлттық фильмдер тізіліміне енгізді.&lt;ref&gt;{{cite news|date=September 19, 1989|title=Film Registry Picks First 25 Movies|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-09-19-mn-347-story.html|work=[[Los Angeles Times]]|location=Washington, D.C.|access-date=April 22, 2020|archive-date=May 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505082616/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-09-19-mn-347-story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

«Ақшақар және жеті ергежейлі» барлық уақыттағы ең үздік анимациялық фильмдердің бірі болып саналады және Америка кино өнері институтының (AFI) нұсқасы бойынша ең үздік 10 анимациялық фильмнің көшін бастап тұр.

== Қазақша дыбыстаған ==

* Назерке Серікболова — Ақшақар
* Жанаргүл Жаныаманова — Ақшақар (ән айту)
* Тимур Пиязов — Ханзада, Түшкiршек
* Патшайым — Гүлназ Әуесбаева
* Мыстан — Еркеш Жүнісова
* Ақылды — Бақытжан Қаюов
* Жұбаншақ — Болат Момынжанов
* Ұйқышыл — Рүстем Жаныаманов
* Күлегеш — Мелс Жақыпберді
* Ұялшақ — Мадияр Серікбаев
* Сиқырлы айна — Орынбасар Тазабеков
* Аңшы — Әлихан Лепесбаев

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{IMDb title|0029583}} 

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:1937 жылғы АҚШ мультфильмдері]]
[[Санат:АҚШ мультфильмдері]]
[[Санат:Құрметті Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Walt Disney Animation Studios мультфильмдері]]</text>
      <sha1>3re7xukdg9z8ojfkbttp1nffv8zep7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Георгий Владимирович Вернадский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171432</id>
    <revision>
      <id>3608638</id>
      <parentid>2025322</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4450" sha1="jvnyp92aatldmen60tj1dsmqidscl86" xml:space="preserve">===Вернадский Георгий Владимирович===

Вернадский Георгий Владимирович (20 тамыз 1888 – 20 маусым 1973) – алдыңғы қатарлы орыс және америка тарихшысы, В.И.Вернадскидің баласы.

== Өмірбаяны ==
Орта білімді Вернадский мәскеу бесінші гимназиясында алды (қазірде мәскеу №91 мектебі). 1905 жылы Мәскеу университетіне студент болып қатылданды, бірақ 1905 жылы революция басталуына байланысты оқуын Германияда Фрайбурсг және Берлин университеттерінде жалғастырды.

1910 жылы мәскеу университетіне қайтып оралды. Сол кезде оның оқытушылары қатарында В.О.Ключевский және Р.Ю.Виппер болған еді. Келесі жылы жас ғалым «Кассо ісі» нәтижесінде университеттегі жұмысын тастады және Санкт-Петербург қаласына кетті. Жеті жыл ішінде ол Петергург университетінде сабақ берді. Сонымен қатар, осы жылдары «Русское масонство в царствование Екатерины II» атты магистерлік диссертациясын жетік қорғап шықты.

Азамат соғысы жылдары кезінде (1917-1920) Вернадский Пермде, Киевте және Симферополда сабақ берді. 1920 жылы көптеген ғалымдар қатарында эмиграцияға ұшырады. Ол Константинополде, Афинада және Прага қалаларында өмір сүрді және жұмыс істеді. Прага қаласында Карлов университетінде Орыс құқықтық факультетінде сабақ берді. Осы жерде ол Н.С.Трубецкой және П.Н.Савицкилермен бірге еуразияшылдық теорясын құруға қатысты.

1927 жылы М.И.Ростовцев және Ф.Гольдер Вернадскиға Йельск университетінде ғылыми қызметкер болуды ұсынады. Осы кезде Йельск университетіне Ресей тарихшысы маманы қажет болатын.1946 жылы осы университетте орыс тарихының профессоры атағын алды; 1956 жылы зейнетке шықты.

Вернадскидің Рус және татар-моңғол ортағасырлық тарихы жайлы еңбектері классикалық болып есептеледі.

== Негізгі еңбектері ==
* [[Русское масонство в царствование Екатерины II]]. Пг., 1917.
* Очерк истории права Русского Государства XVIII—XIX вв. Прага: Пламя, 1924
* Русская история. — М.: «Аграф», 1997. — 542 с. ISBN 5-7784-0023-3.
* Древняя Русь. — Тверь—М.: «Леан»; «Аграф», 1996. — ISBN 5-85929-014-4.
* Россия в средние века Тверь. Тверь—М.: «Леан»; «Аграф», 1997. — ISBN 5-85929-016-6.
* Русская историография. — М.: «Аграф», 1998. — ISBN 5-7784-0044-6.
* Московское царство. В 2-х чч. Ч. 1. Тверь—М.: «Леан»; «Аграф», 1997. — ISBN 5-85929-016-0.
* Московское царство. В 2-х чч. Ч. 2. Тверь—М.: «Леан»; «Аграф», 1997. — ISBN 5-85929-017-9.
* Монголы и Русь. Тверь—М.: «Леан»; «Аграф», 1997. — ISBN 5-85929-004-6.

== Сілтемелер ==
* [http://gumilevica.kulichki.net/VGV/ Научные труды Г. В. Вернадского].
* [http://www.gumer.info/authors.php?name=%C2%E5%F0%ED%E0%E4%F1%EA%E8%E9+%C3. Труды Г. В. Вернадского в библиотеке «Гумер»].

{{wikify}}


{{stub}}</text>
      <sha1>jvnyp92aatldmen60tj1dsmqidscl86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кемер (қала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187944</id>
    <revision>
      <id>3608839</id>
      <parentid>3598618</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3608839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12016" sha1="a1i6uypzur71ftdnkslkiqxrvdkbcpc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                                                          = Қала
 |қазақша атауы                                                = Кемер
 |шынайы атауы                                                = {{lang-tr|Кemer}}
 |сурет                                                              = [[Сурет:Kemer beach, Antalya.jpg|350px]]
 |жағдайы                                                          = 
 |ел                                                                   = Түркия
 |елтаңба                                                           = 
 |ту                                                                    = 
 |елтаңба сипаттамасы                                      = 
 |ту сипаттамасы                                               = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
 |lat_dir = |lat_deg =36 |lat_min =36 |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg =30 |lon_min =33 |lon_sec = 
 |CoordAddon             =  type:city(17300)_region:TR
 |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              =  Түркияның әкімшілік бөлінісі{{!}}Ил
 |аймағы                   = Анталия
 |кестедегі аймақ         =  Анталия (ил){{!}}Анталия
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = мэр
 |басшысы                   = [[Мұстафа Гүль]]
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  =  557
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі Нум
 |орталығының биiктігі    = 4
 |климаты                 = [[Субтропиктер|Субтропикалық]]
 |ресми тілі              = Түрік тілі|Түрік
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = Түріктер
  |конфессионалдық құрамы = Мұсылмандар
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = +90  814
 |пошта индексі           = 07 x xx
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 07 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты                                                 = Кеmеr
 |сайты                      = http://www.kemer.gov.tr/
 |сайт тілі                  = tr
 |сайт тілі 2               = ru
 |сайт тілі 3               = en
 |add1n                     =  Кемердің шекарасы
 |add1                       =  [[Сурет:Antalya location Kemer.svg|150px]] 
}}
'''Кемер''' ({{lang-tr|Kemer}}) — [[Анталия]]ның оңтүстік-батысында, 42 км қашықтықта, [[Тавр таулары]] етегінде орналасқан курортты қала. Халық саны 20,1 мың адам (2010).

==Тарихы==
'''Кемер''' — ежелгі заманның ұлы қолбасшылары Александр Македонский, Марк Антоний және т.б. іздері қалған тарихи [[Ликия]] аймағында орналасқан қала.

1910 жылға дейін Кемер шағын ғана қоныс болып, '''Эскикёй''' (түр. ''Eskiköy'' — сөзбе-сөз «ескі ауыл») деп аталған. Оның тарихынан ежелгі уақытта ауылдың '''Идирос''' деп аталғандығы ғана белгілі. Көптеген жылдар бойы таудан түскен [[сел]] елді мекенді басып, көптеген көлдер мен батпақтардың пайда болуына себеп болған. Бұдан былайғы қираулар мен батпақтанудың алдын алу мақсатында, 1910 жылы мемлекет жергілікті тұрғындардың қолдауымен тас қабырғаның құрылысын бастап, ол 1917 жылы аяқталды.

Бұл құрылыс тау беткейлерін бойлай 23 шақырымға созылып, тауды белбеу сияқты қоршап жатқандықтан, қонысқа жаңа атау — '''Кемер''' берілді. Бұл сөз [[түрік тілі]]&lt;nowiki/&gt;нен аударғанда «белбеу, белдік» ([[Түрік тілі|түр]]. ''Kemer'') деген мағынаны білдіреді.

1960-жылдардың соңына дейін Кемерге тек теңіз арқылы жетуге болатын еді. Түрік Ривьерасының курорттық аймақ ретінде дамуымен бірге, бүкіл оңтүстік жағалауды, соның ішінде Кемерді де қосатын '''D400 тас жолы''' салынды. 1990-жылдары Кемер (іргелес ауылдарымен бірге) ірі туристік орталықтардың біріне айналды. 2010 жылы [[Анталия]] — Кемер тас жолының учаскесінде 3 жаңа туннель салынып, соның арқасында жолдың өткізу қабілеті айтарлықтай артып, апаттылық деңгейі төмендеді.
==Климат==
Кемер [[Жерортатеңіздік климат|жерорта теңізі климаты]] аймағында орналасқан. Антальяға географиялық тұрғыдан жақын болғанымен, өзіндік ерекшеліктері бар: мұнда муссондық сипат әлсіз байқалады, ал жауын-шашын мөлшері Антальямен салыстырғанда төрттен бір есеге аз (әсіресе қыс айларында).

Кемердегі жаз мезгілі шуақты, құрғақ әрі өте ыстық келеді; түстен кейінгі уақытта көлеңкедегі температура кейде 40 °C-тан асады. Жылдың басым бөлігінде (қыс айларын қоспағанда) ашық ауа райы басым болады. Кемердегі [[қыс]] әдетте жеңіл үсіктермен сипатталады, ал нағыз аяз бен қар өте сирек құбылыс. Жағалаудағы теңіз суының температурасы қыста '''9—12 °C''', жаз ортасында '''23—26 °C''' аралығында құбылады.

Кемерді батыс жағынан биік [[Тавр таулары]] қоршап тұрғандықтан, көбінесе шығыс және оңтүстік-шығыс желдері соғады. Жазда желді күндер аз болса, күз бен қыс мезгілдерінде жел күшейе түседі.

==Курорт==
'''Кемердегі''' негізгі туристік қызығушылықты археологиялық ескерткіштер, табиғи ландшафттар және жағажай демалысының инфрақұрылымы құрайды. Туристердің басым бөлігі [[Ресей]]&lt;nowiki/&gt;ден және [[Украина]]&lt;nowiki/&gt;дан, сәл азырақ бөлігі [[Германия]] мен [[Швеция]]&lt;nowiki/&gt;дан келеді.

Кемерге жақын маңда жақсы сақталған Фаселис және [[Олимпос]] қалаларының қирандылары орналасқан. Кейбір археологиялық артефактілерді Кемердің өзінен де кездестіруге болады.

Кемер мен оның айналасындағы ең танымал табиғи көрікті жерлер:

* Чамьюва шығанағы;
* [[Гөйнюк]] тау каньоны;
* Тахталы тауы;
* «Жанғыш» Химера тауы;
* Шыралы жабайы жағажайы;
* Белдиби үңгірі.

Кемердің маңынан жаяу серуендеуге арналған ең танымал маршруттардың бірі — [[Ликия соқпағы]] өтеді.

=== Инфрақұрылымы ===
Кемердің туристік инфрақұрылымы қарапайым отбасылық пансионаттар мен қонақ үйлерден бастап, бес жұлдызды сәнді қонақ үй кешендеріне дейінгі көптеген нысандардан тұрады. Қонақ үй қоры өте жылдам дамуда: егер [[2000 жыл|2000 жылы]] қалада 20-ға жуық қонақ үй болса, 2012 жылы олардың саны 200-ден асты, ал 2017 жылдың басына қарай 300-ге жақындады. Қылқан жапырақты орманмен және теңізге жақын орналасқан таулармен қоршалған Кемер туристерді әдемі табиғат пен дамыған инфрақұрылымның (дүкендер, қоғамдық тамақтану орындары, ойын-сауық мекемелері, жағажай және теңіз ойын-сауықтары) үйлесімімен баурайды.

Түркияның көптеген курорттары сияқты, Кемерден де басқа туристік орындарға көптеген экскурсиялар ұйымдастырылады. Туристік агенттіктердің статистикасы бойынша, Кемердегі ең танымал экскурсиялық бағыттар: Анталья, Мира (Ликия) және [[Памуккале]].
== Суреттер ==
&lt;gallery mode=&quot;slideshow&quot;&gt;
Сурет:Kemer gallery 1.jpg|Қала орталығы
Сурет:Kemer - 2007 - 0486.JPG
Сурет:Kemer gallery 2.jpg|Кіші көше
Сурет:Kemer gallery 3.jpg|Сағат
Сурет:Kemer gallery 4.jpg|Кемер порты
Сурет:Kemer - 2007 - 0944.JPG|Олимпос
&lt;/gallery&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat-inline|Kemer|Кемер}}
* [http://www.kemer.gov.tr/ Ресми сайты  Кемер ауданы] {{ref-tr}}
* [http://www.kemer.bel.tr/ Ресми сайты Кемер қаласы] {{ref-tr}}
* http://turkey-nature.ru/index.php/resort/kemer-resort.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417025338/http://turkey-nature.ru/index.php/resort/kemer-resort.html |date=2012-04-17 }} {{ref-ru}}
* [https://www.tur-ktrip.ru/kemer-transport.htmlkemer-transport.html/ Автобус көлігі]{{Deadlink|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-tr}}

[[Санат:Түркия қалалары]]  
[[Санат:Түркия порттары]]

{{Түркияның әкімшілік бөлінуі}}</text>
      <sha1>a1i6uypzur71ftdnkslkiqxrvdkbcpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Обвальден</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189290</id>
    <revision>
      <id>3608758</id>
      <parentid>3465530</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T22:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4484" sha1="bp2o0mwyvuh259u48gxay6oh9964ru0" xml:space="preserve">{{Әкімшілік бірлік
 |Түс1                            = {{түс|Швейцария}}
 |Қазақша атауы                 = Обвальден кантоны
 |Шынайы атауы            =Obwalden
 |Елтаңба                             = Wappen Obwalden matt.svg
 |Ту                             =Flag of Canton of Obwalden.svg
 |Елтаңбаның ені                     = 
 |Тудың ені                     = 
 |Елтаңбаның аты                   = 
 |Тудың аты                   = 
 |Ел                           = Швейцария
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region     = 
  |type       = 
  |деңгей    = 
  |CoordScale =  
 |Әнұраны                             = 
 |Статусы                           = 
 |Кіреді                         = 
 |Енеді                         = 
 |Астанасы                          = [[Зарнен]]
 |Ірі қаласы                    = 
 |Ірі қалалары                   = 
 |Құрылды                      = 
 |Таратылған уақыты                      = 
 |Басшысы                            =  
  |Басшының түрі                  = 
 |Басшысы2                           = 
  |Басшының түрі2                 = 
 |ЖІӨ                              = 
  |ЖІӨ жылы                         = 
  |Место по ВВП                    = 
  |ЖІӨ бойынша орны           = 
  |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны  = 
 |Тілі                             = неміс
 |Тілдері                            = 
 |Тұрғыны                        =  32,7 мың 
  |Санақ жылы                    = 2003
  |Пайызы            = 
  |Халық саны бойынша орны              = 
  |Тығыздығы                       =  
  |Тығыздығы бойынша орны              = 
  |Ұлттық құрамы             = 
  |Конфессионалдық құрамы         = 
 |Жер аумағы                         = 491
  |Жер аумағының пайызы              = 
  |Жер аумағы бойынша орны                = 19
 |Максималды биіктігі              = 
 |Орташа биіктігі                   = 
 |Минималды биіктігі               = 
 |Ендік                           = 
 |Бойлық                          = 
 |Карта                            = Swiss Canton Map OW.png
 |Карта ені                     = 250
 |Әкімшілік бірліктің картасы   = 
  |Әкімшілік бірлік картасының ені                 = 
 |Уақыт белдеуі                     = 
 |Аббревиатура                     = 
 |ISO                              = 
 |FIPS                             = 
 |Телефон коды                   = 
 |Пошта индекстері                 = 
 |Интернет-үйшігі                   = 
 |Автомобиль коды        = OW
 |Сайты                             = http://www.ow.ch/
 |Commons санаты              = 
 |Түсініктемелер                       = 
}}

'''Обвальден''' ({{lang-de|Obwalden}}; {{lang-fr|Obwald}}; {{lang-it|Obvaldo}}; {{lang-rm|Sursilvania}}) — [[Швейцария]]ның орталығында орналасқан [[Швейцарияның әкімшілік бөлінуі|кантон]]. Астанасы — [[Санкт-Галлен]] қаласы. Халқы 32,7 мың адам. 

== Географиясы ==
[[Сурет:Karte Gemeinden des Kantons Obwalden.png|thumb|left|Кантонның әкімшілік бөлінуі.]]
Аумағы 491 км² (кантондар арасында 19-шы орын).

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.ow.ch/ Official site] (German)
* [http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_ow.htm Official statistics]
* [http://www.pilatus.com Pilatus]
* [http://www.titlis.ch Titlis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020203627/http://www.titlis.ch/ |date=2013-10-20 }}
{{Switzerland-geo-stub}}

[[Санат:Швейцария]]
[[Санат:Швейцария әкімшілік бөлінісі]]
[[Санат:Швейцария кантондары]]</text>
      <sha1>bp2o0mwyvuh259u48gxay6oh9964ru0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эмомали Шәріпұлы Рахмон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204526</id>
    <revision>
      <id>3608719</id>
      <parentid>3458378</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */ Санат</comment>
      <origin>3608719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6947" sha1="1mn9aqcyjeaykhbniqlkf7dpcfio9gs" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = президент
| Қазақша есімі        = Эмомали Рахмон
| Шынайы есімі   =  {{lang-tg|Эмомалӣ Раҳмон}} &lt;br/&gt; {{lang-fa|امام‌علی رحمان}}
| Суреті           = 2021 Moscow Victory Day Parade 037 (cropped).jpg
| Сурет ені    = 
| Атауы            = Эмомали Рахмон 2021 жылы
| Титулы              = «Бейбітшілік пен Ұлттық бірліктің негізін салушысы — Елбасы»
| Ту                  = Flag of Tajikistan.svg
| Ту2                 = Emblem of Tajikistan.svg
| Басқара бастады     = [[25 желтоқсан]] [[2015 жыл]]дан бастап
| Басқаруын аяқтады   =
| Титулы_2              = [[Тәжікстан]]ның 3-[[Тәжікстан президенті|президенті]]
| Ту_2               = Flag of the President of Tajikistan.svg
| Ту2_2              = Emblem of Tajikistan (2).svg
| Басқара бастады_2       = [[16 қараша]] [[1994 жыл]]дан бастап
| Басқаруын аяқтады_2        = 
| Ізашары_2     = [[Рахмон Нәбиұлы Нәбиев|Рахмон Нәбиев]]&lt;br&gt;[[Акбаршо Искандаров]] (м.о.)
| Ізбасары_2           = 
| Титулы_3            = [[Тәжікстан Халық Демократиялық партиясы]]ның басшысы
| Ту_3             =Emblem of Tajikistan.svg
| Ту2_3            = Flag of Tajikistan.svg
| Реті_3             = 
| Басқара бастады_3     = [[10 желтоқсан]] [[1994 жыл]]дан бастап
| Басқаруын аяқтады_3      =  
| Ізашары_3   = ''лауазым ұйымдастырылды''
| Ізбасары_3         = 
| Титулы_4            = Тәжікстан Жоғарғы Кеңесінің төрағасы
| Ту_4             = Flag of Tajikistan.svg
| Ту2_4            =Coat of arms of Tajikistan 1992-1993.svg
| Басқара бастады_4     = [[27 қараша]] [[1992 жыл]]
| Басқаруын аяқтады_4      = [[16 қараша]] [[1994 жыл]]
| Ізашары_4   = [[Акбаршо Искандарұлы Искандаров|Акбаршо Искандаров]]
| Ізбасары_4         = ''лауазым жойылды, [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы]]ның төрағасы ретінде [[Сафарали Раджабов]]''
| Туған күні      = 5.10.1952
| Туған жері     = [[Данғара]] ауылы, [[Данғара ауданы]], [[Куляб облысы]], [[Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] (қазіргі {{туғанжері|Хатлон облысы|Куляб облысында}}, [[Тәжікстан]])
| Қайтыс болған күні        = 
| Қайтыс болған жері       = 
| Жерленді       = 
| Діні       = [[ислам]]
| Әкесі               = Шариф Рахмонов
| Анасы              = Майрам Шарифова
| Жұбайы            = Азизмо Асадуллаева
| Балалары               = '''ұлдары:'''&lt;br&gt;[[Рустам Эмомали|Рустам]], Сомон&lt;br /&gt;'''қыздары:'''&lt;br&gt;Фируза, [[Озода Рахмон|Озода]], Рухшона, Тахмина, Парвиза, Зарина, Фарзоба
| Партиясы             = [[Тәжікстан Коммунистік партиясы]] (1990–1994)&lt;br&gt;[[Тәжікстан Халық Демократиялық партиясы]] (1994–)
| Білімі        =
| Қолтаңбасы           = Emomali Rahmon signature.png
| Commons            = Emomali Rahmon
| Марапаттары            = 
| Сайты            = [http://www.president.tj president.tj]}}

'''Эмомали Рахмон''' ({{lang-tg|Эмомалӣ Раҳмон}}, туған аты-жөні '''Эмомали Шәріпұлы Рахмонов''', {{lang-tg|Эмомалӣ Шарӣпович Раҳмонов}}, [[5 қазан]] [[1952 жыл]], [[Хатлон облысы]]) — [[тәжікстан]]дық саясаткер, 1994 жылдан бері елдің [[Тәжікстан президенті|Президенті]]. 1998 жылдың 18 наурызынан бері [[Тәжікстан парламенті]]нің көбісін алып жатқан [[Солшылдар|солшыл]] [[Тәжікстан Халық Демократиялық партиясы]]ның басшысы.

Рахмон тұсында Тәжікстанда жеке басына табыну элементтері бар [[Авторитаризм|авторитарлық режим]]ді орнады. Саяси қарсыластар қуғын-сүргінге ұшырайды, адам құқықтары мен бостандықтары қатаң түрде бұзылады, сайлаулар еркін және әділ өтпейді, [[сыбайлас жемқорлық]] пен [[непотизм]] өршіп тұр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theins.ru/politika/186236|title=25 лет режиму Рахмона — коррупция, нищета и диктатура в Таджикистане|author=Алим Шерзамонов|lang=ru|date=2019-11-07|accessdate=2022-12-26|publisher=the Insider ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/tajikistans-eternal-ruler-emomali-rakhmon/a-55234401|title=Tajikistan's eternal ruler Emomali Rakhmon|publisher=[[Неміс толқыны]]|accessdate=2022-12-26|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/the-worlds-enduring-dictators-emomali-rahmon-tajikistan/|title=The World's enduring dictators: Emomali Rahmon, Tajikistan|publisher=CBS News|lang=en|accessdate=2022-12-27}}&lt;/ref&gt; Оның отбасы мүшелері түрлі мемлекеттік қызметтерді атқарады, мысалы [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|ел парламенті]]нің төрағасы және астанасы [[Душанбе]] қаласының төрағасы болып табылатын ұлы [[Рустам Эмомали]].

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}

{{ТМД елдерінің басшылары}}
{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Тәжікстан]]
[[Санат:5 қазанда туғандар]]
[[Санат:Тәжікстан саясаткерлері]]
[[Санат:Тәжікстан президенттері]]
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]

{{stub}}</text>
      <sha1>1mn9aqcyjeaykhbniqlkf7dpcfio9gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Массинг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204742</id>
    <revision>
      <id>3608836</id>
      <parentid>3426126</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T08:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>164355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen Massing.svg]] → [[File:DEU Massing COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>3608836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4625" sha1="274cdgwr8ad89d2n7g7fpq4wso2902n" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Массинг 
 |шынайы атауы            = Massing 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Massing COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=24 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=45 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ротталь-Инн 
 |кестедегі аудан         = Ротталь-Инн (аудан){{!}}Ротталь-Инн 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Йозеф Ауэр 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 112 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 428 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4053 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 08724 
 |пошта индексі           = 84323 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = PAN 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 2 77 133 
 |ортаққордағы санаты     = Massing 
 |сайты                   = http://www.massing.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Массинг''' ({{lang-de|Massing}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Төменгі Бавария (округ)|Төменгі Бавария]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Ротталь-Инн (аудан)|Ротталь-Инн]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4053 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 112 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 2 77 133''. Муниципалитеттің басшысы — Йозеф Ауэр.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.massing.de/ Ресми сайты]

{{Бавария аудандары}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>274cdgwr8ad89d2n7g7fpq4wso2902n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нойхюттен (Төменгі Франкония)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205140</id>
    <revision>
      <id>3608700</id>
      <parentid>2877895</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4948" sha1="0h35cy8lsopr8lu3z7h34w9cutpa74u" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Нойхюттен (Төменгі Франкония) 
 |шынайы атауы            = Neuhütten (Unterfranken 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Neuhütten COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=0 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=25 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Майн-Шпессарт 
 |кестедегі аудан         = Майн-Шпессарт (аудан){{!}}Майн-Шпессарт 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Эдмунд Вирцбергер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5,95 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 270 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1189 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 06020 
 |пошта индексі           = 97843 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = MSP 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 6 77 165 
 |ортаққордағы санаты     = Neuhütten 
 |сайты                   = http://www.neuhuetten.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Нойхюттен (Төменгі Франкония)''' ({{lang-de|Neuhütten (Unterfranken}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Төменгі Франкония (округ)|Төменгі Франкония]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Майн-Шпессарт (аудан)|Майн-Шпессарт]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1189 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 5,95 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 6 77 165''. Муниципалитеттің басшысы — Эдмунд Вирцбергер.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.neuhuetten.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116141417/http://www.neuhuetten.de/ |date=2007-11-16 }}

{{Германия:Майн-Шпессарт ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>0h35cy8lsopr8lu3z7h34w9cutpa74u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нидерайхбах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205166</id>
    <revision>
      <id>3608838</id>
      <parentid>3426348</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>164355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen Von Niederaichbach.png]] → [[File:DEU Niederaichbach COA.svg]] → File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[c::c:GR]])</comment>
      <origin>3608838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4904" sha1="of29i65zxv9n4b76ky4f87cbo55r68z" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Нидерайхбах 
 |шынайы атауы            = Niederaichbach 
 |сурет                   = [[Сурет:Michael Wening Schloss Niederaichbach.jpg|330px]] 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Niederaichbach COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=36 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=19 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ландсхут 
 |кестедегі аудан         = Ландсхут (аудан){{!}}Ландсхут 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 4 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Йозеф Хазельбек 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 34,06 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 376 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3655 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 08702 
 |пошта индексі           = 84100 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = LA 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 2 74 156 
 |ортаққордағы санаты     = Niederaichbach 
 |сайты                   = http://www.niederaichbach.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Нидерайхбах''' ({{lang-de|Niederaichbach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Төменгі Бавария (округ)|Төменгі Бавария]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Ландсхут (аудан)|Ландсхут]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3655 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 34,06 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 2 74 156''. Муниципалитеттің басшысы — Йозеф Хазельбек.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.niederaichbach.de/ Ресми сайты]

{{Бавария аудандары}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>of29i65zxv9n4b76ky4f87cbo55r68z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оберотмарсхаузен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205429</id>
    <revision>
      <id>3608760</id>
      <parentid>3426433</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T23:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4813" sha1="tj262f0p3ec4w23p6u4bqi1si3ai9f6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Оберотмарсхаузен 
 |шынайы атауы            = Oberottmarshausen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Oberottmarshausen.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=14 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=51 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Аугсбург 
 |кестедегі аудан         = Аугсбург (аудан){{!}}Аугсбург 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Герхард Мёснер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 87,60 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 534 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1653 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 08231 
 |пошта индексі           = 86507 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = A 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 7 72 186 
 |ортаққордағы санаты     = Oberottmarshausen 
 |сайты                   = http://www.oberottmarshausen.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Оберотмарсхаузен''' ({{lang-de|Oberottmarshausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Швабия (округ)|Швабия]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Аугсбург (аудан)|Аугсбург]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1653 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 87,60 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 7 72 186''. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Мёснер.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.oberottmarshausen.de/ Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Бавария аудандары}}
{{Германия:Аугсбург ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>tj262f0p3ec4w23p6u4bqi1si3ai9f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оттензос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205474</id>
    <revision>
      <id>3608904</id>
      <parentid>3248079</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T11:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4734" sha1="1wgg199654i9tu9cukdcyo9cizdl1zd" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Оттензос 
 |шынайы атауы            = Ottensoos 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Ottensoos COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=31 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=20 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Нюрнберг 
 |кестедегі аудан         = Нюрнберг (аудан){{!}}Нюрнберг 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Клаус Фальк 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 10,01 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 336 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2062 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 09123 
 |пошта индексі           = 91242 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = LAU 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 5 74 146 
 |ортаққордағы санаты     = Ottensoos 
 |сайты                   = http://www.ottensoos.de 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Оттензос''' ({{lang-de|Ottensoos}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Нюрнберг (аудан)|Нюрнберг]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2062 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 10,01 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 5 74 146''. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Фальк.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.ottensoos.de Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070120163816/http://www.ottensoos.de/ |date=2007-01-20 }}

{{Германия:Нюрнберг ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>1wgg199654i9tu9cukdcyo9cizdl1zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зимбах (Ландау)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208756</id>
    <revision>
      <id>3608833</id>
      <parentid>3425888</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T08:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>164355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen von Simbach.png]] → [[File:DEU Simbach (bei Landau) COA.svg]] → File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[c::c:GR]])</comment>
      <origin>3608833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5305" sha1="66a6rc6wu5uh01lb43d1k85ldrms3mf" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Зимбах (Ландау) 
 |шынайы атауы            = Simbach (bei Landau) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Simbach (bei Landau) COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=34 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=45 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Дингольфинг-Ландау 
 |кестедегі аудан         = Дингольфинг-Ландау (аудан){{!}}Дингольфинг-Ландау 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 5 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Гюнтер Вёль 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 51,23 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 440 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3583 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 09954 
 |пошта индексі           = 94436 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = DGF 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 2 79 135 
 |ортаққордағы санаты     = Simbach (bei Landau) 
 |сайты                   = http://www.markt-simbach.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Зимбах (Ландау)''' ({{lang-de|Simbach (bei Landau)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Төменгі Бавария (округ)|Төменгі Бавария]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Дингольфинг-Ландау (аудан)|Дингольфинг-Ландау]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3583 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 |date=2021-04-28 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 51,23 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 2 79 135''. Муниципалитеттің басшысы — Гюнтер Вёль.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.markt-simbach.de/ Ресми сайты]

{{Бавария аудандары}}
{{Германия:Дингольфинг-Ландау ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>66a6rc6wu5uh01lb43d1k85ldrms3mf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эргольдсбах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209969</id>
    <revision>
      <id>3608835</id>
      <parentid>2887385</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T08:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>164355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Ergoldsbach coat of arms.svg]] → [[File:DEU Ergoldsbach COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>3608835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4565" sha1="buh22g1mokhay905y27bx53nsj0yldv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Эргольдсбах 
 |шынайы атауы            = Ergoldsbach 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Ergoldsbach COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=41 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=12 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ландсхут 
 |кестедегі аудан         = Ландсхут (аудан){{!}}Ландсхут 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Лудвиг Робольд 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 57,06 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 416 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7484 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 08771 
 |пошта индексі           = 84061 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = LA 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 2 74 127 
 |ортаққордағы санаты     = Ergoldsbach 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Эргольдсбах''' ({{lang-de|Ergoldsbach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Төменгі Бавария (округ)|Төменгі Бавария]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Ландсхут (аудан)|Ландсхут]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7484 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 57,06 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 2 74 127''. Муниципалитеттің басшысы — Лудвиг Робольд.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Германия:Ландсхут ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>buh22g1mokhay905y27bx53nsj0yldv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ойссенхайм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209997</id>
    <revision>
      <id>3608765</id>
      <parentid>3430699</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T02:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4653" sha1="8du8kkt53mm5c02iqy4qxc2s5lkj5p9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Ойссенхайм 
 |шынайы атауы            = Eußenheim 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Eußenheim COA.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=59 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=49 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Майн-Шпессарт 
 |кестедегі аудан         = Майн-Шпессарт (аудан){{!}}Майн-Шпессарт 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Дитер Шнайдер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 56,84 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 176–225 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3249 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 09350 
 |пошта индексі           = 97776 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = MSP 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 6 77 127 
 |ортаққордағы санаты     = Eußenheim 
 |сайты                   = http://www.eussenheim.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Ойссенхайм''' ({{lang-de|Eußenheim}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Майн-Шпессарт (аудан)|Майн-Шпессарт]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3249 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 56,84 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 6 77 127''. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Шнайдер.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.eussenheim.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215080936/http://www.eussenheim.de/ |date=2006-12-15 }}

{{Германия:Майн-Шпессарт ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>8du8kkt53mm5c02iqy4qxc2s5lkj5p9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хуттурм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210389</id>
    <revision>
      <id>3608834</id>
      <parentid>1825168</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T08:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>164355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen von Hutthurm.png]] → [[File:DEU Hutthurm COA.svg]] → File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[c::c:GR]])</comment>
      <origin>3608834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4648" sha1="6lic9mwab657owyrnz386cy85vdc6a2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Хуттурм 
 |шынайы атауы            = Hutthurm 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Hutthurm COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=40 |lat_sec=17 
  |lon_dir=E |lon_deg=13 |lon_min=28 |lon_sec=16 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Пассау 
 |кестедегі аудан         = Пассау (аудан){{!}}Пассау 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Херман Бауман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 37.2 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 465 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 5934 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 08505 
 |пошта индексі           = 94116 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = PA 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 2 75 128 
 |ортаққордағы санаты     = Hutthurm 
 |сайты                   = http://www.hutthurm.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Хуттурм''' ({{lang-de|Hutthurm}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Төменгі Бавария (округ)|Төменгі Бавария]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Пассау (аудан)|Пассау]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 5934 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 37.2 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 2 75 128''. Муниципалитеттің басшысы — Херман Бауман.


== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.hutthurm.de/ Ресми сайты]

{{Бавария аудандары}}
{{Германия:Пассау ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>6lic9mwab657owyrnz386cy85vdc6a2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нидеррайсен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214897</id>
    <revision>
      <id>3608608</id>
      <parentid>3574194</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T14:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4490" sha1="8jl7v3e057k5d3055huhs8ee261ub2u" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Нидеррайсен 
 |шынайы атауы            = Niederreißen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=05 |lat_sec=56 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=24 |lon_sec=41 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Веймар 
 |кестедегі аудан         = Веймар (аудан){{!}}Веймар 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Хартмут Прагер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 223 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 212 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 223 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036373 
 |пошта индексі           = 99510 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = AP 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 71 062 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Нидеррайсен''' ({{lang-de|Niederreißen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Веймар (аудан)|Веймар]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 223 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 223 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 71 062''. Муниципалитеттің басшысы — Хартмут Прагер.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001035415/http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |date=2009-10-01 }}

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Веймар ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>8jl7v3e057k5d3055huhs8ee261ub2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нирмсдорф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214903</id>
    <revision>
      <id>3608620</id>
      <parentid>3574199</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4478" sha1="8whj0x1j4npp7y1egmqnvjef8oweenh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Нирмсдорф 
 |шынайы атауы            = Nirmsdorf 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=05 |lat_sec=40 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=28 |lon_sec=13 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Веймар 
 |кестедегі аудан         = Веймар (аудан){{!}}Веймар 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Бригитте Тенцер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2,72 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 200 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 86 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036463 
 |пошта индексі           = 99510 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = AP 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 71 066 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Нирмсдорф''' ({{lang-de|Nirmsdorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Веймар (аудан)|Веймар]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 86 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 2,72 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 71 066''. Муниципалитеттің басшысы — Бригитте Тенцер.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001035415/http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |date=2009-10-01 }}

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Веймар ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>8whj0x1j4npp7y1egmqnvjef8oweenh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оберрайсен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214923</id>
    <revision>
      <id>3608761</id>
      <parentid>3575429</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T23:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4649" sha1="d1ly7nxbpqpe0b0tdcrhcudvsyl5up5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Оберрайсен 
 |шынайы атауы            = Oberreißen 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=05 |lat_sec=14 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=24 |lon_sec=48 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Веймар 
 |кестедегі аудан         = Веймар (аудан){{!}}Веймар 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 10 ауыл 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Юрген Раммельт 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4,98 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 240 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 177 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036373 
 |пошта индексі           = 99510 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = AP 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 71 068 
 |ортаққордағы санаты     = Oberreißen 
 |сайты                   = http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Оберрайсен''' ({{lang-de|Oberreißen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Веймар (аудан)|Веймар]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 177 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 4,98 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 71 068''. Муниципалитеттің басшысы — Юрген Раммельт.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 10 ауылдық округке бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001035415/http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |date=2009-10-01 }}

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Веймар ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>d1ly7nxbpqpe0b0tdcrhcudvsyl5up5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұхаммад Садық Мұхаммад Юсуф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263691</id>
    <revision>
      <id>3608696</id>
      <parentid>2008334</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3356" sha1="jiyyhbee9ltdfalyo8rwwjphz62xf10" xml:space="preserve">Шейх '''Мұхаммад Садық Мұхаммад Юсуф''' (1952) [[Халықаралық Мұсылман Ғалымдары Кеңесі]] (IUMS International Union of Muslim Scholars) ислам ғалымдарының кеңесі.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://onlinehistories.ssrc.org/centralasia/cultural/default.aspx?id=1730 | title = Islamic Cultural Movements - Biographies | accessdate = 2010-12-20 | publisher = [[Social Science Research Council|SSRC]]}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
&lt;!--
He received his primary religious education from his father. After he finished a middle school in 1970, Muhammad-Sodiq was accepted into the [[Mir-i Arab madrassa]] in [[Bukhara]]. He then studied at the [[Higher Islamic Institution]] in [[Tashkent]], finishing with distinction in 1975.

In 1976, Muhammad Sodiq Muhammd Yusuf was admitted to ad-Dawa al-Islami National Islamic University in [[Libya]], which he finished with distinction and a financial award. This period of study exposed him to a future generation of Muslim clerics, mostly from the Arabic world but even reaching to places as far away as Japan.

In 1997 Sheikh Muhammad Sodiq Muhammd Yusuf was put in charge of Muslim countries and federations of the Commonwealth of Independent States within Rabita al-Alam al-Islami ([[Muslim World League]]), an international Islamic organization in [[Saudi Arabia]]. He is a permanent member of the governing council of this organization.

==Writings==
Sheikh wrote many [[Sunni Islam|sunni]] books. From 1994 to 2000 he produced 60 percent of all his published work, including approximately thirty popular articles and twenty-five books and pamphlets. Most were written in [[Uzbek language|Uzbek]], and some were translated into [[Russian language|Russian]]. The [[Kara-Su, Osh|Kara Su]] branch of the press of the Islamic cultural center in [[Osh]], [[Kyrgyzstan]], published most of Muhammad-Sodiq’s writings during that period.

His best books include: ''Tafsiri Hilal'' (Translation and interpretation of the meanings of the Glorious Qur'an, in 6 volumes), ''Hadith wa Hayot'' (Hadith and life, series of books talking about the history and all details of Islam systematically in details, history of all the prophets sent by The Almighty to mankind.., around in 40 volumes.), ''Ruhiy tarbiya'' (Spiritual attitude development/education, 3 volumes), ''Kifoya'' (books on ''[[fiqh]]'', Islamic law, 3 volumes), and many other important books, booklets, audio and video materials in Islam and translations of Imaam Al Buhariy's famous books into Uzbek language. 

In all of his books since 2002 he writes the following credo at the beginning, in the style of an Islamic movement that is seeking to transcend the divisions within the faith:

{{cquote|Our motto: We aspire toward a true faith, toward a pure Islam, we desire to study the Qur'an and Sunna in order to follow them, and we want to spread the study of Islam. We want to follow the true Mujahids—the blessed ancestors (as-Salaf as-Salihun); we want to spread toleration and brotherhood (of Muslims). We also want to eradicate religious illiteracy and to put a stop to our contradictions and splits, to purge our fanaticism, and our sinful affairs.}}
--&gt;

==Сілттемелер==
{{Reflist}}

[[Санат:Ислам]]
[[Санат:Ислам ғұламалары]]</text>
      <sha1>jiyyhbee9ltdfalyo8rwwjphz62xf10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>419723</id>
    <revision>
      <id>3608594</id>
      <parentid>3554757</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпарат жаңартылды</comment>
      <origin>3608594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6369" sha1="42i4qnxabrzhu6oyw16juffoko1ys35" xml:space="preserve">{{Жауынгерлік құралым
 | Атауы               = Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері
 | Шынайы атауы        = 
 | Сурет               = [[Сурет:Emblem-vmsrk.svg|200px]]
 | Сурет ені           = 250px
 | Сурет атауы         = Әскери-теңіз күштерінің танымбелгісі
 | Күндер              = 2 сәуір 1993 жылы
 | Таратылды           = 
 | Елі                 = {{Байрақ|Қазақстан}}
 | Бағынышты           = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|ҚР Қорғаныс министрлігі]] 
 | Кіреді              = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]
 | Түрі                = [[Әскери-теңіз флоты]]
 | Тармағы             = 
 | Рөлі                = 
 | Көлемі              = 3000 адам және 14 кеме&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://qaz.sarbaz.kz/tarikh/4429-kazakstannyn-skeri-teniz-kushterinin-tarikhy-men-bugingi-zhai-kuii-kandai/|title=Қазақстан Әскери-теңіз күштерінің тарихы мен бүгінгі жай-күйі қандай?|publisher=«Сарбаз» әскери порталы|date=2024-05-08|accessdate=2024-11-01}}&lt;/ref&gt;
 | Штаб-пәтері         = [[Ақтау]]
 | Штаб-пәтерінің түрі = 
 | Лақап аты           = 
 | Сәруары             = 
 | Ұраны               = 
 | Реңкі               = {{color box|Yellow}} {{color box|Blue}} {{color box|Black}} {{color box|White}}
 | Маршы               = 
 | Бойтұмары           = 
 | Жабдығы             = 
 | Жабдық түрі         = 
 | Шайқастары          = 
 | Шайқас түрі         = 
 | Марапаттары         = 
 | Сайты               = 
 | ортаққордағы санаты = Kazakh Naval Forces
&lt;!-- Басшылығы --&gt;
 | Командирі1           = генерал-майор Борамбаев Серік
 | Командир атағы1      =
 | Командирі2           = 
 | Командир атағы2      = 
 | Командирі3           = 
 | Командир атағы3      = 
 | Командирі4           = 
 | Командир атағы4      = 
 | Командирі5           = 
 | Командир атағы5      = 
 | Командирі6           = 
 | Командир атағы6      = 
 | Командирі7           = 
 | Командир атағы7      = 
 | Командирі8           = 
 | Командир атағы8      = 
 | Командирі9           = [[Ратмир Әлімханұлы Комратов|Ратмир Комратов]]
 | Командир атағы9      = 
&lt;!-- Айрықшалау белгісі --&gt;
 | Айқындау белгісінің түрі = Әскери-теңіз күштерінің байрағы
 | Айқындау белгісі     = [[Сурет:Naval Ensign of Kazakhstan.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_2 = ӘТК шекара қызметінің байрағы
 | Айқындау белгісі_2   = [[Сурет:Naval Ensign of Kazakhstan Border Service.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_3 = Қазақстан ӘТК гюйсі
 | Айқындау белгісі_3   = [[Сурет:Naval Jack of Kazakhstan.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_4 =
 | Айқындау белгісі_4   =
 | Айқындау белгісінің түрі_5 =
 | Айқындау белгісі_5   =
 | Айқындау белгісінің түрі_6 =
 | Айқындау белгісі_6   =
}}
'''Әскери-теңіз күштері''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|президентінің]] 7 мамыр 2003 жылғы жарлығына сәйкес құрылды. 

Негізгі әскери қимыл аудандары [[Каспий теңізі]] шекара аймақтары. Қазақ әскери-теңіз күштерінің жалпы саны 3,000 адамнан құралады, оған 14 кеме қызметі қызмет көрсетеді.&lt;ref&gt;[[IISS]] 2009 The Military Balance 2010&lt;/ref&gt; 

2011 жылы, [[Ақтау]] қаласында әскери-әуе базасы ашылды. Ақтау қаласындағы 612-ші әуе базасы 12 Су-27 шабуыл ұшақтары,4 Ми-8/17 тікұшақтары және 4 МИ-35М тікұшақтары орналасқан. &lt;ref&gt;Интерфакс-Қазақстан .&lt;/ref&gt;

== Кеме тізімі ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Типі
!Бейнесі
!Техника түрі
!Саны
|-
|[[Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері|«Барс-МО» ]]
|[[Сурет:«Орал».jpg|нобай]]
|Зымырандық-артиллериялық кеме
|4&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_sudov_vms_rk/0-51&lt;/ref&gt;
|-
|Минаға қарсы кемелер - жоба 10750
|
|Минаға қарсы кеме
|1&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|&quot;Си Долфин&quot; санатындағы артиллериялық катер.
|[[Сурет:2010. 7. 동해 한미연합 훈련 Rep. of Korea Navy korea us combine training (7554655104).jpg|нобай]]
|Артиллериялық катер
|3
|-
|&quot;Түркі&quot; санатындағы патрульдік катер
|[[Сурет:TurkeyNavyAB29.jpg|нобай]]
|Патрульдік кеме
|2
|-
|&quot;Жайық&quot; гидрографиялық кемесі
|
|Гидрографиялық кеме
|1
|}
*

*
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Қазақстан әскери-теңіз күштерінің болашақтағы кемелері.
!Типі
!Бейнесі
!Техника түрі
|-
|&quot;Нұр&quot;санатындағы корвет
|
|Корвет
|-
|&quot;Булан&quot;санатындағы күтіп-баптау кемесі
|
|Тасымалдаушы кеме
|}
*

==Сілттемелер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]]</text>
      <sha1>42i4qnxabrzhu6oyw16juffoko1ys35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608595</id>
      <parentid>3608594</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6344" sha1="nxs0achm13947q09y8zwruo1up5k5nw" xml:space="preserve">{{Жауынгерлік құралым
 | Атауы               = Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері
 | Шынайы атауы        = 
 | Сурет               = [[Сурет:Emblem-vmsrk.svg|200px]]
 | Сурет ені           = 250px
 | Сурет атауы         = Әскери-теңіз күштерінің танымбелгісі
 | Күндер              = 2 сәуір 1993 жылы
 | Таратылды           = 
 | Елі                 = {{Байрақ|Қазақстан}}
 | Бағынышты           = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|ҚР Қорғаныс министрлігі]] 
 | Кіреді              = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]
 | Түрі                = [[Әскери-теңіз флоты]]
 | Тармағы             = 
 | Рөлі                = 
 | Көлемі              = 3000 адам және 14 кеме&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://qaz.sarbaz.kz/tarikh/4429-kazakstannyn-skeri-teniz-kushterinin-tarikhy-men-bugingi-zhai-kuii-kandai/|title=Қазақстан Әскери-теңіз күштерінің тарихы мен бүгінгі жай-күйі қандай?|publisher=«Сарбаз» әскери порталы|date=2024-05-08|accessdate=2024-11-01}}&lt;/ref&gt;
 | Штаб-пәтері         = [[Ақтау]]
 | Штаб-пәтерінің түрі = 
 | Лақап аты           = 
 | Сәруары             = 
 | Ұраны               = 
 | Реңкі               = {{color box|Yellow}} {{color box|Blue}} {{color box|Black}} {{color box|White}}
 | Маршы               = 
 | Бойтұмары           = 
 | Жабдығы             = 
 | Жабдық түрі         = 
 | Шайқастары          = 
 | Шайқас түрі         = 
 | Марапаттары         = 
 | Сайты               = 
 | ортаққордағы санаты = Kazakh Naval Forces
&lt;!-- Басшылығы --&gt;
 | Командирі1           =  Канат Ниязбеков
 | Командир атағы1      =
 | Командирі2           = 
 | Командир атағы2      = 
 | Командирі3           = 
 | Командир атағы3      = 
 | Командирі4           = 
 | Командир атағы4      = 
 | Командирі5           = 
 | Командир атағы5      = 
 | Командирі6           = 
 | Командир атағы6      = 
 | Командирі7           = 
 | Командир атағы7      = 
 | Командирі8           = 
 | Командир атағы8      = 
 | Командирі9           = [[Ратмир Әлімханұлы Комратов|Ратмир Комратов]]
 | Командир атағы9      = 
&lt;!-- Айрықшалау белгісі --&gt;
 | Айқындау белгісінің түрі = Әскери-теңіз күштерінің байрағы
 | Айқындау белгісі     = [[Сурет:Naval Ensign of Kazakhstan.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_2 = ӘТК шекара қызметінің байрағы
 | Айқындау белгісі_2   = [[Сурет:Naval Ensign of Kazakhstan Border Service.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_3 = Қазақстан ӘТК гюйсі
 | Айқындау белгісі_3   = [[Сурет:Naval Jack of Kazakhstan.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_4 =
 | Айқындау белгісі_4   =
 | Айқындау белгісінің түрі_5 =
 | Айқындау белгісі_5   =
 | Айқындау белгісінің түрі_6 =
 | Айқындау белгісі_6   =
}}
'''Әскери-теңіз күштері''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|президентінің]] 7 мамыр 2003 жылғы жарлығына сәйкес құрылды. 

Негізгі әскери қимыл аудандары [[Каспий теңізі]] шекара аймақтары. Қазақ әскери-теңіз күштерінің жалпы саны 3,000 адамнан құралады, оған 14 кеме қызметі қызмет көрсетеді.&lt;ref&gt;[[IISS]] 2009 The Military Balance 2010&lt;/ref&gt; 

2011 жылы, [[Ақтау]] қаласында әскери-әуе базасы ашылды. Ақтау қаласындағы 612-ші әуе базасы 12 Су-27 шабуыл ұшақтары,4 Ми-8/17 тікұшақтары және 4 МИ-35М тікұшақтары орналасқан. &lt;ref&gt;Интерфакс-Қазақстан .&lt;/ref&gt;

== Кеме тізімі ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Типі
!Бейнесі
!Техника түрі
!Саны
|-
|[[Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері|«Барс-МО» ]]
|[[Сурет:«Орал».jpg|нобай]]
|Зымырандық-артиллериялық кеме
|4&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_sudov_vms_rk/0-51&lt;/ref&gt;
|-
|Минаға қарсы кемелер - жоба 10750
|
|Минаға қарсы кеме
|1&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|&quot;Си Долфин&quot; санатындағы артиллериялық катер.
|[[Сурет:2010. 7. 동해 한미연합 훈련 Rep. of Korea Navy korea us combine training (7554655104).jpg|нобай]]
|Артиллериялық катер
|3
|-
|&quot;Түркі&quot; санатындағы патрульдік катер
|[[Сурет:TurkeyNavyAB29.jpg|нобай]]
|Патрульдік кеме
|2
|-
|&quot;Жайық&quot; гидрографиялық кемесі
|
|Гидрографиялық кеме
|1
|}
*

*
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Қазақстан әскери-теңіз күштерінің болашақтағы кемелері.
!Типі
!Бейнесі
!Техника түрі
|-
|&quot;Нұр&quot;санатындағы корвет
|
|Корвет
|-
|&quot;Булан&quot;санатындағы күтіп-баптау кемесі
|
|Тасымалдаушы кеме
|}
*

==Сілттемелер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]]</text>
      <sha1>nxs0achm13947q09y8zwruo1up5k5nw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608596</id>
      <parentid>3608595</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7018" sha1="rx0cur6w5uun5jl9q94webt5hzpmcgo" xml:space="preserve">{{Жауынгерлік құралым
 | Атауы               = Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері
 | Шынайы атауы        = 
 | Сурет               = [[Сурет:Emblem-vmsrk.svg|200px]]
 | Сурет ені           = 250px
 | Сурет атауы         = Әскери-теңіз күштерінің танымбелгісі
 | Күндер              = 2 сәуір 1993 жылы
 | Таратылды           = 
 | Елі                 = {{Байрақ|Қазақстан}}
 | Бағынышты           = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|ҚР Қорғаныс министрлігі]] 
 | Кіреді              = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]
 | Түрі                = [[Әскери-теңіз флоты]]
 | Тармағы             = 
 | Рөлі                = 
 | Көлемі              = 3000 адам және 14 кеме&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://qaz.sarbaz.kz/tarikh/4429-kazakstannyn-skeri-teniz-kushterinin-tarikhy-men-bugingi-zhai-kuii-kandai/|title=Қазақстан Әскери-теңіз күштерінің тарихы мен бүгінгі жай-күйі қандай?|publisher=«Сарбаз» әскери порталы|date=2024-05-08|accessdate=2024-11-01}}&lt;/ref&gt;
 | Штаб-пәтері         = [[Ақтау]]
 | Штаб-пәтерінің түрі = 
 | Лақап аты           = 
 | Сәруары             = 
 | Ұраны               = 
 | Реңкі               = {{color box|Yellow}} {{color box|Blue}} {{color box|Black}} {{color box|White}}
 | Маршы               = 
 | Бойтұмары           = 
 | Жабдығы             = 
 | Жабдық түрі         = 
 | Шайқастары          = 
 | Шайқас түрі         = 
 | Марапаттары         = 
 | Сайты               = 
 | ортаққордағы санаты = Kazakh Naval Forces
&lt;!-- Басшылығы --&gt;
 | Командирі1           =  Канат Ниязбеков
 | Командир атағы1      =
 | Командирі2           = 
 | Командир атағы2      = 
 | Командирі3           = 
 | Командир атағы3      = 
 | Командирі4           = 
 | Командир атағы4      = 
 | Командирі5           = 
 | Командир атағы5      = 
 | Командирі6           = 
 | Командир атағы6      = 
 | Командирі7           = 
 | Командир атағы7      = 
 | Командирі8           = 
 | Командир атағы8      = 
 | Командирі9           = [[Ратмир Әлімханұлы Комратов|Ратмир Комратов]]
 | Командир атағы9      = 
&lt;!-- Айрықшалау белгісі --&gt;
 | Айқындау белгісінің түрі = Әскери-теңіз күштерінің байрағы
 | Айқындау белгісі     = [[Сурет:Naval Ensign of Kazakhstan.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_2 = ӘТК шекара қызметінің байрағы
 | Айқындау белгісі_2   = [[Сурет:Naval Ensign of Kazakhstan Border Service.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_3 = Қазақстан ӘТК гюйсі
 | Айқындау белгісі_3   = [[Сурет:Naval Jack of Kazakhstan.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_4 =
 | Айқындау белгісі_4   =
 | Айқындау белгісінің түрі_5 =
 | Айқындау белгісі_5   =
 | Айқындау белгісінің түрі_6 =
 | Айқындау белгісі_6   =
}}
'''Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. 1993 жылғы 2 сәуірде Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан Республикасы Әскери-теңіз күштерін құру туралы» жарлыққа қол қойды. Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 7 мамырдағы №1085 Жарлығымен Әскери-теңіз күштері Қарулы Күштердің дербес түрі болып бөлініп шығарылды.

[[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|президентінің]] 7 мамыр 2003 жылғы жарлығына сәйкес құрылды. 

Негізгі әскери қимыл аудандары [[Каспий теңізі]] шекара аймақтары. Қазақ әскери-теңіз күштерінің жалпы саны 3,000 адамнан құралады, оған 14 кеме қызметі қызмет көрсетеді.&lt;ref&gt;[[IISS]] 2009 The Military Balance 2010&lt;/ref&gt; 

2011 жылы, [[Ақтау]] қаласында әскери-әуе базасы ашылды. Ақтау қаласындағы 612-ші әуе базасы 12 Су-27 шабуыл ұшақтары,4 Ми-8/17 тікұшақтары және 4 МИ-35М тікұшақтары орналасқан. &lt;ref&gt;Интерфакс-Қазақстан .&lt;/ref&gt;

== Кеме тізімі ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Типі
!Бейнесі
!Техника түрі
!Саны
|-
|[[Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері|«Барс-МО» ]]
|[[Сурет:«Орал».jpg|нобай]]
|Зымырандық-артиллериялық кеме
|4&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_sudov_vms_rk/0-51&lt;/ref&gt;
|-
|Минаға қарсы кемелер - жоба 10750
|
|Минаға қарсы кеме
|1&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|&quot;Си Долфин&quot; санатындағы артиллериялық катер.
|[[Сурет:2010. 7. 동해 한미연합 훈련 Rep. of Korea Navy korea us combine training (7554655104).jpg|нобай]]
|Артиллериялық катер
|3
|-
|&quot;Түркі&quot; санатындағы патрульдік катер
|[[Сурет:TurkeyNavyAB29.jpg|нобай]]
|Патрульдік кеме
|2
|-
|&quot;Жайық&quot; гидрографиялық кемесі
|
|Гидрографиялық кеме
|1
|}
*

*
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Қазақстан әскери-теңіз күштерінің болашақтағы кемелері.
!Типі
!Бейнесі
!Техника түрі
|-
|&quot;Нұр&quot;санатындағы корвет
|
|Корвет
|-
|&quot;Булан&quot;санатындағы күтіп-баптау кемесі
|
|Тасымалдаушы кеме
|}
*

==Сілттемелер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]]</text>
      <sha1>rx0cur6w5uun5jl9q94webt5hzpmcgo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608597</id>
      <parentid>3608596</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7020" sha1="beczy3r0bie7kub899qgtye941bliaz" xml:space="preserve">{{Жауынгерлік құралым
 | Атауы               = Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері
 | Шынайы атауы        = 
 | Сурет               = [[Сурет:Emblem-vmsrk.svg|200px]]
 | Сурет ені           = 250px
 | Сурет атауы         = Әскери-теңіз күштерінің танымбелгісі
 | Күндер              = 2 сәуір 1993 жылы
 | Таратылды           = 
 | Елі                 = {{Байрақ|Қазақстан}}
 | Бағынышты           = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|ҚР Қорғаныс министрлігі]] 
 | Кіреді              = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]
 | Түрі                = [[Әскери-теңіз флоты]]
 | Тармағы             = 
 | Рөлі                = 
 | Көлемі              = 3000 адам және 14 кеме&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://qaz.sarbaz.kz/tarikh/4429-kazakstannyn-skeri-teniz-kushterinin-tarikhy-men-bugingi-zhai-kuii-kandai/|title=Қазақстан Әскери-теңіз күштерінің тарихы мен бүгінгі жай-күйі қандай?|publisher=«Сарбаз» әскери порталы|date=2024-05-08|accessdate=2024-11-01}}&lt;/ref&gt;
 | Штаб-пәтері         = [[Ақтау]]
 | Штаб-пәтерінің түрі = 
 | Лақап аты           = 
 | Сәруары             = 
 | Ұраны               = 
 | Реңкі               = {{color box|Yellow}} {{color box|Blue}} {{color box|Black}} {{color box|White}}
 | Маршы               = 
 | Бойтұмары           = 
 | Жабдығы             = 
 | Жабдық түрі         = 
 | Шайқастары          = 
 | Шайқас түрі         = 
 | Марапаттары         = 
 | Сайты               = 
 | ортаққордағы санаты = Kazakh Naval Forces
&lt;!-- Басшылығы --&gt;
 | Командирі1           =  Канат Ниязбеков
 | Командир атағы1      =
 | Командирі2           = 
 | Командир атағы2      = 
 | Командирі3           = 
 | Командир атағы3      = 
 | Командирі4           = 
 | Командир атағы4      = 
 | Командирі5           = 
 | Командир атағы5      = 
 | Командирі6           = 
 | Командир атағы6      = 
 | Командирі7           = 
 | Командир атағы7      = 
 | Командирі8           = 
 | Командир атағы8      = 
 | Командирі9           = [[Ратмир Әлімханұлы Комратов|Ратмир Комратов]]
 | Командир атағы9      = 
&lt;!-- Айрықшалау белгісі --&gt;
 | Айқындау белгісінің түрі = Әскери-теңіз күштерінің байрағы
 | Айқындау белгісі     = [[Сурет:Naval Ensign of Kazakhstan.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_2 = ӘТК шекара қызметінің байрағы
 | Айқындау белгісі_2   = [[Сурет:Naval Ensign of Kazakhstan Border Service.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_3 = Қазақстан ӘТК гюйсі
 | Айқындау белгісі_3   = [[Сурет:Naval Jack of Kazakhstan.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_4 =
 | Айқындау белгісі_4   =
 | Айқындау белгісінің түрі_5 =
 | Айқындау белгісі_5   =
 | Айқындау белгісінің түрі_6 =
 | Айқындау белгісі_6   =
}}
'''Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. 

1993 жылғы 2 сәуірде Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан Республикасы Әскери-теңіз күштерін құру туралы» жарлыққа қол қойды. Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 7 мамырдағы №1085 Жарлығымен Әскери-теңіз күштері Қарулы Күштердің дербес түрі болып бөлініп шығарылды.

[[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|президентінің]] 7 мамыр 2003 жылғы жарлығына сәйкес құрылды. 

Негізгі әскери қимыл аудандары [[Каспий теңізі]] шекара аймақтары. Қазақ әскери-теңіз күштерінің жалпы саны 3,000 адамнан құралады, оған 14 кеме қызметі қызмет көрсетеді.&lt;ref&gt;[[IISS]] 2009 The Military Balance 2010&lt;/ref&gt; 

2011 жылы, [[Ақтау]] қаласында әскери-әуе базасы ашылды. Ақтау қаласындағы 612-ші әуе базасы 12 Су-27 шабуыл ұшақтары,4 Ми-8/17 тікұшақтары және 4 МИ-35М тікұшақтары орналасқан. &lt;ref&gt;Интерфакс-Қазақстан .&lt;/ref&gt;

== Кеме тізімі ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Типі
!Бейнесі
!Техника түрі
!Саны
|-
|[[Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері|«Барс-МО» ]]
|[[Сурет:«Орал».jpg|нобай]]
|Зымырандық-артиллериялық кеме
|4&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_sudov_vms_rk/0-51&lt;/ref&gt;
|-
|Минаға қарсы кемелер - жоба 10750
|
|Минаға қарсы кеме
|1&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|&quot;Си Долфин&quot; санатындағы артиллериялық катер.
|[[Сурет:2010. 7. 동해 한미연합 훈련 Rep. of Korea Navy korea us combine training (7554655104).jpg|нобай]]
|Артиллериялық катер
|3
|-
|&quot;Түркі&quot; санатындағы патрульдік катер
|[[Сурет:TurkeyNavyAB29.jpg|нобай]]
|Патрульдік кеме
|2
|-
|&quot;Жайық&quot; гидрографиялық кемесі
|
|Гидрографиялық кеме
|1
|}
*

*
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Қазақстан әскери-теңіз күштерінің болашақтағы кемелері.
!Типі
!Бейнесі
!Техника түрі
|-
|&quot;Нұр&quot;санатындағы корвет
|
|Корвет
|-
|&quot;Булан&quot;санатындағы күтіп-баптау кемесі
|
|Тасымалдаушы кеме
|}
*

==Сілттемелер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]]</text>
      <sha1>beczy3r0bie7kub899qgtye941bliaz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608598</id>
      <parentid>3608597</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6744" sha1="q7tkbvo5opp6lipkhmwe3uzfdzeqs13" xml:space="preserve">{{Жауынгерлік құралым
 | Атауы               = Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері
 | Шынайы атауы        = 
 | Сурет               = [[Сурет:Emblem-vmsrk.svg|200px]]
 | Сурет ені           = 250px
 | Сурет атауы         = Әскери-теңіз күштерінің танымбелгісі
 | Күндер              = 2 сәуір 1993 жылы
 | Таратылды           = 
 | Елі                 = {{Байрақ|Қазақстан}}
 | Бағынышты           = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|ҚР Қорғаныс министрлігі]] 
 | Кіреді              = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]
 | Түрі                = [[Әскери-теңіз флоты]]
 | Тармағы             = 
 | Рөлі                = 
 | Көлемі              = 3000 адам және 14 кеме&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://qaz.sarbaz.kz/tarikh/4429-kazakstannyn-skeri-teniz-kushterinin-tarikhy-men-bugingi-zhai-kuii-kandai/|title=Қазақстан Әскери-теңіз күштерінің тарихы мен бүгінгі жай-күйі қандай?|publisher=«Сарбаз» әскери порталы|date=2024-05-08|accessdate=2024-11-01}}&lt;/ref&gt;
 | Штаб-пәтері         = [[Ақтау]]
 | Штаб-пәтерінің түрі = 
 | Лақап аты           = 
 | Сәруары             = 
 | Ұраны               = 
 | Реңкі               = {{color box|Yellow}} {{color box|Blue}} {{color box|Black}} {{color box|White}}
 | Маршы               = 
 | Бойтұмары           = 
 | Жабдығы             = 
 | Жабдық түрі         = 
 | Шайқастары          = 
 | Шайқас түрі         = 
 | Марапаттары         = 
 | Сайты               = 
 | ортаққордағы санаты = Kazakh Naval Forces
&lt;!-- Басшылығы --&gt;
 | Командирі1           =  Канат Ниязбеков
 | Командир атағы1      =
 | Командирі2           = 
 | Командир атағы2      = 
 | Командирі3           = 
 | Командир атағы3      = 
 | Командирі4           = 
 | Командир атағы4      = 
 | Командирі5           = 
 | Командир атағы5      = 
 | Командирі6           = 
 | Командир атағы6      = 
 | Командирі7           = 
 | Командир атағы7      = 
 | Командирі8           = 
 | Командир атағы8      = 
 | Командирі9           = [[Ратмир Әлімханұлы Комратов|Ратмир Комратов]]
 | Командир атағы9      = 
&lt;!-- Айрықшалау белгісі --&gt;
 | Айқындау белгісінің түрі = Әскери-теңіз күштерінің байрағы
 | Айқындау белгісі     = [[Сурет:Naval Ensign of Kazakhstan.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_2 = ӘТК шекара қызметінің байрағы
 | Айқындау белгісі_2   = [[Сурет:Naval Ensign of Kazakhstan Border Service.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_3 = Қазақстан ӘТК гюйсі
 | Айқындау белгісі_3   = [[Сурет:Naval Jack of Kazakhstan.svg|150px]]
 | Айқындау белгісінің түрі_4 =
 | Айқындау белгісі_4   =
 | Айқындау белгісінің түрі_5 =
 | Айқындау белгісі_5   =
 | Айқындау белгісінің түрі_6 =
 | Айқындау белгісі_6   =
}}
'''Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері''' — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің бір түрі. 

1993 жылғы 2 сәуірде Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан Республикасы Әскери-теңіз күштерін құру туралы» жарлыққа қол қойды.

[[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|президентінің]] 7 мамыр 2003 жылғы жарлығына сәйкес құрылды. 

Негізгі әскери қимыл аудандары [[Каспий теңізі]] шекара аймақтары. Қазақ әскери-теңіз күштерінің жалпы саны 3,000 адамнан құралады, оған 14 кеме қызметі қызмет көрсетеді.&lt;ref&gt;[[IISS]] 2009 The Military Balance 2010&lt;/ref&gt; 

2011 жылы, [[Ақтау]] қаласында әскери-әуе базасы ашылды. Ақтау қаласындағы 612-ші әуе базасы 12 Су-27 шабуыл ұшақтары,4 Ми-8/17 тікұшақтары және 4 МИ-35М тікұшақтары орналасқан. &lt;ref&gt;Интерфакс-Қазақстан .&lt;/ref&gt;

== Кеме тізімі ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Типі
!Бейнесі
!Техника түрі
!Саны
|-
|[[Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері|«Барс-МО» ]]
|[[Сурет:«Орал».jpg|нобай]]
|Зымырандық-артиллериялық кеме
|4&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_sudov_vms_rk/0-51&lt;/ref&gt;
|-
|Минаға қарсы кемелер - жоба 10750
|
|Минаға қарсы кеме
|1&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|&quot;Си Долфин&quot; санатындағы артиллериялық катер.
|[[Сурет:2010. 7. 동해 한미연합 훈련 Rep. of Korea Navy korea us combine training (7554655104).jpg|нобай]]
|Артиллериялық катер
|3
|-
|&quot;Түркі&quot; санатындағы патрульдік катер
|[[Сурет:TurkeyNavyAB29.jpg|нобай]]
|Патрульдік кеме
|2
|-
|&quot;Жайық&quot; гидрографиялық кемесі
|
|Гидрографиялық кеме
|1
|}
*

*
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Қазақстан әскери-теңіз күштерінің болашақтағы кемелері.
!Типі
!Бейнесі
!Техника түрі
|-
|&quot;Нұр&quot;санатындағы корвет
|
|Корвет
|-
|&quot;Булан&quot;санатындағы күтіп-баптау кемесі
|
|Тасымалдаушы кеме
|}
*

==Сілттемелер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]]</text>
      <sha1>q7tkbvo5opp6lipkhmwe3uzfdzeqs13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нор (департамент)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479744</id>
    <revision>
      <id>3608722</id>
      <parentid>3558926</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2787" sha1="0ctgugfm0927ilzoajpnuj9tx5wmk8i" xml:space="preserve">'''Нор''' ({{lang-fr|Nord}}, тура мағынасында&amp;nbsp;— «солтүстік»)&amp;nbsp;— [[Франция]]ның солтүстігіндегі департамент, [[Нор-Па-де-Кале]] аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі&amp;nbsp;— 59. Әкімшілік орталығы — [[Лилль]]. Департаменттің оңтүстік бөлігінде француз тілінің «ш’ти» ({{lang-fr|le ch'ti}}) деп аталатын пикарди диалектісін қолданады.
[[Сурет:Lille, Hôtel de la Préfecture du Nord (Fiche Mérimée PA00107725)..jpg|нобай|Здание префектуры департамента Нор в Лилле.]]

== Географиясы ==
Жер аумағы 5743 км². Нор департаменті [[Па-де-Кале (департамент)|Па-де-Кале]] және [[Эна (департамент)|Эна]] департаменттерімен, [[Бельгия]]мен шектеседі. Солтүстігінен Соллтүстік теңіз шайып жатыр.

Департамент арқылы [[Изер (өзен)|Изер]], [[Лис (өзен)|Лис]], [[Шельда|Шельда (Эско)]], Скарп, [[Самбра (өзен)|Самбра]] өзені ағып өтеді.

=== Әкімшілік-аумақтық бөлінісі ===
Департамент 6 округ, 79 кантон және 652 коммунаны қосады.

== Тарихы ==
Нор&amp;nbsp;— [[1790]] ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. 

== Экономикасы ==
Нор XIX ғасырда Франциядағы өндіріс төңкерісінің локомотиві болған, алайда [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде қатты зардап шеккен болатын.

== Тағы қараңыз ==
* [[Нор департаментінің коммуналары]]

== Сілтемелер ==
* [http://www.nord.pref.gouv.fr/ Prefecture website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614205249/http://www.nord.pref.gouv.fr/ |date=2011-06-14 }} (in French)
* [http://www.cg59.fr/ Conseil Général website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000818075326/http://www.cg59.fr/ |date=2000-08-18 }} (in French)
* [http://dmoz.org/Regional/Europe/France/Regions/Nord-Tas-de-Calais/Nord/ links DMOZ] (in English)&amp;nbsp;— [[Ашық Тізімдеме Жобасы]]

{{france-geo-stub}}
{{Франция департаменттері}}
{{Нор департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Нор|*]]</text>
      <sha1>0ctgugfm0927ilzoajpnuj9tx5wmk8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эквадор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>487392</id>
    <revision>
      <id>3608733</id>
      <parentid>3146403</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T18:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6987" sha1="gzzrm8qa2mxp90iysxh4zyitvk6mni4" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы        = Эквадор Республикасы
 |Шынайы атауы   = República del Ecuador &lt;br /&gt;Ikwadur Republika
 |Атау септігі       = 
 |Елтаңба                    = 
 |Байрақ                    = 
 |Ұраны                   = Dios, patria y libertad
 |Әнұранның аты          = Salve, Oh Patria
 |Аудио = 
  |Картада = ECU orthographic.svg
  |карта тақырыбы = Батыс полюс картасында
 |lat_dir =S |lat_deg =1 |lat_min =24 |lat_sec = 0
 |lon_dir =W |lon_deg =78 |lon_min =28 |lon_sec = 0
 |region                 = EC
 |CoordScale             = 5000000
 |Тілдері             = [[испан тілі]], [[Кичуа тілі|кичуа]], [[Шуар (тіл)|шуар]]
 |Мемлекеттік діні = Зайырлы мемлекет
 |Үкімет түрі         = [[Президенттік республика]]
 |Құрылды       =
 |Тәуелсіздік күні      = [[24 мамыр]] [[1822 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды        = [[Испания]]дан
 |Астанасы                 = [[Кито]]
 |Ірі қалалары       = Кито, [[Гуаякиль]]
 |Басшы қызметі = [[Эквадор президенті|Президенті]]&lt;br /&gt;Вице-президенті 
 |Басшылары            =  [[Даниэль Нобоа]]&lt;br /&gt;Мария Хосе Пинто
 |Жер аумағы              = 283 561&lt;ref name=&quot;CIAfactbook&quot;&gt;{{cite web|title=Ecuador-Geography|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html|website=CIA World Factbook|publisher=United States Central Intelligence Agency|accessdate=6 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20091006130108/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html|archive-date=October 6, 2009|dead-url=no|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;
 |Жер аумағы бойынша орны     = 73-ші
 |Судың үлесі            = 5
 |Этнохороним             = 
  |Жұрты              = 16 385 068
  |Халық саны бойынша орны     = 66-шы
  |Сарап жылы             = 2016
  |Санақ бойынша халық саны  = 14 483 499
  |Санақ жылы           = 2010
  |Халық тығыздығы    = 58,95
  |Тығыздық бойынша орны     = 151-ші
 |ЖІӨ (АҚТ)             = 202,043 млрд.
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы  = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны        = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 11,701&lt;ref&gt;https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=26&amp;pr.y=13&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=248&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=&lt;/ref&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 
 |ЖІӨ (номинал)         = 106,289 млрд.
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 6,155&lt;ref&gt;https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=26&amp;pr.y=13&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=248&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=&lt;/ref&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 
 |АДИ                    = {{өсім}} 0,752&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2018_statistical_annex.pdf |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=September 14, 2018 |publisher=United Nations Development Programme }}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі       = 2017
 |АДИ бойынша орны           = 86-шы
 |АДИ деңгейі            = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;жоғары&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы            = 
 |Валютасы                  = [[АҚШ доллары]]
 |Интернет үйшігі            = 
 |ISO                     = 
 |Телефон коды          = 593
 |Уақыт белдеуі            = -5
 |Түсініктемелер              = 
}}
'''Эквадор''' ({{lang-es|Ecuador}}), ресми атауы '''Эквадор Республикасы''' ({{lang-es|República del Ecuador}} {{IPA|[reˈpuβlika ðel ekwaˈðor]}}) — мемлекет, Оңтүстік Американың солтүстік-батысында орналасқан. Испан тілінен аударғанда «экватор» деген мағынаны білдіреді.

Батысында [[Тынық мұхит]]ы шайып тұр, солтүстігінде [[Колумбия]]мен, ал шығыс пен оңтүстігінде [[Перу]]мен шекаралас. Эквадордың құрамына Галопогостық аралдар кіреді. Халққы 17,8 млн адам (2021).

== Тарихы ==
=== Испандық отарлауға дейiн ===
Қазіргі Эквадордың аумағында әр түрлi [[Үндістер|үндiс]] тайпалары өмiр сүрдi - кара, киту, тумбе, каньяри және басқа. Оларлар жануарларды аулады, балықшылық және егiншiлiкпен айналысты.

Б.з. 1-шi мыңжылдық соңында жағалауда тұрған «кара» үндіс тайпасы, таулы аймақтарға шабуыл жасап, басып алды. Ондағы «киту» және т.б. тайпалардың көзін жойды. Кейіннен олар жаңа мемлекетті ашты, оны латынамерикалық әдебиетінде «Киту патшалығы» деп атайды. Біртіндеп ол нағыз мемлекетке айнала бастады.

XV ғасырда(1460 жылдар) «Киту патшалығы» Тауантинсуйу инктер тайпасымен жаулап алынды(жаулап алу 15 жыл созылды). Инктер мемлекетінің көп бөлігін кечуа үндіс тайпасы құрады. Жаулап алу нәтижесінде қазіргі Эквадор аймаіында кечуа тілі үндіс тілінде ең қатты тараған тіл болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}
{{уики}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Эквадор
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Оңтүстік Америка елдері
 |Америка мемлекеттері ұйымы
 |Анд қоғамы
 |Оңтүстік Америка ұлттары одағы
 |Меркосур
}}

[[Санат:Эквадор|*]]</text>
      <sha1>gzzrm8qa2mxp90iysxh4zyitvk6mni4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қоянды (Ақмола облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488462</id>
    <revision>
      <id>3608708</id>
      <parentid>3608097</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[User talk:RaiymbekZh|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3571008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8193" sha1="29iw9dbwz350uzr6riskjw6b37z83te" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 =Ауыл
|атауы                 =Қоянды
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          = Ауылдық әкімдік орталығы 
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені                  =    
  |lat_deg =51 |lat_min = 16|lat_sec = 26
 |lon_deg =71|lon_min = 38|lon_sec =52
  |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Ақмола облысы
|кестедегі облыс         = Ақмола облысы{{!}}Ақмола
|ауданы                  = Целиноград ауданы
|кестедегі аудан         = Целиноград ауданы{{!}}Целиноград 
|мекен түрі              = ауыл{{!}}Ауылдық әкімдігі
|мекені                  = Қоянды ауылдық әкімдігі{{!}}Қоянды
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         = 1875  
|алғашқы дерек           = 1910 
|бұрынғы атаулары        =
* Қоянды-Өзек (..–1921 ж.)
* Боғыявлен (1921-1935 ж.)
* Қояндинское (1935-1997 жж.)  
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны         =        {{өсім}}25000 
  |санақ жылы             = [[2023 жыл|2023]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}
{{мағына|Қоянды}} 
'''Қоянды''' — [[Ақмола облысы]] [[Целиноград ауданы]]на 1875 жылы құрылған қарасты ауыл. [[2007 жыл]]ы 7–ші мамырдан бастап, құрылған [[Қоянды ауылдық әкімдігі]] орталығы.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V07B0003219 Ерейментау және Целиноград аудандары бойынша Ақмола облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы]&lt;/ref&gt;

== Географиялық орны ==
[[Астана]] қаласынан солтүстік–шығыс бағытта 18 шақырым қашықтықта орналасқан.

== Тарихы ==
1875 жылы, Ақмоланың жаныңда Қоянды-Өзек ауылы құрылды.&lt;ref&gt;Ақмола уезінің картасы — 1910 жыл&lt;/ref&gt; 1921 жылы Боғыявлен ауылы болып қайта құрылды.&lt;ref&gt;Бүкілодақтық карта — 1927 жыл&lt;/ref&gt; 1935 жылы Қоянды ауылы болып өзгертілді.&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/24542 Қоянды ауылының тарихы]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Миллиондық-Бүкілодақтық карта — 1937 жыл&lt;/ref&gt;

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||319||{{өсім}}2954 ||{{өсім}}12674 ||323,1 ||1537 ||{{өсім}}7762 ||309,8 ||1417 ||{{өсім}}4912 ||337,5
|}

'''Оралмандар легi Қояндыға шоғырлануы'''&lt;br&gt;
2003 жылы Нұқ Оразханның басшылығымен оралмандар легi Қояндыға шоғырлана бастаған. 2003–2008 жылдарда ауыл әкiмдiгiнде жер телiмiн алуға 5013 арыз тiркелiптi. Жер телiмiн алған 1313 адамның 861-i&lt;br&gt; оралмандар. Жер құжатын ала алмай жүрген 134 адам. &quot;Қояндыдағы даудың басы 2004 жылы сол кездегi &quot;Көшi-қон және демография&quot; агенттiгiнiң төрайымы, қазiр &quot;Руханият&quot; партиясының жетекшiсi А.Жағанова&lt;br&gt; мен сол кездегi Астана қаласы әкiмiнiң орынбасары болған, қазiргi Мәжiлiс депутаты Т. Мұхамеджановтардың арнайы ат басын бұрып, оралмандарға арналған 96 гектар жердiң қазығын қағудан басталды&quot; – дейдi&lt;br&gt; жергiлiктi халық.

'''Ауылдың жағдайы'''&lt;br&gt;
Ауылда жергiлiктi әкiмдiк пен мектептен басқа әлеуметтiк ғимарат жоқ. 50 оқушыға арналған мектепте 212 бала оқиды. Мектеп тоғызжылдық. Бұрынғы балабақшаның ғимараты. Ескi ғимаратта оқушылар&lt;br&gt; сығылысып, бiр партада үш-төрттен оқып келiптi. 2009–2011 жылдары 900 орындық мектеп салынады деп жоспарланған екен. Халықты қинайтын автобус қатынасы, медициналық көмек көрсету, ауызсу, жарық,&lt;br&gt; бiлiм алу, жер мәселелерi. №38 қалалық автобусының Қояндыға қатынай бастағанына бiр айдан асты. Қалалық емхананың дәрiгерлерi де айына бiр рет келiп, медициналық қызмет көрсете бастаған. Таяуда&lt;br&gt; дәрiхана ашылмақшы. Ауызсу мәселесi мүлдем шешiлмеген. Суды қаладағысы қаладан, даладағы жұрт даладан тасиды. Ауыл әкiмдiгiнiң жанында елдi электрмен қамтамасыз ететiн трансформатор орналасқан.&lt;br&gt; Қалтасы қалың халық 80000–120000 теңгеге электр жарығын тарттырып алса, күнкөрiсi төмендер арзан бағаға заңсыз тартылған электрмен күн көруде. Заңсыздықтың соңы жақсылыққа әкелмейтiнiн жақында 29&lt;br&gt; жасар келiншектiң токқа соғылып қайтыс болғаны дәлелдеп отыр. Ауыл әкiмiнiң сөзiне сенсек, жарты жылда үлкен трансформатор салынбақ екен. Ауылда 40-тан аса телефон тетiгi бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Целиноград ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Целиноград ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>29iw9dbwz350uzr6riskjw6b37z83te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3608837</id>
      <parentid>3608323</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3608837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17098" sha1="pkx19dvwkmxmf2z5zwlcs8qylgr5yn6" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35227]||623||26||18||263||28||3||34090||8||0||168||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2564]||267||7||6||318||8||14||1933||0||4||7||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1168]||37||0||0||11||17||0||1092||0||0||11||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 828]||116||89||10||13||13||2||559||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 444]||1||0||0||16||3||2||402||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 363]||15||0||7||22||4||1||299||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 72]||0||0||0||3||0||0||62||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>pkx19dvwkmxmf2z5zwlcs8qylgr5yn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3608574</id>
      <parentid>3608037</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3608574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14989" sha1="raa674yaxoeuw75y8rtiaf0sahtbxwt" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3089}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1694}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 3 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1540}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:1201}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:487}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 6 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}}
|-
| 7 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 8 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:225}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}}
|-
| 9 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 10 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:178}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}}
|-
| 11 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:170}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 12 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|Almatrkh}}
|-
| 13 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:138}}]] || {{Permissions|Салиха}}
|-
| 14 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|Aldogarov}}
|-
| 15 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:119}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 16 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:119}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 17 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:110}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 18 || [[User:Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] || [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|{{formatnum:110}}]] || {{Permissions|Madeniet Baskarmasy}}
|-
| 19 || [[User:Jumadulla1997|Jumadulla1997]] || [[Special:Contributions/Jumadulla1997|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Jumadulla1997}}
|-
| 20 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}}
|-
| 21 || [[User:Гулмира Исатай|Гулмира Исатай]] || [[Special:Contributions/Гулмира Исатай|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Гулмира Исатай}}
|-
| 22 || [[User:Әйгерім Дәуітбекқызы|Әйгерім Дәуітбекқызы]] || [[Special:Contributions/Әйгерім Дәуітбекқызы|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Әйгерім Дәуітбекқызы}}
|-
| 23 || [[User:Janugyl|Janugyl]] || [[Special:Contributions/Janugyl|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Janugyl}}
|-
| 24 || [[User:Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] || [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Нұрсүлу Нұрым}}
|-
| 25 || [[User:Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] || [[Special:Contributions/Сауле Жантелиева|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Сауле Жантелиева}}
|-
| 26 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:81}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 27 || [[User:Айжан Жарылқасынқызы|Айжан Жарылқасынқызы]] || [[Special:Contributions/Айжан Жарылқасынқызы|{{formatnum:77}}]] || {{Permissions|Айжан Жарылқасынқызы}}
|-
| 28 || [[User:Мүсірманқұлқызы Қаракөз|Мүсірманқұлқызы Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Мүсірманқұлқызы Қаракөз|{{formatnum:72}}]] || {{Permissions|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}}
|-
| 29 || [[User:Nurdaulet12|Nurdaulet12]] || [[Special:Contributions/Nurdaulet12|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Nurdaulet12}}
|-
| 30 || [[User:Төлеген Мереке|Төлеген Мереке]] || [[Special:Contributions/Төлеген Мереке|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Төлеген Мереке}}
|-
| 31 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Ashina}}
|-
| 32 || [[User:Айдос Қаракөз|Айдос Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Айдос Қаракөз|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Айдос Қаракөз}}
|-
| 33 || [[User:С.Жания|С.Жания]] || [[Special:Contributions/С.Жания|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|С.Жания}}
|-
| 34 || [[User:Нурулла Жанар|Нурулла Жанар]] || [[Special:Contributions/Нурулла Жанар|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Нурулла Жанар}}
|-
| 35 || [[User:Aralim|Aralim]] || [[Special:Contributions/Aralim|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Aralim}}
|-
| 36 || [[User:Арнұр Б|Арнұр Б]] || [[Special:Contributions/Арнұр Б|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Арнұр Б}}
|-
| 37 || [[User:Оразбаева Жанна|Оразбаева Жанна]] || [[Special:Contributions/Оразбаева Жанна|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Оразбаева Жанна}}
|-
| 38 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Madi Dos}}
|-
| 39 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}}
|-
| 40 || [[User:Абилмансур706|Абилмансур706]] || [[Special:Contributions/Абилмансур706|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Абилмансур706}}
|-
| 41 || [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] || [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Таттибаева Гулжас}}
|-
| 42 || [[User:Джунусбеков Марат|Джунусбеков Марат]] || [[Special:Contributions/Джунусбеков Марат|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Джунусбеков Марат}}
|-
| 43 || [[User:Kuralbayev Almas|Kuralbayev Almas]] || [[Special:Contributions/Kuralbayev Almas|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kuralbayev Almas}}
|-
| 44 || [[User:Әмина Н|Әмина Н]] || [[Special:Contributions/Әмина Н|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Әмина Н}}
|-
| 45 || [[User:Тарлан1488|Тарлан1488]] || [[Special:Contributions/Тарлан1488|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Тарлан1488}}
|-
| 46 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Wikuiser}}
|-
| 47 || [[User:Шерзод Раманкулов|Шерзод Раманкулов]] || [[Special:Contributions/Шерзод Раманкулов|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Шерзод Раманкулов}}
|-
| 48 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}}
|-
| 49 || [[User:Gulnazira.koshanova|Gulnazira.koshanova]] || [[Special:Contributions/Gulnazira.koshanova|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Gulnazira.koshanova}}
|-
| 50 || [[User:Baobaba1984|Baobaba1984]] || [[Special:Contributions/Baobaba1984|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Baobaba1984}}
|-
| 51 || [[User:Нұрмахан Айзере|Нұрмахан Айзере]] || [[Special:Contributions/Нұрмахан Айзере|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Нұрмахан Айзере}}
|-
| 52 || [[User:QazPaluan|QazPaluan]] || [[Special:Contributions/QazPaluan|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|QazPaluan}}
|-
| 53 || [[User:Нұржігіт Айару|Нұржігіт Айару]] || [[Special:Contributions/Нұржігіт Айару|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Нұржігіт Айару}}
|-
| 54 || [[User:Нұрахын Али|Нұрахын Али]] || [[Special:Contributions/Нұрахын Али|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Нұрахын Али}}
|-
| 55 || [[User:Kas77777|Kas77777]] || [[Special:Contributions/Kas77777|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|Kas77777}}
|-
| 56 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}}
|-
| 57 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Nurkhan}}
|-
| 58 || [[User:Маржан 1973|Маржан 1973]] || [[Special:Contributions/Маржан 1973|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Маржан 1973}}
|-
| 59 || [[User:Meyirim|Meyirim]] || [[Special:Contributions/Meyirim|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Meyirim}}
|-
| 60 || [[User:ТыныштықбайНурали|ТыныштықбайНурали]] || [[Special:Contributions/ТыныштықбайНурали|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|ТыныштықбайНурали}}
|-
| 61 || [[User:Баура Илесбекқызы|Баура Илесбекқызы]] || [[Special:Contributions/Баура Илесбекқызы|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Баура Илесбекқызы}}
|-
| 62 || [[User:Абдулла Айзере|Абдулла Айзере]] || [[Special:Contributions/Абдулла Айзере|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Абдулла Айзере}}
|-
| 63 || [[User:Beket0vv|Beket0vv]] || [[Special:Contributions/Beket0vv|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Beket0vv}}
|-
| 64 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}}
|-
| 65 || [[User:Baratrass|Baratrass]] || [[Special:Contributions/Baratrass|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Baratrass}}
|-
| 66 || [[User:Айдана Жаппарқызы|Айдана Жаппарқызы]] || [[Special:Contributions/Айдана Жаппарқызы|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Айдана Жаппарқызы}}
|-
| 67 || [[User:Gaukhar1980|Gaukhar1980]] || [[Special:Contributions/Gaukhar1980|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Gaukhar1980}}
|-
| 68 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 69 || [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] || [[Special:Contributions/Alphy Haydar|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Alphy Haydar}}
|-
| 70 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}}
|-
| 71 || [[User:Sudralum|Sudralum]] || [[Special:Contributions/Sudralum|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Sudralum}}
|-
| 72 || [[User:Мурат Аруна|Мурат Аруна]] || [[Special:Contributions/Мурат Аруна|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Мурат Аруна}}
|-
| 73 || [[User:Z.Aldyar|Z.Aldyar]] || [[Special:Contributions/Z.Aldyar|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Z.Aldyar}}
|-
| 74 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}}
|-
| 75 || [[User:Ілиясұлы осман|Ілиясұлы осман]] || [[Special:Contributions/Ілиясұлы осман|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ілиясұлы осман}}
|-
| 76 || [[User:Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] || [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kudaibergen Yerassyl}}
|-
| 77 || [[User:Жұмахан Сұлтан|Жұмахан Сұлтан]] || [[Special:Contributions/Жұмахан Сұлтан|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Жұмахан Сұлтан}}
|-
| 78 || [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] || [[Special:Contributions/Бекасыл Бейбітұлы|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Бекасыл Бейбітұлы}}
|-
| 79 || [[User:Beksultan228|Beksultan228]] || [[Special:Contributions/Beksultan228|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Beksultan228}}
|-
| 80 || [[User:Бауыржан Ерасыл|Бауыржан Ерасыл]] || [[Special:Contributions/Бауыржан Ерасыл|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Бауыржан Ерасыл}}
|-
| 81 || [[User:Жанна Ж|Жанна Ж]] || [[Special:Contributions/Жанна Ж|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Жанна Ж}}
|-
| 82 || [[User:Naemabd|Naemabd]] || [[Special:Contributions/Naemabd|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Naemabd}}
|-
| 83 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}}
|-
| 84 || [[User:Meru3em|Meru3em]] || [[Special:Contributions/Meru3em|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Meru3em}}
|-
| 85 || [[User:Aisha707|Aisha707]] || [[Special:Contributions/Aisha707|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Aisha707}}
|-
| 86 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}}
|-
| 87 || [[User:~2026-27217-62|~2026-27217-62]] || [[Special:Contributions/~2026-27217-62|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|~2026-27217-62}}
|-
| 88 || [[User:Muqtarkyzy Ayaru|Muqtarkyzy Ayaru]] || [[Special:Contributions/Muqtarkyzy Ayaru|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Muqtarkyzy Ayaru}}
|-
| 89 || [[User:Байгалиева Жадыра|Байгалиева Жадыра]] || [[Special:Contributions/Байгалиева Жадыра|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Байгалиева Жадыра}}
|-
| 90 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}}
|-
| 91 || [[User:Жұмәділ Қаракөз|Жұмәділ Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Жұмәділ Қаракөз|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Жұмәділ Қаракөз}}
{{/end}}</text>
      <sha1>raa674yaxoeuw75y8rtiaf0sahtbxwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суринам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>492977</id>
    <revision>
      <id>3608736</id>
      <parentid>3206048</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T18:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8246" sha1="hvnqxp387rz11rk3vnrazd4wegjk06r" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы = Суринам Республикасы
 |Шынайы атауы = {{lang-nl|Republiek Suriname}}&lt;br&gt;{{lang-srn|Ripoliku Sranan}}
 |Атау септігі = 
 |Елтаңба = Coat of arms of Suriname.svg
 |Байрақ = Flag of Suriname.svg
 |Ұраны = Justitia — Pietas — Fides&lt;br&gt;(Әділдік, діншілдік, сенім)
 |Әнұранның аты = God zij met ons Suriname
 |Аудио = 
 |lat_dir = N|lat_deg =4 |lat_min =5 |lat_sec =0 
  |lon_dir =W |lon_deg =55 |lon_min =50 |lon_sec =0 
  |region                 = SR
  |CoordScale             = 2000000
  |Картада = Suriname (orthographic projection).svg
  |Тіл і = [[нидерланд тілі]]
 |Мемлекеттік діні = 
 |Үкімет түрі = [[Аралас республика]]
 |Құрылды = 
 |Тәуелсіздік күні = [[25 қараша]] [[1975 жыл]]
 |Тәуелсіздігін алды = [[Нидерланд]]тан
 |Астанасы = [[Парамарибо]]
 |Ірі қаласы = Парамарибо
 |Басшы қызметі = [[Суринам президенттерінің тізімі|Президенті]]&lt;br /&gt;Вице-президенті
 |Басшылары = [[Дженнифер Гирлингс-Саймонс]]&lt;br /&gt;[[Грегори Русланд]]
 |Жер аумағы бойынша орны = 90-шы
 |Жер аумағы = 163 821
 |Судың үлесі = 1,1
 |Этнохороним = суринамдық, суринамдықтар
  |Халық саны бойынша орны = 166-шы
  |Жұрты = 558 368
  |Сарап жылы = 2016
  |Санақ бойынша халық саны = 541 638
  |Санақ жылы = 2012
  |Халық тығыздығы = 2,9
  |Тығыздық бойынша орны = 231-ші
 |ЖІӨ (АҚТ) = 9,044&amp;nbsp;млрд.&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=74&amp;pr.y=5&amp;sy=2018&amp;ey=2022&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=366&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=|title=Suriname |publisher=International Monetary Fund }}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019
 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 15,845&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 
 |ЖІӨ (номинал) = 4,110&amp;nbsp;млрд.&lt;ref name=imf2/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 146-ы
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 6,881&lt;ref name=imf2/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны =
 |АДИ = {{өзгеріссіз}} 0,720&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme }}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі = 2017
 |АДИ бойынша орны = 100-ші
 |АДИ деңгейі = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;'''жоғары'''&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы         = 
 |Валютасы               = [[Суринам доллары]]
 |Интернет үйшігі        = [[.sr]]
 |ISO                    = 
 |Телефон коды           = 597
 |Уақыт белдеуі          = 
 |Түсініктемелер         = 
}}
'''Суринам''' ({{lang-nl|Suriname}}, {{IPA|[ˌsyːriˈnaːmə]}}, {{lang-srn|Sranan}}), ресми атауы '''Суринам Республикасы''' ({{lang-nl|Republiek Suriname}}, {{lang-srn|Ripoliku Sranan}}) — [[Оңтүстік Америка]]ның солтүстік-шығысында орналасқан [[мемлекет]].

Суринам [[Гайана]]мен [[батыс]]та, [[Француз Гвианасы]]мен шығыста және [[Бразилия]]мен оңтүстікте шектеседі. Ал [[солтүстік]]те [[Атлант мұхиты]]мен шайылады.

== [[Саяси құрылым]]ы ==
Суринам парламенттік республика болып саналады. Мемлекет және [[үкімет басшысы]] – президент. Ол парламентің бірыңғай шешімі бойынша [[5 жыл]]ға сайланады. 2010 жылдың [[тамыз]]ында – Дези Баутерсе президент болып сайланды.

Парламент – бір [[палата]]лы Мемлекеттік жиын. [[Депутат]] тұрғындардың шешімі бойынша 5 жылға сайланады. Жалпы депутаттар саны – 51.

[[2010 жыл]]дың [[мамыр]] [[ай]]ындағы [[сайлау]]лардың [[қорытынды]]сы:
* Мега-комбинация (соның ішінде Ұлттық-демократиялық партия) – 23 депутат
* Демократия мен даму үшін жаңа майдан – 14 депутат
* А-комбинация – 7 депутат
* Өрлеу үшін халықтық альянс – 6 депутат
* Бірлік арқылы демократия мен даму үшін партия – 1 депутат

== [[Әкімшілік-аумақтық бөлініс]]і ==
[[File:Suriname District Numbers Neutral.png|right|thumb|333 px|Суринам округтары]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! №
! Округ
! Әкімшілік орталығы
! Жер аумағы, км²
! Халық саны
! Халық тығыздығы, адам/км²
|-
| 1||Брокопондо||Брокопондо [[қала]]сы||7 364||14 215 адам||1,93
|-
| 2||Коммевейне||Ньив-Амстердам қаласы||2 353||24 649 адам||10,48
|-
| 3||Корони||Тотнесс қаласы||3 902||2 887 адам||0,74
|-
| 4||Маровейне||Албина қаласы||4 627||16 642 адам||3,60
|-
| 5||Никкери||Ньив-Никкери қаласы||5 353||36 639 адам||6,84
|-
| 6||Пара||Онвервахт қаласы||5 393||18 749 адам||3,48
|-
| 7||Парамарибо||Парамарибо қаласы||183||242 946 адам||1327,57
|-
| 8||Сарамакка||Гронинген қаласы||3 636	||15 980 адам||4,39
|-
| 9||Сипаливини||Парамарибо қаласы||130 567||34 136 адам||0,26
|-
| 10||Ваника||Лелидорп қаласы||442||85 986 адам||194,54
|- style=&quot;background: #CCC;&quot;
| ||Барлығы||||163 820||492 829 адам||3,01
|}

== Тұрғындар ==
Тұрғындар саны – 566 846 (шілде, 2013)

Жылдық өсімі – 1,15 %

Бала туы – 1000-ға 17,1

Өлімі – 1000-ға 6,15

Өмірдің орташа ұзақтығы – ерлерде – 69 жыл, әйелдерде – 74 жыл

Иммунодефицитті [[Вирустар|вируспен]] [[жұқтыру]] ([[АИВ инфекциясы]]) – 1% ([[2009 жыл]])

Қала халқы – 69% (2010)

=== Этнос құрамы ===
Үнділер – 37 %
Креолдар (негізінде мулаттар) – 31 %
Явандар – 15 %
Марондар – 10 %
Үндістер – 2 %
Қытайлықтар – 2 %
Ақтар – 1 %
Басқалар – 2 %

=== Діңдер құрамы ===
Индуистар – 27,4 %
Протестанттар (көбі моравандар) – 25,2 %
Католиктар – 22,8 %
[[Мұсылман]]дар – 19,6 %
Басқалар – 5 %

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Суринам
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Оңтүстік Америка елдері
 |Америка мемлекеттері ұйымы
 |Оңтүстік Америка ұлттары одағы
 |Меркосур
 |КАРИКОМ
 |Ислам ынтымақтастық ұйымы
}}

[[Санат:Суринам|*]]</text>
      <sha1>hvnqxp387rz11rk3vnrazd4wegjk06r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өзбек хандығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>493817</id>
    <redirect title="Әбілқайыр хандығы" />
    <revision>
      <id>3608712</id>
      <parentid>3414758</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Әбілқайыр Ордасы]] to [[Әбілқайыр хандығы]]</comment>
      <origin>3608712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="2xw6j831l7cnt3fkeodanmx651117o7" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Әбілқайыр хандығы]]</text>
      <sha1>2xw6j831l7cnt3fkeodanmx651117o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Coffee86</title>
    <ns>2</ns>
    <id>498117</id>
    <revision>
      <id>3608614</id>
      <parentid>3577330</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T14:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <origin>3608614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24380" sha1="q199ld6hwxer06lbqmo325s3goot91z" xml:space="preserve">{{Infobox Biography
| subject_name   = Кенжигалиев Асхат Токанович
| image_name     = Coffee86.jpg
| image_size     = 180px
| image_caption  = Coffee86 қатысушысы
| date_of_birth  = 22.08.1986
| place_of_birth = Екібастұз
| date_of_death  = 
| place_of_death = 
| occupation     = мүгедек
| spouse         = 
}}
{{Babel|ru|kk-2|en-2|uz-1|uk-1|az-1|tr-1|tt-1|tg-1}}
{{Қатысушы:Box/Қатысушы Қазақстаннан}}
{{User:Box/Уақыт жетпейді}}
{{Портал:Ағымдағы оқиғалар/Күнтізбе}}
&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Red&quot;&gt;Менің өмірлік психологиясы:&lt;/span&gt; 1) Дене жоқ — іс жоқ. 2) Өткен және ұмытылған нәрсе әрқашан қате емес. 3) Өмірде бір нәрсені өзгерту керек сияқты көрінсе, олай емес сияқты. 4) Десе де, уақыт емдейтініне сенімдімін. 5) Рахаттануда ұят жоқ — бұл аман қалу. 6) Кейбіреулер мені бақылап, біраз қорытынды жасады. 7) Оны бөлісетін нәрсеге толы адам. 8) Мен адамдарды «оятпауға» тырысамын. 9) Барлығына күшті жүйке қажет. 10) Сіз бұл дүниені түсініп, ақымақ болмайсыз. 11) Менің өмірім көтерілу мен құлдырауға толы. 12) Маған «проблемадан проблема болған кезде» ұнамайды. 13) Қайта емес, қайта. 14) Жаңалық та жақсы — жаңалық емес. 15) Өз көзіңіздегі бөренені көрмеңіз. 16) Өмір әрқашан үйдегідей жайлы бола бермейді. 17) Менде орташа IQ бар, сондықтан сұхбаттасымның мотивтерін, ниеттерін және эмоцияларын болжау қиын. 18) Табыс — күнделікті жұмыс. 19) Өткенге есік қабырғамен қоршалу керек. 20) 90-шы жылдар мен 2000-шы жылдардың басы жаман түс сияқты болды. 21) Мен өзім болғанды ​​қалаймын. 22) Мен өз тәжірибемнен кейбір нәрселерді орындау қиын екенін білемін, мысалы, оқу. 23) Асықсаң жұртты күлдіріп жібересің. 24) Тозаққа апаратын жол ізгі ниетпен төселген. 25) Мен өшпенді сыншыларға атап өткім келеді: мен мүлдем жеңілген емеспін, мен жай қайыршымын. Сондықтан әрбір тиын үшін мен өз әрекетімді сілкіп, мұқият ойластыруым керек. 26) Мен қарқынды бақылауға, яғни уағыз айтуға шыдай алмаймын. 27) Менің сіз туралы пікірімді және сізге деген көзқарасымды шатастырмаңыз. Саған деген көзқарас мінез-құлқыңа байланысты қалыптасады, сен туралы пікірім тек өзіме байланысты. 28) Адамдармен келіссөздер жүргізіп, ымыраға келу керек. 29) Адамдар жанжалдасып, татуласады. 30) Жылтырағанның бәрі алтын емес. 31) Біреуге шұңқыр қазба — оған өзің түсесің. 32) Мен саудагерлердің жұмысын құрметтеймін. Сауда жалғасуы керек. 33) Тек шыбынның өзі ұша алмайды. 34) Адамдардың аз болуы оттегінің көп болуын білдіреді. 35) Мен өзім үшін өмір сүргім келеді: жалғыздықта өмірден ләззат ал. 36) Сараң екі рет төлейді. 37) Мен 2 орындыққа отыра алмадым. 38) Саясатпен айналысу үшін мүйізтұмсық терісі болуы керек. 39) Кез келген түсініксіз жағдайда ұйықтаңыз. 40) Егер мәселені ақшамен шешуге болатын болса, онда бұл шығын. 41) Мені тек мемлекет соттай алады. 42) Таң кештен дана. 43) Жаңа нәрсе әрқашан кепілдік берілген мәселелермен бірге келеді. 44) Мен өмірімде мәмбетті көп кездестірдім. Енді мен тек өркениет үшінмін. 45) Дүние жақсы адамдарсыз емес. 46) Үкім шығармаңдар, әйтпесе сотталмайсыңдар. 47) Мен кеше туылған жоқпын. 48) Адамдар әдетте өз бетінше үкім шығарады. 49) Мен өзімнің жауларыма және қаскөйлерге қуат алғым келмейді. 50) Мен мүлде сәнқой емеспін: менің өз стилім бар. 51) Кәрі мен жоқ, мен тым қартайдым. 52) Үміт соңғы болып өледі. 53) Мен тамақ пен киімге ұқыпты қараумен ерекшеленемін. 54) Бақыт тыныштықты жақсы көреді. 55) Адамның өзіндік мені бірден қалыптаспайды. Тұлға 25 жаста қалыптасады. 56) Сән циклдік. 57) Адамның адамға қасқыр екеніне көзіміз жетті. 58) Сандарда қауіпсіздік бар. 59) Өткен реніштерімді кешір. Мен ренжіткен барлық адамдардан кешірім сұраймын. 60) Қазақстан – менің отаным. Мен өз елімді жақсы көремін, ол қандай болса да. 61) Мені ұнатпайтын болсам, жай ғана қалдыр. 62) Біреудің жаны — қараңғылық. 63) Екі қол, екі аяқ, естідім, көремін, тірі ана — өмірге шағымданудың қажеті жоқ. 64) Бұл өмірде сіз нақты нәрсені, белгілі бір нәрсені қаламайсыз. 65) Уақытында кету керек. 66) Өмір сүргің келсе, иіруді біл. 67) Жаман татулық жақсы ұрыстан артық. 68) Адамда жол сілтейтін ішкі өзегі, мінезі болуы керек. Сіз өз бойыңызда мінезді тәрбиелеуіңіз керек. 69) Мен ақылды, ғылымды, технологияны, инновацияны және айқын ойлауды құптаймын. 70) Мен өзіме оңай жау табатыным анық. 71) Өмір сізге екінші мүмкіндік бергенде, сіз оған барынша жабысып, әр минутты бағалай бастайсыз. 72) Үйрену ешқашан кеш емес. 73) Мен өзімді ыңғайлы және жайлы сезіну үшін бірдей киімді кигенді жөн көремін. Көпшіліктен ерекшеленбегені дұрыс. 74) Қазақстанда тұратын адам циркке күлмейді. 75) Менің жылдарым — менің байлығым. 76) Бұл өмір тыйымдарға толы. 77) Менің мейірімділігімді әлсіздік деп қабылдамаңыз. 78) Барлық адамдар әртүрлі. 79) Құлағына кеспе іліп қою. 80) Мен өзім билемеймін, бірақ басқалардың мұны істегенін көргенді ұнатамын. 81) «Онда бірдеңе бар» деп айта алатын қыздар мен әйелдер бар. 82) Мен әйелдердің назарынан тыс қалмаған сияқтымын. 83) Тітіркену теңізі және нәтижесі бар. 84) Өз аймағыңызда жүргеніңіз дұрыс. 85) Өмірде өзіңді қарапайым ұстау керек. 86) Сөз — бұл қуаты. Сіз нарықты бақылап отыруыңыз керек. 87) Тазалық — бұл олардың қоқыс тастамайтын жері емес, тазаламайтын жері. 88) Табиғи нәрсе шіркін емес. 89) Сабыр — барлық есіктерді ашатын соңғы кілт. 90) Жауды жақсы білу керек. 91) Қасқырдың аяқтары оны тамақтандырады. 92) Кім таңертең тұрса, оған Алла береді. 93) Жан біраз уақыттан кейін трендте болатын нәрсені таңдағанда. 94) Мен бөтен адамдар арасында өзімдікі және өзімнің арасында жат адам сияқтымын. 95) Ыңғайсыз шындықты айтуым керек еді. 96) Тегін ірімшік тек тышқан қақпанында келеді. 97) Қазақ әйелі жүйрік атты тоқтатып, жанып тұрған лашықтың ішіне кіреді. 98) Соғыстағыдай алдау еш жерде жоқ. 99) Айла — зеректіктің белгісі. 100) Өмір — бұл азап. Өмір сүру – кесіп өтетін өріс емес. 101) Әр қалжыңның өз үлесі бар. 102) Алыстан дос болу керек. 103) Еш қиналмай, тоғаннан балықты да шығара алмайсың. 104) Бүйректеріңіз істен шыққан кезде Боржомиді ішуге тым кеш. 105) Кейбіреулер мені керемет деп санайтыны бос сөз. 106) Туған жерім сол жерде көмектесті. 107) Мен сезімтал емеспін, бірақ олар менің миыма тамшылағанда, ол маған қатты әсер етеді. 108) Тіпті миллион шыбынның өзі дәреттің дәмді екеніне сендірмейді. 109) Ойлар материалды болып табылады. 110) Ата-ана оқытпаса, халық оқытады. 111) Мен мысықтарды ерекше жақсы көретін емеспін. 112) Тыныш суларда шайтандар бар. 113) Менің көз алдымда адамдардың дөрекі сөздерді (яғни, балағат сөздер айтқанын) ұнатпаймын. Бұл жақсы естілмейді. 114) Өткенді түзетуге тырыспаңыз. Болашаққа нұқсан келтірмеу үшін бар күш-жігерді жұмсаған дұрыс /Венера Нығматулина/. 115) Бастама жазаланады. 116) Тыныш жүрсең, ары қарай жүресің. 117) Әркім сенің жауың емес: кіммен соғысып жүрсің. 118) Сәтсіздіктер мен қателіктер сізді өмірде шыңдайды. 119) Біреу үшін бәрі, біреу үшін ештеңе. 120) Анаңның артына тығылатын уақытты бағала, сонда сен сызбаларда өмір сүресің, бұл қорқынышты және азапты… 121) Егер мен қысты жақсы көрсем, уақыт өте келе мен жазды бағалай бастадым (табиғаттың гүлдену кезеңі). 122) Барлығына ұнауға тырыспау керек. Адамдар әлі де сенің жаныңнан өтіп, тегіс емес екеніңді айтып күңіренеді. 123) Мені және менің мінезімді түсінуге тырысқандар аз. 124) Әзіл мен сарказмды түсіне білу керек. 125) Олар ренжігендерге су тасиды. 126) Маған жиі қатал жауап беруге және мінезді көрсетуге тура келді. 127) Сіз келетін орындар бар және сізді кепілдік проблемалар күтіп тұр. 128) Шыдамдылық пен еңбек бәрін тоздырады.
----
&lt;span style=&quot;color:Red&quot;&gt;Өзім туралы:&lt;/span&gt; Мен принципшіл, турашыл адаммын, бетіме шындықты айтудан қорықпаймын; чайлдфри. Мен жақсы көремін: 1) моноблоктар; 2) мұздатылған кептірілген кофе, капучино; 3) макадамия жаңғағы, фундук, кешью, бадам; 4) кептірілген өрік; 5) манго; 6) манты, тұшпара; 7) монеталар; 8) қыс; 9) жеке өмірге қол сұғылмаушылық; 10) пицца; 11) маркетплейстер; 12) түйелер (бір өркешті және екі өркешті); 13) боран; 14) автобустың артқы жағына отыруға; 15) құймақ, ет және сүзбе қосылған құймақ; 16) самса; 17) лимон қосылған шай; 18) өмір; 19) толтырылған бұрыш, қырыққабат орамдары; 20) халва (самарқан, зығыр және пісте); 21) қамырдағы барабан таяқшалары; 22) аяздар; 23) жағымды тосын сый; 24) инновациялар; 25) сауда орталықтары және сауда үйлері; 26) нан пісіру; 27) бризоль; 28) мандариндер; 29) шынайылық. Маған ұнамайды: 1) жылу; 2) көше жаргоны; 3) түйе синдромы; 4) таныс қарым-қатынастар; 5) кешкі; 6) адамдардың маған деген көңілі қалуы; 7) сәлемдесу; 8) Сіздің атыңызға айтылған сын; 9) мені тәрбиелеп жатқанда немесе оқытқанда; 10) адамдар маған ашуланғанда; 11) деструктивті адамдар мен улы заттар; 12) есікпен ойнағанда.&lt;/small&gt;
----
&lt;small&gt;Егер сіз қаржылай көмектесе алғыңыз келсе, міне менің реквизиттерім&lt;ref&gt;Ақшаны аударатындарға үлкен рақмет ғой…&lt;/ref&gt;:&lt;br&gt;
1) [[Kaspi Bank|Kaspi]] Gold карта нөмірі: 4400 4302 8311 1976.&lt;br&gt;
Уикипедияны қолдауды жалғастыра алуыма қолдау бер.&lt;/small&gt;
----
&lt;center&gt;&lt;small&gt;'''[[:Санат:Қазақ жазушылары|Қазақ жазушылары]]''' • '''[[Уикипедия:Жедел жою өлшемшарттары]]''' • '''[[Үлгі:Тағам]]''' • '''[[Үлгі:Тұлға]]''' • '''[[Үлгі:Кітап]]''' • '''[[Үлгі:Үңгір]]''' • '''[[Үлгі:Ғимарат]]''' • '''[[Үлгі:Фотоқатар]]''' • '''[[Үлгі:Multiple image]]''' • '''[[Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]]''' • '''[[Үлгі:Өнер туындысы]]''' • '''[[Үлгі:Елді мекен]]''' • '''[[Үлгі:Компания]]''' • '''[[Үлгі:Монумент]]''' • '''[[Үлгі:Мереке]]'''  • '''[[Үлгі:Су қоймасы]]''' • '''[[Үлгі:Әкімшілік бірлік]]''' • '''[[Үлгі:Әдеби шығарма]]''' • '''[https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Byzantine_Empire_topics Template:Byzantine_Empire_topics]'''&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
----
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;float: center; width: 260px; height: 300px; overflow: auto; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;small style=&quot;line-height:1.5em&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; background:#e8f5ff; line-height:1.3em; padding:0.4em&quot;&gt;[http://toolserver.org/~soxred93/pages/index.php?name=+Coffee86&amp;lang=kk&amp;wiki=wikipedia&amp;namespace=0&amp;redirects=noredirects&amp;getall=1 Бастаған мақалалары:]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
#'''[[Ибн Рушд]]'''
#'''[[Әлқисса]]'''
#'''[[Дидар]]'''
#'''[[Сәбит ибн Курра]]'''
#'''[[Рұстақ]]'''
#'''[[Соғдылық айналғыш биі]]'''
#'''[[Хутэн]]'''
#'''[[Куста ибн Лукка]]'''
#'''[[Гурек]]'''
#'''[[Мурабба (тағам)]]'''
#'''[[Мухаллеби]]'''
#'''[[Майсор зымырандары]]'''
#'''[[Абдаса]]'''
#'''[[Гандхара өнері]]'''
#'''[[Тумшук]]'''
#'''[[Наан (тағам)]]'''
#'''[[Кулфи]]'''
#'''[[Бастани]]'''
#'''[[Фалуде]]'''
#'''[[Қуыршақтар алқабы]]'''
#'''[[Бұлайық]]'''
#'''[[Библияның соғды тіліндегі аудармалары]]'''
#'''[[Вешпаркар]]'''
#'''[[Фалуда]]'''
#'''[[Ах-ай гроты]]'''
#'''[[Иверск-Серафим соборы]]'''
#'''[[Қызылғаха үңгірлері]]'''
#'''[[Безеклик]]'''
#'''[[Миран (шұрат)]]'''
#'''[[Гирлянда тасушылар]]'''
#'''[[Базилика цистернасы]]'''
#'''[[I Хұсрау патшаның көктемгі кілемі]]'''
#'''[[Раханч]]'''
#'''[[Гандхара]]'''
#'''[[Самарқан қағазы]]'''
#'''[[Занданачи]]'''
#'''[[Кэсы]]'''
#'''[[Инпань адамы]]'''
#'''[[Черчен адамы]]'''
#'''[[Серика]]'''
#'''[[Виша Самбхава]]'''
#'''[[Музаки кінәздігі]]'''
#'''[[Канун (Албания)]]'''
#'''[[Нана (Бактрия құдайы)]]'''
#'''[[Мафраш]]'''
#'''[[Виша Шура]]'''
#'''[[Виша Кирти]]'''
#'''[[Пісте балмұздақ]]'''
#'''[[Хаварнак]]'''
#'''[[Мивнай]]'''
#'''[[Мабхара]]'''
#'''[[Мизан]]'''
#'''[[Мастан-Навиан]]'''
#'''[[Тукаспадак]]'''
#'''[[Шишпир]]'''
#'''[[Агоналия]]'''
#'''[[Тұрғар]]'''
#'''[[Тархун (ихшид)]]'''
#'''[[Меликават]]'''
#'''[[Гипорхема]]'''
#'''[[Гивех]]'''
#'''[[Лейпциг бозторғайлары]]'''
#'''[[Сериндия өнері]]'''
#'''[[Манбидждік Агапий]]'''
#'''[[Кафыр-қала (Самарқан)]]'''
#'''[[Зергер-Тепе]]'''
#'''[[Бетика]]'''
#'''[[Реккесвинт тәжі]]'''
#'''[[Джулиан (вестготтық граф)]]'''
#'''[[Нағиса]]'''
#'''[[Хотандық сақ тілі]]'''
#'''[[Алмихан Сейіті]]'''
#'''[[Духцов сарайы]]'''
#'''[[Брагадан Фруктуоз]]'''
#'''[[Узуфрукт]]'''
#'''[[Гварразардан қазына]]'''
#'''[[Вестготтық шындық]]'''
#'''[[Вигилан кодексі]]'''
#'''[[Соғды жауынгерлері]]'''
#'''[[Вестгот патшалығының флоты]]'''
#'''[[Юйчи Исэн]]'''
#'''[[Түйе жүні]]'''
#'''[[Свина (өзен)]]'''
#'''[[Цедыня]]'''
#'''[[Кельтибериялықтар]]'''
#'''[[Севильялық Исидор]]'''
#'''[[Ифтехар]]'''
#'''[[Әулие Антоний Падуан шіркеуі (Ыстанбұл)]]'''
#'''[[Танның батыс базарының мұражайы]]'''
#'''[[Музелес]]'''
#'''[[Ливиядағы болгар дәрігерлерінің соты]]'''
#'''[[Lundbeck]]'''
#'''[[Той түйе (табақ)]]'''
#'''[[Қытай қағазы]]'''
#'''[[Нимруд линзасы]]'''
#'''[[Албания-Болгария қатынастары]]'''
#'''[[Қытайдағы жер сілкінісі (2023)]]'''
#'''[[Жеті кітаптағы медициналық жинақ]]'''
#'''[[Византиялық ғибадатханасы (Судак)]]'''
#'''[[Симон Илеуші]]'''
#'''[[Әулие Павел шіркеуі (Константинополь)]]'''
#'''[[Мирелейон]]'''
#'''[[Әулие Ирина шіркеуі]]'''
#'''[[Әулие Сергий бен Вакх шіркеуі]]'''
#'''[[Әулие Анна шіркеуі (Трабзон)]]'''
#'''[[Жаккард матасы]]'''
#'''[[Яздтағы дахма]]'''
#'''[[Кристегі Әулие Андрей шіркеуі]]'''
#'''[[Софа]]'''
#'''[[Үндістан (Бируни)]]'''
#'''[[Вандалдар мен аландар мемлекетінің флоты]]'''
#'''[[Лузитания]]'''
#'''[[Бұхара тарихы (қолжазба)]]'''
#'''[[Таксиладан келген белгісіз меридарх]]'''
#'''[[Гуанчжоудағы қырғын]]'''
#'''[[Аниково табағы]]'''
#'''[[Диолк]]'''
#'''[[Кузхайя (монастырь)]]'''
#'''[[Кливанион]]'''
#'''[[Каббадион]]'''
#'''[[Цангион]]'''
#'''[[Дивитисий]]'''
#'''[[Сериндия]]'''
#'''[[Севильялық Иоанн]]'''
#'''[[Шеду]]'''
#'''[[Сабао (лауазым)]]'''
#'''[[Шалимар бақтары]]'''
#'''[[Бахур]]'''
#'''[[Сенмар]]'''
#'''[[Хвадай-намак]]'''
#'''[[Мехреган]]'''
#'''[[Тирган]]'''
#'''[[Петрона Каматир]]'''
#'''[[Халчаян]]'''
#'''[[Анар сорпасы]]'''
#'''[[Шолезард]]'''
#'''[[Зарда (тағам)]]'''
#'''[[Локакшема]]'''
#'''[[Шатьял]]'''
#'''[[Византия асханасы]]'''
#'''[[Хотан жібек фабрикасы]]'''
#'''[[Мұқанна]]'''
#'''[[Дендера шамы]]'''
#'''[[Бағдат батареясы]]'''
#'''[[Ludus duodecim scriptorum]]'''
#'''[[Бажаур қобди]]'''
#'''[[Табула]]'''
#'''[[Екібастұз политехникалық колледжі]]'''
#'''[[Павлодар машина жасау колледжі]]'''
#'''[[Исабек-ишан]]'''
#'''[[Екібастұз бөгені]]'''
#'''[[Бутринти]]'''
#'''[[Марат Пазылұлы Марденов]]'''
#'''[[Плацинда]]'''
#'''[[Топрак-қала]]'''
#'''[[Лампада]]'''
#'''[[Көшк]]'''
#'''[[Дөңгелек тақталардағы шахмат]]'''
#'''[[Дхармаракша]]'''
#'''[[Дунхуан]]'''
#'''[[Ад-Дэйр]]'''
#'''[[Теңіз органы]]'''
#'''[[Қытайдағы зороастризм]]'''
#'''[[Айвалық мармелады]]'''
#'''[[Қайрақ (құлпытас)]]'''
#'''[[Жеміс мұзы]]'''
#'''[[Парвин Баби]]'''
#'''[[Ан Лушан]]'''
#'''[[Гяз]]'''
#'''[[Туррон]]'''
#'''[[Калаи-Муг]]'''
#'''[[Юэяцюань]]'''
#'''[[Лимпопо (мультфильм)]]'''
#'''[[Лабубу]]'''
#'''[[Константин базиликасы (Трир)]]'''
#'''[[Максенций базиликасы]]'''
#'''[[Әулие Николай базиликасы]]'''
#'''[[Теодорик кесенесі]]'''
#'''[[Әулие Николай шіркеуі (Демре)]]'''
#'''[[Иоанн Кладас]]'''
#'''[[Самейру ханымының базиликасы]]'''
#'''[[Византиялық жібек]]'''
#'''[[Сан-Витале]]'''
#'''[[Византия бақтары]]'''
#'''[[Аэций Амидалық]]'''
#'''[[Византия медицинасы]]'''
#'''[[Эгиналық Павел]]'''
#'''[[Византия өнертабыстарының тізімі]]'''
#'''[[Византия лирасы]]'''
#'''[[Византия сигнал мұнаралары жүйесі]]'''
#'''[[Византия ғылымы]]'''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[en:User:Coffee86]]
[[meta:User:Coffee86]]
[[ru:Участник:Coffee86]]
[[uz:Foydalanuvchi:Coffee86]]
[[tr:Kullanıcı:Coffee86]]</text>
      <sha1>q199ld6hwxer06lbqmo325s3goot91z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айзек Азимов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>503144</id>
    <revision>
      <id>3608794</id>
      <parentid>3503387</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sleepycatinacap</username>
        <id>163536</id>
      </contributor>
      <origin>3608794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6189" sha1="99bcyapwemb1f3is3tbfywytwa1yv8i" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі               =  Айзек Азимов
 |Шынайы есімі        =  Isaac Asimov
 |Суреті              =  Isaac.Asimov01.jpg
 |Ені                 = 
 |Суреттің аты        =  Айзек Азимов, [[1965 жыл]]
 |Туған кездегі есімі  = Исаак Юдович Озимов&lt;ref name=Ozimov&gt;[http://www.imdb.com/name/nm0001920/bio «Biography for Isaac Asimov»] на [[IMDb]]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.
 |Лақап аты           = Пол Френч (''Paul French'')
 |Туған күні        = 02.01.1920
 |Туған жері        = Петровичи, Смоленск обл., [[РКФСР]] (қазіргі Шумяч ауд., Смоленск обл.,Ресей
 |Қайтыс болған күні  = 06.04.1992
 |Қайтыс болған жері  = [[Нью-Йорк]], АҚШ
 |Азаматтығы          = Үлгі:USA
 |Ұлты                = [[Еврейлер|еврей]]
 |Мансабы             = жазушы, [[фантаст]]
 |Шығармашылық жылдары   =  1939–1992
 |Бағыты              = 
 |Жанры               = ғылыми фантастика
 |Шығармалардың тілі  = 
 |Дебюті              = &quot;Marooned Off Vesta&quot;,
 |Марапаттары         = [[Хьюго Премиясы]], [[Небьюл Премиясы]]
 |Сыйлықтары          = 
 |Қолтаңбасы          = Isaac Asimov signature.svg
 |Сайты               = [http://www.asimovonline.com/ Isaac Asimov Home Page]
 |Commons             =
}}
'''Айзек Азимов''' ({{lang-en|Isaac Asimov}}, туған кездегі аты '''Исаак Ю́дович Озимов'''; 02.01.1920, [[Петровичи]], [[Смоленск облысы]], [[Ресей]] — 06.04.1992, [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[жазушы]], [[фантастика|фантаст]].&lt;ref&gt;[http://byrnefamily.net/e107_plugins/tngIL/getperson.php?personID=I8&amp;tree=ByrneAsimov Генеалогическое древо семьи Азимовых]&lt;/ref&gt; 500-ден астам кітап жазған, англо-америкалық дәстүрде &quot;Үш үлкен&quot; жазушыларының бірі болып саналады ([[Артур Чарльз Кларк]] пен [[Роберт Хайнлайн]]мен бірге)&lt;ref&gt;[http://www.sfwriter.com/rmdeatho.htm The Death of Science Fiction © 1991 and 1994 by Robert J. Sawyer] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.heinleinsociety.org/pressreleases/clarkeheinleinaward.html Sir Arthur Clarke Named Recipient of 2004 Heinlein Award, 05.22.04] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622021243/http://www.heinleinsociety.org/pressreleases/clarkeheinleinaward.html |date=2009-06-22 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.  Мамандығы - [[биохимия|биохимик]].

Смоленск маңындағы Петровичи деген жерде диірменші [[еврейлер]]дің&lt;ref&gt;[http://byrnefamily.net/e107_plugins/tngIL/getperson.php?personID=I19&amp;tree=ByrneAsimov Генеалогия семей Берман и Азимов]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rusamny.com/359/t03(359).htm Добрый доктор Азимов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517051111/http://www.rusamny.com/359/t03(359).htm |date=2008-05-17 }}&lt;/ref&gt; отбасында дүниеге келіп, 1923 ж. әке-шешесімен бірге АҚШ-қа қоныс аударады. [[Колумбия университеті]]нде 1939 ж. бакалавр, 1941 ж. магистр болды.

1942 ж. [[Филадельфия]]ға көшіп кетіп, сол жерде әскери кеме жасайтын орында химик болып жұмыс істеген. Сол жұмыста [[Роберт Хайнлайн|Роберт Хайнлайнмен]] танысты. 1942 ж. ақпан айының Валентин күні өзінің болашақ әйелі Гертруд Блюгерманмен ({{lang-en|Gerthrude Blugerman}}) танысты. Ол некеден ұлы Дэйвид ({{lang-en|David}}) (1951) және қызы Робин Джоэн ({{lang-en|Robyn Joan}}) (1955) дүниеге келеді.

1945-46 ж. әскерде болып, содан кейін білім алуын жалғастырып, 1948 ж. аспирантураны бітіреді. 1949 ж. [[Бостон университеті]]нде сабақ беріп, 1955 ж. доцент болады. 1979 ж. профессор атағына ие болады.

1970 ж. біріші әйелімен ажырасып, Джэнет Опал Джеппсонмен ({{lang-en|Janet Opal Jeppson}}) бірге тұрып, 1973 ж. оған үйленеді.

1992ж. 6 сәуірде жүрек және бүйрек жетімсіздіктен ([[ЖИТС]] фонында, ЖИТС-қа 1983 ж. жүрекке операция жасаған кезде ұшыраған) қайтыс болды.

== Кітаптары ==
* Нейтрино - 1966
* Пайдалы қағаздар - 1966
* Вестада қалғандар - 1939
* Мен - робот - 1950
* Мәңгілік соңы - 1955
* Қалыптасу -1966
* Екіжүз жасты адам - 1977
Биоэнергетика, астрономия, физиология, математика, физика, химия жөніде жастарға арнап ғылыми-көпшілік жанрында жазған көп очерктері де бар&lt;ref&gt;Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;


[[Санат:1920 жылы туғандар]]
[[Санат:1992 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:АҚШ жазушылары]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:АҚШ биохимиктері]]
[[Санат:Фантастика]]</text>
      <sha1>99bcyapwemb1f3is3tbfywytwa1yv8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Михайлович Герасимов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>515865</id>
    <revision>
      <id>3608689</id>
      <parentid>2593206</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4694" sha1="3u4v62cos3gpu4v7scipoel3uf8jp47" xml:space="preserve">[[Сурет:Почтовая марка СССР № 5219. 1981. 100-летие со дня рождения А. М. Герасимова.jpg|thumb|right|200px|]]
'''Александр Михайлович Герасимов''' (12.08.1881, қазіргі [[Мичуринск]] - 23.07.1963, [[Мәскеу]]) – совет суретшісі, КСРО халық суретшісі (1943), КСРО Көркем сурет академиясының академигі (1947), өнертану ғылымдарының докторы.

== Өмірбаяны ==
*1950 жылдан КОКП мүшесі. Москваның мүсін, сәулет және кескіндеу өнері училищесінде оқыған (1903-1915) Алғашқы еңбектерінде А.М.Герасимов орыс табиғатына назар аударды.
*(1929-1930) жылдары ерлік пафосқа толы «В.И.Ленин мінбеде» (В.И.Лениннің Орталық музейі, Москва) атты портрет-картина жасады. А.М.Герасимов шығармаларының ішінде үкімет пен партия басшыларының («И.В.Сталин ВКП (б) XVI съезінде», 1933, Загорск, КСРО мәдениет министрлігінің көркемсурет шығармаларының архивы; «И.В.Сталин мен К.Е.Ворошилов Кремльде», 1938, Третьяков галереясы), совет мәдениеті қайраткерлерінің (О.В.Лепешинскаяның, 1939; советтік төрт қарт суретшінің, 1944), Ұлы отан соғысы батырларының портреттері (И.и.Фисановичтің, 1942) негізгі орын алады. Ол – табиғат суреттері мен иллюстрация, натюрморттардың ида авторы А.М.Герасимов Совет Суретшілер Одағы ұымдастыру комитетінің председателі (1939-1954), КСРО Көркемсурет академиясының президенті (1947-1957) болған.

== Марапаттары ==
КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1941, 1943, 1945). Ленин орденімен және басқа 2 орденмен марапатталған. &lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Commons|Category:Alexandr Gerasimov}}

[[Санат:1881 жылы туғандар]]
[[Санат:31 шілдеде туғандар]]
[[Санат:Мичуринскде туғандар]]
[[Санат:23 шілдеде қайтыс болғандар]]
[[Санат:1963 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО халық суретшілері]]
[[Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері]]
[[Санат:Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушылар]]
[[Санат:КСРО суретшілері]]
[[Санат:Ресей суретшілері]]
[[Санат:КСРО соцреалист-суретшілері]]
[[Санат:Ресей соцреалист-суретшілері]]
[[Санат:КСРО суретші-монументалистері]]
[[Санат:Революциялық Ресей суретшілері академиясы]]
[[Санат:КСРО Суретшілері академиясының академиктері]]
[[Санат:КСРО суретшілер одағы мүшелері]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:Ресей суретші-жанристері]]
[[Санат:Өнертану докторлары]]
[[Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:РКФСР-дің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]]</text>
      <sha1>3u4v62cos3gpu4v7scipoel3uf8jp47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марк Шеппард</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525921</id>
    <revision>
      <id>3608647</id>
      <parentid>3140573</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6149" sha1="rk7mg6nir4aub6nyvvjnhbghwwtgs0e" xml:space="preserve"> {{Кинематограф
  |есімі                  = Марк Шеппард &lt;br /&gt;(Марк А. Шеппард)
  |шынайы есімі           =Mark Sheppard (Mark A. Sheppard)
  |сурет                  =Mark A. Sheppard by Gage Skidmore 2.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Марк Андреас Шеппард
  |туған күні           = 30.05.1964
  |туған жері           = {{Туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Англия]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{актер|Ұлыбритания}}&lt;br /&gt;{{кинорежиссёр|Ұлыбритания}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|Ұлыбритания}}&lt;br /&gt;{{Сценарийші|Ұлыбритания}}
  |азаматтығы             = {{GBR}}
  |белсенді жылдары       = [[1992]] — &lt;small&gt;қазіргі уақыт&lt;/small&gt;
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                = 0791968
  |сайты                  =
}}
'''Марк Андреас Шеппард''' ({{lang-en|Mark Andreas Sheppard}}) — ағылшын актеры және ирландық, неміс музыканты. «Сверхъестественное» сериалындағы Кроули атты кейіпкердің рөлін және басқа да атақты рөлдерді сомдауының арқасында атақты болды.

== Өмірбаяны ==
'''Марк Шеппард''' 1964 жылы 30 маусымда [[Лондон]]да дүниеге келген. Оның әкесі – атақты актер [[Уильям Морган Шеппард]] (W. Morgan Sheppard).

== Жеке өмірі ==
Марк 2004 жылы 6 наурызда Джессика Маркқа үйленді. Олардың екі ұлдары бар: Максимилиан және Уилльям. Калифорния штатындағы [[Лос-Анджелес]]те тұрып жатыр.

== Фильмдер тізімі ==
{| class=&quot;wikitable sortable simple jquery-tablesorter&quot;
!Жылы
!Аты
!Рөлі
|-
|1992—1993
|''Silk Stalkings''
|&lt;abbr&gt;Эрик/Эдди Брюс&lt;/abbr&gt;
|-
|1993
|''In the Name of the Father''
|Пэдди Армстронг
|-
|1993
|''The X-Files''
|&lt;abbr&gt;сторож Боб / Сесил Л'Айвли&lt;/abbr&gt;
|-
|1995
|''M.A.N.T.I.S.''
|&lt;abbr&gt;С. Флейтон Руэлл&lt;/abbr&gt;
|-
|1996
|''Lover's Knot''
|Найджел Боуэлс
|-
|1997
|''Nether World''
|Калифорния
|-
|1997—1998
|''Soldier of Fortune''
|&lt;abbr&gt;Кристофер 'Си Джей' Йетс&lt;/abbr&gt;
|-
|1998
|''Sliders''
|&lt;abbr&gt;Джек&lt;/abbr&gt;
|-
|1999
|''Out of the Cold''
|Фэнг
|-
|1999
|''Martial Law''
|&lt;abbr&gt;Клей Салливан&lt;/abbr&gt;
|-
|1999
|''The Practice''
|&lt;abbr&gt;Эдди Викс&lt;/abbr&gt;
|-
|2000
|''Star Trek:Voyager''
|&lt;abbr&gt;Люкон&lt;/abbr&gt;
|-
|2000
|''JAG''
|&lt;abbr&gt;N/A&lt;/abbr&gt;
|-
|2001
|''The Invisible Ma''
|&lt;abbr&gt;Юрий Грегоров&lt;/abbr&gt;
|-
|2001
|''Lady in the Box''
|Даг Суини
|-
|2001
|''Farewell, My Love''
|Эм Джей
|-
|2001
|''The Chronicle''
|&lt;abbr&gt;Нитро&lt;/abbr&gt;
|-
|2001
|''Special Unit 2''
|&lt;abbr&gt;Хамелеон&lt;/abbr&gt;
|-
|2001
|''Lost Voyage''
|Йен Филдс
|-
|2001
|''New Alcatraz''
|Юрий
|-
|2001—2002
|''V.I.P.''
|&lt;abbr&gt;Неро&lt;/abbr&gt;
|-
|2002—2009
|''CSI: Crime Scene Investigation''
|&lt;abbr&gt;Род Дарлинг / Димитрий Садеский&lt;/abbr&gt;
|-
|2002
|''UC: Undercover''
|&lt;abbr&gt;Митчелл Ривз&lt;/abbr&gt;
|-
|2002
|''Megalodon ''
|Митчелл Паркс
|-
|2002
|''Charmed''
|&lt;abbr&gt;Арнон&lt;/abbr&gt;
|-
|2002
|''Firefly''
|&lt;abbr&gt;Бэджер&lt;/abbr&gt;
|-
|2003
|''Fastlane''
|&lt;abbr&gt;Ронан Дэннехи&lt;/abbr&gt;
|-
|2003
|''Murder, She Wrote: The Celtic Riddle''
|көліктегі жігіт
|-
|2003
|''Deep Shock''
|Чомски
|-
|2003
|''Jake 2.0''
|&lt;abbr&gt;Хартмэн&lt;/abbr&gt;
|-
|2004
|''Evil Eyes''
|Питер
|-
|2004
|''Unstoppable''
|Литч
|-
|2004
|''Las Vegas''
|&lt;abbr&gt;Джордж Беквор&lt;/abbr&gt;
|-
|2005
|''Monk''
|&lt;abbr&gt;Крис Дауни&lt;/abbr&gt;
|-
|2005
|''CSI: NY''
|&lt;abbr&gt;Кевин Ханниган&lt;/abbr&gt;
|-
|2005—2006
|''Medium''
|&lt;abbr&gt;доктор Чарльз Уолкер / Джек Уолкер&lt;/abbr&gt;
|-
|2006
|''24''
|&lt;abbr&gt;Иван Эрвич&lt;/abbr&gt;
|-
|2006
|''Without a Trace''
|&lt;abbr&gt;Иоаннис 'Джонни' Патани&lt;/abbr&gt;
|-
|2006
|''Broken''
|Малкольм
|-
|2007
|''Bionic Woman''
|&lt;abbr&gt;Энтони Антрос&lt;/abbr&gt;
|-
|2007—2009
|''[[Battlestar Galactica]]''
|&lt;abbr&gt;Ромо Лампкин&lt;/abbr&gt;
|-
|2008
|''Shark''
|&lt;abbr&gt;Руперт Стоун&lt;/abbr&gt;
|-
|2008
|''In Plain Sight''
|&lt;abbr&gt;Расселл&lt;/abbr&gt;
|-
|2008
|''The Middleman''
|&lt;abbr&gt;Мансервант Невилл&lt;/abbr&gt;
|-
|2008—2012
|''Leverage''
|&lt;abbr&gt;Джим Стерлинг&lt;/abbr&gt;
|-
|2009
|''Navy NCIS: Naval Criminal Investigative Service''
|&lt;abbr&gt;молодой мистер Пейн&lt;/abbr&gt;
|-
|2009
|''Burn Notice''
|&lt;abbr&gt;Том Прескотт&lt;/abbr&gt;
|-
|2009
|''Dollhouse''
|&lt;abbr&gt;Танака&lt;/abbr&gt;
|-
|2009
|''The Conduit''
|агент Майкл Форд (дауыстандыру)
|-
|2009—2013
|''White Collar''
|&lt;abbr&gt;Кёртис Хейген&lt;/abbr&gt;
|-
|2009—2014
|''Warehouse 13''
|&lt;abbr&gt;Бенедикт Валда&lt;/abbr&gt;
|-
|2009—2014
|''Supernatural''
|&lt;abbr&gt;Кроули / Фергус Родерик МакЛеод&lt;/abbr&gt;
|-
|2010
|''Chuck''
|&lt;abbr&gt; &quot;Кольца&quot; директоры&lt;/abbr&gt;
|-
|2010
|''Xtinction''
|доктор Чарльз ЛеБланк
|-
|2010
|''Mysterious Island''
|жас капитан Немо
|-
|2011
|''Doctor Who''
|&lt;abbr&gt;Кантон Эверетт Делавэр III&lt;/abbr&gt;
|-
|2011
|''Prime Suspect''
|&lt;abbr&gt;Блэкджек Маллинс&lt;/abbr&gt;
|}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{imdb_name | id=0791968| name=Марк Шеппард}}
*{{Twitter|Mark_Sheppard|Марк Шеппард}}</text>
      <sha1>rk7mg6nir4aub6nyvvjnhbghwwtgs0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Согдиана (әнші)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528532</id>
    <revision>
      <id>3608859</id>
      <parentid>2705248</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="fzo5kjdoxo5dbqa34t2np1j75liodo4" xml:space="preserve">[[Сурет:Согдиана.jpg|thumb|Согдиана (2018)]]
Согдиана (шын есімі - Оксана Владимирқызы Нечитайло; сонымен қатар Согдиана Федоринская ретінде де белгілі; [[17 ақпан]] [[1984]] ж. [[Ташкент]], 
[[Өзбек КСР]]-да дүниеге келген. [[Өзбекістан|Өзбекістанның]] эстрадалы [[әнші|әншісі]]. Чечен республикасының  халық әртісі ([[2009]]). Орыс, өзбек, ағылшын, француз, шешен тілдерінде әндер айтады. Өзінің кейбір әндерінің авторы және басқа әншілерге әндер жазып беретін қабілеті бар.Әншінің есебінде 4 альбом және 14 клипі бар.
== Өмірбаяны ==
Согдиана [[1984]] жылы 17 ақпанда Ташкентте дүниеге келген. Әкесі Владимир Нечитайло, инженер, анасы Лариса Федоринская білімі бойынша [[медицина]] қызметкері. Әжесі бұрындары [[шіркеу|шіркеулердегі]] хорларда [[өлең]] айтқан.&lt;br /&gt;
Сондықтан жас қыздың [[музыкамузыкаға (әнші)|музыкамузыкаға]] деген махаббаты ерте оянған. Согдиана шығармашылыққа жақын бала болып өседі: жастайынан сурет салып, би билеп,ән айтқан, тіпті туыстары мен қонақтарға кішігірім концерттер ұйымдастырып отырған. Ата-анасы қызының талантын дер кезінде байқап, оны арнайы музыкалық мектепке берген, онда ол 11 жыл фортепианода ойнауды үйренеді. Фортепианомен қатар ол 8 сыныптан бастап вокалмен айналыса бастаған.&lt;br /&gt;
Согдиана көптеген халықаралық және республикалық конкурстарға қатысып, өзгеріссіз лауреатардың арасынан табыла білген. Бірақ нағыз әншінің конкурстарға қатысып жүре бермейтінін түсінген ол өз өлеңдері мен композицияларын жазумен айналыса бастаған.

== Жетістіктері ==
* 1998 - Жас пионистер арасындағы Республикалық конкурста лауреаты&lt;br /&gt;
* 2001 - &quot;Менің жүрегім&quot; атты альбомы жарыққа шықты&lt;br /&gt;
* 2002 - Эстрадалық орындаушылар арасындағы &quot;Менің өлкемнің әндері&quot; атты Республикалақ конкурстың лауреаты&lt;br /&gt;
* 2007 - &quot;Пилар&quot; премиясының лауреаты

== Дереккөздер ==
{{references}}

[[Санат:Ресей әншілері]]</text>
      <sha1>fzo5kjdoxo5dbqa34t2np1j75liodo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катрин Фулоп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530610</id>
    <revision>
      <id>3608682</id>
      <parentid>2229501</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3183" sha1="gr725kja8fs2ioauk4p34nf6axbmcyq" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Катрин Фулоп
  |шынайы есімі           = Catherine Fulop
  |сурет                  =Catherine Fulop en Chile, Febrero 2009.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Catherine Amanda Fulop García
  |туған күні           = 11.03.1965
  |туған жері           = {{VEN}}, [[Каракас]]  
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{актриса|Аргентина}}, модель
  |азаматтығы             = {{ARG}}&lt;br /&gt;{{VEN}}
  |белсенді жылдары       = 1987 - қазіргі уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =«Мисс Венесуэла-1988»
  |imdb_id                = 0298439
  |сайты                  =
}}
'''Катрин Фулоп''' ({{lang-en|Catherine Amanda Fulop García}} (11 наурыз 1965 жыл, Каракас, Венесуэла ) — аргентиналық актриса, әрі модель. &quot;Мятежный дух&quot; және &quot;Цветок страсти&quot; атты теленовеллаларында басты рөлдерімен кеңінен танымал болған. 

== Өмірбаяны ==
Катрин Фулоп 1965 жылы наурыз айының 11-ші жұлдызында Венесуэла астанасы Каракаста дүниеге келген. Ата-анасы Хорхе және Клеопатра да өнер адамдары, актерлер болған. Жастайынан өмірін компьютерлермен байланыстырғысы келген Техникалық коледж студенті Катрин өнер жайлы мүлде ойлаған емес. Бірақ 22 жасқа толғанда, оған арулар сайысына қатысуға ұсыныс келеді. Басында келіскісі келмеген жас ару ақырында сайысқа қатысуға келіседы, бұл ісі бекер болмайды,Катрин «Мисс Венесуэла-1988» атанады. Бұл берекелі жеңістен кейін талантты, әрі сымбатты Фулопты продюсерлер байқап, «Роберта» телесериалында роль сомдауға ұсыныс жасайды. Бұдан кейін Катриннің жұлдызы жанып, көптеген жобаларға қатысады.

== Жеке өмірі ==
Фернандо Карильо атты актермен некелескен, алайда бірнеше жылдан кейін ажырасқан. Екінші рет Освальдо Сабатиниға тұрмысқа шыққан. Екінші некесінен Тициана және Ориана атты қыздары бар&lt;ref&gt;[http://oseriale.ru/actor/CatherineFulop.html oseriale.ru]&lt;/ref&gt;. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>gr725kja8fs2ioauk4p34nf6axbmcyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айла Келл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530711</id>
    <revision>
      <id>3608688</id>
      <parentid>3115703</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3626" sha1="auc8mjqb5q3n30x8dfy3zd7762uf6dq" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Айла Келл
  |шынайы есімі           = Ayla Kell
  |сурет                  =
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Ayla Marie Kell
  |туған күні           = 7.10.1990
  |туған жері           = [[Лос-Анджелес]], [[АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{актриса|АҚШ}}, биші
  |азаматтығы             = {{USA}}
  |белсенді жылдары       = 1994 — қазіргі уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                = 0445477
  |сайты                  =
}}
'''Айла Келл''' ({{lang-en|Ayla Kell}}; ([[7 қазан]] [[1990 жыл]], [[Лос-Анджелес]], [[АҚШ]]) — [[америка]]лық актриса және биші. 

== Өмірбаяны ==
Айла Келл 14 жасынан бастап кәсіби балетпен айналысады&lt;ref&gt;{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.disneydreaming.com/2010/01/27/interview-with-ayla-kell-from-abc-familys-make-it-or-break-it/|title=Interview With Ayla Kell From ABC Family’s “Make It Or Break It”|lang=en|publisher=disneydreaming.com|accessdate=2010-06-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/67HomDxfH|archivedate=2012-04-29}}&lt;/ref&gt;. [[Америкалық балет театры]]ның құрамында &quot;[[Щелкунчик]]&quot; қойылымында Грета партиясын билеген. [[Disney]], [[Sony]], [[Mattel]], [[Pringles]] үшін жарнамалық кампанияларға қатысқан&lt;ref&gt;{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.poptower.com/ayla-kell.htm|title=Ayla Kell Biography|lang=en|publisher=poptower.com|accessdate=2010-06-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/67HorYX1Q|archivedate=2012-04-29}}&lt;/ref&gt;.

== Фильмографиясы ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!Жылдары
!Атауы
!Рөлі
|-
|1997
|Get to the Heart: The Barbara Mandrell Story
|Барбара
|-
|1999
|The Omega Code
|Мэдди Лэйн
|-
|2004
|Malcolm in the Middle
|Кайли
|-
|2005
|Rebound 
|Чирлидер қыз
|-
|2005
|Weeds
|Челси
|-
|2007
|Without a Trace
|Миа
|-
|2008
|Just Jordan
|Джейд
|-
|2008
|What Just Happened
|Мэри
|-
|2008
|CSI: Miami
|Челси Марш
|-
|2008
|Leverage
|Оливия
|-
|2009 - 2012
|Make It or Break It
|Пэйсон Килер
|-
|2010 - 2015
|Melissa &amp; Joey
|Лайла
|-
|2013
|Missing at 17
|Кэндис
|-
|2014
|SnakeHead Swamp
|Эшли
|-
|2015
|Wait Before Mickey
|Бриджет
|-
|2015
|Rosemont
|Лиза
|-
|2017
|Sable
|Сэйбл
|-
|2017
|The Adventures of Hooligan Squad in World War III 
|Фрэнки
|-
|2019
|Timing
|Саманта Райдер
|-
|2020
|Adverse
|Джессика
|-
|2021
|Never and Again
|Анджела
|-
|2021
|Terror Eyes
|Лиза
|-
|2021
|Four Cousins and A Christmas
|Милли
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{imdb name|0445477|Айла Келл}}
* [http://www.disneydreaming.com/2010/01/27/interview-with-ayla-kell-from-abc-familys-make-it-or-break-it/ disneydreaming.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412043857/http://www.disneydreaming.com/2010/01/27/interview-with-ayla-kell-from-abc-familys-make-it-or-break-it/ |date=2010-04-12 }}</text>
      <sha1>auc8mjqb5q3n30x8dfy3zd7762uf6dq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Челси Хоббс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530714</id>
    <revision>
      <id>3608672</id>
      <parentid>2798888</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2321" sha1="fxnwhjfytgotzgritz4y8jawk9tx4uy" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Челси Хоббс
  |шынайы есімі           = Chelsea Hobbs
  |сурет                  =
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Chelsea Raelle Hobbs
  |туған күні           = 18.2.1984
  |туған жері           = [[Ванкувер]], [[Британдық Колумбия]], [[Канада]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{актриса|Канада}}
  |азаматтығы             = {{CAN}}
  |белсенді жылдары       = 1994 ж. — қазіргі уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                = 0387581
  |сайты                  =
}}
'''Челси Хоббс''' ({{lang-en|Chelsea Hobbs}}; 18 ақпан 1984 ж., [[Ванкувер]]) — [[канада]]лық [[киноактриса]]. &quot;Make It or Break It&quot; сериалында Эмили Кметко рөлімен кенінен танымал.

== Өмірбаяны ==
Челси Рэйли Хоббс 18-ші ақпанда Ванкуверде (Канада) дүниеге келеді. Телехикаяларға түсіп, киноактриса карьерасын 8 жасында бастайды. [[2002 жыл]]ы өзінің алғаш басты рөлін «Қар Патшайымы» (Snow Queen) фильмінде сомдайды. Осы рөль үшін [[2003 жыл]]ы &quot;Leo awards&quot;марапатына номинант ретінде қатысады.

== Жеке өмірі ==
[[2004 жыл]]дан бастап [[2014 жыл]]ға дейін фотограф [[Террен Оддом]]ен некелескен болатын. [[2006 жыл]]ы Вайли атты қызын, ал 2011 жылы Кингстон деген ұлын табады&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.imdb.com/name/nm0387581/ | title=Chelsea Hobbs}}&lt;/ref&gt;. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{imdb name|0387581|Челси Хоббс}}
* {{twitter|ChelseaHobbs|Челси Хоббс}}</text>
      <sha1>fxnwhjfytgotzgritz4y8jawk9tx4uy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анхелес Балбиани</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530717</id>
    <revision>
      <id>3608674</id>
      <parentid>2931563</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2938" sha1="j9uo7jbupfbkg7i22vm2sfke8mx7sfw" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Анхелес Балбиани
  |шынайы есімі           = Ángeles Balbiani Morea
  |сурет                  =
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Анхелес Балбиани Мореа
  |туған күні           = 7.08.1982
  |туған жері           = {{Туғанжері|Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте}}, [[Аргентина]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{актриса|Аргентина}}, фотомодель
  |азаматтығы             = {{ARG}}
  |белсенді жылдары       = 2002 - осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                = 1226865
  |сайты                  =
}}
'''Анхелес Балбиани Мореа''' ({{lang-es|Ángeles Balbiani Morea}}) — аргентиналық актриса және фотомодель. Өзінің &quot;Мятежный дух&quot; атты сериалдағы сомдаған Фелиситас Митре рөлімен танымал. 

== Өмірбаяны ==
Анхелес [[Аргентина]] астанасы - [[Буэнос-Айрес]]та 1982-ші жылдың тамыз айының 8-ші жұлдызында дүниеге келген. 3 жасынан бастап модель болып жұмыс істеген. Кинодағы алғашқы Фелиситас рөлін сомдағанда, Буэнос-Айрес Драма Өнер Университетінде оқыған. &quot;Мятежный дух&quot;-тан кейін &quot;Флорисьента&quot; теленовелласында ойнайды.

== Жеке өмірі == 
Ата-анасы Анхелес 9 жаста болғанда ажырасқан, кейін анасы Хавьер атты еркекке тұрмысқа шыққан. Анхелестің үлкен апайы Барбара, үлкен ағасы Хосе Мануэль және де Родриго мен Марциаль деген екі бауыры бар. 2007-ші жылы Феликс Мальонеге тұрмысқа шығып,балалы болады. Баласының атын-Бенхамин деп қояды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{imdb name|1226865|Анхелес Балбиани}}
* [http://www.tv.com/angeles-balbiani/person/623192/summary.html Анхелес Балбиани [[TV.com]] сайтында]{{Deadlink|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Фотомодельдер]]
[[Санат:Аргентина фотомодельдері]]</text>
      <sha1>j9uo7jbupfbkg7i22vm2sfke8mx7sfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3608774</id>
      <parentid>3608182</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T05:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3608774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61053" sha1="hnbfrxfdsfx76rlim2b7eoa2u68gt09" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;95825&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 825]
| data-sort-value=&quot;1095&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1095]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86420&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 420]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 036]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;82478&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 82 478]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 541]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;48439&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 439]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;26380&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 26 380]
| data-sort-value=&quot;46&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 46]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;21499&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 499]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;18852&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 18 852]
| data-sort-value=&quot;35&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;17580&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 17 580]
| data-sort-value=&quot;105&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 105]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;16958&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 16 958]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16071&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 071]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13748&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 748]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11212&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 212]
| data-sort-value=&quot;56&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10031&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 031]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8361&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8336&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;7977&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 7977]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;7917&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7917]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7440&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7440]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7335&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7335]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6703&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4327&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4327]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4226&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4226]
| data-sort-value=&quot;20&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3396&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3117&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;2956&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 2956]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;2772&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2772]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2447&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2302&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2302]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2004&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2004]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;1864&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1864]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1600]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1530]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1512&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1512]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1140&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1140]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1048&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1048]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;674&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 674]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;664&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 664]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;640&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;617&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;615&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;558&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|231
|{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 506]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2025-11-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>hnbfrxfdsfx76rlim2b7eoa2u68gt09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прохор Михайлович Дубравин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537906</id>
    <revision>
      <id>3608642</id>
      <parentid>2313219</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8303" sha1="fy909i857d2fg63qbezkl3pukptaev0" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Прохор Михайлович Дубравин
  |шынайы есімі           =
  |сурет                  =
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Вита́лий Миха́йлович Емашо́в
  |туған күні           =18.07.1976
  |туған жері           =[[Набережные Челны]], [[СССР]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              ={{актер|XXI ғасыр}}
  |азаматтығы             ={{URS}}→{{RUS}}
  |белсенді жылдары       =[[2003]] — қазіргі уақытқа дейін
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =
  |сайты                  =
}}
'''Про́хор Миха́йлович Дубра́вин''' ([[18 сәуір]] [[2011 жыл]] [[18 сәуір|18 сәуірге]] дейін — Вита́лий Миха́йлович Емашо́в; туды. [[1976 жыл|1976 жылы]] [[18 маусым|18 маусымда]]) — орыс актері.

== Өмірбаяны ==
Виталий Михайлович Емашов [[1976 жыл|1976 жылы]] [[18 маусым|18 маусымда]] Челнаның жағалауында дүниеге келген. Анасы- Виктория Павловна Емашова, Литейлік зауыттың хатшы-көлік айдаушы.

[[1983 жыл|1983 жылдан]] бастап физика-математика бағытындағы №35 мектеп- гимназиясында білім алған.

[[1993 жыл|1993 жылы]] мектепті бітіріп осы жылы Камалық политикалық институтына «Азаматтық-өнеркәсіп құрылысына» мамандығына оқуға түседі, бірақ бірінші семестрдан кейін ол институттан шығып кетеді.

[[1993 жыл|1993]]-[[1994 жыл|1994]] жылданы литейлік зауытта кірпіш қалыптастырушы болып жұмыс істеді.

[[1999 жыл|1999 жылы]] Ярослав мемлекеттік театорлық институтына В.С. Шалимовтың курстарына жазылады. Оқу барысында Ф. Волков атындағы Академиялық театрда бірнеше спектакльға түседі

[[2003 жыл|2003 жылы]] театорлық институтті бітіреді. Жүлделі орындармен марапатталған спектакльдар: «Шиелі бақ» А. Чехов (Лопахин) және «Унтиловск» Л. Леонова (Аполлос

[[2003 жыл|2003]]-[[2005 жыл|2005]] жылдары Мәскеулік театрда «Киноспектакльда» қызмет етеді

[[2004 жыл|2004]]-[[2005 жыл|2005]] жылдары «Ескі шатырдың тарихы» атты балаларға арналған бағдарламаны «Звезда» телеарнасында жүргізді

[[2004 жыл|2004 жылдан]] бастап киноға түседі. Оның атағы оған «Цирктың ханшайымы» деп аталытын телехикаядан рөл алып берді. Бұл телехикаяда ол екі егіз аға-інінің рөлін сомдайды: Ярославтың және Святославтың.

[[2011 жыл|2011 жылы]] [[18 сәуір|18 сәуірден]] бастап өзінің атын ашық түрде Прохор Дубравин деп өзгетті.

«Есім ауыстыру жөніндегі бланкты толтыру барысында «себептер» деген жерге мен – «жеке қалауым» деп жаздым. Бұл тілек менде бұрыннан бар еді: маған Прохор деген ат қатты ұнайды, Дубравин деген тек қалай естілетіні маған ұнайды... Мен бұны бұрыннан армандадым... Және орындадым»

== Фильмография ==

=== Фильмография ===
* [[2004 жыл|2004]] — Бухта Филиппа (4 бөлім) — Кирилл
* [[2005 жыл|2005]] — Әдемі болып туылма Не родись красивой — Герман
* [[2006 жыл|2006]] — Сдвиг Сдвиг — репортёр
* [[2006 жыл|2006]] — «Махабат махабат секілді» «Любовь как любовь» — Штефан
* [[2007 жыл|2007]] — Құтырған Бешеная — Глеб Козырев
* [[2007 жыл|2007]] — Бірнеше жай тілектер Несколько простых желаний — Максим
* [[2007 жыл|2007]] — Руд және Сэм Руд и Сэм — Жан
* [[2007 жыл|2007]] — Құдағи Сваха — Сергей
* [[2007 жыл|2007]] — Үшеуі үстінде 2 Трое сверху 2
* [[2007 жыл|2007]]—[[2008 жыл|2008]] — Цирк ханшайымы Принцесса цирка — Ярослав және Святослав Романов
* [[2008 жыл|2008]] — Вероника келмейді Вероника не придёт — Сергей
* [[2008 жыл|2008]] — Қыз сыйлыққа Дедушка в подарок — күтуші Лёли
* [[2008 жыл|2008]] — заңдағы милизия қызметкері Мент в законе — Валентин
* [[2008 жыл|2008]] — жеңімпаз Чемпион — шантажист
* [[2008 жыл|2008]] — Махабат- сәбіз Любовь-морковь 2 — риелтор
* [[2009 жыл|2009]] — Басқыншылар Захватчики — Паша Шатун
* [[2009 жыл|2009]] — Жер апан Логово Змея — Ковальский Валентин 
* [[2009 жыл|2009]] — Бойдақтың жеті әйелі Семь жён одного холостяка — Женя
* [[2010 жыл|2010]] — Капитан Гордеев Капитан Гордеев — Леонид Максимович Гордеев
* [[2010 жыл|2010]] — Кезекші періште Дежурный ангел — Сергей
* [[2010 жыл|2010]] — Жалпы терапия 2 Общая терапия 2 — Олег Шумелов
* [[2010 жыл|2010]] — Тұманан шыққан кірпі Вышел ёжик из тумана — Вадим Алексеевич Смирнов
* [[2011 жыл|2011]]—[[2012 жыл|2012]] — Жабық мектеп Закрытая школа — Владимир (Володя) Соколов (Илья Шевцов)
* [[2011 жыл|2011]] — Ойын Игра — Белов Павел Дмитриевич
* [[2012 жыл|2012]] — Кезекші періште 2 Дежурный ангел 2 — Сергей
* [[2012 жыл|2012]] — Механик Механик — Борис Горячев
* [[2013 жыл|2013]] — Сирек кездесетін қан тобы Редкая группа крови — Игорь, дәрігер
* [[2014 жыл|2014]] — Тыныш аңшылық Тихая охота — Арнольд
* [[2015 жыл|2015]] — Ойын 2: Реванш Игра 2: Реванш — Белов Павел Дмитриевич

=== Қысқа метражка ===
* [[2005 жыл|2005]] —Қыстық демалыс Зимние каникулы — Шура

== Сілтемелер ==
* Официальный сайт Прохора Дубравина
* Дубравин, Прохор Михайлович (ағыл.) Internet Movie Database сайтында
* Прохор Дубравин на Рускино
* Прохор Дубравин очень дорожит моментами близости с супругой

== Дереккөздер ==
* Гостевая книга официального сайта Прохора Дубравина</text>
      <sha1>fy909i857d2fg63qbezkl3pukptaev0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елена Ивановна Кондулайнен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538627</id>
    <revision>
      <id>3608654</id>
      <parentid>2955537</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1640" sha1="oq9rg38a0pk2trbud4p97xxm202lbxu" xml:space="preserve">'''Елена Ивановна Кондулайнен''' ''(туғ. 9 сәуір 1958, п. Токсово, [[Ленинград]] облысы)'' — ресейлік [[актриса]], Ресей Федерацияның Еңбегі сіңген әртіс, [[эстрада]] жұлдызы.

== Өмірбаяны ==
*Ингерманландка. 1983 жылы  ЛГИТМиК ''(курс Георгий Товстоногов)'' бітірді. Бітірген қойылымда ''( Марлен Дитрихты пародиялады)'' қатысқан — пародиялы [[ревю]] ''[[«Ах, эти звёзды»]]'' ''(1983)''  Кацман курсында мен  ЛГИТМИКтегі [[Додина]].
*[[40]] [[фильм]]нен астам фильмдерге түскен.[[1993]] жылы Кондулайнен кейбір уақыт саясатпен жұмыс істеп кетті- [[«Свободной любови»]] [[партия]]сын шығарды.

== Телевидение ==
Последний герой 3: Остаться в живых реалити-шоуында қатысты.

== Жеке өмірі ==
Үш рет куйеуде болды,екі баласы бар-Александра және Михаил.

== Сыртқы сілтемелер ==
*http://www.peoples.ru/art/cinema/actor/kondulainen/
*http://kondulaynen.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408003744/http://kondulaynen.ru/ |date=2015-04-08 }}

[[Санат:1958 жылы туғандар]]
[[Санат:КСРО актрисалары]]
[[Санат:Ресей актрисалары]]</text>
      <sha1>oq9rg38a0pk2trbud4p97xxm202lbxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Николай Николаевич Ходотов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541416</id>
    <revision>
      <id>3608879</id>
      <parentid>3510460</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2447" sha1="kvd66mab1n9r8x8c51udieta3lbbgnj" xml:space="preserve">'''Николай Николаевич Ходотов''' (14.02.1878,Петрозаводск, - 16.02.1932,Ленинград) - орыс актері, Республиканың еңбек сіңірген артисі. 
== Өмірбаяны ==
Бала кезінен спектакльдерге қатысты. 1895 жылдан [[Петербург]] театр училищесін драма курсында (В.Н.Давыдовтың класы бойынша) оқыды.Оқуын бітіргеннен кейін 1898 жылы Александрин театрының труппасына ([[Ленинград]] академиялық драма театры) қабылданды. Мұнда [[1929]] жылға дейін қызмет етіп, Астров, Трофимов (Чеховтың &quot;Ваня ағайы&quot; мен &quot;Шиелі бағында&quot;), Жадов (А.Островскийдің &quot;Түсім орнында&quot;), Раскольников, Мышкин (Достоевскийдің &quot;Қылмыс пен жаза&quot; және &quot;Нақұрысы&quot; бойынша), Гамлет, Патша Федор Иоаннович ([[Шекспир]]дің және А.К.Толстойдың осы аттас трагедияларында), Протасов (Л.Толстойдың &quot;Тірі өлігінде&quot;), Освальд (Ибсеннің &quot;Елесінде&quot;), Нил (Горкийдің &quot;Тоғышарларында&quot;), Василий (Сефуллина мен Правдухинның &quot;Виринеясында&quot;) т.б. рөлдерді орындады. Актер ойыны реалистік және лирикалық бояу молдығымен ерекшеленеді. 1929 жылдан кейін Ленинградтың аудан көшпелі театрларында (үзілістермен) ойнады. 1909 жылдан педагогикалық қызметпен шұғылданды.

==Еңбектері==
Көркем сөз оқумен шұғылданып, пьесалар (&quot;Сергелдең&quot;ғ&quot;Қызыл жіп&quot;,1908,1911,т.б.) жазды.
== Дереккөздер ==
&lt;ref&gt;Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 32 бет&lt;/ref&gt;
{{дереккөздер}}


[[Санат: 1878 жылы туғандар]]
[[Санат: 1932 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Актёрлер]]</text>
      <sha1>kvd66mab1n9r8x8c51udieta3lbbgnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Иванович Жуков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541587</id>
    <revision>
      <id>3608881</id>
      <parentid>3330797</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1342" sha1="8j2ucikovkxl7hm00zfmaqmexdqxf87" xml:space="preserve">Александр Иванович Жуков (1 тамыз 1898 жыл — 14 шілде 1965 жыл) — кеңес театр мен киноның актері.

== Өмірбаяны ==
*1917 жылы Паршин ағалардың училищесің Мәскеу қаласында бітірген. 1917–1918 жылдары Мәскеу институтының техникалық бөлімінде оқыды.
*1921–1922  Краснопресненский кеңесінің Мәскеу театрының актері болды.
*1922–1923 жылы — Сокольникадағы «Театра Тиволи»  театрының актері.
*1923 жылы — жаз театрының актері.
*1923–1924 жылдары — Каляев атындағы театрының актері.
*1924 жылы — Володарского қала театрының актері.
*1924–1925 жылдары — Сретенский драма театрының актері.

Александр 1925 жылдан бастап кинода түсуге бастады 

Александр Жуков 14 шілдеде 1965 жылы қайтыс болды.


[[Санат:1898 жылы туғандар]]
[[Санат:1965 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ресей актерлері]]</text>
      <sha1>8j2ucikovkxl7hm00zfmaqmexdqxf87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Алексеевич Петров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541736</id>
    <revision>
      <id>3608871</id>
      <parentid>3347542</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1383" sha1="ldqf4n2aebjzaidprztlxbik35hczeg" xml:space="preserve">'''Андрей Алексеевич Петров''' (1919 — 1990) — кеңес [[театр]] мен [[кино]]ның [[актер]]і.&lt;ref name=&quot;te4&quot;&gt;Театральная энциклопедия. Гл. ред. П. А. Марков. Т. 4 — М.: Советская энциклопедия, Нежин — Сярев, 1965, 1152 стб. с илл., 6 л. илл.&lt;/ref&gt; Ресейдің халық әртісі (1970).

== Өмірбаяны ==
Андрей Петров 19 желтоқсанда 1919 жылы Саратов қаласында туған.&lt;ref name=&quot;te4&quot;/&gt;

Андрей 1939 жылы ЦТКА студиясың бітірді және актер болды.1944 жылы киноға дебютке шықты.

1960 жылы режиссер ретінде жұмыс істеді.1973 жылы Андрей Алексеевич ВГИКте актер шеберінің каведрасының педагогы болды.&lt;ref name=&quot;te4&quot;/&gt;

Ол 9 шілдеде 1990 жылы қайтыс болды.Андрей Кунцевск зиратында жерленген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* http://www.imdb.com/name/nm0678156/

[[Санат:1919 жылы туғандар]]
[[Санат:Ресей актерлері]]
[[Санат:1990 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>ldqf4n2aebjzaidprztlxbik35hczeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Экономика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544223</id>
    <revision>
      <id>3608830</id>
      <parentid>3545287</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T08:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dandelo</username>
        <id>160351</id>
      </contributor>
      <comment>updated</comment>
      <origin>3608830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59971" sha1="neyebkbxk7negmqza994wbgb32wazph" xml:space="preserve">'''[[Экономика саласында Нобель сыйлығы|Экономика ғылымдары бойынша Нобель мемориалдық сыйлығы]]''', ресми түрде [[Альфред Нобель]]ді еске алуға арналған экономикалық ғылымдар бойынша Швеция мемлекеттік банкінің сыйлығы&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hart and Holmström awarded the Prize in Economic Sciences for 2017 |url=http://archive.riksbank.se/en/Web-archive/Published/Notices/2016/Hart-and-Holmstrom-awarded-the-Prize-in-Economic-Sciences-for-2016/index.html |publisher=Sveriges Riksbank |access-date=25 August 2018 |location=Stockholm |date=10 October 2016 |archive-date=25 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825180008/http://archive.riksbank.se/en/Web-archive/Published/Notices/2016/Hart-and-Holmstrom-awarded-the-Prize-in-Economic-Sciences-for-2016/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Prize in Economic Sciences |url=https://www.kva.se/en/priser/ekonomipriset |publisher=The Royal Swedish Academy of Sciences |access-date=25 August 2018 |location=Stockholm |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612163715/https://www.kva.se/en/priser/ekonomipriset |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Beslut om titel på ekonomipriset [Resolution on the economics award's name] |url=http://archive.riksbank.se/sv/Webbarkiv/Publicerat/Nyheter/2006/Beslut-om-titel-pa-ekonomipriset/index.html |publisher=Sveriges Riksbank |access-date=20 August 2018 |location=Stockholm |language=sv |date=6 July 2006 |archive-date=20 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820234949/http://archive.riksbank.se/sv/Webbarkiv/Publicerat/Nyheter/2006/Beslut-om-titel-pa-ekonomipriset/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ({{lang-sv|Sveriges Riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne}}) 1968 жылы Швеция банкі (Sveriges Riksbanks) өзінің 300 жылдық мерейтойына орай құрған экономикалық ғылымдар саласындағы ең беделді сыйлық. Сыйлық алғаш рет 1969 жылы берілді.

Жыл сайын қазан айында, [[Корольдік швед ғылым академиясы]] Альфред Нобель құрметіне сыйлықты ұсыну комитетінің ұсынған кандидаттарының ішінен лауреатты таңдағаннан кейін лауреат есімін хабарлайды&lt;ref&gt;{{cite web|title=Номинация и выбор лауреатов премии по экономическим наукам|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/nomination/|accessdate=2012-10-11|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXO85J3C|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Сыйлықты лауреаттарға тапсыру рәсімі жылда [[Альфред Нобель]]дің қайтыс болған күні басқа салалары жеңімпаздарымен бірге [[10 желтоқсан]]да жүреді&lt;ref name=&quot;Нобель&quot;&gt;
{{cite web|title=Нобель сыйлығы|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/|accessdate=2012-10-11|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXO8mLJe|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Әрбір лауреатқа медаль, диплом және ақшалай сыйлық беріледі.
{{toc-right}}

Экономика саласында бірінші Нобель сыйлығының лауреаттары [[норвегия]]лық [[Рагнар Фриш]] және [[нидерланд]]тық [[Ян Тинберген]]&lt;ref name=&quot;Премия 1969&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика саласындағы Нобель сыйлығы 1969 года|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1969/#|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOARkcC|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

1969 жылдан 2013 жылға дейін жалпы жүлдемен 45 рет марапатталған, және оның 74 ғалым лауреат атанып отыр&lt;ref name=&quot;Факт&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика сыйлығының фактілері туралы|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/shortfacts.html|accessdate=2012-10-11|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXO9fmE3|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Бір жүлде бірнеше жеке тұлғаларға берілу фактісі сыйлықақыларының сомасы және оның лауреаттарының арасындағы айырмашылық болуы мүмкін. Барлық берілген 45 награданың ішінде бір ғалым 22 рет алған, екі ғалым - 17 рет, үш зерттеуші алты рет алған &lt;ref name=&quot;Факт&quot;/&gt;.

Сыйлықты алу уақытында жеңімпаздардың орташа жасы, 67 жас&lt;ref name=&quot;Факт&quot;/&gt;. А ең жас жеңімпазы [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] экономист [[Кеннет Джозеф Эрроу|Кеннет Эрроу]] 51 жасында [[1972 жыл]]ғы экономика саласындағы марапатқа ие; ең егде лауреат әзірге басқа американдық [[Леонид Гурвич]], [[2007]] жылы марапат ие болу кезінде 90 жасында болды.&lt;ref name=&quot;Факт&quot;/&gt;.
74 жеңімпаздың 73-і ерлер. Экономика саласындағы жалғыз әйел лауреат [[Элинор Остром]] [[2009 жыл]]ы сыйлыққа ие болды.&lt;ref name=&quot;Факт&quot;/&gt;.

== Үміткерлерді іріктеу ==
Нобель қорының жарғысына сәйкес, кандидаттарды ұсынуы мүмкін тұлғалар төмендегідей&lt;ref name=&quot;selectionProcess&quot;&gt;{{cite web|title=Nomination of the Laureates in Economics|publisher=[[The Nobel Foundation]]|url=http://nobelprize.org/nomination/economics/process.html|accessdate=14 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716200421/http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/nomination/|archivedate=16 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;statutes-econ&quot;&gt;{{cite web|title=Statutes for The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel approved by the Crown on the 19th day of желтоқсан 1968|publisher=[[The Nobel Foundation]]|url=http://nobelprize.org/nobelfoundation/statutes-eco.html|accessdate=18 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071020211408/http://nobelprize.org/nobelfoundation/statutes-eco.html|archivedate=20 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|title=Nomination and Selection of the Laureates in Economics|publisher=[[The Nobel Foundation]]|url=http://nobelprize.org/nomination/economics/process.html|accessdate=18 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013012028/http://nobelprize.org/nomination/economics/process.html |archivedate=13 October 2007}}&lt;/ref&gt;:
# [[Корольдік Швед ғылым академиясы]]ның мүшелері;
# экономика саласындағы А. Нобель еске алу сыйлығының комитетінің мүшелері ;
# экономика саласы бойынша Нобельді еске алу сыйлығының лауреаттары;
# Швеция, Дания, Финляндия, Исландия және Норвегия жоғары оқу орындары мен колледждердің тиісті пәндер профессорлары болып тұрақты жұмыс істейтіндер;
# Ғылым академиясы арқылы таңдалған кем дегенде алты жоғары оқу орны немесе орындарында тиісті кафедралардың басшылары;
# Академия ұсыныстары қабылдануға тұрарлық деп есептейтiн басқа ғалымдар.
5 және 6-тармақтарында аталған оқытушылар мен ғалымдардың таңдауға қатысты шешімдер, қыркүйек айының соңына дейін жыл сайын қабылданады.
== Лауреаттар тізімі ==
{| class=&quot;wide&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
![[#1960-ші|1960-ші]]
![[#1970-ші|1970-ші]]
![[#1980-ші|1980-ші]]
![[#1990-шы|1990-шы]]
![[#2000-шы|2000-шы]]
![[#2010-шы|2010-шы]]
![[#2020-шы|2020-шы]]
|}
 
=== 1960-ші ===
 
{| class=&quot;wikitable wide&quot; width=&quot;100&quot; %
|+
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Жыл
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;5%&quot;|Портрет
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;15%&quot;| Ел, лауреат
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Марапаттауды негіздеу
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Дерек көзі
|-
|rowspan=2 | [[1969 жыл|1969]]
|[[Сурет:Uio frisch 2006 0025.jpg|90px|Рагнар Фриш]]
|{{flagicon|Норвегия}} [[Рагнар Фриш]]&lt;br /&gt;(1895—1973)
|rowspan=2 | «''Экономикалық процесстерді талдауға динамикалық модельдерді құрғаны және қолданғаны үшін''».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1969&quot;&gt;{{cite web|title=Нобелевская премия по экономике 1969 года|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1969/#|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOARkcC|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Jan_Tinbergen_1982.jpg|90px|Ян Тинберген]]
|{{flagicon|Нидерланд}} [[Ян Тинберген]]&lt;br /&gt;(1903—1994)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1969&quot;/&gt;
|}

=== 1970-ші ===
 
{| class=&quot;wikitable wide&quot; width=&quot;100&quot; %
|+
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Жыл
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;5%&quot;|Портрет
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;15%&quot;| Ел, лауреат
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Марапаттауды негіздеу
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Дерек көзі
|-
|[[1970 жыл|1970]]
|[[Сурет:Paul Samuelson.gif|90px|Пол Энтони Самуэльсон]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Пол Энтони Самуэльсон]]&lt;br /&gt;(1915—2009)
|«Ғылыми-зерттеу жұмысында, статикалық және динамикалық экономикалық теорияны дамытқаны үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1970 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1970/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOB87XU|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1971 жыл|1971]]
|[[Сурет:Simon Kuznets 1971b.jpg|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Саймон Кузнец]]&lt;br /&gt;(1901—1985)
|«Экономикалық өсімнің тәжірибе жолымен түсіндірме бергені үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1971 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1971/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOBnRCc|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2 | [[1972 жыл|1972]]
|[[Сурет:John Hicks 1972b.jpg|90px]]
|{{flagicon|Ұлыбритания}} [[Джон Ричард Хикс]]&lt;br /&gt;(1904—1989)
|rowspan=2 | «Жалпы экономикалық тепе-теңдік теориясы мен әл-ауқатын теориясына жаңашыл үлесі үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1972&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1972 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1972/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOCScHa|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Kenneth Arrow, Stanford University.jpg|90px|Кеннет Эрроу]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Кеннет Эрроу]]&lt;br /&gt;(1921—2017)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1972&quot;/&gt;
|-
|[[1973 жыл|1973]]
|[[Сурет:Wassily Leontief 1973.jpg|90px|Василий Леонтьев]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Василий Васильевич Леонтьев|Василий Леонтьев]]&lt;br /&gt;(1905—1999)
|««Шығыстар - кірістер» әдісін дамытқаны және оны маңызды экономикалық проблемаларға қолданғаны үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1973 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1973/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOD6oGa|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2 | [[1974 жыл|1974]]
|[[Сурет:Gunnar Myrdal - Sveriges styresmän.jpg|90px|Гуннар Мюрдаль]]
|{{flagicon|Швеция}} [[Гуннар Мюрдаль]]&lt;br /&gt;(1898—1987)
| rowspan=2 | «Ақша және экономикалық тербелістер теориясы бойынша іргелі жұмыстар мен экономикалық, әлеуметтік және институционалдық құбылыстардың өзара байланысына терең талдау жасағаны үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1974&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1974 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1974/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXODlknB|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Hayek.jpg|90px|Фридрих фон Хайек]]
|{{flagicon|Аустрия}} [[Фридрих фон Хайек]]&lt;br /&gt;(1899—1992)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1974&quot;/&gt;
|-
|rowspan=2 | [[1975 жыл|1975]]
|[[Сурет:Leonid Kantorovich 1975.jpg|90px|Леонид Витальевич Канторович]]
|{{flagicon|КСРО}} [[Леонид Витальевич Канторович|Леонид Канторович]]&lt;br /&gt;(1912—1986)
|rowspan=2 | «Ресурстарды оңтайлы бөлу теориясына қосқан үлесі үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1975&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1975 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1975/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOEQzFe|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:TjallingKoopmans1967.jpg|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Тьяллинг Купманс]]&lt;br /&gt;(1910—1985)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1975&quot;/&gt;
|-
|[[1976 жыл|1976]]
|[[Сурет:Portrait of Milton Friedman.jpg|90px|Милтон Фридман]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Милтон Фридман]]&lt;br /&gt;(1912—2006)
|«Тұтынуды талдау, ақша айналымының тарихы мен ақша теориясы дамыту, сондай-ақ экономикалық тұрақтандыру саясатының күрделілігін практикалық көрсету саласындағы жетістіктері үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1976 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1976/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOF7522|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2 | [[1977 жыл|1977]]
|[[Сурет:BertilOhlin.jpg|90px|Бертиль Олин]]
|{{flagicon|Швеция}} [[Бертиль Олин]]&lt;br /&gt;(1899—1979)
|rowspan=2 | «Халықаралық сауда және халықаралық капитал қозғалысының теориясы озық үлесі үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1977&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1977 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1977/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOFlsRD|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:James Meade Nobel.jpg|90px|Джеймс Мид]]
|{{flagicon|Франция}} [[Джеймс Мид]]&lt;br /&gt;(1907—1995)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1977&quot;/&gt;
|-
|[[1978 жыл|1978]]
|[[Сурет:Herbert Simon, RIT NandE Vol13Num11 1981 Mar19 Complete.jpg|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Герберт Саймон]]&lt;br /&gt;(1916—2001)
|«Экономикалық ұйымдар шеңберінде шешім қабылдау процесіндегі жаңашыл  ғылыми-зерттеулері үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1978 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1978/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOGQ9cf|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2 | [[1979 жыл|1979]]
|[[Сурет:Theodore W. Schultz.jpg|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Теодор Шульц]]&lt;br /&gt;(1902—1998)
|rowspan=2 | «Дамушы елдердің қосымшада экономикалық дамуының проблемаларындағы жаңашыл зерттеулері үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1979&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1979 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1979/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOH4KJA|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Nobel prize medal grey.png|90px]]
|{{flagicon|Сент-Люсия}} {{flagicon|Ұлыбритания}}

[[Артур Льюис]]&lt;br /&gt;(1915—1991)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1979&quot;/&gt;
|}

=== 1980-ші ===
{| class=&quot;wikitable wide&quot; width=&quot;100&quot; %
|+
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Жыл
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;5%&quot;|Портрет
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;15%&quot;| Ел, лауреат
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Марапаттауды негіздеу
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Дерек көзі
|-
|[[1980 жыл|1980]]
|[[Сурет:Lawrence Robert Klein (cropped).jpg|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Лоуренс Клейн]]&lt;br /&gt;(1920—2013)
|«Экономикалық модельдерді құру және экономикалық ауытқуына және экономикалық саясатты талдауға оларды қолданғаны үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1980&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1980 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1980/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOHj3pd|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1981 жыл|1981]]
|[[Сурет:James Tobin.png|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Джеймс Тобин]]&lt;br /&gt;(1918—2002)
|«Қаржы нарықтарын және жұмыссыздық жағдайды, өндіру мен бағасы туралы шығыстар саласындағы саясат шешім қабылдау үшін олардың салдарын талдағаны үшін».
||&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1981&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1981 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1981/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOIPSJj|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1982 жыл|1982]]
|[[Сурет:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Джордж Стиглер]]&lt;br /&gt;(1911—1991)
|«Өнеркәсіптік құрылымдар, нарық пен жұмыс істеуі себептерін және қоғамдық реттеулер әсерлерін жаңашыл зерттеулері үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1982 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1982/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOJ50nH|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1983 жыл|1983]]
|[[Сурет:Debreu, Gérard (1921-2004).jpeg|90px|Жерар Дебрё]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Жерар Дебрё]]&lt;br /&gt;(1921—2004)
|«Жалпы тепе-теңдік теориясы және жалпы тепе-теңдік кейбір дерексіз экономикадағы бар табылатын шарттар жөніндегі пайдаулары үлесі үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1983 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1983/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOJk9XO|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1984 жыл|1984]]
|[[Сурет:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|{{flagicon|Ұлыбритания}} [[Ричард Стоун]]&lt;br /&gt;(1913—1991)
|«Экономикалық ғылымның дамуына қосқан елеулі үлесі үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1984 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1984/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOKQ358|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1985 жыл|1985]]
|[[Сурет:Franco Modigliani.jpg|90px|Франко Модильяни]]
|{{flagicon|Италия}} [[Франко Модильяни]]&lt;br /&gt;(1918—2003)
|«Ұлттық зейнетақы схемаларын құруда өте маңызды практикалық мәні бар жинақ адам мінез-құлқына қатысты талдаулары үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1985 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1985/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOL5RAR|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1986 жыл|1986]]
|[[Сурет:James Buchanan by Atlas network.jpg|90px|Джеймс Бьюкенен]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Джеймс Макгилл Бьюкенен]]&lt;br /&gt;(1919—2013)
|«Экономикалық және саяси шешім қабылдау теориясының шарттық және конституциялық негіздерін зерттеулері үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1986 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1986/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOLkfMv|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1987 жыл|1987]]
|[[Сурет:Robert Solow by Olaf Storbeck.jpg|90px|Роберт Солоу]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Роберт Солоу]]&lt;br /&gt;(1924—2023)
|«Экономикалық өсу теориясына қосқан үлесі үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1987 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1987/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOMOaSQ|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1988 жыл|1988]]
|[[Сурет:ALLAIS PN Maurice-24x30-2001b.jpg|90px|Морис Алле]]
|{{flagicon|Франция}} [[Морис Алле]]&lt;br /&gt;(1911—2010)
|«Нарықтарының теориясы мен ресурстарды тиімді пайдалануда жаңашылдық үлесі үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1988 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1988/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXON2SPz|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1989 жыл|1989]]
|[[Сурет:Trygve Haavelmo.jpg|90px|Трюгве Ховельмо]]
|{{flagicon|Норвегия}} [[Трюгве Ховельмо]]&lt;br /&gt;(1911—1999)
|«Бір мезгілде экономикалық құрылымдардың талдау және ықтималдықтар теориясы негіздерін түсіндірулері үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1989 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1989/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXONhXGG|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== 1990-шы ===
 
{| class=&quot;wikitable wide&quot; width=&quot;100&quot; %
|+
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Жыл
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;5%&quot;|Портрет
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;15%&quot;| Ел, лауреат
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Марапаттауды негіздеу
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Дерек көзі
|-
|rowspan=3 | [[1990 жыл|1990]]
|[[Сурет:Nobel prize medal grey.png|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Гарри Марковиц]]&lt;br /&gt;(1927—2023)
|rowspan=3 | «Қаржылық активтерінің бағасын белгілеу теориясына қосқан үлесі үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1990&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1990 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1990/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOOMirw|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Nobel prize medal grey.png|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Мертон Миллер]]&lt;br /&gt;(1923—2000)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1990&quot;/&gt;
|-
|[[Сурет:William sharpe 2007.jpg|90px|Уильям Шарп]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Уильям Шарп]]&lt;br /&gt;(1934)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1990&quot;/&gt;
|-
|[[1991 жыл|1991]]
|[[Сурет:Coase profile 2003.jpg|90px]]
|{{flagicon|Ұлыбритания}} [[Рональд Коуз]]&lt;br /&gt;(1910—2013)
|«[[Трансакциялық шығындар теориясы|Трансакциялық шығындарды]]және экономиканың институционалдық құрылымы мен жұмыс істеуі үшін мүліктік құқықтарыды ашуы және маңыздылығын астарлағаны үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1991 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1991/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOP1USx|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1992 жыл|1992]]
|[[Сурет:GaryBecker-May24-2008.jpg|90px|Гэри Беккер]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Гэри Беккер]]&lt;br /&gt;(1930—2014)
|«Нарықтық мінез-құлықпен ғана шектелмейтін, адам мінез-құлқы және жауап беру мәселелерін кең ауқымын зерттегені үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1992 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1992/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOPfEdT|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2 | [[1993 жыл|1993]]
|[[Сурет:Robert William Fogel.jpg|90px|Роберт Фогель]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Роберт Фогель]]&lt;br /&gt;(1926—2013)
|rowspan=2 | «Экономикалық және [[институционалдық өзгерту]]лерді түсіндіруге экономика теориясы мен сандық әдістерді пайдалана отырып,  [[экономикалық тарих]]тағы жаңа зерттеуі үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1993&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1993 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1993/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOQKGMp|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Douglass North 1979.jpg|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Дуглас Норт]]&lt;br /&gt;(1920—2015)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1993&quot;/&gt;
|-
|rowspan=3 | [[1994 жыл|1994]]
|[[Сурет:Nobel prize medal grey.png|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Джон Харсаньи]]&lt;br /&gt;(1920—2000)
|rowspan=3 | «[[Ойындар теориясы|Неокоалициялық ойындар теориясындағы]] тепе-теңдікті талдауы үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1994&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1994 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOQzJNg|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:John f nash 20061102 3.jpg|90px|Джон Нэш]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Джон Форбс Нэш|Джон Нэш]]&lt;br /&gt;(1928—2015)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1994&quot;/&gt;
|-
|[[Сурет:Reinhard Selten2.jpg|90px|Райнхард Зелтен]]
|{{flagicon|Германия}} [[Райнхард Зелтен]]&lt;br /&gt;(1930—2016)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1994&quot;/&gt;
|-
|[[1995 жыл|1995]]
|[[Сурет:La Revolución Industrial Pasado y Futuro, Robert E. Lucas Jr. screenshot (cropped).jpg|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Роберт Лукас]]&lt;br /&gt;(1937—2023)
|«Трансформацияны макроэкономикалық талдау және экономикалық саясатта біздің түсінігімізді тереңдекені, ұтымды күту гипотезасын дамытқаны және қолданғаны үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1995 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1995/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXORdWfM|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2 | [[1996 жыл|1996]]
|[[Сурет:Sir James Mirrlees.jpg|90px]]
|{{flagicon|Ұлыбритания}} [[Джеймс Миррлис]]&lt;br /&gt;(1936—2018)
|rowspan=2 | «За фундаментальный вклад в экономическую теорию стимулов и асимметричной информации».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1996&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1996 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1996/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOSID59|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Nobel prize medal grey.png|75px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Уильям Викри]]&lt;br /&gt;(1914—1996)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1996&quot;/&gt;
|-
|rowspan=2 | [[1997 жыл|1997]]
|[[Сурет:Robert Merton November 2010 03(1).jpg|90px|Роберт К. Мертон]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Роберт Кархарт Мертон]]&lt;br /&gt;(1944)
|rowspan=2 | «Олардың [[Деривативтер|туынды қаржы құралдарын]] бағалау әдісі  үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1997&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1997 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1997/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOSwalF|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Myron Scholes 2008 in Lindau.png|90px|Майрон Шоулз]]
|{{flagicon|Канада}} [[Майрон Шоулз]]&lt;br /&gt;(1941)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 1997&quot;/&gt;
|-
|[[1998 жыл|1998]]
|[[Сурет:Amartya Sen 20071128 cologne.jpg|90px|Амартия Сен]]
|{{flagicon|Үндістан}} [[Амартия Сен]]&lt;br /&gt;(1933)
|«Әлеуметтік қамтамасыз ету экономикасындағы, оның үлесі үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1998 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1998/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOTbKHa|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1999 жыл|1999]]
|[[Сурет:Robert Mundell (cropped).jpg|90px|Роберт Манделл]]
|{{flagicon|Канада}} [[Роберт Манделл]]&lt;br /&gt;(1932—2021)
|«[[Монетарлық саясат|Монетарлық]] және [[Салық-бюджет саясаты|фискалдық саясатында]] әр түрлі [[айырбас бағамының|бағамдарындағы]] талдауы және оңтайлы валюта аудандарына жасаған талдауы үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 1999 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1999/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOUFAww|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== 2000-шы ===
 
{| class=&quot;wikitable wide&quot; width=&quot;100&quot; %
|+
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Жыл
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;5%&quot;|Портрет
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;15%&quot;| Ел, лауреат
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Марапаттауды негіздеу
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Дерек көзі
|-
|rowspan=2 | [[2000 жыл|2000]]
|[[Сурет:James Heckman.jpg|90px|Джеймс Хекман]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Джеймс Хекман]]&lt;br /&gt;(1944)
|rowspan=2 | «Дискретті таңдау талдау теориясы мен әдістерін дамытқаны үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2000&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2000 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2000/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOUtY75|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет: Daniel McFadden 01 (cropped).JPG|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Дэниел Макфадден]]&lt;br /&gt;(1937)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2000&quot;/&gt;
|-
|rowspan=3 | [[2001 жыл|2001]]
|[[Сурет:George Akerlof.jpg|90px|Джордж Акерлоф]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Джордж Акерлоф]]&lt;br /&gt;(1940)
|rowspan=3 | «Нарықтарды асимметриялық ақпараттпен талдағаны үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2001&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2001 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2001/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOVYWSh|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:A Michael Spence.jpg|90px|Майкл Спенс]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Майкл Спенс]]&lt;br /&gt;(1943)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2001&quot;/&gt;
|-
|[[Сурет:Joseph Stiglitz.jpg|90px|Джозеф Стиглиц]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Джозеф Стиглиц]]&lt;br /&gt;(1943)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2001&quot;/&gt;
|-
|rowspan=2 | [[2002 жыл|2002]]
|[[Сурет:Daniel KAHNEMAN.jpg|90px|Дэниэл Канеман]]
|{{flagicon|АҚШ}} {{flagicon|Израиль}} [[Даниэль Канеман]]&lt;br /&gt;(1934—2024)
|rowspan=2 | «Шешім қабылдау тетіктері мен балама нарықтарды зерттеу».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2002&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2002 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2002/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOWDVq9|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:VernonSmith2.jpg|90px|Вернон Смит]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Вернон Смит]]&lt;br /&gt;(1927)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2002&quot;/&gt;
|-
|rowspan=2|[[2003 жыл|2003]]
|[[Сурет:Robert F. Engle.jpg|90px|Роберт Энгл]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Роберт Энгл]]&lt;br /&gt;(1942)
|«[[Шартты  гетерожетімділік авторегрессиясы|Шартты  гетерожетімділік авторегрессиялы математикалық моделдіне]] (ARCH) негізделген экономиканың уақытша қатарларын талдау әдісін дамытқаны үшін ».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2003&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2003 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2003/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOWsvkE|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Clive Granger by Olaf Storbeck cropped.jpg|90px|Клайв Грэнджер]]
|{{flagicon|Ұлыбритания}} [[Клайв Грэнджер]]&lt;br /&gt;(1934—2009)
|«Экономика саласындағы уақытша қатарлардың коинтеграциялық талдау әдісін дамытқаны үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2003&quot;/&gt;
|-
|rowspan=2 | [[2004 жыл|2004]]
|[[Сурет:Finn E Kydland 2015 (cropped).jpg|90px|Финн Кидланд]]
|{{flagicon|Норвегия}} [[Финн Кидланд]]&lt;br /&gt;(1943)
|rowspan=2 | «Олардың экономикалық саясатқа уақытша факторлардың әсері пен іскерлік циклдерді қозғаушы күштерді зерттеудегі үлесі үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2004&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2004 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2004/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOXaQIy|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Edward C Prescott 2015 (cropped).jpg|90px|Эдвард Прескотт]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Эдвард Прескотт]]&lt;br /&gt;(1940—2022)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2004&quot;/&gt;
|-
|rowspan=2 | [[2005 жыл|2005]]
|[[Сурет:Robert Aumann 2010.jpg|90px|Роберт Ауман]]
|{{flagicon|Израиль}}{{flagicon|АҚШ}} [[Роберт Ауман]]&lt;br /&gt;(1930)
|rowspan=2 | «[[Ойын теориясы]] шеңберінде талдау арқылы даулар мен ынтымақтастықта біздің түсіністікті тереңдеткені үшін[[теория игр|&lt;nowiki/&gt;]]».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2005&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2005 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2005/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOYFGco|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Thomas C. Schelling (cropped).jpg|90px|Томас Шеллинг]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Томас Шеллинг]]&lt;br /&gt;(1921—2016)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2005&quot;/&gt;
|-
|[[2006 жыл|2006]]
|[[Сурет:Edmund Phelps 2008-01-23.jpg|90px|Эдмунд Фелпс]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Эдмунд Фелпс]]&lt;br /&gt;(1933—2026)
|«Макроэкономикалық саясатта уақытаралық ымыраға талдау жүргізгені үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2006 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2006/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOYtcEf|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=3 | [[2007 жыл|2007]]
|[[Сурет:Leonid Hurwicz.jpg|90px|Леонид Гурвич]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Леонид Гурвич]]&lt;br /&gt;(1917—2008)
|rowspan=3 | «Механизмдер теориясы негіздерін құрғаны үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2007&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2007 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2007/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOZY1Tx|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:05N3441 emaskin.jpg|90px|Эрик Мэскин]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Эрик Мэскин]]&lt;br /&gt;(1950)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2007&quot;/&gt;
|-
|[[Сурет:Myerson roger b print.jpg|90px|Роджер Майерсон]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Роджер Майерсон]]&lt;br /&gt;(1951)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2007&quot;/&gt;
|-
|[[2008 жыл|2008]]
|[[Сурет:Paul Krugman-press conference Dec 07th, 2008-2.jpg|90px|Пол Кругман]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Пол Кругман]]&lt;br /&gt;(1953)
|«Сауда үлгілерін және экономикалық қызметтерді орналастыруға талдаулары үшін».
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2008 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2008/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOaGWDY|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2 | [[2009 жыл|2009]]
|[[Сурет:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg|90px|Элинор Остром]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Элинор Остром]]&lt;br /&gt;(1933—2012)
|rowspan=2 | «Экономикалық ұйымдастыру саласындағы зерттеулер үшін».
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2009&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2009 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2009/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOauzM4|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-42.jpg|90px|Оливер Уильямсон]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Оливер Уильямсон]]&lt;br /&gt;(1932—2020)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2009&quot;/&gt;
|}

=== 2010-шы === 
{| class=&quot;wikitable wide&quot; width=&quot;100&quot; %
|+
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Жыл
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;5%&quot;|Портрет
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;15%&quot;| Ел, лауреат
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Марапаттауды негіздеу
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Дерек көзі
|-
| rowspan=3 | [[2010 жыл|2010]]
|[[Сурет:Peter Diamond (economist).jpg|90px|Питер Даймонд]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Питер Даймонд]]&lt;br /&gt;(1940)
| rowspan=3 | «Нарық модельдерін іздеуді қолданғаны үшін»
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2010&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2010 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2010/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXObZu3l|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Dale Mortensen.jpg|90px|Дэйл Мортенсен]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Дэйл Мортенсен]]&lt;br /&gt;(1939—2014)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2010&quot;/&gt;
|-
|[[Сурет:Christopher Pissarides.jpg|90px|Кристофер Писсаридес]]
|{{flagicon|Франция}} {{flagicon|Кипр}}

[[Кристофер Писсаридес]]&lt;br /&gt;(1948)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2010&quot;/&gt;
|-
|rowspan=2 | [[2011 жыл|2011]]
|[[Сурет:Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7717.jpg|90px|Томас Саржент]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Томас Сарджент]]&lt;br /&gt;(1943)
|rowspan=2 | «Макроэкономикадағы себеп-салдарлардың байланыстарға эмпирикалық зерттеулер үшін»
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2011&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2011 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2011/|accessdate=2012-10-10|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOcFKzy|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7720.jpg|90px|Кристофер Симс]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Кристофер Симс]]&lt;br /&gt;(1942—2026)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2011&quot;/&gt;
|-
|rowspan=2 | [[2012 жыл|2012]]
|[[Сурет:Lloyd S. Shapley (1980) cropped.jpg|90px|Ллойд Шепли]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Ллойд Стауэлл Шепли]]&lt;br /&gt;(1923—2016)
|rowspan=2 | «Тұрақты нарықтар құрылғысындағы бөлу теориясы мен практикасы үшін»
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2012&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2012 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2012/|accessdate=2012-10-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HXOctn6y|archivedate=2013-06-21}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Alvin E. Roth 3 2012.jpg|90px|Элвин Рот]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Элвин Рот|Элвин Элиот Рот]]&lt;br /&gt;(1951)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2012&quot;/&gt;
|-
|rowspan=3 | [[2013 жыл|2013]]
|[[Сурет:DIMG 7460 (11253390925).jpg|90px|Юджин Фама]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Юджин Фама]]&lt;br /&gt;(1939)
|rowspan=3 | «Активтердің бағасының өзгерістеріне эмпирикалық талдау жасағаны үшін»
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2013&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2013 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2013/|accessdate=2013-10-14|archiveurl=http://www.webcitation.org/6MNL7rl1Y|archivedate=2014-01-04}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Lars Peter Hansen photo in 2007.jpg|90px|Ларс Петер Хансен]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Ларс Петер Хансен]]&lt;br /&gt;(1952)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2013&quot;/&gt;
|-
|[[Сурет:Robert Shiller - World Economic Forum Annual Meeting 2012 (cropped).jpg|90px|Роберт Шиллер]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Роберт Шиллер]]&lt;br /&gt;(1946)
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2013&quot;/&gt;
|-
| [[2014 жыл|2014]]
|[[Сурет:Jean Tirole 2019.jpg|90px]]
|{{flagicon|Франция}} [[Жан Тироль]]&lt;br /&gt;(1953)
| «Нарықтық билікті және оны реттеуге талдау жасағаны үшін»
|&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2014&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2014 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2014/|accessdate=2014-10-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/6TLxAwRum|archivedate=2014-10-15}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2015 жыл|2015]]
|[[Сурет:Angus Deaton 0182.jpg|90px|Энгус Дитон]]
|{{flagicon|Ұлыбритания}} {{flagicon|АҚШ}} [[Ангус Дитон]]&lt;br&gt;(1945)
|«Тұтыну, кедейшілік және әлеуметтік қамсыздандыру мәселелерін талдау үшін»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-10-12|title = The Prize in Economic Sciences 2015 - Press Release|url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2015/press.html|publisher = www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2 | [[2016 жыл|2016]]
|[[Сурет:Nobel Laureates 0983 (31117127490).jpg|90px|Оливер Харт]]
|{{flagicon|Ұлыбритания}} {{flagicon|АҚШ}} [[Оливер Харт]]&lt;br&gt;(1948)
|rowspan=2 | «Келісім теориясын дамытуға қосқан үлесі үшін»
|&lt;ref name=&quot;Жүлде 2016&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2016 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2016/|accessdate=2016-10-10|}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Bengt Holmström.jpg|90px|Бенгт Хольмстрём]]
|{{flagicon|Финляндия}} [[Бенгт Хольмстрём]]&lt;br&gt;(1949)
|&lt;ref name=&quot;Жүлде 2016&quot;/&gt;
|-
| [[2017 жыл|2017]]
|[[Сурет:Richard_Thaler.jpg|90px|Ричард Тейлер]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Ричард Тейлер]]&lt;br&gt;(1945)
| «Мінез-құлық экономикасына қосқан үлесі үшін»
|&lt;ref name=&quot;Жүлде 2017&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2017 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2017/|accessdate=2017-10-09}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[2018 жыл|2018]]
|[[Сурет:William Nordhaus EM1B6005 (46234137031).jpg|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Уильям Нордхаус]]&lt;br&gt;(1941)&lt;br&gt;&lt;small&gt;(сыйлықтың {{бөлшек|1|2}}-і)&lt;/small&gt;
|«Климаттың өзгеруін ұзақ мерзімді макроэкономикалық талдауға интеграциялау үшін»
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref name=&quot;Жүлде 2018&quot;&gt;{{cite web|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2018 жыл|publisher=Nobelprize.org|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economics/2018/summary/|accessdate=2018-10-08|archive-date=2018-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008145055/https://www.nobelprize.org/prizes/economics/2018/summary/|deadlink=no}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Paul Romer in 2005.jpg|90px]]
|{{flagicon|АҚШ}} [[Пол Ромер]]&lt;br&gt;(1955)&lt;br&gt;&lt;small&gt;(сыйлықтың {{бөлшек|1|2}}-і)&lt;/small&gt;
|«Технологиялық инновацияларды ұзақ мерзімді макроэкономикалық талдауға интеграциялау үшін»
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[2019 жыл|2019]]
|[[Сурет:FT Goldman Sachs Business Book of the Year Award 2011 (cropped).jpg|90px]]
|{{Ту|АҚШ}} [[Абхиджит Банерджи]]
(1961)
| rowspan=&quot;3&quot; |«Жаһандық кедейлікті азайтуға бағытталған эксперименттік көзқарасы үшін»
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2019/summary/|title=Экономика бойынша Нобель сыйлығы 2019 жыл|author=|website=|date=|publisher=NobelPrize.org|lang=en|accessdate=2019-10-14|archive-date=2020-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521001229/https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2019/summary/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Nobel 9 Dec 2019 Esther Duflo (cropped).jpg|90px]]
|{{Ту|АҚШ}}{{Ту|Франция}}[[Эстер Дюфло]]
(1972)
|-
|[[Сурет:Kremer bio (cropped).jpg|90px]]
|{{Ту|АҚШ}} [[Майкл Кремер]]
(1964)
|-
|}

=== 2020-шы ===
{| class=&quot;wikitable wide&quot; width=&quot;100&quot; %
|+
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Жыл
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;5%&quot;|Портрет
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; width=&quot;15%&quot;| Ел, лауреат
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Марапаттауды негіздеу
! style=&quot;background:#ffeeaa&quot; | Дерек көзі
|-
| rowspan=2 | [[2020 жыл|2020]] 
|[[Сурет:Paul Milgrom Headshot (cropped).jpg|90px|Пол Милгром]]
| {{Ту|АҚШ}} [[Пол Милгром]]&lt;br&gt;(1948)
| rowspan=2 | «Аукциондар теориясын жетілдіргені және олардың жаңа форматтарын ойлап тапқаны үшін»
| rowspan=2 |&lt;ref name=nobelpressrelease2020&gt;{{cite press release |author= &lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date= 2020-10-12 |title= The Prize in Economic Sciences 2020 |url= https://www.nobelprize.org/uploads/2020/09/press-economicsciences2020.pdf |publisher= Royal Swedish Academy of Sciences |accessdate= 2020-10-13 |archivedate= 2020-10-12 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20201012212052/https://www.nobelprize.org/uploads/2020/09/press-economicsciences2020.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Riley Charles|title=Nobel Prize in economics awarded to Paul Milgrom and Robert Wilson for auction theory|url=https://www.cnn.com/2020/10/12/business/nobel-prize-economics/index.html|accessdate=2020-10-12|archive-date=2020-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012120239/https://www.cnn.com/2020/10/12/business/nobel-prize-economics/index.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Nobel prize medal grey.png|90px]]
|{{Ту|АҚШ}} [[Роберт Уилсон (экономист)|Роберт Уилсон]]&lt;br&gt;(1937)
|-
| rowspan=3 | [[2021 жыл|2021]]
|[[Сурет:David Card - Nobel prize interview screenshot (cropped, portrait).png|90px|Дэвид Кард]]
|{{Ту|Канада}} [[Дэвид Кард]]&lt;br&gt;(1956)
|rowspan=3 | «Еңбек экономикасына эмпирикалық үлесі және себеп-салдарлық байланыстарды талдауға әдіснамалық үлесі үшін»
|rowspan=3 |&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2021&quot;&gt;{{cite web|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2021|publisher=Nobel Foundation|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2021/summary/|access-date=2021-10-11|archive-date=2021-10-11|archive-url=https://archive.today/20211011100030/https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2021/summary/|deadlink=no}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Joshua Angrist - 2011 (cropped2).jpg|90px]]
|{{Ту|АҚШ}} {{Ту|Израиль}} [[Джошуа Ангрист]]&lt;br&gt;(1960)
|-
|[[Сурет:Guido Imbens Lemley Lecture 1.jpg|90px]]
|{{Ту|АҚШ}} {{Ту|Нидерланд}} [[Гвидо Имбенс]]&lt;br&gt;(1963)
|-
| rowspan=3 | [[2022 жыл|2022]]
|[[Сурет:Ben Bernanke official portrait.jpg|90px]]
|{{Ту|АҚШ}} [[Бен Бернанке]]&lt;br&gt;(1953)
|rowspan=3 | «Банктер мен қаржылық дағдарыстарды зерттеу үшін»
|rowspan=3 |&lt;ref name=&quot;Сыйлық 2022&quot;&gt;{{cite web|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2022|publisher=Nobel Foundation|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2022/summary/|access-date=2022-10-10|archive-date=2023-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230520180623/https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2022/summary/|deadlink=no}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Douglas Diamond.jpg|90px]]
|{{Ту|АҚШ}} [[Дуглас Даймонд]]&lt;br&gt;(1953)
|-
|[[Сурет:Philip Dybvig - Nobel 2022 Group - 52637857287 (cropped).jpg|90px]]
|{{Ту|АҚШ}} [[Филип Дибвиг]]&lt;br&gt;(1955)
|-
| [[2023 жыл|2023]]
|[[Сурет:Claudia Goldin Headshot (cropped).jpg|90px|Клаудия Голдин]]
|{{Ту|АҚШ}} [[Клаудия Голдин]]&lt;br&gt;(1946)
| «Әйелдердің еңбек нарығындағы жағдайы туралы түсінігімізді жақсартқаны үшін»
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2023/summary/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2023|lang=en-US|website=NobelPrize.org|access-date=2023-11-09|archive-date=2023-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009104259/https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2023/summary/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[2024 жыл|2024]]
|[[Сурет:Acemoglu 2016 (3x4 cropped).png|90px|Дарон Аджемоглу]]
| {{Ту|Түркия}} {{Ту|АҚШ}} [[Дарон Аджемоглу]]&lt;br&gt;(1967)
| rowspan=3 | ''Институттардың қалыптасуын және олардың аман-саулыққа (өркендеуге) әсерін зерттегені үшін''
{{oq|en|for studies of how institutions are formed and affect prosperity}}
| rowspan=3 | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2024/summary/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2024|lang=en-US|website=NobelPrize.org|access-date=2024-10-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Simon Johnson at 2024 Nobel Prize Conference 3 (cropped).jpg|90px|Саймон Джонсон]]
| {{Ту|АҚШ}} [[Саймон Джонсон]]&lt;br&gt;(1963)
|-
|[[Сурет:James A. Robinson in Ukraine - 2018 (MUS3218) (cropped).jpg|90px|Джеймс Робинсон]]
| {{Ту|Ұлыбритания}} [[Джеймс Робинсон (экономист)|Джеймс Робинсон]]&lt;br&gt;(1960)
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[2025 жыл|2025]]
|[[Сурет:Joel_Mokyr.png|90px|Джоэль Мокир]]
| {{Ту|АҚШ}} {{Ту|Израиль}} {{Ту|Нидерланд}} [[Джоэль Мокир]]&lt;br&gt;(1946)
| ''Технологиялық прогресс арқылы тұрақты өсудің алғышарттарын анықтағаны үшін''
{{oq|en|for identifying the prerequisites for sustainable growth through technological progress}}
| rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2025/summary/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2025|lang=en-US|website=NobelPrize.org|access-date=2025-10-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Phillipe Aghion - The State of France (cropped+optimised).jpg|90px|Филипп Агьон]]
| {{Ту|Франция}} [[Филипп Агьон]]&lt;br&gt;(1956)
| rowspan=&quot;2&quot; | ''Шығармашылық қирату арқылы тұрақты өсу теориясы үшін''
{{oq|en|for the theory of sustainable growth through creative destruction}}
|-
|[[Сурет:Nobel prize medal grey.png|90px]]
| {{Ту|Канада}} [[Питер Уилкинсон Ховитт]]&lt;br&gt;(1946)
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|3}}


== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics Нобель сыйлығының ресми сайты] {{ref-en}}
* [http://www.nobel-winners.com/Economics/ Экономика саласы бойынша Нобель сыйлығының сыйлығының лауреаттары тізімі] {{ref-en}}
* [http://www.riksbank.com/templates/Page.aspx?id=20286 Альфред Нобель құрметіне арналған экономикалық саласындағы швед мемлекеттік банкінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201073132/http://www.riksbank.com/templates/Page.aspx?id=20286 |date=2011-12-01 }} {{ref-en}}
* [http://www.kva.se/en/ Швед корольдік ғылым академиясының ресми сайты] {{ref-en}}

{{Нобель сыйлығы}}
{{Экономика саласында Нобель сыйлығы}}

[[Санат:Ғалымдар тізімдері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>neyebkbxk7negmqza994wbgb32wazph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анджей Дуда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544315</id>
    <revision>
      <id>3608623</id>
      <parentid>3487279</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпарат жаңартылды</comment>
      <origin>3608623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6906" sha1="mx3q78m3faec3kfxlov7058izrcno36" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = президент
| Қазақша есімі        = Анджей Себастьян Дуда
| Шынайы есімі   = {{lang-pl|Andrzej Sebastian Duda}}
| Суреті           = President of Poland Andrzej Duda Full Resolution (3x4 cropped).jpg
| Сурет ені    = 
| Атауы            = Ресми портреті, 2019
| Титулы              = [[Польша президенті]]
| Ту               = Flag of Poland.svg
| Ту2              = Flag of the President of Poland.svg 
| Басқара бастады       = 6 тамыз 2015 
| Басқаруын аяқтады        = 6 тамыз 2025
| Ізашары     = [[Бронислав Коморовский]]
| Ізбасары           = [[Кароль Навроцкий]] (сайланғаны)
| Титулы_2            = 
| Ту_2             = 
| Ту2_2            =
| Реті_2             = 
| Басқара бастады_2     = 
| Басқаруын аяқтады_2      = 
| Ізашары_2   = 
| Ізбасары_2         =
| Титулы_3            = 
| Ту_3             =
| Ту2_3            = 
| Реті_3             = 13
| Басқара бастады_3     = 
| Басқаруын аяқтады_3      = 
| Ізашары_3   = 
| Ізбасары_3         = 
| Титулы_4            = 
| Ту_4             = 
| Ту2_4            = 
| Реті_4             = 
| Басқара бастады_4     = 
| Басқаруын аяқтады_4      = 
| Ізашары_4   =
| Туған күні      = 16.5.1972
| Туған жері     = {{туғанжері|Краков|Краковта}}, [[Польша Халық Республикасы]]
| Қайтыс болған күні        = 
| Қайтыс болған жері       = 
| Жерленді       = 
| Діні       = [[католицизм]]
| Әкесі               = Ян Тадеуш Дуда
| Анасы              = Янина Дуда (Милевская)
| Жұбайы            = [[Агата Дуда|Агата Корнхаузер]]
| Балалары               = [[Кинг Дуда]]
| Партиясы             = [[Польша Құқық және әділет партиясы]] 
| Білімі        = [[Ягеллония университеті]]
| Қолтаңбасы           = Andrzej Duda Signature 02.svg
| Commons            = Andrzej Duda
| Марапаттары            = 
| Сайты            = [http://www.andrzejduda.pl andrzejduda.pl]
}}
'''Анджей Себастьян Дуда''' ({{lang-pl|Andrzej Sebastian Duda}}, [[16 мамыр]] [[1972 жыл]], [[Краков]]) — [[польша]]лық саясаткер, [[Польша президенті]] (2015—2025).

== Өмәрбаяны==
1996 жылы [[Краков]]тағы [[Ягеллон университеті]]нің құқық және әкімшілік факультетін бітірген. 1997 жылғы ақпанда Ягеллон универститетінің сот өндірісі кафедрасында өзінің ғылыми және оқытушылық жұмысын бастады. 2001 жылғы қазанда ол Ягеллон универститетінің әкімшілік құқық бөлімінің штатына кірді.

2006 жылдан 2007 жылға дейін Дуда [[Польша Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]] мемлекеттік хатшысының орынбасары болды. 2008–2010 жылдары ол Польша президенті [[Лех Качинский]] кеңсесінде хатшы, 2011–2014 жылдары [[Польша Сеймі]]нің [[Польша Құқық және әділет партиясы]]нан сайланған мүшесі болды. 2014 жылғы 25 мамырда өткен [[Еуропа парламенті]]нің Польшадағы сайлауы нәтижесі бойынша Сеймдегі депутаттық өкілеттігін өткізіп, Еуропарламент мандатына ие болды.

Сол жылғы 6 желтоқсанда партия атынан Польша президенттігіне кандидат ретінде ұсынылды. 2015 жылғы 30 наурызда оның өтініші Ұлттық сайлау комиссиясында тіркелді. Сайлау барысында «Пяст», «Бірлескен Польша», «Тәуелсіздік Қорғауы Лигасы», «Польша —Бірге» партиялары және «Ынтымақтастық» кәсіподағы тарапынан да қолдау тапты.

2015 жылғы 10 мамырдағы Польша президенті сайлауының 1-айналымында ең көп дауыс (34,76 %) алып, қазіргі президент [[Бронислав Коморовский]]мен бірге екінші турға өтті.&lt;ref&gt;[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1961496 Польшада 24 мамырда президенттік сайлаудың екінші туры өткізілді] // «[[ТАСС]]». 11 мамыр 2015. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; Екінші айналым нәтижесі бойынша Анджей Дуда 53% дауыс алып, Польша президенті болып сайланды.&lt;ref&gt;http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1993504&lt;/ref&gt;

== Отбасы ==
Әкесі Ян Тадеуш Дуда — техника ғылымдарының кандидаты. Анасы Янина Милевская-Дуда — химия профессоры.&lt;ref&gt;[http://andrzejduda.pl/uploads/tinymce/Gazeta%20Tw%C3%B3j%20Prezydent%20Andrzej%20Duda.pdf Twój Prezydent. Andrzej Duda]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://katalog.bip.ipn.gov.pl/showDetails.do?lastName=duda&amp;idx=&amp;katalogId=0&amp;subpageKatalogId=3&amp;pageNo=1&amp;osobaId=7010&amp; Dane osoby z wykazu osób publicznych. Andrzej Duda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150407062546/http://katalog.bip.ipn.gov.pl/showDetails.do?lastName=duda&amp;idx=&amp;katalogId=0&amp;subpageKatalogId=3&amp;pageNo=1&amp;osobaId=7010&amp; |date=2015-04-07 }}&lt;/ref&gt;

Дуда әдебиетші Юлиан Корнхаусердің қызы Агате Корнхаусер-Дудаға үйленген.&lt;ref&gt;[http://www.gazetakrakowska.pl/artykul/334041,andrzej-duda-spozniony-pociag-do-polityki,id,t.html Andrzej Duda: spóźniony pociąg do polityki]&lt;/ref&gt; Жұптың бір қызы бар.

== Сыртқы сілтемелер==
* [http://andrzejduda.pl/ Ресми сайты]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{commons|Andrzej Duda}}
{{DEFAULTSORT:Дуда, Анджей}}
[[Санат:Польша саясаткерлері]]
[[Санат:Польша президенттері]]</text>
      <sha1>mx3q78m3faec3kfxlov7058izrcno36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Николай Дмитриевич Папалекси</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545297</id>
    <revision>
      <id>3608690</id>
      <parentid>3210717</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4934" sha1="qfvvrq284keh1m5nn2oj0ycvyr74k2s" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Николай Дмитриевич Папале́кси
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 =
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 20.11.1980
 |Туған жері           = [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]]
 |Қайтыс болған күні     = 03.02.1947
 |Қайтыс болған жері     = [[Москва]]
 |Азаматтығы             = {{USSR}}
 |Ғылыми аясы            = [[радиотехника]], [[физика]]
 |Жұмыс орны             = 
 |Ғылыми дәрежесі        = Совет физигі. СССР ҒА-ның академигі. 
 |Ғылыми атағы           = [[профессор]],&lt;br /&gt;КСРО ҒА академигі [[1939]])
 |Альма-матер            = Страсбург университеті
 |Ғылыми жетекші         = [[Карл Фердинанд Браун|К. Ф. Браун]]
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = Күн тәжінің радиосәулелену құбылысын ашты
 |Марапаттары            = СССР Мемлекеттік сыйлығынң лауретаты, Д.И.Менделеев атындағы сыйлықтың лауреаты. Ленин орденімен марапатталған.
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Николай Дмитриевич Папалекси''' (20.11.[[1980]], [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]], - 03.02.[[1947]], [[Москва]]) - совет физигі. СССР ҒА-ның академигі, Одесса политехникалық университетін ұйымдастырушылардың бірі.  Ол [[Леонид Исаакович Мандельштам|Л.И.Мандельштаммен]] біріге отырып сызықты емес және параметрлік тербелістер бойынша маңызды ғылми жұмыстарды орындады. Олар өздері ұсынған интерференциялық әдістің көмегімен радиотолқындардың жер бетінде таралу сипатын жан-жақты зерттеді.

== Өмірбаяны ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! # !! Мерзімі !! Болған оқиға
|-
| 1. || [[1931]] || корреспондент мүшесі
|-
| 2. || [[1904]] || Страсбург университетін бітірген
|-
| 3. || [[1922]] || Одесса политехникалық университетінің профессоры
|-
| 4. || [[1923]] - [[1935]] || Л.И.Мандельштаммен бірге Ленинградтағы Орталық радиолабораторияның ғылми бөлімінін басқарды
|-
| 5. || [[1935]] || Москвадағы СССР ҒА-ның Физика және Энергетика институттарында қызмет істеді
|-
| 6. || [[1914]] - [[1916]] || Бағытталған радиотелеграфия бойынша тәжіриблік жұмыстар жүргізді
|}

== Марапаттары ==
''Папалекси, Николай Дмитриевич'' [[Д.И.Менделеев атындағы сыйлықтың]] ([[1936]]), [[СССР]] Сталиндік сыйлығының ([[1942]]) лауреаты. [[Ленин ордені]]мен марапатталған.

== Сыртқы сілтемелер ==
*[https://web.archive.org/web/20110220172733/http://ross-nauka.narod.ru/01/01-081.html/ Күн тәжінің сәулелену құбылысы заңы]
*[http://berkovich-zametki.com/2008/Zametki/Nomer2/Gurevich1.htm/  Виктор Гуревичтің өмірі]
*[http://sm.evg-rumjantsev.ru/astro2/papaleksi-grave.html/ Папалекси, Николай Дмитриевичтің жерленген жері] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202124/http://sm.evg-rumjantsev.ru/astro2/papaleksi-grave.html |date=2016-03-04 }} 
*[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-51661.ln-ru/ Папалекси, Николай Дмитриевичтің профильі] &lt;ref&gt;Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:20 қарашада туғандар]]
[[Санат:3 ақпанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері]]
[[Санат:КСРО физиктері]]
[[Санат:Ресей физиктері]]</text>
      <sha1>qfvvrq284keh1m5nn2oj0ycvyr74k2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владимир Яковлевич Первицкий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545407</id>
    <revision>
      <id>3608870</id>
      <parentid>2505641</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4111" sha1="6loku1v9eu68d9h8sja03of3kttkjlz" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Первицкий Владимир Яковлевич
 |Шынайы есімі           = Владимир Яковлевич Первицкий
 |Суреті                 =
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |туған күні           = 18.12.1928
 |туған жері           = [[Чаплыгин хуторы]], қазіргі [[Краснодар өлкесі]], [[Кавказ ауданы]]
 |Қайтыс болған күні     = 
 |Қайтыс болған жері     = 
 |Азаматтығы             = 
 |Ғылыми аясы            = Ауыл шаруашылығы
 |Жұмыс орны             = 
 |Ғылыми дәрежесі        = ауыл шаруашылығы өндірісінің жаңашыл-механизаторы, Кубан ғылыми-зерттеулік институтының трактор және ауыл шарушылығы машиналарын сынау тәжірибе шаруашылығында механикаландырылған звено жетекшісі
 |Ғылыми атағы           = Социалистік Еңбек Ері,  РСФСР-дің еңбек сіңірген механизаторы
 |Альма-матер            =
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = Ауыл шаруашылығында қолданылатын машиналарды жасап шықты
 |Марапаттары            = 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Первицкий Владимир Яковлевич''' (18.12.[[1928]] жылы туған, [[Чаплыгин хуторы]], қазіргі [[Краснодар өлкесі]], [[Кавказ ауданы]]) - ауыл шаруашылығы өндірісінің жаңашыл-механизаторы. ''Владимир Яковлевич Первицкий'' звеносының жұмыс тәжірибесі [[колхоз]], совхоздың кеңінен қолданылуда. КПСС 23-съезінің делегаты, 6-сайлау СССР Жоғарғы Советінің депутаты.

== Өмірбаяны ==
*[[1959]] жылы - Кубан ғылыми-зерттеулік институтының [[трактор]] және ауыл шарушылығы машиналарын сынау тәжірибе шаруашылығында механикаландырылған звено жетекшісі 
*[[1961]] жылы - Социалистік Еңбек Ері 
*[[1962]] жылы - РСФСР-дің еңбек сіңірген механизаторы 
*[[1962]] жылдан - КПСС мүшесі
*[[1968]] жылы - Владимир Яковлевич Первицкийдің звеносы жүгері өсіру жұмысын толық механикаландырып, 1631 гектар жерге ауыл шаруашылығы дақылдарын, оның ішінде 606 гектар жерге жүгері егіп, әр гектарынан 63,6 центнер собық жинады

== Марапаттары ==
[[Ленин комсомолы сыйлығы]]н алды, [[Ленин ордені]], [[Октябрь Революциясы ордені]], басқа 2 [[орден]]мен және [[медаль]]дармен марапатталды.&lt;ref&gt;Минуты и центнеры, Краснодар, 1961&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Выращивем кукурузу без затрат ручного труда, Ростов н/Д., 1962&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Золотое дно. М., 1964&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Комплексная механизация возделывания и уборки кукурузы. М., 1964&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]</text>
      <sha1>6loku1v9eu68d9h8sja03of3kttkjlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Виктор Перло</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545411</id>
    <revision>
      <id>3608639</id>
      <parentid>3335607</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4461" sha1="e2uzzz4mhqq2id1cmqxkypsllupkd75" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі               = Перло Виктор
 |Шынайы есімі        = Perlo Victor
 |Суреті              = 
 |Ені                 = 
 |Суреттің аты        = 
 |туған кездегі есімі  = 
 |Лақап аты           = 
 |туған күні        = 15.05.1912
 |туған жері        = [[Нью-Йорк]]
 |Қайтыс болған күні  = 1999
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = 
 |Ұлты                = 
 |Мансабы             = 
 |Шығармашылық жылдары   = 
 |Бағыты              = Публицистика және экономика
 |Жанры               = 
 |Шығармалардың тілі  = Ағылшын
 |Дебюті              = 
 |Марапаттары         = 
 |Сыйлықтары          = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Сайты               = 
 |Commons             =
}}

'''Перло Виктор''' ('''{{lang-en|Perlo}}''', 15.05.[[1912]] жылы туған, [[Нью-Йорк]]) - американ экономисі және публицисі.

== Өмірбаяны ==
[[1912]] жылы - ''Перло Виктор'' туылды
[[1931]] жылы - [[Колумбия]] университетін бітіргеннен кейін экономикалық және статистикалық зерттеулермен шұғылданды.

=== Хоббиі ===
[[Шахмат]] ойнау, [[альпинизм]], [[теннис]] және фортепианода ойнау.

== Жұмыс орны ==
2-дүниежүзілік соғысқа дейін Сауда министрлігінде, соғыс кезінде - Баға мәселелері жөніндегі басқармада, кейінірек - Финанс министрлігінде қызмет істеді. Қазіргі кезде АҚШ Компартиясы Ұлттық комитеті экономикалық соғыстан кейінгі даму проблемаларына, [[АҚШ]] [[финанс]] капиталын талдауға, [[АҚШ]] экономикасының милитарлануы, қарусыздану т.б. мәселелерге арналған.

== Шығармалары ==
''Перло Виктордың'' көптеген еңбектері орыс тіліне аударылған.

'''Автордың 13 кітабы және мақалалары:'''
*«American Imperialism» ([[1951]])
*The income «revolution» (N. Y., [[1954]])
*«Оңтүстік АҚШ-тағы негрлер ауыл шаруашылығы» (М., [[1954]])
*«The Empire of high finance» (New York, [[1957]]),
*«АҚШ және СССР арасындағы экономикалық жарыс» (М., [[1960]])
* және қарусыздандыру мәселелері (М., [[1961]])
*Милитаризм және өнрекәсіп (М., [[1963]])
*(The Unstable Economy: Booms and Recessions in the United States since [[1945]])
*Dynamic Stability: The Soviet Economy Today ([[1980]])
*«Superprofits and Crises: Modern US Capitalism» ([[Нью-Йорк]]: International Publishers, ([[1988]])
*Economics of Racism II (International Publishers, [[1996]])
*People vs. Profits, Volume I: The Home Front ([[2003]]), (АҚШ ішкі істері бойынша  В. Перлоның мақалалар жинағы)
*People vs. Profits, Volume II: The United States and the World ([[2006]])

== Жанұясы ==
[[1943]] жылы ол бірінші әйелі Кэтринмен ажырасты. Ол Кэтринмен 10 жылы тұрған. Одан соң ол екінші әйелі Элленге үйленді. Элленмен өмірінің соңына дейін некеде болды. Қызы - Кэти, Ұлдары - Стэнли және Артур. {{Толықтыру}} &lt;ref&gt;Американский империализм , М., 1951&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Негры в сельском хозяйстве юга США, М., 1958; Экономическое соревнование СССР и США, М., 1960&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Доллары и проблема разоружения, М., 1961 (соавтор);&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Милитаризм и промышленность, М., 1963&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>e2uzzz4mhqq2id1cmqxkypsllupkd75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Софья Львовна Перовская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545428</id>
    <revision>
      <id>3608637</id>
      <parentid>3448324</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4992" sha1="p7wmc3k3wrxvloee31gf1mdlw51nsci" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Софья Львовна Перовская
 |Шынайы есімі          = Перовская Софья Львовна
 |Сурет                 =  Perovskaya-sophia.jpg
 |Сурет ені             =
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Туған күні          = 01.09.1853
 |Туған жері          = [[Петербург]]
 |Мансабы               =Революциялық әрекеттер 
 |Азаматтығы            = Ресей
 |Ұлты                  = 
 |Қайтыс болған күні    = 03.04.1881
 |Қайтыс болған жері    = [[Петербург]]
 |Әкесі                 = Лев Николаевич Перовский
 |Анасы                 = Варвара Степановна Веселовская
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}

'''Перовская Софья Львовна''' (1[13].09.[[1853]], [[Петербург]], - 3[15].04.[[1881]], [[Петербург]]) - орыс революционері, халықшыл. Дворян отбасында дүниеге келген. 

[[Сурет:Zhelyabov Perovskaya.jpg|180px|right|thumb|Соттағы С. Перовская және А. Желябов]]

== Өмірбаяны ==
*[[1869]] жылы - Петербургтегі Аларчинск әйелдер курсына оқуға түседі. 
*[[1870]] жылы - әкесімен келісе алмай, үйінен кетіп қалады. Кейін халықшылдармен бірге деревняларға шығып, Самар, Тверь, Симбирск губернияларында жұмыс істеді, революциялық қызмет атқарды. 
*[[1878]] жылы - полиция қолына түсіп, Оленцк губерниясындағы Поленецке жер аударылды. Жолда қашып шығып, жасырын революциялық жұмыс жүргізді. 
*[[1879]] жылы - ''Софья Львовна Перовская''  Воронеж съезіне қатысып, «Халық еркі» атқару комитетінің мүшеліге сайланды.

== Еңбегі ==
Харьковте саяси тұтқындарды босатуды ұйымдастырды. Студенттер, әскери қызметкерлер, жұмысшылар арасында партиялық насихат жұмысын жүргізді, «Жұмысшы газетін» ұйымдастыруға белсене араласты. «Халық еркі» комиссиясының мүшесі. Патша [[Александр II]] - ні өлтіру әзірлігіне қатысты.

== Өмірден озуы ==
[[1881]] жылы 10 наурызда тұтқынға алынып, дарға асу жазасына кесілді.

== Тұлға туралы фильмдер ==
*«Софья Перовская» — фильм, Мосфильм, 1967 жыл
*«Единственная любовь дочери губернатора» (режиссёр Елизавета Трусевич, кинокомпания «СтоЛент», 2009).

== Сыртқы сілтемелер ==
*[https://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/ Үлкен совет энциклопедиясынан мақала(Орысша)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106145655/https://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/ |date=2015-11-06 }}
*[http://shkolazhizni.ru/archive/0/n-20293/ Неге Перовская Софья Львовна террорист атанды?(Орысша)]
*[https://web.archive.org/web/20060509051318/http://narovol.narod.ru/document/perovlett.htm/ Анасына жазған хаты(Орысша)]
*[http://www.beenergy.ru/authors/26272-perovskaja-i-zheljabov.-ljubov-borba-smert.html/ Перовская және Желябов. Махаббат, Күрес, Өлім] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130920151150/http://www.beenergy.ru/authors/26272-perovskaja-i-zheljabov.-ljubov-borba-smert.html |date=2013-09-20 }} &lt;ref&gt;Қазақстан Коммунистік партиясы тарихының очеркі, А., 1963 &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;История ккоммунистических организаций Средней Азий, Ташкент, 1967&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усербаев Б., Перовская большевисткая организация, Кзыл-Орда, 1957&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:13 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:15 сәуірде қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>p7wmc3k3wrxvloee31gf1mdlw51nsci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жюль Перро</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545439</id>
    <revision>
      <id>3608630</id>
      <parentid>3335609</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3608630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3881" sha1="klxib48ypfrbf8vbv5vqps5gy2tvbrf" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Перро (Perrot) Жюль Жозеф
 |Шынайы есімі          = Jules Perrot
 |Сурет                 =  Jules Perrot -circa 1850.JPG
 |Сурет ені             =
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі = Jules Perrot
 |Туған күні          = 18.08.1810
 |Туған жері          = [[Лион]]
 |Мансабы               = Биді толықтай үйреніп, жастарға үйрету
 |Азаматтығы            = 
 |Ұлты                  = Француз
 |Қайтыс болған күні    = 24.08.1892
 |Қайтыс болған жері    = [[Параме]], [[Иль]] және [[Вилен]]
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Перро (Perrot) Жюль Жозеф''' ({{lang-fr|Jules Perrot}}18.08.[[1810]], [[Лион]], - 24.08.[[1892]], [[Параме]], [[Иль]] және [[Вилен]]) - француз балет артисі, балетмейстер. Романикалық балет саласындағы аса көрнекті хореографтардың бірі. Классикалық би бойынша ''О.Вестристен'' сабақ алды. 

[[Image:Jules Perrot.jpg|right|thumb|200px|Перро Жюль Жозеф]]

== Өмірбаяны ==
*[[1830]] жылы - Өнер жолын Лондоннан бастады. 
*[[1830]] - [[1835]] жылдары - Париж Операсында биледі. 
*[[1834]] - [[1848]] жылдары - Лондондағы Корольдық театрда қызмет етті
*[[1848]] - [[1859]] жылдары Россияда (Петербургте) қызмет етті.

== Қойған негізгі балеттері ==
'''Ч.Пуньидің:''' 
*«Ундина»
*«Эсмеральда» ([[1843]] - [[1844]])
*«Катаринасы» ([[1846]]) т.б. 

== Балетмейстер ==
*1836: «Тарантелла» ([[Лондон]])
*1841: «Жизель» ([[Париж]])
*1842: «Вечерний карнавал» ([[Лондон]])
*1844: «Эсмеральда» ([[Лондон]])
*1845: «Па-де-катр» ([[Лондон]])
*1846: «Парижский приговор» ([[Лондон]])
*1848: «Четыре времени года» (на музыку Ц. Пуни, [[Лондон]])
*1849: «Фауст» ([[Милан]], «Ла Скала»)
*1852: «Война женщин, или Амазонки девятого века» ([[Санкт-Петербург]])
*1854: «Фауст» ([[Санкт-Петербург]])
*1854: «Маркобомба» ([[Санкт-Петербург]])
*1855: «Маркитантка» ([[Сен-Леону]], [[Санкт-Петербург]])
*1856: «Мраморная красавица» ([[Санкт-Петербург]])
*1858: «Корсар» ([[Санкт-Петербург]])

== Өнер жолынан аластуы ==
Әдеби шығармалардың мазмұнына терең бойлап отырып, ''Перро Жюль Жозеф'' сахналық күшті, жарқын характерлер жасады. [[1859]] жылы [[Россия]]дан кеткеннен кейін, театрдан қол үзді.

== Әдебиеттер ==
*Крассовская А., Русский балетный театр от возникновения до середины XIX века, Л.-М., 1958 {{Толықтыру}}

{{commons|Category:Перро, Жюль-Жозеф}} &lt;ref&gt;Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>klxib48ypfrbf8vbv5vqps5gy2tvbrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макс Перуц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545454</id>
    <revision>
      <id>3608658</id>
      <parentid>3332741</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4504" sha1="0md3p75lwvxtgpzinjfc6rlvphdlxsf" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Макс Фердинанд Перуц
 |Шынайы есімі           = Max Ferdinand Perutz
 |Суреті                 = Max Perutz.jpg
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 19.05.1914
 |Туған жері           = [[Вена]]
 |Қайтыс болған күні     = 06.02.2002
 |Қайтыс болған жері     = [[Кэмбридж]]
 |Азаматтығы             = 
 |Ғылыми аясы            = [[биохимия]], [[молекулярная биология]]
 |Жұмыс орны             = 
 |Ғылыми дәрежесі        = 
 |Ғылыми атағы           = Ғалым, Биохимик
 |Альма-матер            = [[Вена университет]]і, [[Кембридж университет]]і
 |Ғылыми жетекші         = Дж.Бернал
 |Атақты шәкірттері      = Ф.Крик, Д. К. Кендрю
 |Несімен белгілі        =  [[Гемоглабин]] молекуласының кеңістіктегі құрылысын алғаш анықтаған ғалым.
 |Марапаттары            = Химия саласынан [[Нобель сыйлығы]] ([[1962]]), Вильгельма Экснер медальі ([[1967]]) 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = Max Ferdinand Perutz
}}

'''Макс Фердинанд Перуц''' ('''{{lang-de|Max Ferdinand Perutz}}''' 19.05.[[1914]] жылы туған, [[Вена]] - 06.02.[[2002]], [[Кэмбридж]]) - ағылшын биохимигі. [[Гемоглабин]] молекуласының кеңістіктегі құрылысын алғаш анықтаған ғалым. ''Перуц Макс Фердинанд'' нәруыздың құрылысын өзі жетілдірген рентген құрылысты анализ әдісімен зерттеді.

== Өмірбаяны ==
*[[1954]] жылы - [[Лондон]] корольдік қоғамының мүшесі
*([[1932]] - [[1936]]) жылдары - [[Вена университеті]]нде  оқыды, одан [[Кэмбридж]]ге ауысты
*[[1940]] жылы - [[Кэмбридж университеті]]нде [[философия]] ғылымының докторы
*([[1947]] - [[1962]]) жылдары - Медицина ғылыми-зерттеу советінде молекулалық биология бөлімін басқарды
*[[1962]] жылдан - [[Кэмбридж университеті]]нде молекулалық биологиялық лабораториясын басқарды
*[[1962]] жылы - '''Дж. Кендрюмен''' бірге [[Нобель сыйлығы]]н алды
*[[1963]] жылы - [[Америка]] өнер және ғылым академиясының мүшесі
*[[1963]] жылы - Австрия ҒА-ның мүшесі

== Негізгі жұмыстары ==
*Гемоглабин молекуласы, : Молекула және жасуша, М., [[1966]], бет 7—29.
*[[1962]] жыл. Proteins and Nucleic Acids: Structure and Function.Amsterdam and London. Elsevier
*[[1990]] жыл. Mechanisms of Cooperativity and Allosteric Regulation in Proteins. Cambridge. Cambridge University PressISBN 0-521-38648-9
*[[1992]] жыл. Protein Structure : New Approaches to Disease and Therapy. New York. Freeman (ISBN 0-7167-7021-0)

== Публицистика ==
*[[1989]] жыл. Is Science Necessary? Essays on science and scientists . London. Barrie and Jenkins. ISBN 0-7126-2123-7
*[[1997]] жыл. Science is Not a Quiet Life : Unravelling the Atomic Mechanism of Haemoglobin.Singapore. World Scientific. ISBN 981-02-3057-5
*[[2002]] жыл. I Wish I’d Made You Angry Earlier.Cold Spring Harbor, New York. Cold Spring Harbor Laboratory Press. ISBN 0-87-969674-5
*[[2009]] жыл. What a Time I Am Having: Selected Letters of Max Perutz edited by Vivien Perutz. Cold Spring Harbor, New York. Cold Spring Harbor Laboratory Press. ISBN 978-08769844-5

== Сыртқы сілтемелер ==
[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1962/ Нобель комитетінен мәлімет] &lt;ref&gt;Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>0md3p75lwvxtgpzinjfc6rlvphdlxsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Виктор Осипович Перцов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545520</id>
    <revision>
      <id>3608673</id>
      <parentid>2425538</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3663" sha1="cnm6bf7am4q45wmxfktewp1wzpaz5kj" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = 
 |Шынайы есімі           = Виктор Осипович Перцов
 |Суреті                 = 
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |туған күні           = 01.07.1898
 |туған жері           = [[Харьков]]
 |Қайтыс болған күні     = 09.02.1980
 |Қайтыс болған жері     = 
 |Азаматтығы             = 
 |Ғылыми аясы            = Әдебиеттану
 |Жұмыс орны             = 
 |Ғылыми дәрежесі        = совет әдебиет сыншысы
 |Ғылыми атағы           = Ғалым
 |Альма-матер            = Харьков университеті
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = В.В.Маяковскийдің өмірбанын және шығармаларын зерттеуші
 |Марапаттары            =  [[КСРОМемлекеттік сыйлығы]], «[[Құрмет белгісі]]» ордені. 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Перцов Виктор Осипович''' (01.07.[[1898]] жылы туған, [[Харьков]] - 09.02.[[1980]]) - совет әдебиет сыншысы, ғалым. ''Виктор Осипович Перцовтың'' негізгі еңбегі В.В.Маяковский шығармашылықтарына арналған.

== Өмірбаяны ==
*[[1922]] жылы - [[Москва]] университетінің қоғамдық ғылымдар факультетін  бітірді. 
*[[1921]] жылдан - жаза бастады. 
*[[1929]] жылы - «Ертеңгі күннің әдебиеті» атты алғашқы кітабы  шықты.
*[[1937]] жылы - «Совет әдебиеті туралы этюдтер» 
*[[1946]] жылы - «Ерлік және қаһарман. Совет әдебиеті туралы этюдтер»
*([[1958]], [[1961]]) жылдары - «Жазушы және жаңа шындық» , 
*[[1969]] жылы - «Айбарлы жылдардың ақындары мен жазушылары»  т.б. кітаптарын жариялады.  
*([[1969]] - [[1972]]) жылдары «Маяковский. Өмірі мен творчествосы» атты күрделі зерттеуі 
*[[1973]] - [[СССР Мемлекеттік сыйлығы]]н алды

== Марапаттары ==
'''Виктор Осипович Перцов''' «[[Құрмет белгісі]]» орденімен және медальдармен марапатталған, [[КСРО Мемлекеттік сыйлығы]]ның иегері.

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/100050/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%86%D0%BE%D0%B2/ Виктор Осипович Перцов]
*[http://enc-dic.com/word/p/Percov-viktor-osipovich-96499.html/ Үлкен совет энцилопедиясынан]

== Әдебиеттер ==
* Гончаров Б., Плодотворное исследование, «Знамя», 1970, №7.&lt;ref&gt;Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:КСРО ғалымдары]]</text>
      <sha1>cnm6bf7am4q45wmxfktewp1wzpaz5kj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Павел Иванович Пестель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545638</id>
    <revision>
      <id>3608631</id>
      <parentid>3484274</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4494" sha1="adem4jipzj99btie3ff3pwl0tirqyk6" xml:space="preserve">{{Әскери қайраткер
 |толық есімі     = Павел Иванович Пестель
 |шынайы есімі    = Пестель Павел Иванович
 |суреті          = Pestel.jpg
 |сурет тақырыбы        = 
 |туған күні    = 24.06.1793
 |туған жері    = [[Москва]]
 |қайтыс болған күні    = 13.07.1826
 |қайтыс болған жері    = [[Петербург]]
 |лақап аты       = 
 |бүркеніш аты    = 
 |мемлекет        = Ресей
 |қызмет еткен жылдары  = 1812-1823 (толық емес)
 |атағы           = Полковник
 |әскер түрі      = Гвардия, Полк
 |басқарды        =  Гвардия, Полк
 |әскери бөлімі   =  Вятский пехотный полк , 
 |шайқасы         =  Бородин айқасы,  Пирне, Дрездене, Кульме, Лейпцигедегі шайқастар 
 |марапаттары     =  св. Владимира орденімен марапатталған
 |байланысы       = 
 |отставкада      = 
 |қолтаңбасы      = 
 |Commons         = 
}}

'''Пестель Павел Иванович''' (24.06.[[1793]], [[Москва]], - 13.07.[[1826]], [[Петербург]]) - дворян революционері, декабрист, [[полковник]].

== Өмірбаяны ==
*([[1805]] - [[1809]]) жылдары [[Дрезден]]де оқыды
*([[1810]] - [[1811]]) жылдары - [[Паж корпусы]]нда оқыды
*[[1812]] жылы - [[Отан соғысы]]на қатысты
*([[1813]] - [[1814]]) жылдары - шетелдік жорықтарға қатысты
*[[1816]] жылы - «Құтқару одағына» кірді, оның уставының негізгі авторы
*[[1818]] жылы - «Игілік одағын» құрды
*[[1821]] жылы - декабристердің Оңтүстік қоғамын ұйымдастырды

== Программасы, оның мәні ==
Россияның әлеуметтік-экономикалық және саяси программасының жобасын әзірлеп, оны «Орыс шындығы» деп атады. ''Павел Иванович Пестель'' программасы әлеуметтік-экономикалық мазмұны жөнінен демократизмнің белгілі элементтері баяндалған буржуазиялық программа болды. Ол помещииктің жер иеленушілік мәселесін шешуде халық қозғалысына емес, әскери революцияға қимылдар жасау жөнінде келіс сөздер жүргізгені үшін сол жылы тұтқынға алынды. Төрт декабристпен бірге Петропавл қамалында дарға асылды.

== Әдебиеттер ==
*Востание декабристов. Материалы и документы, т. 4, 7, 8, М. - Л., 1927-1958;
*Никандров П.Ф., Мировозрение Пестель - идеолог и  декабристов, М., 1972.

== Естелік ==
*Петербургте ''Пестельдің'' атына берілген көше бар. Сонымен қатар '''Москвада, Владивостокта, Калугеде, Липецкеде, Ставропольде, Новосибирскте'''.

== Петербургтегі мекен-жайы ==
*[[1812]]—[[1813]], [[1816]] жылдары - дом Мижуева, Фонтанки өзенінің жағасы, 26.

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://decemb.hobby.ru/index.shtml?dec_doc/ Декабристтер музейі]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/PESTEL_PAVEL_IVANOVICH.html/ Пестель Павел Иванович (krugosvet.ru)]
*[http://www.ogoniok.com/archive/2003/4812/33-60-63/ «Русская правда»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140926203342/http://www.ogoniok.com/archive/2003/4812/33-60-63/ |date=2014-09-26 }}
&lt;ref&gt;Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{commons|Category:Пестель, Павел Иванович}}</text>
      <sha1>adem4jipzj99btie3ff3pwl0tirqyk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иван Сергеевич Бердинский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545880</id>
    <revision>
      <id>3608868</id>
      <parentid>2580544</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3186" sha1="fvs3a94qjopw9t5hliz5yek3rrxz2h6" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Иван Сергеевич Бердинский
 |Шынайы есімі           = Бердинский, Иван Сергеевич
 |Суреті                 = 
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 16.07.1918
 |Туған жері           = [[Пермь]] 
 |Қайтыс болған күні     = 19.05.1997
 |Қайтыс болған жері     = [[Пермь]] 
 |Азаматтығы             = {{RUS}}
 |Ғылыми аясы            = Химия
 |Жұмыс орны             = Перьм университеті
 |Ғылыми дәрежесі        = Совет, Ресей химигі
 |Ғылыми атағы           = Профессор
 |Альма-матер            = Перьм университеті
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = З. Д. Белых, И. В. Машевская
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = Қызыл жұлдыз ордені ;
«Отан соғысы II дәрежелі» ордені;
«Еңбек Қызыл Ту» ордені;
«За победу над Германией» медальі;
«За оборону Москвы» медальі;
«За освобождение Варшавы» медальі;
«За отвагу» медальі;

 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Иван Сергеевич Бердинский''' (16 маусым 1918, Пермь қаласы — 19 мамыр 1997, Пермь қаласы) — Совет, Ресей химигі, профессор.

== Өмірбаяны ==
Анасы — ''Анна Павловна Бердинская''. Әкесі — ''Сергей Григорьевич Бердинский''. № 17 Перьм гимназиясын бітірген. {{Толықтыру}}

== Марапаттамалары ==
* «Қызыл жұлдыз» ордені ;
* «Отечественной войны II степени» ордені;
* «Трудового Красного Знамени»ордені;
* «За победу над Германией» медальі;
* «За оборону Москвы» медальі;
* «За освобождение Варшавы» медальі;
* «За отвагу» медальі;

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://www.pfa.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=638&amp;Itemid=557/ Биология химия кафедрасының тарихы]

[[Санат:16 маусымда туғандар]]
[[Санат:19 мамырда қайтыс болғандар]]
[[Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
[[Санат:КСРО химиктері]]</text>
      <sha1>fvs3a94qjopw9t5hliz5yek3rrxz2h6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антон Васильевич Аблов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546202</id>
    <revision>
      <id>3608861</id>
      <parentid>2931505</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3133" sha1="f548rc56nuh9ow9vs984vynxljyxrec" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Антон Васильевич Аблов
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = Stamp of Moldova md087cvs.jpg
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 03.08.1905
 |Туған жері           = [[Одесса]], [[Ресей империясы]]
 |Қайтыс болған күні     = 19.05.1978
 |Қайтыс болған жері     = [[Кишинёв]], [[КСРО]]
 |Азаматтығы             = {{MDA}}
 |Ғылыми аясы            = [[Химия]]
 |Жұмыс орны             =  
 |Ғылыми дәрежесі        = молдав совет ғалымы
 |Ғылыми атағы           = [[Академик]]
 |Альма-матер            = 
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = *КСР Молдав ғылым Академиясының академигі ([[1961]])
*Молдова КСР еңбек сіңірген қайраткері
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Антон Васильевич Аблов''' (1905 жылы [[3 тамыз]], [[Одесса]], [[Ресей империясы]] — 1978 жылы [[19 мамыр]], [[Кишинёв]], [[КСРО]]) — молдав совет ғалымы, КСР Молдав ғылым Академиясының академигі (1961).

== Өмірбаяны ==
*[[1905]] жылы - Одессада 3 тамызда туылды
*[[1928]] жылы - Ясский университетін бітірген
*([[1927]] - [[1940]]) жылдары - Ясский университетінде жұмыс істеді
*[[1940]] жылы - Свердловск ауылшаруашылығы институтында сабақ берген
*([[1944]] - [[1946]]) жылдары - Кишинёвск ауылшаруашылығы институтында сабақ берген
*([[1946]] - [[1978]]) жылдары - Кишинёвск университететінде сабақ берген
*([[1959]] - [[1961]]) жылдары - АН Молдавской КСР химия инситутында жұмыс істеген
*([[1965]] - [[1975]]) жылдары - АН Молдавской КСР химия инситутының  болды
*[[1978]] жылы - Кишинёвте 19 мамырда дүниеден озды

== Марапаттамалары ==
*КСР Молдав ғылым Академиясының академигі ([[1961]])
*Молдова КСР еңбек сіңірген қайраткері

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://www.cniga.com.ua/index.files/ablov.htm/ Антон Васильевич Аблов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315192445/http://cniga.com.ua/index.files/ablov.htm |date=2015-03-15 }}

[[Санат:3 тамызда туғандар]]</text>
      <sha1>f548rc56nuh9ow9vs984vynxljyxrec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саул Менделевич Абрамзон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546206</id>
    <revision>
      <id>3608666</id>
      <parentid>2968244</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5439" sha1="b3can1rm0phvh8qfwsyzkernfs9mven" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Саул Менделевич Абрамзон
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 =Abramson SA.jpg
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 03.07.1905
 |Туған жері           = [[Дмитровск қаласы]], [[Орловск губернияниясы]]
 |Қайтыс болған күні     = 01.09.1977
 |Қайтыс болған жері     = [[Ленинград]]
 |Азаматтығы             = {{USSR}}
 |Ғылыми аясы            = [[Этнография]], [[фольклориятика]], [[тюркология]]
 |Жұмыс орны             = АН КСРО Миклухо-Маклая атындағы этнография институты
 |Ғылыми дәрежесі        = Совет ғалымы
 |Ғылыми атағы           = этнограф, тюрколог
 |Альма-матер            = Ленинград ұлттық университеті
 |Ғылыми жетекші         = Самойлович, Александр Николаевич, Малов, Сергей Ефимович
 |Атақты шәкірттері      =
 |Несімен белгілі        =  этнограф
 |Марапаттары            = «Знак Почета» ордені (1956)
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Саул Менделевич (Матвеевич) Абрамзон''' ([[3 шілде]] [[1905]] жылы, [[Дмитровск қаласы]], [[Орловск губернияниясы]] — [[1 қыркүйек]] [[1977]] жылы, [[Ленинград]]) — совет ғалым - этнограф, тюрколог, тарих ғылымының кандидаты.

== Өмірбаяны ==
*[[1916]] жылы - Карачаров қаласындағы ер балаларға арналған гимназияға түседі
*[[1922]] жылы - Абрамзон  Ленинград ауылшаруашылығы институтына түседі
*[[1926]] жылы - Қырғыз ғылыми комиссиясына жұмыс істеуге шақырту алады
*[[1943]] жылы - [[31 тамыз]]да «Қырғыз халқының дәстүрі очеркі» дисертациясын қорғады

== Марапаттамалары ==
*[[«Знак Почета» ордені]] ([[1956]])

== Еңбектері ==
*Краеведческая  в Киргизии // Изв. ЦБК. [[1929]]. № 9.
*Очерк культуры киргизского народа, Фрунзе, [[1946]];
*Формы родоплеменной организации у кочевников Средней Азии // Родовое общество (этнографические материалы и исследования) / ТИЭ. Т. XIV. [[1951]];
*К вопросу о патриархальной семье у кочевников Средней Азии // КСИЭ. Вып. XXVIII. [[1958]];
*Этнический состав киргизского населения Северной Киргизии // Труды Киргизской археолого-этнографической экспедиции. Т. IV. Л., [[1960]];
*Киргизы и их этногенетические и историко-культурные связи. Л., [[1971]] (переиз. Фрунзе, [[1990]]);
*Формы семьи у дотюркских и тюркских племен Южной Сибири, Семиречья и Тянь-Шаня в древности и средневековье // Тюркологический сборник [[1972]] г. М., [[1973]]. С. 300-304;
(соавт. Потапов Л.П.) Народная этногония как один из источников для изучения этнической и социальной истории (на материале тюркоязычных кочевников) // СЭ. [[1975]]. № 6;
*О некоторых терминах родства в тюркских языках // Turcologica (к 70-летию академика А.Н. Кононова). Л., [[1976]].
*Абрамзон С.М. Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча тандалма эмгектер / Котор. С. Мамбеталиев, Д.Сулайманкулов, С.Макенов. — Б.: «Кыргызстан—Сорос» фонду, [[1999]]. — 896 6. - ISBN 9967-11-042-2.

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://www.mishpoha.ru/history/abramzon_family.htm/ Абрамзон тарихы (орысша)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150726175313/http://mishpoha.ru/history/abramzon_family.htm |date=2015-07-26 }}
*[http://www.rujen.ru/index.php/%D0%90%D0%91%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%97%D0%9E%D0%9D_%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BB_%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87/ Саул Менделевич Абрамзон - Ресей  энциклопедиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112704/http://www.rujen.ru/index.php/%D0%90%D0%91%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%97%D0%9E%D0%9D_%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BB_%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2016-03-04 }}</text>
      <sha1>b3can1rm0phvh8qfwsyzkernfs9mven</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лев Николаевич Абрамов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546221</id>
    <revision>
      <id>3608878</id>
      <parentid>2427386</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2516" sha1="ba5xmipjkm34oryj5x5s1291nfgzpqf" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Лев Николаевич Абрамов
 |Шынайы есімі           = Абрамов Лев Николаевич
 |Суреті                 = Л. Н. Абрамов.jpg
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 06.12.1937
 |Туған жері           = [[Хабаровск]]
 |Қайтыс болған күні     = 11.05.1998
 |Қайтыс болған жері     = [[Мәскеу]]
 |Азаматтығы             = {{USSR}}
 |Ғылыми аясы            = Ядролық қаруларды даярлау
 |Жұмыс орны             = 
 |Ғылыми дәрежесі        = ядролық қаруды жасаушы маман.
 |Ғылыми атағы           = Ғалым
 |Альма-матер            = Н. Э. Бауман атындағы Мәскеу мемлекеттік техникалық университеті
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Лев Абрамов''' ([[6 желтоқсан]], [[1937]], [[Хабаровск]] - [[11 мамыр]], [[1998]], [[Мәскеу]]) - орыс ғалымы, ядролық қаруды дамытуға маман.

== Өмірбаяны ==
*[[1961]] жылы - Н. Э. Бауман атындағы Мәскеу мемлекеттік техникалық университетін бітірді
*([[1961]] - [[1963]]) - РФЯЦ-ВНИИТФ инженер-құраушы

== Марапаттамалары ==
*[[1983]] жылы - КСРО мемлекеттік премиясының лауреаты &lt;ref&gt;ФГУП «Всероссийский научно-исследовательский институт автоматики им. Н. Л. Духова» ВЫСОКИЕ НАГРАДЫ РОДИНЫ Под общей редакцией доктора экономических наук С. Ю. Лопарева, доктора технических наук, профессора Г. А. Смирнова, Москва&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:6 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:11 мамырда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>ba5xmipjkm34oryj5x5s1291nfgzpqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сергей Михайлович Абрамов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546222</id>
    <revision>
      <id>3608665</id>
      <parentid>3474520</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4229" sha1="kvyqof62llp29asqt2wpbsoo1aqrrtt" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Сергей Михайлович Абрамов
 |Шынайы есімі           = Абрамов Сергей Михайлович
 |Суреті                 = P-abramov-sm-8277.jpg
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |туған күні           = 25.03.1957
 |туған жері           = [[Мәскеу]]
 |Қайтыс болған күні     = 
 |Қайтыс болған жері     = 
 |Азаматтығы             = {{USSR}} → {{RUS}}
 |Ғылыми аясы            = Физика-математика
 |Жұмыс орны             = * ИПС РАН 
*ректор УГП
 |Ғылыми дәрежесі        = Физика-математика ғылымының докторы
 |Ғылыми атағы           = Ресей Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі
 |Альма-матер            = ВМК МГУ
 |Ғылыми жетекші         = *С. С. Лавров
*Е.Г.Скляренко
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = Ғылым мен техника саласындағы РФ Үкіметінің премиясының лауреаты
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 	botik.ru/~abram
 |Commons            = 
}}

'''Сергей Абрамов''' ([[25 наурыз]], [[1957]] жылы туған, [[Мәскеу]]) - [[Профессор]], физика-математика ғылымдарының докторы, Ресей Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, К. Айламазян атындағы УГП ректоры.

== Өмірбаяны ==
*([[1975]] - [[1980]]) - МГУ математика және кибернетика факультетінде оқыды
*([[1980]] - [[1983]]) - математика және кибернетика факультетінің аспирантурасында оқиды
*([[1983]] - [[1986]]) - Компьютерлік технологиялар ғылыми-зерттеу орталығы, аға ғылыми қызметкер
*([[1986]] - [[1989]]) - РАН программалық жүйесі институтының ғылыми қызметкері
*([[1989]] - [[1991]]) жылдары - ИПС РАН зертханасының меңгерушісі
*[[1995]] жылы — «Метавычисления и их применение» докторлық диссертациясын қорғады
*[[1995]] жылы — Переславль университетінің оқытушысы
*[[1996]] жылы — профессор
*[[1998]] жылы — Желілік технологиялар  және УГП есептеуіш технологиялар кафедрасының меңгерушісі
*[[2003]] жылы — УГП ректоры
*[[2003]] жылы — Ресейлік ғылыми-зерттеу институты, өңірлік проблемалар басқарушы директорының міндетін атқарушы
*([[2003]] — [[2005]]) жылдары — ИПС РАН  міндетін атқарушы
*[[2005]] жылы — ИПС РАН директоры
*[[2006]], [[25 мамыр]] —  Ресей Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі

== Жанұясы ==
Үйленген, үш баласы бар. Переславле-Залесскомда тұрады.

 [[Сурет:Pn-abramov-s-m-1996-degree.jpg|180px|right|thumb| доктор дипломын алуда]]

== Марапаттамалары ==
*Ғылым мен техника саласындағы РФ Үкіметінің премиясының лауреаты

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://www.botik.ru/~abram/abramcv.html/ Сергей Михайлович Абрамов биографиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304122133/http://www.botik.ru/~abram/abramcv.html |date=2016-03-04 }}

[[Санат:25 наурызда туғандар]]</text>
      <sha1>kvyqof62llp29asqt2wpbsoo1aqrrtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юрий Андреевич Абрамов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546346</id>
    <revision>
      <id>3608644</id>
      <parentid>2427388</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3214" sha1="6b7hlyylqzya9a5d2n27vig7ukzqkuy" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Юрий Андреевич Абрамов
 |Шынайы есімі           = Абрамов Юрий Андреевич
 |Суреті                 = 
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         =  
 |Туған күні           = 13.12.1936
 |Туған жері           = [[Москва]]
 |Қайтыс болған күні     = 03.09.2001
 |Қайтыс болған жері     = 
 |Азаматтығы             = {{USSR}} → {{RUS}}
 |Ғылыми аясы            = [[Экономика]]
 |Жұмыс орны             = [[Н. Э. Бауман атындағы МГТУ]]
 |Ғылыми дәрежесі        = [[Экономика ғылымының кандидаты]]
 |Ғылыми атағы           = [[Профессор]]
 |Альма-матер            = [[Н. Э. Бауман атындағы МГТУ]]
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Юрий Андреевич Абрамов''' ([[13 желтоқсан]] [[1936]] - [[3 қыркүйек]] [[2001]]) - кеңестік және ресейлік [[экономика]], [[тарих]], [[ғылым]], [[публицистика]] саласындағы ғалым. Сондай-ақ, философиялық зерттеулермен айналысады. Экономика ғылымдарының кандидаты, профессор, Н. Э. Бауман атындағы МГТУ «Экономикалық теория» кафедра меңгерушісі.

== Өмірбаяны ==
*[[1960]] жылы - Мәскеуде дүниеге келген. Н.Э. Бауман атындағы МГТУ бітірген 
*[[1966]] жылы - Экономика кафедрасының түлегі және сол жерде өндірісті ұйымдастыру.
*[[1966]] жылдан - сол кафедрада сабақ берді.

Н.Э.Бауман атындағы МГТУ «Инженерлік бизнес және басқару» факультетінің ұйымдастырушыларының бірі.

== Ұсыныс каталогтары ==
'''Ю.А.Абрамов ұсыныс каталогтары:'''
*«600 картин по русской истории»
*«300 музыкальных шедевров классики»
*«2345 главных книг земной цивилизации»

== Еңбегінің нәтижесі ==
''Ю.А. Абрамов'' [[бизнес]], [[экономика]], [[макроэкономика]], [[экономика]], [[ғарыш]] өнеркәсібі саласындағы маңызды ғылыми нәтижелерді ала-алды.

[[Санат:12 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:3 қыркүйекте қайтыс болғандар]]
[[Санат:КСРО экономистері]]
[[Санат:Ресей экономистері]]</text>
      <sha1>6b7hlyylqzya9a5d2n27vig7ukzqkuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жоан Энрик Вивес-и-Сисилья</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546428</id>
    <revision>
      <id>3608699</id>
      <parentid>3429570</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпаратты жаңартыдым</comment>
      <origin>3608699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12224" sha1="12z7k63fhsqz9jxvzpvy4phzszriisw" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =   монарх
 | Қазақша есімі        = Жоан Энрик Вивес-и-Сисилья
 | Шынайы есімі         = {{lang-es|Joan Enric Vives i Sicilia}} &lt;br /&gt; {{lang-ca|Joan Enric Vives i Sicília}}
 | Суреті               = Mons. Vives (30612833490).jpg
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = Coat of arms of Joan Enric Vives i Sicília.svg
 | Елтаңба атауы        = Жоан Энрик Вивес-и-Сисилья Елтаңбасы
 | Елтаңба ені          = 200px
 | Титулы               = 47-Андорра князьі
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = Coat_of_arms_of_Andorra.svg
 | Ту2                   = Flag of Andorra.svg
 | Басқара бастады      = [[12 мамыр]] [[2003]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[31 мамыр]] [[2025]] 
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = [[Жоан Марти Аланис]]
 | Ізбасары             = [[Хосеп-Льюис Серрано Пентинат]]
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1    =[[Эммануэль Макрон]]
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады  = [[14 мамыр]] [[2017 жыл]]
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады  = қ.т.
 | Бірігіп басқарушы2  =[[Франсуа Олланд]]
 | Бірігіп басқарушы2Басқара бастады     =   [[14 мамыр]] [[2012 жыл]]
 | Бірігіп басқарушы2Басқаруын аяқтады   =[[14 мамыр]] [[2017 жыл]]
 | Бірігіп басқарушы3   =[[Николя Саркози]]
 | Бірігіп басқарушы3Басқара бастады     =   [[16 мамыр]] [[2007 жыл]]
 | Бірігіп басқарушы3Басқаруын аяқтады   =  [[15 мамыр]] [[2012 жыл]]
 | Бірігіп басқарушы4   =[[Жак Ширак]]
 | Бірігіп басқарушы4Басқара бастады     =   [[17 мамыр]] [[1995 жыл]]
 | Бірігіп басқарушы4Басқаруын аяқтады   = [[16 мамыр]] [[2007 жыл]]
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = 
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Католик шіркеуі|Рим-католик шіркеуі]]
 | Туған күні         =  24.7.1949
 | Туған жері         = [[Барселона]],  [[Испания]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = 
 | Туған кездегі есімі      = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = [[Барселона университеті]]
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = [[Профессор]] Католик діни қызметкері, клирик
 | Білімі               = [[Барселона университеті]]
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = [[Сурет:PRT Order of Christ - Grand Cross BAR.svg|60px|Үлкен Кросс (GCC), иық белдеуіндегі жұлдыз символы, жұлдыз]] [[Сурет:Sacro Militare Ordine Costantiniano di San Giorgio.png|60px|Константиновский ордені Сент-Джордж]]
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = [http://bisbaturgell.org/ bisbaturgell.org]
 | Commons              = Жоан Энрик Вивес-и-Сисилья
}}
'''Жоан Энрик Вивес-и-Сисилья''' ({{lang-ca|Joan Enric Vives i Sicília}}, [[24 шілде]] [[1949 жыл]]ы, [[Барселона]], [[Испания]]да туылды) — испандық шіркеу дін қызметшісі,  Урхель архиепископы. [[Андорра]]ның қос ([[Франция президенті]]мен бірге) мемлекет басшыларының бірі.

== Өмірбаяны ==
=== Білімі ===
* «Педро Вила» атындағы орта мектепті бітірген.
* «Jaume Balmes» (Барселона) Институтын аяқтаған.
* [[1965 жыл]]дан бастап Барселона Семинариясының теология факультетінде қоғамдық-гуманитарлық ғылымдармен қатар философия және дін ілімдерін оқыған. 1976 жылы [[Теология]] [[лиценциат]]ының дәрежесін алды.
* [[1979 жыл]]ы Барселона университетінде [[Каталан тілі]] мұғалімінің дипломын алды
* [[1982 жыл]]ы Барселония университетінің [[философия]] лиценциаты дәрежесін алды.
* [[1990]]—[[1993 жыл]]дары Барселония университетінің докторантурасында оқыды. [[Философия докторы]].

== Мансабы ==
1974 жылғы 24 қыркүйектен бастап діни қызметкер.
* 1975-1987 жылдары Жас христиан қозғалысының кеңесшісі және негізін қалаушы болды.
* 1978-1989 жылдары - Барселона Архидиский діни қызметкерлері кеңесінің хатшысы, ал 1985 жылы - Кеңестің хатшысы және Консультативтік кеңесінің мүшесі.
* 1978-1993 жылдары ол Барселонада әділдік пен бейбітшілік үшін епископтың делегаты болды.
* 1987-1991 жылдары ол оқытушы, ал 1991-1997 жылдары Барселондағы семинарияның [[ректор]]ы болды.
* 1987-1990 жылдары Кардинал Хубанидің Консультативтік кеңесінің хатшысы.
* 1988-1990 жылдары - Барселона Архиепископы епископтары кеңесінің хатшысы.
* 1993 жылғы 9 маусымда Барселона епископына және титулдық епископ Нолаға көмекші тағайындалды.
* 1993-2002 жылдары испандық епископтық конференцияның семинариялы және университеттік істер жөніндегі епископтық комиссиясының мүшесі болды.
* 1997 жылдан бастап - Таррагона эпицопалық конференциясының хатшысы және баспасөз хатшысы.
* 2001 жылғы 25 маусымда епископ Урель [[Джоан Марти Аланис]]дің, 2003 жылғы 12 мамырда зейнеткер шыққаннан кейін ол епископ Уриель мен Принц Андорраның лауазымдарына ауыстырылды.
* 2001 жылдан бері - Каталонияның Жоғары рухани-интердициялық семинариясының басшысы.
* 2002-2005 жж. [[Испания]]дағы Адвокаттық және әлеуметтік жауапкершілік жөніндегі «Әділдік пен бейбітшілік» епископтық комиссиясының мүшесі болды.
* 2003 жылғы шілденің 10-і күні ол Андорра князі ретінде ант берді.
* 2005 жылдың наурыз айынан бастап 2008 жылға дейін епископтық конференцияның семинары мен университеттік істер жөніндегі епископтық комиссиясының төрағасы және оның Тұрақты комитетінің мүшесі болды.
* 2008 жылдың наурыз айынан бастап - Испания епископтық конференциясының экономикалық кеңесінің мүшесі.
* 2010 жылдың 19 наурызынан бастап [[архиепископ]] ''ad personam''&lt;ref&gt;[http://www.bisbaturgell.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2054%3Aconcessio-a-mons-j-e-vives-del-titol-darquebisbe&amp;catid=1%3Anoticies-del-bisbat-durgell&amp;Itemid=100256&amp;lang=ca Concessió a Mons. J. E. Vives del títol d’Arquebisbe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613214057/http://www.bisbaturgell.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2054%3Aconcessio-a-mons-j-e-vives-del-titol-darquebisbe&amp;catid=1%3Anoticies-del-bisbat-durgell&amp;Itemid=100256&amp;lang=ca |date=2011-06-13 }}{{ref-ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://press.catholica.va/news_services/bulletin/news/25281.php?index=25281&amp;po_date=19.03.2010&amp;lang=en Elevazione alla dignita Arcivescovile ''ad personam'' del Vescovo di Urgell (Spagna) e Coprincipe di Andorra]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-it}}&lt;/ref&gt;.

== Оқытушылық қызмет ==
1983-1993 жылдары Каталониядағы теологиялық философия философиясының профессоры.

1988-1993 жылдары «Ramon Llull» университетінің рухани философия факультетінде профессор болды.

1989-1993 жылдары «Ramon Llull» университетінің философия факультетінің деканы,

1991-1994 жж. «Ramon Llull» жеке университетінің Қамқоршылар кеңесінің мүшесі болды.

== Марапаттары ==
* [[Сурет:PRT Order of Christ - Grand Cross BAR.svg|60px|Үлкен Кросс (GCC), иық белдеуіндегі жұлдыз символы, жұлдыз]] Мәсіхтің орденінің үлкен кресті (Португалия, 2010)&lt;ref&gt;{{Lien web |url=http://www.ordens.presidencia.pt/?idc=154&amp;list=1 |langue=pt |titre=Cidadãos Estrangeiros Agraciados com Ordens Portuguesas|site=www.ordens.presidencia.pt |consulté le=}}&lt;/ref&gt;.
* [[Сурет:Sacro Militare Ordine Costantiniano di San Giorgio.png|60px|Константиновский ордені Сент-Джордж]] Константиновский ордені Сент-Джордж
* Барселона қаласындағы құрметті медаль (1999)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.bisbaturgell.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=20&amp;Itemid=48&amp;lang=ca Өмірбаяны]{{ref-ca}}
* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bvivsic.html Өмірбаяны catholic-hierarchy.org]{{ref-en}}

[[Санат:Андорра саясаткерлері]]
[[Санат:Испания саясаткерлері]]
[[Санат:Барселонада туғандар]]</text>
      <sha1>12z7k63fhsqz9jxvzpvy4phzszriisw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макс Абрахам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546544</id>
    <revision>
      <id>3608867</id>
      <parentid>2427391</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2332" sha1="fxsnuqw4ed0nzgf4i689dd1o0zs5unp" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Макс Абраха́м
 |Шынайы есімі           = Max Abraham
 |Суреті                 =
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 26.03.1875
 |Туған жері           = [[Данциг]]
 |Қайтыс болған күні     = 16.11.1922
 |Қайтыс болған жері     = [[Мюнхен]]
 |Азаматтығы             = {{GER}}
 |Ғылыми аясы            = теориялық физика
 |Жұмыс орны             = 
 |Ғылыми дәрежесі        = 
 |Ғылыми атағы           = 
 |Альма-матер            = Берлин университеті ([[1897]])
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = Ол электрон құрылымы туралы алғашқы гипотезаны тұжырымдаған ([[1902]] - [[1903]]).
 |Марапаттары            = 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Макс Абраха́м''' (немесе '''Абрага́м''', {{lang-de|Max Abraham}}; [[26 наурыз]], [[1875]], [[Данциг]] - [[16 қараша]], [[1922]], [[Мюнхен]]) - неміс физигі.

== Өмірбаяны ==
Еврей отбасында дүниеге келген. [[1897 жыл]]ы ол [[Берлин]] университетін бітірген. ([[1909]] - [[1914]]) жылдары [[Америка Құрама Штаттары]] мен [[Италия]]да жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, [[Германия]] оралуға мәжбүр болды.

[[Image:Berlin-Mitte Humboldt-Uni 05-2014.jpg|left|200px|thumb|Макс Абрахам оқыған Берлин университеті]]

== Әдебиеттер ==
*Храмов Ю. А. Абрагам, Макс // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и дополн. — М.: Наука, 1983. — С. 6. — 400 с. — 200 000 экз. (в пер.)</text>
      <sha1>fxsnuqw4ed0nzgf4i689dd1o0zs5unp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Викторович Абросимов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546609</id>
    <revision>
      <id>3608634</id>
      <parentid>2930366</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10280" sha1="r5l7khb3bh7ckjr6jnk6zx8on9jhx8c" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Александр Викторович Абро́симов
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = Alexander V. Abrosimov.jpg
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 16.11.1948
 |Туған жері           = [[Куйбышев]]
 |Қайтыс болған күні     = 20.06.2011
 |Қайтыс болған жері     = [[Төменгі Новгород]]
 |Азаматтығы             = {{USSR}} {{RUS}}
 |Ғылыми аясы            = [[математика]]
 |Жұмыс орны             = [[Төменгі Новгород]] мемлекеттік университеті
 |Ғылыми дәрежесі        = [[Физика]]-[[математика]] ғылымдарының кандидаты
 |Ғылыми атағы           = 
 |Альма-матер            = [[Горький университеті]]
 |Ғылыми жетекші         = [[Б. В. Шабат]]
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = [[педагог]], [[математик]]
 |Марапаттары            = 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Александр Викторович Абро́симов''' ([[16 қараша]], [[1948 жыл]], [[Куйбышев]] - [[20 маусым]], [[2011 жыл]], [[Төменгі Новгород]]) - кеңестік және ресейлік математик және ағартушы, физика-математика ғылымдарының кандидаты ([[1984]]).

== Өмірбаяны ==
*[[1971 жыл]]ы - Горький мемлекеттік университетінің механика-математика факультетін бітірді
*[[1984 жыл]]дан - Горький университетінде сабақ берген

== Жанұясы ==
*Әкесі - [[Виктор Николаевич Абросимов]], Горький темір кеңселерінде жұмыс істеді;
*Анасы - [[Евгения Андреевна Володин]], Горький темір жолында жұмыс істеді.

== Танымал жұмыстары ==
*О некоторых переопределенных системах с частными производными // ДАН Тадж. ССР. — [[1971]].. — Т. 4, № 6. (8 с., совм. с Л. Г. Михайловым).
*Обобщенная система Коши-Римана с многими независимыми комплексными переменными // ДАН СССР. — [[1973]]. — Т. 210, № 1. (4 с., совм. с Л. Г. Михайловым).
*Система Бельтрами с несколькими независимыми комплексными переменными // ДАН СССР. — [[1977]]. — Т. 236, № 6. (4 с.)
*Теоремы единственности для CR-функций // Деп. в ВИНИТИ. — ННГУ, [[1983]]. — 5 с.
*Комплексные дифференциальные системы и касательные уравнения Коши-Римана // Мат. сборник АН СССР. — [[1983]]. — Т. 122 № 4. (16 с.)
*Об интегрируемости комплексных дифференциальных систем // Дифференциальные уравнения и их приложения. — М.: МГУ, [[1984]]. (8 с.)
*Комплексные дифференциальные системы и касательные уравнения Коши-Римана: Дис. … канд. физ.-мат. наук. — М., [[1984]]. — 99 с.
*Комплексные дифференциальные системы и касательные уравнения Коши-Римана: Автореф. дис. … канд. физ.-мат. наук. — М., [[1984]]. — 13 с.
*Об интегрируемости комплексных дифференциальных систем, имеющих вполне интегрируемые подсистемы // Деп. в ВИНИТИ. — ННГУ, [[1984]]. — 4 с.
*О локально биголоморфных отображениях гиперповерхностей в комплексных пространствах // Деп. в ВИНИТИ. — ННГУ, [[1985]]. — 13 с.
*О локальных автоморфизмах некоторых многообразий коразмерности два // Деп. в ВИНИТИ. — ННГУ, [[1987]]. — 16 с.
*О локально биголоморфной эквивалентности гладких гиперповерхностей в С2 //ДАН СССР. — [[1988]]. — Т. 299, № 4. (5 с.)
*Об уравнениях локальных СR-диффеоморфизмов гиперповерхностей в Cn // Деп. в ВИНИТИ. — ННГУ, [[1988]]. — 12 с.
*Об автоморфизмах одного многообразия коразмерности, большей двух // Тез. докл. конф. по многомерному комплексному анализу. — Ташкент, [[1989]]. — 1 с.
*О локальных автоморфизмах поверхностей CR-размерности 1 в Cn // Деп. в ВИНИТИ. — ННГУ, [[1989]]. — 8 с.
*О линейности локально биголоморфных автоморфизмов квадрик коразмерности 2 // Депо. в ВИНИТИ. — [[1992]]. — 10 с.
*О локальных автоморфизмах некоторых квадрик коразмерности 2 // Мат. заметки РАН. — [[1992]]. — Т. 52 № 1. (6 с.)
*Описание локально биголоморфных автоморфизмов стандартных квадрик коразмерности 2 // Мат. сборник РАН. — [[1993]]. — Т. 184, № 10. (52 с.)
*A Description Of Locally Biholomorphic Automorphisms Of Standard Quadrics Of Codimension Two // American Mathematical Society 1064-5616/95. (42 p.)
*Биголоморфные отображения некоторых поверхностей CR-размерности 1 в Cn+1 // Тез. докл. междунар. конф. по комплексному анализу и смежным вопросам. — Н.Новгород, [[1997]]. (1 с.)
*О линейности автоморфизмов стандартных квадрик коразмерности m в Cn+m // Мат. заметки РАН. — [[2003]]. — Т. 73, № 1. (5 с.)
*Linearity of Standard Quadrics of Codimension m in Cn+m // Mathematical Notes. — [[2003]]. — № 1. (5 p.)
*О задаче Коши для уравнений и систем уравнений первого порядка с частными производными // Тр. науч. конф. учебно-научного инновационного комплекса «Модели, методы и программные средства». — ННГУ, [[2007]]. (6 с.)
*О спектральном радиусе и резольвенте оператора Коши-Грина // Вестник ННГУ. — [[2009]]. (7 с.)
*О линейной зависимости гладких функций на открытых подмножествах в R // Вестник ННГУ. — [[2009]]. (12 с.)

=== Оқу-әдістемелік жұмыстары ===
*Введение в современные методы анализа : ч. 1 — Внешние формы : Метод. разраб. — Горький: ГГУ, [[1987]]. — 20 с.
*Введение в современные методы анализа : ч. 2 — Векторные поля и дифференциальные формы : Метод. разраб. — Горький: ГГУ, [[1988]]. — 20 с.
*Введение в теорию CR-функций : ч. 1 — касательные уравнения Коши-Римана : Метод. разраб. — Горький: ГГУ, [[1988]]. — 14 с.
*Приведение эрмитовых билинейных и квадратичных форм к каноническому виду : Метод. разраб. — Горький: ГГУ, [[1988]]. — 20 с.
*Признаки сходимости числовых рядов : Метод. разраб. — Горький: ГГУ, [[1989]]. — 14 с.
*Упражнения по функциональному анализу : Учеб. пособие. — Н.Новгород: ННГУ, [[1992]]. — 76 с. (совм. с В. А. Калягиным, А. А. Рябининым, В. Н. Филипповым)
*Знакомство с математическими пакетами Maple V и Scientific Work Place // Учебно-методические материалы по программе повышения квалификации «Применение программных средств в научных исследованиях и преподавания математики и механики». — Н.Новгород: ННГУ, [[2008]]. (90 с.)
*Лекции по обыкновенным дифференциальным уравнениям : Метод. разраб. для студентов ВШОПФ ННГУ. — 2009 (Электронная версия доступна на сайте ВШОПФ http://vshopf.nnov.ru/subjects/difur.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626092137/http://www.vshopf.nnov.ru/subjects/difur.html |date=2008-06-26 }}; дата обращения 01.09.[[2011]]).

== Әдебиеттер ==
*Beloshapka V. et al. Alexander Abrosimov (ағылш.) // Notices of the AMS. — [[2012]]. — Vol. 59. — № 11. — P. 1569-1570.

[[Image:Alexander abrosimov notices of AMS.pdf|left|200px|thumb|Некролог «Американдық математикалық қоғамының ескертулер» журналында]]</text>
      <sha1>r5l7khb3bh7ckjr6jnk6zx8on9jhx8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Роберт Тэппэн Моррис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>547361</id>
    <revision>
      <id>3608685</id>
      <parentid>2578082</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3914" sha1="meh09yau7kivnnto893ef42jnw8dnwk" xml:space="preserve">{{Тұлға
|Есімі                  = Роберт Тэппэн Моррис
|Шынайы есімі       = {{lang-en|Robert Tappan Morris}}
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Сурет = Robert Tappan Morris.jpg
 |Сурет ені               = 200px
 |Сурет атауы  = 
 |Туған күні        = 8.11.1965
 |Туған жері        = 
 |Азаматтығы        = {{Байрақ|АҚШ}}
  |дата смерти          =  
 |место смерти         = 
 |Әкесі                 = Роберт Моррис
|Анасы                 = Анне Фарлоу Моррис
 |Жұбайы              = 
 |супруга              = 
 |дети                 = 
 |Мансабы     = [[программист]], [[оқытушы]], [[Ақпаратттық технологиялар саласындағы қылмыс|компьютерлік қылмыскер]]
 |Сайты                 = [http://pdos.csail.mit.edu/rtm pdos.csail.mit.edu/rtm]
}}
'''Роберт Тэппэн Моррис''' ({{lang-en|Robert Tappan Morris}}; [[8 қараша]] [[1965]]) — [[Массачусетс технологиялық институты|Массачусетс технологиялық институтының]] адъюнкт-профессоры. [[Америка Құрама Штаттары]]нда [[1988 жыл]]ы 2 [[қараша]]да алты мың компьютерлерді жұмысын тоқтатқан [[Моррис құрты|бірінші]] [[желілік құрт]]ты құрушылар ретінде жақсырақ белгілі. Моррис құрты [[/etc/passwd|&lt;code&gt;/etc/passwd&lt;/code&gt;]] оқып, [[Тіркелгі|тіркелгілер]] үшін [[Құпия сөз|құпия сөздерді]] табуға тырысуда. Бұл әрекетті орындау үшін, пайдаланушының атын (және әріптерді оны кері ретпен), сондай-ақ 400-ден тұратын ең танымал сөздер тізімін пайдаланған. Бұл шабуыл [[ARPANET]] бүкіл желісін жаппай жұқтыруына әкелді, және , бұдан кейін бұл әзірлеушілердің &lt;code&gt;/etc/shadow&lt;/code&gt; ойлап табуына, сондай-ақ дұрыс парольді кейін үзілісті жасады.
[[1989 жыл]]ы [[26 шілде]]де Моррис ең бірінші [[Алаяқтық|компьютерлік алаяқтық]] (Computer Fraud) және қиянат жасау актісі (Abuse Act) бойынша айыпталған алғашқы адам болды; [[1990 жыл]]ы үш жыл шартты түрде сотталған (кәмелетке толмаған құқық бұзушыларға, жақсы мінез-құлық жағдайында, сотталған және алғаш рет қылмыс жасағанға қолданылып, жазадан босатылуы) және 400 сағат қоғамдық жұмыстарға 10.050 [[АҚШ доллары|АҚШ $]] айыппұл салынды. Ол [[Апелляция|апелляциялық]] [[Шағым|шағым]] түсірді, бірақ ұтылып қалды.

== Өмірбаяны ==
* 2010 — [[Марк Уейзер]] атындағы сыйлығын алды.

== Сілтемелер ==
* [http://pdos.csail.mit.edu/~rtm/ Роберт Морристың ресми сайты]

[[Санат:Гарвард университеті түлектері]]
[[Санат: Корнелл университеті түлектері]]
[[Санат:Массачусетс технологиялық институты оқытушылары]]
[[Санат:АҚШ компьютерлік қылмыскерлері]]
[[Санат:8 қарашада туғандар]]</text>
      <sha1>meh09yau7kivnnto893ef42jnw8dnwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Николай Сергеевич Авдонин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>547720</id>
    <revision>
      <id>3608876</id>
      <parentid>2427408</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2585" sha1="nn1yibliptx89w3ffj4vwk0x95tes50" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Николай Сергеевич Авдонин
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 =
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 16.12.1903
 |Туған жері           = Российская империя
 |Қайтыс болған күні     = 12.02.1979
 |Қайтыс болған жері     = [[Мәскеу]], [[КСРО]]
 |Азаматтығы             = {{USSR}}
 |Ғылыми аясы            = [[агрохимия]]
 |Жұмыс орны             = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі        = Ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы ([[1940]])
 |Ғылыми атағы           = [[профессор]] [[(1938]])
 |Альма-матер            = [[Воронеж ауылшаруашылық институты]] ([[1930]])
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = [[агрохимик]]
 |Марапаттары            = *[[Қызыл Ту ордені]] ([[1971]])
*«Құрмет белгісі» ордені ([[1945]]).
*[[КСРО]] 4 медальі
*Ломоносов атындағы Мәскеу университетінің премиясы ([[1953]])
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Николай Сергеевич Авдонин''' ([[1903]] - [[1979]]) - кеңестік агрохимик ғалым.

== Өмірбаяны ==
[[1930 жыл]] - Воронеж ауылшаруашылық институтын бітірген
([[1933]] - [[1936]]) жылдары - Шикізат алкоголь саласын институтында агрохимия зертхана меңгерушісі
[[1949 жыл]]дан бастап - Мәскеу университетінде агрохимия кафедрасының меңгерушісі.

== Марапаттары ==
*[[Қызыл Ту ордені]] ([[1971]])
*«Құрмет белгісі» ордені ([[1945]]).
*[[КСРО]] 4 медальі
*Ломоносов атындағы Мәскеу университетінің премиясы ([[1953]])

[[Санат:16 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:12 ақпанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ресей ғалымдары]]</text>
      <sha1>nn1yibliptx89w3ffj4vwk0x95tes50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Келли Катрон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>548191</id>
    <revision>
      <id>3608657</id>
      <parentid>2704027</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3900" sha1="jaa7rzad10taic7g2uycwbm2jwzgzak" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі               = Келли Катрон
 |Шынайы есімі        = Kelly Cutrone
 |Суреті              =
 |Ені                 = 220px
 |Суреттің аты        = 
 |Туған кездегі есімі  = 
 |Лақап аты           = 
 |Туған күні        = 
 |Туған жері        = [[Камиллус]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = 
 |Ұлты                = 
 |Мансабы             = 
 |Шығармашылық жылдары   = 
 |Бағыты              = 
 |Жанры               = 
 |Шығармалардың тілі  = 
 |Дебюті              = 
 |Марапаттары         = 
 |Сыйлықтары          = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Сайты               = 
 |Commons             =
}}
'''Келли Катрон''' — ( [[Ағылшын тілі|ағыл]]. Kelly Cutrone; [[1965 жыл]]ы [[13 қазан]]да, [[Камиллус]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]])туған американдл модель сыншысы, жазушы және теледидар саласының маманы.

== Өмірбаяны ==
Келли Катрон  [[1965 жыл]]ы [[13 қазан]]да Камиллус қаласында (штат [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]). «West Genesse High School&lt;nowiki/&gt;» атты мектепті аяқтағаннан кейін, Келли «Syracuse University&lt;nowiki/&gt;» атты университетіне түседі, осы университетті [[1989 жыл]]ы бітіреді.

== Мансабы ==
[[1992 жыл]]ы Келли өзінің «Cutrone &amp; Weinberg&lt;nowiki/&gt;» атты компаниясының жартысын сатып, Калифорния штатындағы Венис қаласына көшіп кетеді.

[[1996 жыл]]ы Келли «People’s Revolution&lt;nowiki/&gt;» құрды. [[2002 жыл]]ы [[11 қыркүйек]]те «People’s Revolution&lt;nowiki/&gt;» [[Нью-Йорк]]те өткен сән аптасында бір күнде болған шоу сандарына байланысты рекорд жаңартты.

[[2012 жыл]]ы Келли «Американдық топ-модель» (орыс. «Топ-модель по-американски») атты бағдарламаның 18,19,20 және 21 маусымдарында қазылар алқасының мүшесі болды.

Катрон өзінің бір сұқбатында: «Мен «Американдық топ-модель» (орыс. «Топ-модель по-американски») атты бағдарламаның табынушысы болғанмын және осы бағдарламаны үзбей коретінмін. Қаншама уақыт сән бағытында жүргеннен кейін қазіргі тезде мен осы мүмкіншілікке қуанамын және басқа жақтан қарауға тырысамын.»

== Жеке өмірі ==
[[1989 жыл]]ы Келли Ронни Катрон деген суретшіге күйеуге шығады, бірақ үақыт өте келе екеуі ажырасып кетеді.

[[1998 жыл]]ы [[25 тамыз]]да Келли екінші рет Джефф Кобер деген актерға тұрмысқа шығады, өкінішке орай бұл да ажырасумен аяқталады.

[[2000 жыл]]дары Келли Иларто Калвомен тұрмыста болады. Бұл жұптың бір қызы болады, оның аты – Ава Катрон-Калво.

[[Санат:1965 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>jaa7rzad10taic7g2uycwbm2jwzgzak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кимора Ли Симмонс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>548192</id>
    <revision>
      <id>3608662</id>
      <parentid>3421047</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3184" sha1="3nui6kt97dfs1lxd7sgmql0ppwfy4e3" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  =Кимора Ли Симмонс
  |шынайы есімі           =Kimora Lee Simmons
  |сурет                  =Kimora Lee in Kouture (1) (cropped).jpg
  |сурет ені              =210px
  |сурет атауы            =Симмонс, қаңтар 2010 ж
  |туған кездегі есімі  =Кимора Ли Перкинс
  |туған күні           =
  |туған жері           ={{актриса|АҚШ}}, 
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =1986—қазіргі уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =
  |сайты                  =
}}
'''Кимора Ли Симмонс''' ({{lang-en|Kimora Lee Simmons}}), шын аты – Перкинс ({{lang-en|Perkins}} [[1975 жыл]] [[4 мамыр]], [[Сент-Луис]], [[Миссури (штат)|Миссури]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – американдық актриса, телеарналық продюсер және фотомодель.

== Өмірбаяны ==
Кимора Ли Перкинс [[1975 жыл]]ы [[4 мамыр]]да Сант-Луис қаласында (штат [[Миссури (штат)|Миссури]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) Афроамерикандық Вернон Уитлок- кіші және япондық  Джоан Перкинстің  отбасында дүниеге келген.

== Мансабы ==
Кимора Ли өзінің мансабын 1986 жылы 11 жасында модель ретінде бастады.

Сонымен қатар ол киноға түседі және телеарна продюсері болып табылады.

== Жеке өмірі ==
[[1998 жыл|1998]] – 2009 жылдары Кимора Ли Рассело Симмонсон деген музыкант және бизнес-магнатпен тұрмыста болған.Осы тұрмыста Симмонс екі қыз туды - Мин Ли Симмонс ([[21 қаңтар|21.01]].[[2000 жыл|2000]]) и Аоки Ли Симмонс ([[16 тамыз|16.08]].[[2002 жыл|2002]]).

[[2007 жыл|2007]] – [[2012 жыл|2012]] жылдары Кимора Ли Джимон Хонсум деген актермен іс жүзіндегі некеде болды.Осы тұрмыста Симмонс өзінің үшінші баласын және бірінші ұлын дүниеге алып келді - Кензо Ли Хонсу ([[30 мамыр|30.05]].[[2009 жыл|2009]]).

[[2013 жыл]]ы желтоқсанда Кимора Ли Тим Лейсснер деген  бизнесменмен екінші рет негеде тұрды. Бұл некеде  Симмонс өзінің төртінші баласын және екінші ұлын дүниеге алып келді.</text>
      <sha1>3nui6kt97dfs1lxd7sgmql0ppwfy4e3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Полина Поризкова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>548195</id>
    <revision>
      <id>3608864</id>
      <parentid>2407228</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6381" sha1="ggy8yi8ipft7fj42wo89tl8s91nik3p" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  =Полина Поризкова
  |шынайы есімі           =Pavlina Porizkova
  |сурет                  =Pavlína Pořízková 2014.JPG
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           =9.4.1965
  |туған жері           ={{туған жері|Простеёв}}, [[Чехословакия Социалистік Республикасы|ЧСР]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              ={{актриса|АҚШ}}, [[модель (мамандық)|фотомодель]]
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =
  |сайты                  =
}}
'''Полина Поризкова''' - '''Окейсек'''  (чеш. Pavlína Pořízková, [ˈpavliːna ˈpor̝iːskovaː], [[Ағылшын тілі|ағыл]]. Paulina Porizkova-Ocasek;  [[1965 жыл]]ы [[9 сәуір|9 сәуірде]] туды) — чех супер модельі, акстриса және жазушы.

== Өмірбаяны ==
[[1965 жыл|1965 жылы]] Чехословакия мемлекетінің Протеев қаласында дүниеге келген. [[1968 жыл|1968 жылы]] оның ата – анасы шұғыл  жағдайларға байланысты [[Чехословакия|Чехословакиядан]] [[Швеция]] мемлекетіне кетеді, ал қызын әжесіне қалдырады.Полинаға Чехословакия мемлекетінен шығып кету швециялық пример – министрдің және Улоф Пальманың көмегінен кеін жеті жылдан соң ғана жүзеге асты.

Полина өзінің модельдік мансабын [[1980 жыл|1980 жылы]] Парижде бастады[[1984 жыл|.1984 жылы]] 18 жасында «Sports Illustrated Swimsuit Issue&lt;nowiki/&gt;» атты журналдың мұқабасында пайда болып [[Шығыс Еуропа|Шығыс Еуропаның]] бірінші модельі болды. [[1987 жыл|1987 жылы]] тамызда  «Playboy» атты атақты ерлер журналына түсті.

[[1993 жыл|1993 жылы]] Полина екінші баласын дүниеге алып келгеннен кейін модель бизнесінен кетуге мәжбүр болды, сондан соң киноактриса болып жүмыс істей бастады.[[1987 жыл|1987 жылы]] оның кино мансабы басталды , ал [[1989 жыл|1989 жылы]] ол «Алтын таңқ урай» жүлдесін «Оның алибиі» атты филіміндегі ең жаман әйел рөлі ретінде алды. Поризкова атақты режиссерлармен жұмыс істей бастады, [[1993 жыл|1993 жылы]]  «Аризондық тілек» атты Эмир Кустурицаның фильіміне түседі  және тағы да басқа аса да атақты емес актерлармен - Джонни Деппом, Микки Рурком, Рутгером Хауэром сияқтылармен бірге түскен.

Бұдан басқа, Поризкова жазушы ретінде де атақты: оның бірінші кітабының аты «A Model Summer», ал басқа – баларға арнап Джоанн Расселлмен бірге жазған кітабы «The Adventures of Ralphie the Roach» деп аталады

Ол америкалық топ-модель ([[Орыс тілі|оры]]&lt;nowiki/&gt;с. Топ-модель по-американски») телешоуының үш маусымының қазылар алқасы болған.

Полина Порикова музыкант және актер, сонымен қатар «The Cars» группасының көшбасшысы Рик Окейсекпет некеде тұр

== Фильмография ==
* [[2009 жыл|2009]] «Көңілсіз күтуші» (орыс&quot;Отчаянные домохозяйки&quot;), 6 маусым 17 бөлім
* [[2004 жыл|2004]] «Байланыс»([[Орыс тілі|орыс]]. «Связи») (Knots) 
* [[2004 жыл|2004]] «Екінші, бірақ жақсы» ([[Орыс тілі|орыс]].«Второй, но лучший») «Second Best», 
* [[2002 жыл|2002]] «Райдың жанында» ([[Орыс тілі|орыс]].«Рядом с Раем») (Au plus près du paradis) 
* [[2002 жыл|2002]] «Керек адамдар» ([[Орыс тілі|орыс]]. «Нужные люди») (People I Know)
* [[2000 жыл|2000]] «Серіктестер» ([[Орыс тілі|оры]]&lt;nowiki/&gt;с.«Напарники») (Partners in Crime)
* [[2000 жыл|2000]] «Тәжірибеленушілер» ([[Орыс тілі|орыс]].«Практикантка») (The Intern)
* [[1998 жыл|1998]] «Қанды бейсенбі» ([[Орыс тілі|орыс]].«Кровавый четверг») (Thursday)
* [[1997 жыл|1997]] «Өткеннің құпиясы» ([[Орыс тілі|орыс.]]«Тайны прошлого») (Long Time Since)
* [[1996 жыл|1996]] «Әйелдік бұзылғандық» ([[Орыс тілі|орыс]]. «Женская извращенность») (Female Perversions)
* [[1993 жыл|1993]] «Аризондық тілек» ([[Орыс тілі|орыс.]]«Аризонская мечта») (Arizona Dream)
* [[1991 жыл|1991]] «Түнек лабиринті» (орыс.«Лабиринты тьмы») (Dark asylum)
* [[1989 жыл|1989]] «Оның алибиі » ([[Орыс тілі|орыс.]] «Её алиби») (Her Alibi)
* [[1987 жыл|1987]] «Анна»([[Орыс тілі|орыс]]. «Анна») (Anna)
* [[1987 жыл|1987]] «Мұқабадағы қыз»([[Орыс тілі|орыс]].«Девушка с обложки») (Covergirl)</text>
      <sha1>ggy8yi8ipft7fj42wo89tl8s91nik3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Евгений Фёдорович Авдокушин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>548568</id>
    <revision>
      <id>3608663</id>
      <parentid>2507824</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23377" sha1="pqfmtbovmj64l91n4gfb42b3voxso7h" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Евгений Фёдорович Авдокушин
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = Evgeny Awdokuschin.jpg
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 28.12.1945
 |Туған жері           = [[Мәскеу]] [[КСРО]]
 |Қайтыс болған күні     = 
 |Қайтыс болған жері     = 
 |Азаматтығы             = {{USSR}} → {{RUS}}
 |Ғылыми аясы            = Әлемдік экономика
 |Жұмыс орны             = Ресей ынтымақтастық университеті
 |Ғылыми дәрежесі        = Экономика ғылымдарының докторы
 |Ғылыми атағы           = 
 |Альма-матер            = Мәскеу мемлекеттік университеті
 |Ғылыми жетекші         = Ғылыми жетекшілігімен 35 диссертация, соның ішінде 5 дәрігерлік қорғалған.
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = Ресей Федерациясының жоғары кәсіби білім беру ісінің құрметті қызметкері
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Авдокушин Евгений Фёдорович''' - ресей экономисті, экономика ғылымдарының докторы, профессор, әлеуметтік ғылымдар [[Ресей]] академиясының академигі.

== Өмірбаяны ==
Ол Мәскеуде әскери отбасында, [[1945 жыл]]дың [[28 желтоқсан]] күні дүниеге келген. [[1961 жыл]]ы ол Мәскеудегі №2 Загорян мектебінің 8 сыныбын бітірді.

* [[1961]] — [[1965]]  жылдар - Мәскеу политехникум студенті
* [[1965]] — [[1968]]  жылдар - Кеңес Армиясы қатарында қызмет етті.

== Ғылыми басылымдарының тізімі ==

&lt;small&gt;
#Политическая экономия после смерти Мао Цзэдуна. – ИНИОН АН  СССР. – 1980. - 3 п.л.
#Актуальные проблемы политической экономии социализма и КНР в конце 70-х годов – начале 80-х годов. – Монография. – ИНИОН АН СССР. – 1984. - 14, 2 п.л.
#Изменения в системе планирования в Китае/ Проблемы дальнего Востока. – 1986. - №3. – 1,0 п.л.
#Развитие экономической мысли КНР (1970-80 жж.)/ Проблемы дальнего Востока. – 1987. - №1. – 1,1 п.л.
#Теория и практика «социалистической конкуренции»/ Проблемы дальнего Востока. – 1987. - №5. – 1,2 п.л.
#Проблемы «плана и рынка» в китайской экономической литературе. В ст. «Теоретические проблемы экономической реформы 
в КНР». – ИНИОН АН СССР. – 1988. – 2,6 п.л.
#Теория и практик паевой экономики/ Проблемы дальнего Востока. – 1988. - №32. – 1,0 п.л.
#План и рынок/ Проблемы дальнего Востока. – 1989. - №2. – 1,0 п.л.
#Индивидуальная трудовая деятельность в КНР (глава в научно-справочном пособии). – Экономика. – 1989. – 1 п.л.
#Теоретические основы экономической реформы в КНР. –  Монография. – ВЗПИ Росвузнаука. – 1990. – 13,5 п.л.
#О чем говорит практика стабилизации рынка в Китае/ Проблемы дальнего Востока. – 1990. - №6. – 1,0 п.л.
#Кооперативы по производству товаров и оказанию услуг. – Глава в справочном пособии. – М.: Экономика. – 1991. – 2,0 п.л.
#Китайский валютный рынок/ Проблемы дальнего Востока. – 1990. - №6. – 1,1 п.л.
#Всемирная история экономической мысли. Том 3. – М.: Мысль. – 1,0 п.л.
#Всемирная история экономической мысли. Том 4. – М.: Мысль. – 1,0 п.л.
#Наши деловые партнеры: Китай. – М.: Международные отношения. – 1992. – 1,2 п.л.
#Индивидуальная предпринимательская деятельность. – М.:     Экономика. – 1992. – 1,2 п.л.
#Организация внешнеэкономических связей. – Глава в учебном пособии. – Издательство Московского университета потребительской кооперации. – М., 1993. – 1,0 п.л.
#Свободные (специальные) экономические зоны. – Научно-учебное пособие. – М.: МУПК. - 1993 – 5 п.л.
#Некоторые особенности экономической мысли КНР на современном этапе. – Сборник «Основные итоги и задачи советского  китаеведения». – М.: Наука. – 1984. – 0,5 п.л.
#Развитие экономической мысли КНР (1970-80 жж.)/ Проблемы дальнего Востока. – 1987. - №1. – 1,1 п.л.
#Кооперативный сектор китайской экономики. – Советская потребительская кооперация. – 1987. - №3. – 0,5 п.л. 
#Аренда на селе: сбыт и снабжение/ Проблемы дальнего Востока. – 1990. - №2. – 0,7 п.л.
#Возникновение ревизионизма. Э.Бернштейн. Глава 38 в учебном пособии «История экономических учений». – МГУ. – 1989. – 0,4 п.л.
#Китай: долгая дорога реформ. – Экономика и жизнь. – 1992. - №33. – 0,4 п.л.
#Возрастание роли кооперативного сектора в Китае. – Проблемы теории и практики управления. – М. – 1993. – 0,5 п.л.
#Организация технологических центров в Китае. – Проблемы теории и практики управления. - № 4. – 1994. – 0,5 п.л.
#Китай. Наши деловые партнеры. В соавторстве. – М.: Международные отношения. – 10, 5 п.л.
#Социальная цена экономической реформы в Китае. – Социальные цели и социальная реформа. – М.: Институт экономики РАН. – 1994. – 0,8 п.л.
#Тайваньская модель развития экономики. – Проблемы теории и практики управления. – 1995. - №3. – 0,5 п.л.
#Энциклопедическое издание в 6 т. Всемирная история экономической мысли. Раздел «развитие экономической науки в КНР». – М.: Мысль. – 1997. – 1,2 п.л.
#Особенности экономической науки в КНР. – История экономических учений. – М.: ИНФРА – М. – 1998. – 2 п.л.
#Управление международными экономическими отношениями. – Учебное пособие. – Издательство Московского университета потребительской кооперации (в соавторстве с Маюровым В.Г.). –  1999. – 7,0 п.л.
#Международные экономические отношения. – Учебник. – М.: 1996 – 2004, около 100 тыс.экз. Издательство «Маркетинг» - 6 изданий – 21,0 п.л. «Юристъ». – 2 издания. – 23, 5 п.л.
#Хозяйственный механизм Китая. – Планируемая рыночная          экономика. – М.: Экономическая газета. – 2000. – 1, 5 п.л.
#Экономика Китайской Народной Республики. – Мировая экономика. Экономика зарубежных стран. – М.: Флинта. – 2000. – 1,2 п.л.
#Глобализация российского бизнеса. – Глобализация мирового хозяйства и национальные интересы России. – М.: ТЕИС. – 2002. – 1,0 п.л.
#Банковско-финансовая система – в Китай на пути модернизации и реформ. – М.: Восточная литература. – 1999. – 1,2 п.л.
#Маркетинг в международном бизнесе. – М.: Дашков и Ко. – 2002, 2005, 2007. – 20,0 п.л. – 3 издания.
#К вопросу о сущности и особенностях «новой экономики». – МГУ – Институт проблем новой экономики. – 2004. - №1 – 1,0 п.л.
#Полная конвертируемость рубля: методология и стратегия перехода. - МГУ – Институт проблем новой экономики. – 2004. - №2 – 0,7 п.л.
#Нефтяное (ресурсное) проклятие и дефицит стимулов. – В  соавторстве. - МГУ – Институт проблем новой экономики. – 2004. - №3 - 4. – 0,9 п.л.
#Международное производство – основа новой экономики. -  МГУ – Институт проблем новой экономики. – 20045. - №1 – 0,5 п.л.
#Выбор параметров паритетного курса и золотовалютных резервов. – Вопросы экономики. – 2004. - №11. – 1,0 п.л. (в соавторстве).
рыночная          экономика. – М.: Экономическая газета. – 2000. – 1, 5 п.л.
#Экономика Китайской Народной Республики. – Мировая экономика. Экономика зарубежных стран. – М.: Флинта. – 2000. – 1,2 п.л.
#Глобализация российского бизнеса. – Глобализация мирового хозяйства и национальные интересы России. – М.: ТЕИС. – 2002. – 1,0 п.л.
#Банковско-финансовая система – в Китай на пути модернизации и реформ. – М.: Восточная литература. – 1999. – 1,2 п.л.
#Маркетинг в международном бизнесе. – М.: Дашков и Ко. – 2002, 2005, 2007. – 20,0 п.л. – 3 издания.
#К вопросу о сущности и особенностях «новой экономики». – МГУ – Институт проблем новой экономики. – 2004. - №1 – 1,0 п.л.
#Полная конвертируемость рубля: методология и стратегия перехода. - МГУ – Институт проблем новой экономики. – 2004. - №2 – 0,7 п.л.
#Нефтяное (ресурсное) проклятие и дефицит стимулов. – В  соавторстве. - МГУ – Институт проблем новой экономики. – 2004. - №3 - 4. – 0,9 п.л.
#Международное производство – основа новой экономики. -  МГУ – Институт проблем новой экономики. – 20045. - №1 – 0,5 п.л.
#Выбор параметров паритетного курса и золотовалютных резервов. – Вопросы экономики. – 2004. - №11. – 1,0 п.л. (в соавторстве).
#Кредитно-денежная система и экономический рост в условиях   России. - МГУ – Институт проблем новой экономики. – 2005. -           №2 – 3 – 0, 6 п.л.
#Факторы предпринимательской модели «новой экономики». -  МГУ – Институт проблем новой экономики. – 2006. - №2-3 – 0,8 п.л.. – Беларусь. Минск. – 2006. - № 4.
#Некоторые особенности функционирования предпринимательской модели «новой экономики». – Белорусский экономический журнал
#Компании КНР и России в процессах транснационализации мировой экономики. – Вопросы новой экономики. – 2007. - №1. – 1,0 п.л.
#Инвестиционные риски хеджевых фондов. – Вопросы новой экономики. – 2007. - №1. – 0, 6 п.л.
#Секьюритизация как инструмент финансомики. – Вопросы новой экономики. – 2007. - №2. – 1,2 п.л.
#Финансовая экономика в системе мировой экономики. – Философия хозяйства МГУ им.Ломоносова. – 2007. – №6. – 0,8 п.л.
#Аутсорсинг НИООКР в развитии новой мировой экономики. – Вопросы новой экономики. – 2007. - №4. – 0,8 п.л.
#Маркетинговые инструменты новой экономики. – Вопросы новой экономики. – 2007. - №1. – 0,5 п.л.
#Некоторые черты и особенности функционирования международных финансовых центров.  – Вопросы новой экономики. – 2008. - №1, 2. – 0,8 п.л.
#«Новая экономика» и экономический кризис. – Вопросы новой экономики. – 2009. - №1. – 0,5 п.л.
#О предпосылках и сущности «новой экономики».  – Вопросы новой экономики. – 2009. - №1. – 0,5 п.л.
#Развитие новой экономики в Китае. – Сяньдай нзинцзи Синьси. –  2009. - №3. – Харбин, КНР. – 0,5 п.л. (на китайском языке).
#Новая экономика. Под редакцией Авдокушина Е.Ф. и Сизова В.С. – Магистр. – 2009. – 8,0 п.л.
#Международные аутсорсинговые отношения. – Финансы и кредит. – 2009. - №22. – 1,0 п.л. (авторские – 0,6 п.л.)
#Разработка теории «новой экономики» в Китае. – Вопросы новой экономики. – 2009. - №4. – 0,5 п.л. (в соавторстве с УДи).
#Новая экономика. Под ред. Авдокушина Е.Ф. – М.: Магистр, 2009,  2012. – 25 п.л. (в соавторстве с Сизовым В.С., 25 п.л.).
#«Новая экономика» и формирование национальной инновационной системы Китая. – Вопросы новой экономики. – 2010. - №1. – 0,9 п.л.
#Модернизация экономики России и перспективы её сотрудничества с Республикой Корея. – Сборник докладов международной научно-практической конференции. Стратегическое партнерство между Россией и Кореей: условия и перспективы развития. – Взгляд из России. - 07.10.2010. – Сеул Республики Корея. – Институт российских исследований. Университет иностранных языков Ханкук.  – 0,6 п.л.
#Новая экономика и формирование национальной инновационной системы Китая.  – Вопросы новой экономики. – 2010. - №1. – 0,9 п.л.
#Глокализация как объективный процесс и корпоративная стратегия.  – Вопросы новой экономики. – 2010. - №2. – 1,0 п.л.
#Модернизация экономики России. – Вопросы новой экономики. – 2010. - №4. – 0,5 п.л.
#Национальная инновационная система Японии. – Вопросы новой экономики. – 2010. - №4. – 0,5 п.л.
#Модернизация экономики России и развитие экономических связей с Республикой Корея. – Материалы международной научно-практической конференции. – Сеул Ю.Корея, қазан 2010. - № 4.
#Международное предпринимательство. – РУК. – 2010 (в соавторстве).
#О сущности и особенностях новой экономики. – Вопросы новой экономики. – 2011. - №1. – с.9-15.
#Внешнеэкономические стратегии ведущих компаний стран БРИКС. – Маркетинг в России и за рубежом. – №1. – с.10-23. – 0,6 п.л. (совместно с Жариковым М.В.).
#Новая экономика: этапы, особенности и ее становления и развития. – Вопросы новой экономики. – 2011. - №2. – 0,5 п.л.
#Основные черты и особенности становления и развития национальной инновационной системы Сингапура. – Вопросы новой экономики. – 2011. - №3. – с.43-57. – 0,8 п.л. (совместно с Фроловым А.).
#Финансовая экономика как определяющий фактор новой мировой экономики. – Вопросы новой экономики. – 2011. - №4. – с.3-12. - 0,5 п.л.
#Национальная инновационная система Японии. – Национальные инновационные системы. Монография. Экономический факультет МГУ имени Ломоносова. – Макс Пресс. – 2011. – с.157-185.
#Новой экономике – новую финансовую систему. – Вопросы новой экономики. – 2012. - №4. – с.3-13. - 0,5 п.л.
#Международные финансовые отношения. – Учебное пособие. – М.: Дашков и Ко. – 2012. – 8,25 п.л.
#О перспективах развития мировой экономики и экономики РФ в посткризисный период. – Жэньминь экибао. – 26.12.2012. – 0,3 п.л.
#Перспективы интернационализации китайского юаня: может ли юань стать мировой валютой. – Вопросы новой экономики. – 2012. - №2. – с.43-50. -  0,5 п.л.
#Новые инструменты финансомики – высокочастотные торговые биржевые работы. – Вопросы новой экономики. – 2012. - №41. –  с.4-10. -  0,5 п.л.
#Рейтингономика: сущность и роль в функционировании финансомики. – Монография золотой фонд научных трудов ученых Российского университета кооперации. – М.:РУК, Канцлер. 2012. – с.141-152.
#О сути и особенностях китайской экономической модели. – Вопросы новой экономики. – 2013. - №1. – с.23-26. - 0,5 п.л.
#Страны БРИКС в современной мировой экономике. Научная монография. – М.: Магистр. – 2013. – (в соавторстве с Жариковым  М.В. – доля 25 п.л.).
#Деривативы в структуре финансовых инноваций. – Вопросы новой экономики. – 2013. - №3. – с. 10-17. - 0,5 п.л.
#Открытые инновации как элемент матрицы новой экономики. - Вопросы новой экономики. – 2013. - №4. - с. 10-17. - 0,5 п.л.
#О некоторых чертах новой экономики. - Вопросы новой экономики. – 2014. - №1. – 0,8 п.л.
#Рейтингономика как инструмент финансовой экономики. - Вопросы новой экономики. – 2014. - №2. – 0,7 п.л.
#Теоретические основы инклюзивного развития экономики. - Вопросы новой экономики. – 2014. - №1. – 0,8 п.л.
#Маркетинговые инструменты для новой экономики. – Фундаментальные и прикладные исследования КСЭ. – 2014. - №3. – 0,5 п.л.
#Теория и практика новой экономики. Научная монография. – М.: Магистр. – 2014. (в соавторстве – доля 23 п.л.).&lt;/small&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
[http://rideo.tv/avdokushin/ Авродушин кітаптары]

{{бастама}}

[[Санат:1945 жылы туғандар]]
[[Санат:Ресей ғалымдары]]
[[Санат:28 желтоқсанда туғандар]]</text>
      <sha1>pqfmtbovmj64l91n4gfb42b3voxso7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дмитрий Иванович Абрамович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>548955</id>
    <revision>
      <id>3608669</id>
      <parentid>2808216</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2813" sha1="gnc60qe056vkjr15dfalr2wmbwgzm6q" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Дмитрий Иванович Абрамович
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = 
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 26.07.1873
 |Туған жері           = [[Ресей империясы]]
 |Қайтыс болған күні     = 04.03.1955
 |Қайтыс болған жері     = [[КСРО]]
 |Азаматтығы             = {{USSR}}
 |Ғылыми аясы            = [[тарих]]
 |Жұмыс орны             = 
 |Ғылыми дәрежесі        = 
 |Ғылыми атағы           = КСРО корреспондент-мүшесі
 |Альма-матер            = Санкт-Петербург теологиялық академиясы
 |Ғылыми жетекші         = А. А. Шахматов
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = 
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

[[Image:Vilnia, Vialla-Zamkavaja hara. Вільня, Вяльля-Замкавая гара (I. Trutnev, 1870).jpg|left|200px|thumb|Ғалымның дүниеден озған жері - 	Вильнюс]]

'''Дмитрий Иванович Абрамович''' ([[26 шілде]], [[1873]] [[Волынь губерниясы]] - [[4 наурыз]], [[1955]], [[Вильнюс]]) - орыс әдебиетінің тарихшысы, филолог-славист, [[палеограф]].

== Өмірбаяны ==
Волынь рухани семинариясында оқыған. 
*[[1909 жыл]] - «сенімсіздігі» үшін кафедрадан кетеді
*[[1921 жыл]] - КСРО корреспондент-мүшесі

== Басты жұмыстары ==
*«Памяти Аполлона Майкова» (ib., 1900, тамыз);
*«Гоголь в русской критике» (ib., 1902, май);
*«Описание рукописей Софийской библиотеки»
*«Киево-Печерский Патерик»

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-49279.ln-ru Абрамович Дмитрий Иванович профильі]

[[Санат:26 шілдеде туғандар]]
[[Санат:1873 жылы туғандар]]
[[Санат:4 наурызда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1955 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ресей ғалымдары]]
[[Санат:КСРО тарихшылары]]
[[Санат:КСРО филологтары]]
[[Санат:Ресей филологтары]]</text>
      <sha1>gnc60qe056vkjr15dfalr2wmbwgzm6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эри Грейнор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>551281</id>
    <revision>
      <id>3608875</id>
      <parentid>3235826</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4917" sha1="ol1k7yg1e9uc0btij0srj9aba0raszr" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Эри Грейнор
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Ariel Geltman «Ari» Graynor}}
  |сурет                  =Ari Graynor 2017.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Ариэль Гельтман Грейнор
  |туған күні           = 27.04.1983
  |туған жері           = {{туғанжері|Бостон|Бостонда}}, [[Массачусетс|Массачусетс штаты]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{актриса|АҚШ}}
  |азаматтығы             ={{USA}}
  |белсенді жылдары       = 2001 - 
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =  0310966
  |сайты                  =
}}
'''Эри Грейнор''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Ariel Geltman Graynor''; [[1983 жыл|1983 жылдың]] [[27 сәуір|27 сәуірінде]] дүниеге келді; [[Бостон]], [[Массачусетс]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық актриса.

== Өмірбаяны ==
&quot;Браун және Николас&quot; Букингемск колледжінде және Кембридждегі жекеше мектепте оқыды. [[2001 жыл|2001-інші жылы]] [[Хартфорд (Айова)|Хартфордтағы]] Тринити-колледжіне түседі. Ал [[2005 жыл|2005-інші жылда]] Бродвейде бірнеше рөлдер ойнайды.

[[2012 жыл|2012-інші жылы]] &quot;Уақытыңды жақсы өткізгің келсе, қоңырау шал...&quot; кинофильмінде басты рөлді ойнайды.

Ол 2003-2013 жылдар арлығында &quot;Сіздің сотыңызға&quot;, &quot;Сандар&quot;, &quot;Өзен айналуы&quot;, &quot;Блюз&quot;, &quot;Он жылдан кейін&quot;, &quot;Шекара&quot;, &quot;Американдық қылмыс&quot;, &quot;Американдық әке&quot;, &quot;Өте жаман мұғалім&quot;, &quot;Вероника Марс&quot;, &quot;Жалған қаһармандар&quot; деген сияқты фильмдерде түсті.

== Фильмография ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жыл
!Түпнұсқалы атауы
!Рөлі
|-
|[[2001 жыл|2001]]
|''The Sopranos''
|Кэйтлин Рукер
|-
|[[2003 жыл|2003]]
|''Law &amp; Order: Special Victims Unit''
|Мисси Картц
|-
|[[2003 жыл|2003]]
|''Mystic River''
|Иви Пигьон
|-
|[[2004 жыл|2004]]
|''Book of Love''
|Наоми
|-
|[[2004 жыл|2004]]
|''Imaginary Heroes''
|Дженни
|-
|[[2004 жыл|2004]]
|''Bereft''
|Луиза
|-
|[[2005 жыл|2005]]
|''Game 6''
|Лорел Роган
|-
|[[2005 жыл|2005]]
|''The Great New Wonderful''
|Лиза Крайндел
|-
|[[2005 жыл|2005]]
|''Veronica Mars''
|Джесси Дойл
|-
|[[2006 жыл|2006]]
|''For Your Consideration''
|кішкентай Пи Эй
|-
|[[2007 жыл|2007]]
|''An American Crime''
|Пола Банишевски
|-
|[[2007 жыл|2007]]
|''CSI: Miami''
|Эльвина
|-
|[[2007 жыл|2007]]
|''Turn the River''
|Шарлотта
|-
|[[2007 жыл|2007]]
|''Numb3rs''
|Элла Пирс
|-
|[[2008 жыл|2008]]
|''Blues''
|Тара
|-
|[[2008 жыл|2008]]
|''Nick and Norah's Infinite Playlist''
|Кэролайн
|-
|2008-2012
|''American Dad!''
|дыбыстау
|-
|[[2009 жыл|2009]]
|''Youth in Revolt''
|Лэйси
|-
|[[2009 жыл|2009]]
|''Whip It''
|Ева Талқандаушы
|-
|2009-2010
|''Fringe''
|Рейчел Данэм/Келси
|-
|[[2010 жыл|2010]]
|''No Deal''
|Кэсси
|-
|[[2010 жыл|2010]]
|''No Deal''
|Рэйчел Эпфел
|-
|[[2010 жыл|2010]]
|''Holy Rollers''
|Бигскиз
|-
|[[2010 жыл|2010]]
|''The Cleveland Show''
|девушка
|-
|[[2010 жыл|2010]]
|''Date Night''
|Мэнди Марш
|-
|[[2011 жыл|2011]]
|''Conviction''
|Люси
|-
|[[2011 жыл|2011]]
|''Lucky''
|Дэйзи Дарлинг
|-
|[[2011 жыл|2011]]
|''What's Your Number?''
|Сэм
|-
|[[2011 жыл|2011]]
|''10 Years''
|мысық-әйел, дыбыстау
|-
|[[2011 жыл|2011]]
|''Family Guy''
|Мариса Льюис
|-
|[[2011 жыл|2011]]
|''The Sitter''
|Бет
|-
|[[2012 жыл|2012]]
|''For a Good Time, Call...''
|Кэйти Стил
|-
|[[2012 жыл|2012]]
|''The Guilt Trip''
|Джойс Маргулис
|-
|[[2013 жыл|2013]]
|''Bad Teacher''
|Мэрэдит Дэвис
|}


== Дереккөздер ==

== Сыртқы сілтемелер ==
[http://www.imdb.com/name/nm0310966/ *Эри Грейнор Internet Movie Database сайтында]</text>
      <sha1>ol1k7yg1e9uc0btij0srj9aba0raszr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иван Павлович Алимарин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>551385</id>
    <revision>
      <id>3608695</id>
      <parentid>2957202</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2420" sha1="k9nc199uq9eg4v5vb7zz8uendu8li0y" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Иван Павлович Алимарин
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = 
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           = 11.09.1903
 |Туған жері           = [[Мәскеу]] 
 |Қайтыс болған күні     = 17.12.1989
 |Қайтыс болған жері     = [[Мәскеу]] 
 |Азаматтығы             = {{USSR}}
 |Ғылыми аясы            = аналитикалық химия
 |Жұмыс орны             = Мәскеу мемлекеттік университеті
 |Ғылыми дәрежесі        = химия ғылымдарының докторы
 |Ғылыми атағы           = 
 |Альма-матер            = Мәскеу тау академиясы
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = Ю. А. Золотов
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = Ленин ордені
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Алимарин Иван Павлович''' ([[11 қыркүйек]], [[1903]], [[Мәскеу]] - [[17 желтоқсан]] [[1989]], [[Мәскеу]]) - кеңестік химик-аналитик, Социалистік еңбек Ері, ([[1980]]).

== Өмірбаяны ==
*([[1923]] — [[1953]]) жылдары - қолданбалы минералогия институты.
*[[1980]] - Социалистік Еңбек  Ері
*[[1989]] - Дүниеден озды

== Естелік ==
*Мәскеудегі  ұсақ химиялық технология мемлекеттік университетінің аналитикалық химия кафедрасы аталған.

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%20%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%20%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/ Иван Павлович Алимарин]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:11 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:17 желтоқсанда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>k9nc199uq9eg4v5vb7zz8uendu8li0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кэтрин Макнамара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>556665</id>
    <revision>
      <id>3608872</id>
      <parentid>2818952</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6610" sha1="gyoyrgq7onnty1r2qw4w1r49f32jt6d" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Кэтрин Макнамара
  |шынайы есімі           = Katherine McNamara
  |сурет                  = Katherine McNamara - November 2014 (cropped).jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =Кэтрин Макнамара
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           = 22.11.1995
  |туған жері           = [[Канзас-Сити]], [[Миссури]], [[АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{актриса|АҚШ}}
  |азаматтығы             = [[АҚШ]]
  |белсенді жылдары       = [[2007]] - қазіргі күнге дейін
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                = 3031063
  |сайты                  =
}}
'''Кэтрин Макнамара''' ({{lang-en|Katherine McNamara}}, [[1995 жыл|1995]] жылы [[22 қараша]]&lt;nowiki/&gt;да [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Миссури (штат)|Миссури]]де дүниеге келген)&lt;ref&gt;{{Twitter|Kat_McNamara|536179143574974466|What I woke up to this morning...|Katherine McNamara|November 22, 2014|November 22, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Twitter|Kat_McNamara|536057048677380096|Birthday baking in prep for tomorrow! Cake for breakfast, anyone? #bakerproblems|Katherine McNamara|November 22, 2014|November 22, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Twitter|Kat_McNamara|536067277892747264|&quot;@LarryPoindexter: @Kat_McNamara Happy Birthday adopted daughter!&quot; Thanks, Dad! :)|Katherine McNamara|November 22, 2014|November 22, 2014}}&lt;/ref&gt; – американдық актриса «Бегущий в лабиринте: Испытание огнем»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2014/12/katherine-mcnamara-cast-the-maze-runner-chapter-ii-the-scorch-trials-1201333536/|title=Katherine McNamara Books ‘The Maze Runner 2′ &amp; 'Indiscretion'|publisher=deadline.com|author=The Deadline Team|date=желтоқсан 22, 2014|accessdate=желтоқсан 23, 2014}}&lt;/ref&gt; атты фильмдегі Соняны сомдаған актриса болып танымал болды. Сондай-ақ 2016 жылы шыққан жаңа «Ымырттағы аңшылар» сериалында басты рөлді ойнады.

== Өмірбаяны ==
Кэтрин Макнамара [[Миссури (штат)|Миссури]] штатындағы [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас]] қаласында дүниеге келді. Бірақ қазір [[Калифорния]] штатындағы [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]] қаласында тұрады. 

== Фильмография ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жылы
!Атауы (қазақша)
!Атауы (ағылшынша)
!Рөлі
|-
|2007
|Күйеу мен қалыңдық
|The Bride ''&amp; the Groom''
|Үйлену тойындағы қонақ
|-
|2008
|Бүкіл жолдар үйге апарады
|All Roads Lead Home 
|Жәрменке қонағы 
|-
|2009
|Сэм Стил және балалар детективті агенттік
|Sam Stele and Junior Detective Agency
|Эмма Марш
|-
|2010
|Ядролы стандарт
|The Nuclear Standart
|Пенни 
|-
|2010
|Менің табалдырығымнан кет
|Get Off My Poarch 
|Мэри 
|-
|2011
|Заң және тәртіп: Арнайы корпус 
|Law ''&amp; Order: Secial Victims Unit''  
|Жасмин
|-
|2011
|Студия 30
|30 Rock
|Миган 
|-
|2011
|Соңғы қалау 
|Last Will
|үйлену тойындағы қонақ
|-
|2011
|Өте әдемі
|Drop Dead Diva
|Энн Логан
|-
|2011
|Сэм Стил және хрусталь тостағаны 
|Sam Steele and the Crystal Chalice 
|Эмма Марш
|-
|2011
|Ескі Жаңа жыл 
|New Year`s Eve 
|Лили Боуман 
|-
|2012
|Мэдисон 
|Madison High 
|Черри О Киф 
|-
|2012
|Елрліктің соңғы унциясы
|Last Ounce of Courage 
|Кэролер
|-
|2012
|Хор 
|Glee
|балерина 
|-
|2012
|Қыздар және монстр 
|Girls vs. Monster
|Мира Сантелли 
|-
|2012
|Күдікті 
|Sketchy 
|Айрис 
|-
|2013
|Хирург
|The Surgeon General 
|Лили Шерман 
|-
|2013
|Байланыс 
|Touch 
|Эви Вудс
|-
|2013
|Джесси
|Jessie
|Брин Брейтбарт
|-
|2012-2013
|Соққы
|Kickin` It
|Клэр
|-
|2013
|Күрес 
|Contest 
|Сара О Мэлли 
|-
|2013
|Р.Л. Станның елестер уақыты 
|R.L. Stine`s The Haunting Hour 
|Джоданна 
|-
|2013
|Айбарлы отбасы 
|The Thundermans 
|Тара Кэмпбелл
|-
|2014
|Ұмытылмас
|Unforgettable 
|жас Кэрри Уэллс 
|-
|2014
|Еңбекқорлар 
|Workahlics 
|Хейли
|-
|2014
|CSI: Қылмыс Орнындағы Тергеу
|CSI: Crime Scene Investigation 
|Анджелла Уорд
|-
|2014
|Том Сойер 
|Tom Sawyer ''&amp; Huckebbery Finn'' 
|Бекки Тэтчер
|-
|2014
|Хэппилэнд
|Happyland 
|Харпер Манро 
|-
|2014
|Әйелінің түсі
|A Wife`s Nightmare 
|Джеки 
|-
|2014
|Табиғи таңдау 
|Natural Selection 
|Пейдж Томас  
|-
|2014
|Кішкентай жабайылар 
|Little Savages 
|Тиффани 
|-
|2014-2015
|Трансформерлер: Құтқару Боты
|Transformers: Rescue Bots 
|Джекки
|-
|2015
|Үйге қайту 
|A Sort of Homecoming 
|Присцилла Пинч 
|-
|2015
|Фострлар
|The Fosters 
|Кэт 
|-
|2015
|Лабиринтте жүгіруші: Отпен сынақ
|Maze Runner: The Scoarch Trials 
|Соня 
|-
|2015
|Монстервиль
|R.L. Stine`s Monsterville: The Cabinet of Souls 
|Лилит 
|-
|2016
|Ымырттағы аңшылар 
|The Shudowhunters 
|Клэри Фрей 
|-
|2016
|Абайсыздық
|Indiscretion 
|Лиззи 
|-
|2016
|Қалтаңызда қару бар ма?
|Is That a Gun in your Pocket?
|Сэнди Килли 
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{IMDb name|3031063|Кэтрин Макнамара}}
* {{Facebook|OfficialKatherineMcNamara|Кэтрин Макнамара}}
* {{Twitter|Kat_McNamara|Кэтрин Макнамара}}
* {{Instagram|kitkatsmeow|Кэтрин Макнамара}}</text>
      <sha1>gyoyrgq7onnty1r2qw4w1r49f32jt6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элла Пернелл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>556873</id>
    <revision>
      <id>3608641</id>
      <parentid>2401043</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3617" sha1="ofo89ole6tlo4r9hoj4s6gh2lf48tm6" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date = ақпан 2016}} 

'''Элла Пернелл''' (ағыл. ''Ella Purnell''; 17 қыркүйек 1996,  Лондон) –ағылшын актрисасы.

== Өмірбаяны ==
Элла Пернелл Лондонда анасымен бірге тұрып,сол жерде туып, өскен. Форрест атты мектепте және қыздарға арналған лондондық мектепте оқыған. Училась в школе Форрест и лондонской школе для девочек. Сильвии Янг атты театр мектебінде айналысты. 2008 жылы «Друри–Лейн» театрындағы &quot;Оливер!&quot; атты мюзиклда ойнады. 

Оның  актерлік дебюты ең аалғаш рет 2010 жылы өтті. Ол «Найзағайлы жылдар жаңғырығы», «Малефисента» және «Тағылық» атты фильмдардағы рөлер арқасында әлемге танылды. 2016 жылы «Дом странных детей» және «Тарзан» атты оның қатысуымен жаңа фильмдер түсірілмек.

== Марапаттары мен номинациялары ==
{| class=&quot;MsoNormalTable&quot; 
  
   |
'''Жылы'''
   
   |
'''Марапат''' 
   
   |
'''Категория'''
   
   |
'''Жұмыс'''
   
   |
'''Нәтижесі'''      
 
  | rowspan=&quot;7&quot; |
2015
  
  |
Gasparilla International Film  Festival
  
  | rowspan=&quot;7&quot; |
Ең үздік актриса
  
  | rowspan=&quot;7&quot; |
Тағылық
  
  |
Жеңіс  
 
 |-
  |
Hill Country Film Festival
  
  |
Номинация  
 
 |-
  |
Los  Angeles Independent Film Festival Awards
  
  |
Жеңіс  
 
 |-
  |
Myrtle  Beach International Film Festival
  
  |
Жеңіс  
 
 |-
  |
Naperville Independent Film  Festival
  
  |
Номинация  
 
 |-
  |
Richmond International Film  Festival&lt;sup&gt;[5]&lt;/sup&gt;
  
  |
Жеңіс  
 
 |-
  |
Twister  Alley International Film Festival
  
  |
Жеңіс      
 
|}

== Фильмография==
{| class=&quot;MsoNormalTable&quot; 
  
   |
'''Жыл'''
   
   |
'''Қазақша аты'''
   
   |
'''Оригиналдық аты'''
   
   |
'''Рөл'''      
 
  |
2010
  
  |
Найзағайлы  жылдар жаңғырығы
  
  |
''Never Let Me Go''
  
  |
жас Рут  
 
 |-
  |
2010
  
  |
Жолы мәңгілік өмір
  
  |
''Ways to Live Forever''
  
  |
Кайли  
 
 |-
  |
2011
  
  |
Пожиратели
  
  |
''Intruders''
  
  |
Миа  
 
 |-
  |
2011
  
  |
Кэнди
  
  |
''Candy''
  
  |
Кэнди  
 
 |-
  |
2013
  
  |
Пипец 2
  
  |
''Kick-Ass 2''
  
  |
Долче  
 
 |-
  |
2014
  
  |
Малефисента
  
  |
''Maleficent''
  
  |
жас Малефисента  
 
 |-
  |
2014
  
  |
Тағылық 
  
  |
''Wildlike''
  
  |
Маккензи  
 
 |-
  |
2015
  
  |
Кибер-террор
  
  |
''Cyberbully''
  
  |
Меган  
 
 |-
  |
2016
  
  |
Дом странных детей
  
  |
''Miss Peregrine's Home for Peculiar Children''
  
  |
Эмма Блум  
 
 |-
  |
2016
  
  |
Тарзан
  
  |
''The Legend of Tarzan''
  
  |
жас Джейн Портер  
 
 |-
  |
2016
  
  |
Барлық  облыстарға қол жеткізу
  
  |
''Access All Areas''
  
  |
Миа  
 
 |-
  |
2017
  
  |
Саяхат бұл тағайындау
  
  |
''The Journey Is the Destination''
  
  |
Эми  
 
|}

== Дереккөз ==
Орыс википедиясы</text>
      <sha1>ofo89ole6tlo4r9hoj4s6gh2lf48tm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эдгар Рамирес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557058</id>
    <revision>
      <id>3608687</id>
      <parentid>3035307</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4576" sha1="j7orj44lr2nqppci48rcsjbvm7r9kl6" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Кинематограф
  |есімі                  =Эдгар Рамирес
  |шынайы есімі           =Édgar Ramírez
  |сурет                  =Egdar Ramirez 2012.jpg
  |сурет ені              = 
  |сурет атауы            =Эдгар Рамирес 
   |туған кездегі есімі  =ЭдгарФилиберто Рамирес Арельяно
  |туған күні           =25.03.1977 
  |туған жері           =[[Сан-Кристобаль]], [[Венесуэла]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = [[актер]]
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =
  |сайты                  =
}}
'''ЭдгарФилиберто Рамирес Арельяно''' ([[Испан тілі|исп.]] Édgar Filiberto Ramírez Arellano; [[1977 жыл]]дың [[25 наурыз]]да дүниеге келді) — [[Венесуэла]] әртісі. Франко-немістік [[Карлос телехикая|&quot;Карлос&quot;]] мини-телехикаясында Карлостың рөлін ойнағаны үшін [[Сезар сыйлығы]]на ие болған. 
== Өмірбаяны ==
Венесуэланың батысында, Тачира штатаның [[Сан-Кристóбаль]]да ([[Испан тілі|исп.]] [[San Cristóbal]]) туған. Оның ата-анасы — [[Содаи Арельяно]], [[заңгер]] және [[Филиберто Рамирес]], жұмыстан мүлдем босанған [[әскери адам]]. Оның әпкесі бар. Оның аты Натали. Кішкентай кезінде ол әртүрлі мемлекеттерде саяхаттаған. Сондықтан ол [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Неміс тілі|неміс]], [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|италиян]] тілдерінде еркін сөйлейді. Дегенмен, оның туған тілі - италиян тілі. Ол Лисео мектебінде және Метрополитан университетінде оқыған. Кейін [[Монталбан білім беру ортасы]]нда оқуын жалғастырды. Андресса Беллоның университетінде жоғары білім алды([[Universidad Católica Andrés Bello]]). Сол жерде ол қысқаметражды фильмдерде әртістік шеберлігін бастады.

== Фильмография ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жыл
!Түпнұсқалы атауы
!Рөлі
|-
|[[2003 жыл|2003]]
|''Yotama se va volando''
|Мануэль
|-
|[[2003 жыл|2003]]
|''Cosita rica''
|Касик
|-
|[[2005 жыл|2005]]
|''Atenea y Afrodita''
|Новио
|-
|[[2005 жыл|2005]]
|''Ser bonita no basta''
|Леонардо
|-
|[[2005 жыл|2005]]
|''Domino''
|Чоко
|-
|[[2006 жыл|2006]]
|''El Don''
|Эльваро
|-
|[[2006 жыл|2006]]
|''Elipsis''
|Себастьян
|-
|[[2007 жыл|2007]]
|''The Bourne Ultimatum''
|Пас
|-
|[[2008 жыл|2008]]
|''Ché''
|Киро Редондо
|-
|[[2008 жыл|2008]]
|''Cyrano Fernandez''
|Сирано Фернандес
|-
|[[2009 жыл|2009]]
|''Vantage Point''
|Хавьер
|-
|[[2010 жыл|2010]]
|''Carlos''
|Карлос
|-
|[[2011 жыл|2011]]
|''Saluda al diablo de mi parte''
|Анхель
|-
|[[2012 жыл|2012]]
|''Wrath of the Titans''
|Арес
|-
|[[2012 жыл|2012]]
|''Zero Dark Thirty''
|&quot;теңіз мысықтары&quot; бөлімінің мүшесі
|-
|[[2013 жыл|2013]]
|''Libertador''
|[[Симон Боливар]]
|-
|[[2013 жыл|2013]]
|''The Counselor''
|[[дін қызметшісі]]
|-
|[[2014 жыл|2014]]
|''Deliver Us from Evil''
|Мендоза
|-
|[[2015 жыл|2015]]
|''Point Break''
|Бодхи
|-
|[[2015 жыл|2015]]
|''Joy''
|Тони Миранна
|-
|[[2016 жыл|2016]]
|''Hands of Stone''
|[[Роберто Дуран]]
|-
|[[2016 жыл|2016]]
|''Gold''
|Майкл Акоста
|-
|[[2016 жыл|2016]]
|''The Girl on the Train''
|доктор Камаль Абдик
|}

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>j7orj44lr2nqppci48rcsjbvm7r9kl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рейф Сполл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557121</id>
    <revision>
      <id>3608648</id>
      <parentid>3182758</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5466" sha1="8bbqv8ddte8n0ehk9uxxc25yoj2wjwq" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Кинематограф
  |есімі                  =Рэйф Сполл
  |шынайы есімі           =Rafe Spall
  |сурет                  =
  |сурет ені              = 
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Рэйф Джозеф Сполл
  |туған күні           =10.03.1983 
  |туған жері           =
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = [[актер]]
  |азаматтығы             =
  |белсенді жылдары       =2001 жыл — осы уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =
  |сайты                  =
}}
'''Рэйф Сполл'''([[Ағылшын тілі|ағылш.]] Rafe Spall; [[1983 жыл|1983 жылдың]] [[10 наурыз|10 наурызында]] туылды) — британияның әртісі. Ол &quot;Шон атты зомби&quot;, &quot;Өзін мықты санайтын тыңшылар&quot;, &quot;Грайндхаус&quot;, &quot;Пи өмірі&quot; деген кинофильмдерден бізге таныс. 

== Өмірбаяны ==
=== Жас кезі ===
Сполл [[Лондон|Лондондағы]], [[Камберуэл]] ауданындағы [[King's College Hospital]] деген ауруханада дүниеге келген. Ол отбасыдағы екінші бала болған. Сполл өзінің әкесі сияқты мамандықты таңдаған. Ал оның екі әпкесі Мерседес пен Паскаль, бірі бастауыш мектептегі мұғалім, екіншісі дизайнер. Рэйфтың айтуы бойынша оның әкесі Outside Edge деген қойылымнан кейін атаққа ие болды. Ол [[Haberdashers' Aske's Hatcham College]] деген мектепте оқыған. Бірақ оны бітірген жоқ. Себебі үлгерімі нашар болған.

=== Театрдағы жұмысы ===
Рэйфтың мансабы  [[National Youth Theatre]]-дағы агентінің оны байқағаннан кейін басталды. Содан бері ол кинофильмдерде және қойылымдарда ойнайды. Сондай-ақ ол  [[Arkane]] деген группасымен жұмыс істеген. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Жыл
!Түпнұсқалы атауы
!Рөлі
|-
|[[2001 жыл|2001]]
|''Beginner's Luck''
|
|-
|[[2002 жыл|2002]]
|''Out of Control''
|Рэй
|-
|[[2003 жыл|2003]]
|''The Lion in Winter''
|[[Джон ханзадасы]]
|-
|[[2004 жыл|2004]]
|''Shaun of the Dead''
|Ноэль
|-
|[[2004 жыл|2004]]
|''The Legend of the Tamworth Two''
|Красти
|-
|[[2004 жыл|2004]]
|''The Calcium Kid''
|Стэн
|-
|[[2005 жыл|2005]]
|''The Rotter's Club''
|Шон Хардинг
|-
|[[2005 жыл|2005]]
|''Twisted Tales''
|Доминик
|-
|[[2005 жыл|2005]]
|''Hooligans''
|Swill
|-
|[[2006 жыл|2006]]
|''The Last Drop''
|Дэвид Уэллингс
|-
|[[2006 жыл|2006]]
|''The Romantics''
|Джон Клэр
|-
|[[2006 жыл|2006]]
|''Kidulthood''
|Ленни
|-
|[[2006 жыл|2006]]
|''The Chatterley Affair''
|Кит
|-
|[[2006 жыл|2006]]
|''Wide Sargasso Sea''
|Эдвард Рочестер
|-
|[[2006 жыл|2006]]
|''Cracker''
|Макаллистер
|-
|[[2006 жыл|2006]]
|''A Good Year''
|Кенни
|-
|[[2006 жыл|2006]]
|''Dracula''
|Джонатан Харкер
|-
|[[2007 жыл|2007]]
|''Hot Fuzz''
|Энди Картрайт
|-
|[[2007 жыл|2007]]
|''Grindhouse''
|гость из будущего
|-
|[[2007 жыл|2007]]
|''Get Off My Land''
|man
|-
|[[2007 жыл|2007]]
|''A Room with a View''
|Джордж Эмерсон
|-
|[[2008 жыл|2008]]
|''He Kills Coppers''
|Фрэнк Тейлор
|-
|[[2008 жыл|2008]]
|''Frankie Howerd: Rather You Than Me''
|Деннис Хеймер
|-
|[[2008 жыл|2008]]
|''Close''
|Эрик
|-
|[[2009 жыл|2009]]
|''Marple: Why Didn't They Ask Evans?''
|Роджер Бассингтон
|-
|[[2009 жыл|2009]]
|''Desperate Romantics''
|[[Уильям Холман Хант]]
|-
|[[2009 жыл|2009]]
|''The Scouting Book for Boys''
|Стив
|-
|[[2009 жыл|2009]]
|''Modern Life Is Rubbish''
|Лиам
|-
|[[2010 жыл|2010]]
|''Behind the Door''
|Бобби
|-
|[[2010 жыл|2010]]
|''Sus''
|Уилби
|-
|[[2010 жыл|2010]]-[[2011 жыл|2011]]
|''Pete Versus Life''
|Пит Гриффитс
|-
|[[2011 жыл|2011]]
|''Earthbound''
|Джо Норман
|-
|[[2011 жыл|2011]]
|''The Shadow Line''
|Джей Роттен
|-
|[[2011 жыл|2011]]
|''One day''
|Йен
|-
|[[2011 жыл|2011]]
|''Anonymous''
|[[Уильям Шекспир]]
|-
|[[2012 жыл|2012]]
|''Prometheus''
|Милбёрн
|-
|[[2012 жыл|2012]]
|''Life of Pi''
|Янн Мартел
|-
|[[2013 жыл|2013]]
|''I give it a year''
|Джош
|-
|[[2013 жыл|2013]]
|''The World' end''
|Оливердің үйін сатып алушы
|-
|[[2013 жыл|2013]]
|''The F Word''
|Бен
|-
|[[2014 жыл|2014]]
|''X+Y''
|Хемфрис
|}

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>8bbqv8ddte8n0ehk9uxxc25yoj2wjwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Икилилу Дуанин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557275</id>
    <revision>
      <id>3608651</id>
      <parentid>3587051</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2159" sha1="87ni4zy8huz2chyirvkiniet7in69ul" xml:space="preserve">[[Сурет:Ikililou Dhoinine 2012.jpg|нобай]]
{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Икилилу Дуанин''' (фр. Ikililou Dhoinine; туған жыл. 14 тамыз 1962 жыл, Джоези, Комор) — коморлық саясаткер, 2011 жылдың 26 мамырынан бастап Комор президенті болып тағайындалды. 

== Өмірбаяны ==
Икилилу Дуанин 1962 жылы 14 тамызда Джозиде, Коморда дүниеге келді. 

Дуанин оқыған білімі бойынша — [[Фармацевтика|фармацевт]]. 2006 мен 2011 жылдар аралығында, яғни Ахмед Абдаллы Самби президенттің билігі тұсында Комордың вице-президентінің міндетін атқарды. Анчжуан аралына Африкандық одақ басып кірді және Мохаммед Бокар президенттік лауазымынан айырылды. Дәл осы оқиғадан кейін, 2008 жылдың 26 мен 31-ші наурыз аралығында Дуанин аралдың уақытша президенті болып тағайындалды. 

Ол 2010 жылы өткен президенттік сайлаудың бірінші турында 28,19 %  дауыс алды. Екінші турда Мухаммед Саид Фазулмен және Абду Джабирмен кездесіп, 61,12 % дауыспен жеңіп шығып, президент болып сайланды. Осы сайлауда Дуанинге билік партиясының белді мүшесі президент Ахмед Абдаллы Самби қолдау көрсеткен болатын.

== Жеке өмірі ==
Қазіргі уақытта Дуанин отбасын құрған және екі баланың әкесі.

== Дереккөз ==
Орыс википедиясы</text>
      <sha1>87ni4zy8huz2chyirvkiniet7in69ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Борис Аронович Талис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558240</id>
    <revision>
      <id>3608880</id>
      <parentid>3252230</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1794" sha1="gh365yomr78honl6zqjykhadu4wpans" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date = ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Спортшы
 |есімі = Борис Аронұлы Талис|суреті = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |жынысы = |толық есімі = |шынайы есімі = |лақап аты = |азаматтығы = КСРО|мамандандыру = |клубы = |туған күні = 1938 жыл|туған жері = Одесса|қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |карьера жылдары = |бапкерлері = |бойы = |алмағы = |медальдары = }}
'''Борис Аронұлы Талис''' (р. [[1938 жыл|1938]], [[Одесса (Миссури)|Одесса]]) — [[Америка|Американдық]] қоғам қайраткері, [[жазушы]], публицист, «С Америкой на „ты“» кітабының авторы, соның ішінде «Хадсон Одесса,» газетінің бас редакторы.

== Өмірбаяны ==
Ол [[Одесса (Миссури)|Одесса]] қаласында дүниеге келген. [[Нью-Йорк]] «Әлемдік клуб Одесса азаматтар.» ұйымының вице-президенті, Әуесқой самбодан [[Америка]] қауымдастығының вице-президенті. Спорт шебері, магистранттар-ардагерлер арасында самбо екі дүркін әлем чемпионы,«Одесса-на-Хадсон»  газетінің бас редакторы. Ол [[Бруклин]], қаласында тұрады.</text>
      <sha1>gh365yomr78honl6zqjykhadu4wpans</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нимрод (жазушы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558368</id>
    <revision>
      <id>3608650</id>
      <parentid>2409509</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2202" sha1="pzdwglxs4ipvqm3stp3pp46djg61gu9" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}}&lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Нимрод''', толық ''Нимрод Бена Джангранг'' ([[Француз тілі|фр]]. ''Nimrod Bena Djangrang'', [[7 желтоқсан]] [[1959 жыл|1959]], Койом) –Чад мемлекетінің жазушысы. Шығармаларын Француз тілінде жазады.

== Өмірбаяны ==
Абиджанда оқып доктор философии мамандығын алды([[1996 жыл|1996]]).''Aleph, Beth әдеби журналының бас редакторы([[1997 жыл|1997]]-[[2000 жыл|2000]]),'' ''Agotem журналы шығарушылардың бірі'' ([[2003 жыл|2003]]-[[2005 жыл|2005]])''.Францияда омір сүреді,'' Амьендағы Пеканди университетінде фиософиядан сабақ береді.

= Кітаптары =

=== Өлендері ===
* Тас, шаң/ ''Pierre, poussière'', Obsidiane, [[1989 жыл|1989]] (Prix de la Vocation)
* ''Passage à l’infini'', Obsidiane, [[1999 жыл|1999]] ( Луизы Лабе премиясы)
* ''En saison, suivi de Pierre, poussière'', Obsidiane, [[2004 жыл|2004]]
* ''L’Or des rivières'', Actes Sud, [[2010 жыл|2010]] (поэмалар)
* ''Babel, Babylone'', Obsidiane, [[2010 жыл|2010]] (поэма,Макса Жакоб премиясы)

=== Романдары ===
* Алисаның аяғы/ ''Les Jambes d’Alice'', Actes Sud, [[2001 жыл|2001]] (роман)
* ''Le Départ'', Actes Sud, [[2005 жыл|2005]]
* Бал королей/ ''Le Bal des princes'', Actes Sud, [[2008 жыл|2008]] ( Ахмаду Курум премиясы, Бенжамен Фондан премиясы)

=== Эссе ===
* ''Tombeau de Léopold Sédar Senghor'', Le temps qu'il fait, [[2003 жыл|2003]]
* ''Léopold Sédar Senghor,'' Éditions Seghers, [[2006 жыл|2006]]
* ''La Nouvelle Chose française'', Actes Sud, [[2008 жыл|2008.]]
* ''Un balcon sur l’Algérois'', Actes Sud, [[2013 жыл|2013]]</text>
      <sha1>pzdwglxs4ipvqm3stp3pp46djg61gu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коннор Паоло</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558945</id>
    <revision>
      <id>3608865</id>
      <parentid>3143030</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4306" sha1="8gce6z1tau6e801k2czm5oplk6j3ptg" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Кинематограф
  |есімі                  = Коннор Паоло
  |шынайы есімі           = Connor Paolo
  |сурет                  = Connor Paolo at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =Коннор Паоло
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           = 11.07.1990
  |туған жері           = [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =	актер

  |азаматтығы             = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |белсенді жылдары       = [[2003 жыл|2003]] - қазіргі уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =
  |сайты                  =
}}

'''Коннор Паоло''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Connor Paolo'', [[11 шілде]] [[1990 жыл]]. [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – американдық актер.

== Өмірбаяны ==
[[1990 жыл|1990 жылы]] [[11 шілде|11 шілдеде]] [[Нью-Йорк|Нью-Йоркта]] дүниеге келді. Кино мансабын [[2003 жыл|2003 жылы]] бастады. «Жұмбақ өзені&quot;, &quot;Александр&quot;, «Заң мен тәртіп» жобаларында түсті. «Егіз-мұнаралар» драмасында ойнағаны үшін «Young Artist Award» номициясына ие болды. «[[Өсекші қыз]]&lt;nowiki/&gt;» сериалында Эрик Ван дер Вудсен, басты кейіпкердің інісінің  рөлін ойнап танымал болды. Бұл сериалда ол [[2007 жыл|2007 жылдан]] [[2012 жыл|2012 жылға]] дейін түсірілді. Содан соң ол «Кек» сериалында Деклан Портердың рөлін сомдады.

== Фильмография ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Жыл
!Атауы (қазақша)
!Атауы (орысша)
!Атауы (ағылшынша)
!Рөлі 
|-
|2003
|Жұмбақ өзен
|Таинственная река
|''Mystic River''
|Шон Девин в детстве
|-
|2004
|Александр
|Александр
|''Alexander''
|молодой Александр
|-
|2004
|Өмір сүру үшін бір өмір
|Одна жизнь, чтобы жить
|''One Life to Live''
|Трэвис О'Коннелл
|-
|2002—2006
|Заң және тәртіп
|Закон и порядок: Специальный корпус
|''Law &amp; Order: Special Victims Unit''
|&lt;abbr&gt;Тедди Виннок/Закари Коннор&lt;/abbr&gt;
|-
|2006
|Егіз-мұнаралар
|Башни-близнецы
|''World Trade Center''
|Стивен МакЛафлин
|-
|2006
|Балли
|Bully
|''Bully''
|Том (озвучка)
|-
|2007
|Қарлы періштелер
|Снежные ангелы
|''Snow Angels''
|Уоррен Хардески
|-
|2008
|Сүйікті ұл
|Любимый сын
|''Favorite Son''
|Росс
|-
|2009
|Жеңіс маусымы
|Сезон побед
|''The Winning Season''
|Деймон
|-
|2010
|Қайырымдылық
|Милосердие
|''Mercy''
|&lt;abbr&gt;Эверетт Коун&lt;/abbr&gt;
|-
|2010
|Үміт лагері
|Лагерь надежды
|''Camp Hell''
|Джек
|-
|2010
|Вампирлар жері
|Земля вампиров
|''Stake Land''
|Мартин
|-
|2007—2012
|Өсекші қыз
|Сплетница
|''Gossip Girl''
|&lt;abbr&gt;Эрик ван дер Вудсен&lt;/abbr&gt;
|-
|2011—2012
|Кек
|Месть
|''Revenge''
|Деклан Портер
|-
|2015
|
|
|''Friend Request''
|Коби
|-
|2015
|Достың өтініші
|Запрос друга
|Friend Request 
|Коби 
|}

== Дереккөздер ==
Орыс уикипедиясынан аударылған.</text>
      <sha1>8gce6z1tau6e801k2czm5oplk6j3ptg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Келли Разерфорд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558970</id>
    <revision>
      <id>3608643</id>
      <parentid>3587054</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6615" sha1="r6yldv7hd1rjyp38woboabwge8xu2wv" xml:space="preserve">[[Сурет:2016-02-01 831 Kelly Rutherford.JPG|нобай]]
{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Кинематограф
  |есімі                  = Ке́лли Дин Мели́сса Разерфо́рд 
  |шынайы есімі           = Kelly Deane Melissa Rutherford
  |сурет                  = Kelly Rutherford.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =Келли Разерфорд
  |туған кездегі есімі  = Келли Дин Мелисса Разерфорд
  |туған күні           = 6.11.1968
  |туған жері           = [[Элизабеттаун (Кентукки)|Элизабеттаун]], [[Кентукки]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =	
[[актриса]]
  |азаматтығы             = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |белсенді жылдары       = 1988 - қазіргі уақыт
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                =
  |сайты                  =
}}

'''Ке́лли Дин Мели́сса Разерфо́рд''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Kelly Deane Melissa Rutherford''; [[6 қараша]] [[1968 жыл|1968]], [[Элизабеттаун (Кентукки)|Элизабеттаун]], [[Кентукки]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – американдық актриса. «Мелроуз Плейс» операсындағы Меган Льюистың рөлімен, «[[Өсекші қыз]]&lt;nowiki/&gt;» сериалындағы Лили Ван дер Вудсон рөлімен танымал болған.

== Өмірбаяны ==
Келли Дин Мелисса Разерфорд [[1968 жыл]]ы [[6 қараша]]да Кентуккида дүниеге келді. Келлидің анасы – Энн Эдварс, модель және жазушы. Келлиден кейін отбасыда ұл Энтони және қыздар Кортни және Линдсей туған соң, жұбайлар ажырасып кетті. Мектепті бітірген соң Келли [[Нью-Йорк]]қа актриса мансабын бастау үшін көшеді.

== Мансабы ==
Разерфорд [[1988 жыл]]ы «Жақсы көру» операсында дебют жасады.Ол [[1990 жыл|1990]]-[[2000 жыл|2000]] жылдары аралығында сәтті теле сериалдарда түсіп әйгілі болды.

[[2007 жыл]]дан бастап [[2012 жыл]]ға дейін актриса «Өсекші қыз» сериалында Лили Ван дер Вудсон рөлін сомдады.

== Жеке өмірі ==
[[2001 жыл|2001]]-[[2002 жыл]]дары Разерфорд Карлс Тараджанмен неке тұрған. [[2006 жыл|2006]]-[[2010 жыл]]дары ол бизнесмен Дэниел Гирштың әйелі болды. Бұл некеде Келли екі баланы туды, ұл – Гермес Густаф Дэниел Гирш және қыз – Хелена Грэйс Разерфорд-Гирш.

== Фильмография ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Жылы
!Атауы (қазақша)
!Атауы (орысша)
!Атауы (ағылшынша)
!Рөлі
|1988
|Жақсы көру
|Любить 
|''Loving''
|&lt;small&gt;Кейіпкердің аты белгісіз&lt;/small&gt;
|-
|1988
|Бопсалаушылық
|Вымогательство
|''Shakedown''
|көрермен
|-
|1989
|Сауда орталағының елесі: Эриктің кегі
|Призрак торгового центра: Месть Эрика 
|''Phantom of the Mall: Eric’s Revenge''
|сатушы
|-
|1989—1990
|Ұрпақтар
|Поколения 
|''Generations''
|Сэм Уайтмор
|-
|1992
|Дауыстап
|Во весть голос
|''Breaking the Silence''
|Шерил
|-
|1992
|Дэвистің ережесі
|Правила Дэвиса 
|''Davis Rules''
|Эр&lt;small&gt;имя персонажа неизвестноимя персонажа неизвестно&lt;/small&gt;ика
|-
|1992
|Өлі куәгерлер
|Мёртвые свидетели
|''Bodies of Evidence''
|Дайана Уоллос
|-
|1992
|Билл мен Тедтың ғажайып саяхаты
|Невероятные приключения Билла и Теда 
|''Bill &amp; Ted’s Excellent Adventures''
|&lt;small&gt;Кейіпкердің аты белгісіз&lt;/small&gt;
|-
|1992—1993
|Тылда 
|В тылу 
|''Homefront''
|Джуди Оуэн
|-
|1992
|Янтарь толқыны
|Янтарные волны
|''Amberwaves''
|Лола Бёрнс
|-
|1993—1994
|Бриско Каунти-кішінің оқиғасы
|Приключения Бриско Каунти-младшего
|''Adventures of Brisco County Jr., The''
|Дикси Казинс
|-
|1994
|Бұл сыйлық жай болмақ
|Этот подарок будет простым
|''Tis a Gift to Be Simple''
|Эмили Гановер
|-
|1994
|Жағымсыз жағдайды жақсы көремін
|Я люблю неприятности
|''I Love Trouble''
|Ким
|-
|1995
|Ұлы қорғаушы
|Великий защитник
|''Great Defender, The''
|Фрэнки Коллетт
|-
|1995
|Сот ғимараты
|Здание суда 
|''Courthouse''
|Кристин
|-
|1996
|Махаббат енді жоқ
|Нет большей любви 
|''No Greater Love''
|Эдвина Уинфилд
|-
|1996
|Тайпа
|Клан
|''Kindred: The Embraced''
|Кэтлин Байрн
|-
|1996
|Көмілген құпия
|Захоронённые секреты 
|''Buried Secrets''
|Даниэль Рофф
|-
|1996—1999
|Мелроуз Плейс
|Мелроуз Плейс
|''Melrose Place''
|Меган Льюис
|-
|1997
|Мәселе 
|Дилемма
|''Dilemma''
|женщина в баре
|-
|2000
|Айғай 3
|Крик 3
|''Scream 3''
|Кристин Гамилтон
|-
|2007—2012
|Өсекші қыз
|Сплетница
|''Gossip Girl''
|Лили ван дер Вудсен
|}

== Дереккөздер ==
Орыс уикипедиясынан аударылған.</text>
      <sha1>r6yldv7hd1rjyp38woboabwge8xu2wv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джулио Туркато</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559026</id>
    <revision>
      <id>3608671</id>
      <parentid>3483819</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4052" sha1="325aczgy2jaxcy51tcj98dlegd6m55t" xml:space="preserve">{{Суретші
 |есімі            = Джулио Туркато 
 |шынайы есімі     = Giulio Turcato
 |суреті           = 
 |сурет ені        = 
 |сурет атауы      = 
 |туған кездегі есімі      = 
 |туған күні     = 16.3.1912
 |туған жері     =  [[Мантуя]]
 |қайтыс болған күні      = 22.1.1995
 |қайтыс болған жері      = [[Рим]]
 |шыққан жері      = 
 |азаматтығы       = [[Италия]]
 |жанры            = 
 |мектебі          = 
 |өнер ағымы       = 
 |атақты қолөнерлері      = 
 |марапаттаушылары        = 
 |ықпалын тигізу          = 
 |ықпалы әсер етті        = 
 |марапаттары             = 
 |сайты            = 
 |Commons          = 
}}
'''Джулио Туркато''' ({{lang-it|Giulio Turcato}}) — итальяндық суретші және мүсінші.

== Өмірбаяны ==
Туркато [[1920 жыл|1920]]-[[1926 жыл]]дары аралығында [[Венеция]]ның әртүрлі мектептерінде сурет өнерін оқиды. [[1934 жыл]]ы [[Сицилия (арал)|Сицилияда]] әскери қызмет істейді.  [[1939 жыл]]ы [[Милан]]ға, [[1943 жыл]]ы [[Рим]]ға көшеді. Қарсы шығу көтерілісінің мүшесі. [[1945 жыл]]ы Туркато «Art Club» көркем сурет студиясын, [[1946 жыл]]ы – «Өнер үшін фронт» студиясын, [[1947 жыл]]ы «Форма 1» студиясын ашады. «Жаңа фронттың» жабылуының кесірінен, Туркато басқа суретшілермен бірігіп, «Gruppo degli Otto» тобының іргесін қалады.

[[1950 жыл]]ы Туркато білім алу үшін Парижге кетеді. [[1958 жыл]]ы ол венециялық биенналеның мүшесі болады.[[1959 жыл]]ы ол өнер көрмесіне қатысады. [[1973 жыл]]ы ол Сан-Паулулда жұмыстарын көрмеге қояды. Туркато сурет салып, мүсіндерді жасап, опералардың безендірілуін жасайды. [[1950 жыл]]ы ол өзінің жеке стилін шығарады.

Туркатоның шығармалары [[Рим]]да, [[Нью-Йорк]]та, [[Филадельфия]]да, [[Милан]]да, [[Монако (қала)|Монакода]] және тағы басқа елдерде көрсетіледі. 

== Әдебиеттер ==
* Искусство стран и народов мира. Краткая художественная энциклопедия. Т.2, М. &quot;Советская энциклопедия&quot;, 1965. С.285.
* Cornelia Stabenow (Hrsg.): ''Giulio Turcato''. Staatsgalerie Moderner Kunst, München 1985 (Каталог к одноимённой выставке в период 25 января — 10 марта 1985 года).
* ''Turcato'', Arte92, Milano, 2006
* ''L’arte Contemporanea, da Cèzanne alle ultime tendenze'', Renato Barilli, Feltrinelli, Milano, 1984,
* ''Storia della Pittura dal IV al XX secolo'', a cura di C.L. Ragghianti, Istituto Geografico De Agostini, Novara, 1986
* ''Storia dell’arte contemporanea in Italia'', Renato Barilli, Bollati Boringhieri, Torino, 2007
* ''Peripezie del dopoguerra nell’arte Italiana'', Adachiara Zevi, Einaudi, 2005
* ''l’arte del XX secolo'', vol.III — La nascita dell’arte contemporanea — AA.VV. — Skira
* ''Kandinskij e l’astrattismo italiano'', Catalogo della Mostra — Palazzo Reale, Milano, 2007

== Сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Римде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Италия суретшілері]]
[[Санат:Италия мүсіншілері]]</text>
      <sha1>325aczgy2jaxcy51tcj98dlegd6m55t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ричард Хэрмон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559029</id>
    <revision>
      <id>3608656</id>
      <parentid>2803367</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5216" sha1="0v1aek4rfodacq4pdwzvtlyrowyaaf8" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Кинематограф
  |есімі                  = Ричард Хэрмон 
 |шынайы есімі        = Richard Scott Harmon
  |сурет                  = Richard Harmon at Cruel and Unusual Premiere - 14112581578.jpg
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            = Ричард Хэрмон
|туған кездегі есімі  =
  |туған күні           = 18.08.1991
  |туған жері           = [[Онтарио]], [[Канада]]
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              =	
[[актер]]
  |азаматтығы             = [[Канада]]
 |белсенді жылдары       = 2003 - қазіргі уақыт
 }}
'''Ри́чард Скотт Хэ́рмон''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Richard Scott Harmon'',  [[18 тамыз]] [[1991 жыл|1991]], [[Миссиссога]], [[Онтарио]], [[Канада]]) – канадалық актер. «Қылмыс», «Континуум», «Бейтстың қонақ үйі» және «[[100 (теле хикая)|100]]&lt;nowiki/&gt;» сериалдарында түсіп, танымал болды.

== Өмірбаяны ==
Ричард Скотт Хармон Миссиссог, [[Онтарио]], [[Канада|Канадада]] [[1991 жыл|1991 жылы]] [[18 тамыз|18 тамызда]] дүниеге келді. Ол [[Джессика Хэрмон|Джессика Хэрмонның]] кіші інісі болып табылады. 

== Жеке өмірі ==
Ричард американдық футболдың, әсіресе «Notre Dame Fighting Irish» командасының жанкүйері. Ол «Губка Боб шаршы шабар» мультсериалын көруді жақсы көреді. Сондай-ақ Хармон Боб Диланның және The Rolling Stones-дың жанкүйері. 

== Фильмография ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|Жыл
|'''Атауы (қазақша)'''
|Атауы (ағылшынша)
|'''Рөлі'''
|-
|2003
|Иеремия
|''Jeremiah''
|Мэдисон
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
|Жыл мұғалімі
|''School of Life''
|Тимми
|-
|Жеңген  азап
|''Painkiller Jane''
|Сквик
|-
|2006
|Да Винчи зерттейді
|''Da Vinci's City Hall''
|Эндрю
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2007
|Мен сияқты толық болу
|''To Be Fat Like Me''
|Кайл
|-
|Флэш Гордон
|''Flash Gordon''
|Ти-Джейдің досы
|-
|Америкадағы бөгде адамдар
|''Aliens in America''
|№2 ұл
|-
|Ақша немесе өмір
|''Trick 'r Treat''
|ұл-вампир
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|Бос жағажай
|''Left Coast''
|
|-
|Елші
|''The Ambassador''
|Энди
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2009
|Смолвильдің құпиясы
|''Smallville''
|тәуелді жасөспірім
|-
|Қасқырдың каньоны 
|''Wolf Canyon''
|интерн
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |2010
|Культ
|''The Cult''
|Лукас
|-
|Перси Джексон и Похититель молний
|''Percy Jackson and the Olympians: The Lightning Thief''
|ұл
|-
|Каприка
|''Caprica''
|Тэд / Геркулес
|-
|Шек
|Fringe
|жасөспірім
|-
|Қымбатты мистер Гейси
|''Dear Mr. Gacy''
|зардап шегуші
|-
|Батыл ойындар
|''Triple Dog''
|Стефан
|-
|Бөлінген
|''Shattered''
|Тревор Стэнвуд
|-
|Білім мұңарасы
|''Tower Prep''
|Рэй
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2011
|Біртіндеп
|''Time After Time''
|Рикки
|-
|Иуданың сүйісуі
|''Judas Kiss''
|Дэнни Рейес мл.
|-
|Айғақ
|''Clue''
|Эндрю
|-
|Р.Л. Стайн: елестер уақыты
|''R.L. Stine's The Haunting Hour''
|Бобби / Калеб
|-
|2011–12
|Қылмыс
|''The Killing''
|Джаспер Эймс
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2012
|Руфус
|''Rufus''
|Клей
|-
|&quot;Балалы&quot; жобасы
|''The Pregnancy Project''
|Аарон
|-
|Құпия шеңбер
|''The Secret Circle''
|Иен
|-
|Қиын жас
|''Girl in Progress''
|жаман ұл
|-
|Есерткішті іздеушілер 2
|''Grave Encounters 2''
|Алекс Райт
|-
|Арман ағашы
|''The Wishing Tree''
|Эндрю Брин
|-
|2012–15
|Континуум
|''Continuum''
|Джулиан Рэндол
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2013
|Қатал және өзгеше
|''Cruel &amp; Unusual''
|Уильям
|-
|Бейтстің қонақ үйі
|''Bates Motel''
|Ричард Силмор
|-
|Эванджелин
|''Evangeline''
|Коннор
|-
|Бестия
|''Rogue''
|Ли
|-
|Үрей тудыратын зат
|''Scarecrows''
|Тайлер
|-
|Менің қанатымда бол
|''If I Had Wings''
|Алекс Тейлор
|-
|2014–2020
|100
|''The 100''
|Джон Мёрфи
|-
|2015
|Адалин ғасыры
|''The Age of Adaline''
|Тони
|}

== Дереккөздер ==
Орыс уикипедиясынан аударылған.</text>
      <sha1>0v1aek4rfodacq4pdwzvtlyrowyaaf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аксел Бакунц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559030</id>
    <revision>
      <id>3608655</id>
      <parentid>3470177</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2512" sha1="c4g92q093j68o8rexd3u5357j5ojjas" xml:space="preserve">&lt;div&gt;&lt;div&gt; &lt;nowiki&gt;{{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}&lt;/nowiki&gt;'''&lt;br&gt;
'''&lt;/div&gt;'''Аксел (Аксель) Бакунц''' (арм.Ակսել Բակունց; Александр Степанович Тевосян, 13 маусым 1899, Горис, Ресей империясы — 8 шілде 1937, Кеңеңс Үкіметік Армения) — армяндық жазушы-прозашы, кино-сценарист, аудармашы және белсенді адам.&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;Шын есімі — Тевосян Александр Стефанович.

== Өмірбаяны ==
Кедей отбасында дүниеге келген. 1923  жылы  Харькова ауыл-шаруашылық университетін бітіріп, Зангезур ауданының басты агрономы болды.

== Шығармалары ==
Ең танымал шығармалары — «Альпийская фиалка» ( Арпеник Чаренцке арнап жазылған, Егеш Чаренцтің бірінші әйеліне), «Лар-Маркар», «Письмо русскому царю», «Киорес» (1935)жіне т.б.

Сонымен қатар Бакунц  кино-сценарист («Зангезур» және т.б.). 1927 жылы «Мтнадзор» қысқа уақыт аралығындағы тарихтар ағылшын тілінде 2009 «The Dark Valley» болып аударылды.

=== Әңгімелері ===
* «Альпийская фиалка»
* «Фазан»
* «Лар-Маркар»
* «Письмо к русскому царю»
* «Беседа Муро»
* «Белый конь»
* «Орешники братства»
* «Сын гончара»
* «Закат провинции»

== Примечания ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;min-height: 125px;&quot;&gt;

&lt;/div&gt;
[[Санат:КСРО драматургтері]]

[[Санат:КСРО жазушылары]]

[[Санат:Қайтыс болғаннан соң ақталғандар]]
[[Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар]]
[[Санат:КСРО-да ақталғандар]]
[[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]]
[[Санат:25 маусымда туғандар]]
[[Санат:1899 жылы туғандар]]
[[Санат:КСРО сценарийшілері]]

[[Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>c4g92q093j68o8rexd3u5357j5ojjas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Станислав Михайлович Олефир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559045</id>
    <revision>
      <id>3608679</id>
      <parentid>3255513</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="n7f57uvrkek99gq50xsjowym01fzwtf" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Олефир Станислав Михайлович''' – ([[Украина]] КСР запорожская облысы, Пологи ауылында 2 қыркүйек 1938 жыл- Ленинград облысы, Приозерск 16 мамыр 2015) – совет және орыс  жазушысы, Россия жазушылар кенесінің мүшесі.

== Өмірбаяны ==
Ең бірінші аграном мамандығын Мелитопольсктік сельхозтехникумында алды. Ал 1965 жылы Хабаровск пединститутының химия-биологиялық факультетін бітірді. Бастауыш сыныптарының, химия және биология мұғалімі, тәрбиеші ретінде жұмыс істеген. Ол 20 дан астам көркем және ғылыми кітаптардың авторы болған. Ресей жазушылар кенесінің мүшесі, Магадан қаласының «Человек года» атағына ие болған, Ресейдегі әдеби және журналисттік конкурстардың женіңпазы болып атанған. 2002-2015 жылыдар аралығында «Моя семья» газетінің авторы.

Олефирдің кітаптардың көпшілігі Қашық Солтүстіктің табиғаты мен өміріне арналған. Сонымен қатар туындылар ҰОС кезінде өткізілген балалық шақ жайлы баяндайды. 

Олефир Станислав Михайлович өмірден 2015 жылдың 16 мамырында өтті. 

== Кітаптары ==
* Встречи в колымской тайге»

* «От Гижиги до Буюнды»

* «Любительская охота»

* «Иду по тайге»

* «Росомаха — зверь серьёзный»

* «Теплая земля Колыма»

* «Ловушка у Чилганьи»

* «В краю танцующих хариусов»

* «Роска»

* «Буюнда — река оленья»

* «Книга Севера»

* «Немец, Софочка и Дозор»

* «Идем в поход»

* «Мы живем на севере»

* «Плачь с плачущими»

* «Приключения на Вуоксе»

* «Дай руку, и пошли»

* «Приключения «некурящей собачки»

* «Когда я был маленьким, у нас была война»

* «Колымская повесть»

== Сілтемелер ==
* [http://www.ug.ru/archive/2376 Олефир Станислав Михайлович интерфьюсы]</text>
      <sha1>n7f57uvrkek99gq50xsjowym01fzwtf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иоаннес Мкртичевич Иоаннисян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559049</id>
    <revision>
      <id>3608691</id>
      <parentid>2582288</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2857" sha1="adqvwqcbjpjxr7rq39utyfy4mmhhkyj" xml:space="preserve">[[Сурет:Հովհաննես_Հովհաննիսյան_(Hovhannes_Hovhannisyan)_2.jpg|thumb|320x320px|Иоаннес Иоаннисян]]
'''Иоаннес Мкртичевич Иоаннисян''' (1864 жыл 14(26) сәуір,[[Вагаршапат]] — 1929 жыл 29 қыркүйек, [[Ереван]]) — армяндық ақын және аудармашы.

== Өмірбаяны ==
Кедей отбасында дүниеге келген, алайда Мәскеудегі Лазарев университетіне түсе алды, бірақ 1884 жылы [[Мәскеу мемлекеттік университеті|Мәскеу университетінің]] тарих-филологиялық факультетіне ауысып, 1888 жылы бітірді. Одан кейін алдымен батыс мемлекеттерге сапарға атттанды, сосын 1912 жылы армяндық діни оқу орындарының бірінде орыс әдебиеті мен ежелгі грек тілінен мүғалім болды. Қазан төңкерісін ойдағыдай өткеріп, 1922 жылдан бастап Армян кеңес үкмітеінің заң шығарушы комиисия болды.

1880 жылдын аяқ жағынан бастап-ақ тақпақ жаз бастаған, сөйтіп 1883 жылы алғашқы шығармасын «Тараз» журналында басып шығарды. Сонымен қатар, Иоаннисян ұлттық өлеңдердің өңделуімен айналысты, аңыздар мен балладалар арқылы хан билігінен бостау туралы ойды кеңінен таратуды көздеді. Басқа шығармалары ғашықтық лирика және табиғат жайлы, сонымен қатар, орыс, шетелдік классикаларды армян тіліне аударды. (Гомер, Пушкин, Некрасов, Мицкевич, Якубович, Шиллер, Гёте, Гейне, Гомер). 

== Кітапнама ==
* Армянская муза. — М.: Типо-литогр. Т-ва И. Н. Кушнерев и Ко, 1907. История армянской советской литературы, М., 1966; Хитарова С., Поэзия Иоаннисяна, М., 1968; * * Նշան Մուրադյան, Հովհաննես Հովհաննիսյանի արվեստը, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1964, 198 էջ։ Արսեն Տերտերյան, Հովհաննես Հովհաննիսյան, Սիրո և կարեկցության երգիչը (երեսնամյա հոբելյանի առթիվ), Երևան, տպարան «Լույս», 1912, 104 էջ.

[[Санат:Армян ақындары]]</text>
      <sha1>adqvwqcbjpjxr7rq39utyfy4mmhhkyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йон Брэтиану</title>
    <ns>0</ns>
    <id>559088</id>
    <revision>
      <id>3608675</id>
      <parentid>2705201</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2892" sha1="kzqft5km8i74ljn0q8pleh1qjz0pjba" xml:space="preserve">'''Ион Константин Брэтиану''' (рум.&lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt; &lt;/span&gt;Ion Constantin Brătianu; [[2 маусым|2]] маусым [[1821 жыл|1821]] — [[16 мамыр|16]] мамыр [[1891 жыл|1891]]) — Румынияның  XIX ғасырдағы басты саясаткерлерінің бірі. Дмитрудың інісі, [[Брэтиану, Ионел|Ионел]], Дину және Винтилэ Брэтианудың әкесі. Ол сондай-ақ ақын Ион Пилаттың атасы.

== Өмірбаяны ==
[[Сурет:Stamps_of_Romania,_2006-008.jpg|right|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|200x200px|Румынияның Ион Брэтиянның 185 жылдығына арналған  маркасы]]
Ион Константин Брэтиану 1821 жылдың 2 маусымында Питешти қаласында Арджештен шыққан ауқатты жер иелерінің отбасында дүниеге келеді.

[[1838 жыл|1838]] жылдын бастап Валаштық армияда қызмет етеді,  [[1841 жыл|1841]] жылы Парижде өз оқуын бастайды., осылайша дәл сол жерде республикалық партиямен алғашқы байланыс орнатады . Ион Брэтиянмен бірге Розетти қозғалысына  Голеско бауырлары да қатысады. 
[[Сурет:I_C_Bratianu-1848.jpg|left|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|thumb|160x160px|1848  жылы Брэтиянға арналған,портрет]]
Отанына орала салсы Брэтиен досы Константин Розеттимен және өзге жастармен  (сонымен қоса үлкен ағасы Дмитримен) 1848 жылы Валаштық төңкеріске қатысады.Төңкерістің соңғысы орыс және түрік жасақтарымен басылады.

== Сілтемелер ==
* Keith Hitchins, ''România 1866—1947'', Bucharest, Humanitas, 2004
* Stevan K. Pavlowitch, ''A History of The Balkans 1804—1945'', Addison Wesley Longman Ltd., 1999

== Әдебиеттер ==
* &lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;[//ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Братиану,&amp;#x20;Иван Братиану, Иван]&amp;#x20;&amp;#x2F;&amp;#x2F;&amp;#x20;[[Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі|Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]] : в 86 т. (82 т. и 4 доп.).&amp;nbsp;— СПб., 1890—1907.&lt;/span&gt;

[[Санат:2 маусымда туғандар]]
[[Санат:1821 жылы туғандар]]
[[Санат:16 мамырда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1891 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>kzqft5km8i74ljn0q8pleh1qjz0pjba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>561462</id>
    <revision>
      <id>3608622</id>
      <parentid>3608248</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sudralum</username>
        <id>88186</id>
      </contributor>
      <comment>/* БҰҰ мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі */ Роб Йеттен</comment>
      <origin>3608622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56983" sha1="6pxbrx4rh1ouwlqh2uucwd0waq6ykg7" xml:space="preserve">Бұл '''[[Елбасы|Тәуелсіз Мемлекеттер]] мен [[Үкімет басшысы|Үкіметтер басшыларының]] тізбесі''', мемлекет басшылары мен мемлекеттің басшылары әртүрлі болған кезде, олар әдетте [[парламентаризм]]мен айналысатын мемлекеттерде болады; Айта кету керек, бұл ұстанымдар президенттікке және көптеген диктаторлық мемлекеттерге сәйкес келеді. Кейбір мемлекеттерде Үкімет басшысының рөлі Мемлекет басшысының да, Үкімет басшысының да рөлін атқаратын [[жартылай президенттік]]ке ие.

===[[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі===

{| style=&quot;font-size:95%; line-height:normal; margin-left:1.27em; max-width:1200px; padding:0;&quot;
! align=left |Түс пернесі
|-
| {{legend|lightgreen|Ашық жасыл түспен конституция бойынша атқарушы билікті орындайтын басшылар белгіленген}}
|-
| {{legend|lightblue|Ашық көк түспен рәсімді емес, билігі шектеулі мемлекет басшылары белгіленген (мысалы, [[Бутан]]) немесе ''де юре'' билігі жоқ де факто басшылар (мысалы, [[Мьянма]])}}
|}
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
![[Мемлекет]]
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|{{USA}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |[[АҚШ президенті|Президенті]] [[Дональд Трамп]]
|-
|{{ALB}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Албания президенті|Президенті]] [[Байрам Бегай]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Албания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Эди Рама]]
|-
|{{DZA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Әбділмәжит Теббун]]
|Премьер-министрі [[Аймен Бенабдеррахман]]
|-
|{{AGO}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Жуан Лоренсу]]
|-
|{{AND}}
|Ханзадалық [[Парламенттік монархия]]
|Ханзада тең билеуші [[Хосеп-Льюис Серрано Пентинат]]&lt;br /&gt;Бірлескен князь өкілі [[Жозеп Мария Маури]]&lt;br /&gt;Ханзада тең билеуші [[Эммануэль Макрон]]&lt;br /&gt;Бірлескен ханзада өкілі [[Патрик Стрзода]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Ксавьер Эспот Самора|Ксавьер Самора]]
|-
|{{байрақ|Антигуа және Барбуда}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Антигуа және Барбуда генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Родни Уильямс]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Гастон Браун]]
|-
|{{ARG}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |[[Аргентина президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хавьер Милей]]
|-
|{{ARM}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Никол Вавоевич Пашинян|Никол Пашинян]]
|-
|[[Сурет:Flag_of_the_Taliban.svg|23x23 нүкте]] [[Ауғанстан]]
|[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Әмірлік|Әмірлігі]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Бас әміршісі [[Хайбатулла Ахундзада]]
|Премьер-министрі [[Һасан Ахунд]]
|-
|{{AUS}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br&gt;Генерал-губернаторы [[Дэвид Харли]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Энтони Албаниз]]
|-
|{{AUT}}
|[[Өкілдік демократия|Өкілдік демократиялы]] [[федерация]]
|Федералды президенті [[Александр Ван дер Беллен]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Федералды канцлері [[Карл Нехаммер]]
|-
|{{AZE}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Президенты [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]
|Премьер-министрі [[Әли Идаятұлы Асадов|Әли Асадов]]
|-
|{{UAE}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Мұхаммед ибн Заид әл-Нахайян]]
|Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Рашид әл-Мактум]]
|-
|{{BAH}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Корнелиус Смит (генерал-губернатор)|Корнелиус Смит]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Филип Дэвис]]
|-
|{{BGD}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Бангладеш президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Абдул Хамид (саясаткер)|Абдул Хамид]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Шейх Хасина Вазед]]
|-
|{{BRB}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Барбадос президенті|Президенті]] [[Джеффри Бостик]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Миа Моттли]]
|-
|{{BHR}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Сұлтаны [[Хамад ибн Иса әл-Халифа]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Халифа ибн Салман Әл-Халифа]]
|-
|{{BLR}}
|[[Президенттік республика]] 
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Президенті [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]]
|Премьер-министрі [[Александр Генрихович Турчин|Александр Турчин]]
|-
|{{BEL}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[Филипп (Бельгия патшасы)|Филипп]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Премьер-министрі [[Александр Де Кроо]]
|-
|{{BEN}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Патрис Талон]]
|-
|{{BLZ}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Фройла Тзалам]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Джонни Брисеньо]]
|-
|{{BGR}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Илияна Йотова]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Румен Радаев]]
|-
|{{BOL}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Луис Катакора Арсе|Луис Арсе]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{BIH}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot;|&lt;div align=center&gt;[[Босния мен Герцеговинадағы Жоғары өкіл|Жоғары өкіл]]&amp;nbsp;– [[Кристиан Шмидт]]&lt;/div&gt;
|-
|'''Президиумының төрағасы'''&lt;br /&gt;[[Желько Комшич ]] ([[Босния және Герцеговина басшылары|Төраға]] ретінде)&lt;br /&gt;[[Шефик Джаферович]] (Мүше ретінде)&lt;br /&gt;[[Милорад Додик]] (Мүше ретінде)
|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Зоран Тегелтия]]
|-
|{{BWA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Ботсвана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мокветси Масиси]]
|-
|{{BRA}}
|[[Президенттік республика|Президенттік]] [[федерация]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Жаир Болсонару]]
|-
|{{байрақ|Бруней}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Сұлтан және Премьер-министрі [[Хассанал Болкиах]]
|-
|{{BFA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Уақытша Президенті [[Ибрагим Траоре]]
|Уақытша Премьер-министрі [[Аполлинер Жоаким Кьелем де Тамбела]]
|-
|{{BDI}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Президенті [[Эварист Ндайишимие]]
|Премьер-министрі [[Ален-Гийом Буньони]]
|-
|{{BTN}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=lightblue|Друк гьялпо [[Джигме Кхесар Намгьял Вангчук]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Премьер-министрі [[Лотай Церинг]]
|-
|{{VUT}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Таллис Мозес]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Боб Лафман]]
|-
|{{VAT}}
|Сайлаулы және [[абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Папалық|Рим папасы]] [[XIV Лео]]
|[[Ватикан қаласы мемлекетінің папалық комиссиясы|Мемлекеттік хатшы]] [[Фернандо Вергес Альсага]]
|-
|{{VEN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Николас Мадуро]]&lt;br&gt;заңдылық талқыланды
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{VNM}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Социалистік мемлекет]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Коммунистік партияның бас хатшысы&amp;nbsp;– [[Нгуен Фу Чонг]]
|-
|Президенті [[Нгуен Фу Чонг]]
|Премьер-министрі [[Фам Минь Тинь]]
|-
|{{GAB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Әли бен Бонго Ондимба]]
|Премьер-министрі [[Жульен Нкоге Бекале]]
|-
|{{HTI}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Уақытша Президенті және Премьер-Министрі [[Ариэль Анри]]
|-
|{{GUY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Гайана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ирфаан Әли]]
|Премьер-министрі [[Марк Филлипс (саясаткер)|Марк Филлипс]]
|-
|{{GMB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Адама Бэрроу]]
|-
|{{GHA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Нана Акуфо-Аддо]]
|-
|{{GTM}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Алехандро Джамматтеи]]
|-
|{{GIN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Уақытша Президенті [[Мамади Думбуя]]
|Уақытша Премьер-министрі [[Мохамед Беавоги]]
|-
|{{GNB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|[[Гвинея-Бисау президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Умару Сисоку Эмбало]]
|Премьер-министрі [[Нуно Гомеш Набиам]]
|-
|{{GER}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Германия Федералдық президенті|Федералдық президенті]] [[Франк-Вальтер Штайнмайер]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Германия Федералдық канцлері|Федералдық канцлері]] [[Олаф Шольц]]
|-
|[[Сурет:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|22x20px|border |alt=Гондурас|link=Гондурас]] [[Гондурас]]
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Сиомара Кастро]]
|-
|{{GRC}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Катерина Сакелларопулу]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Кириакос Мицотакис]]
|-
|{{GRD}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Сесиль Ла Гренейд]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Кит Митчелл]]
|-
|{{GEO}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Михаил Гурамович Кавелашвили|Михаил Кавелашвили]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе|Ираклий Кобахидзе]]
|-
|{{DNK}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшайымы [[II Маргрете]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Метте Фредериксен]]
|-
|{{DJI}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Исмаил Омар Гелле]]
|Премьер-министрі [[Абдулкадер Камил Мұхамед]]
|-
|{{DMA}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Чарльз Саварин]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Рузвельт Скеррит]]
|-
|{{DOM}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Данило Медина]]
|-
|{{NZL}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Синди Киро]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Крис Хипкинс]]
|-
|{{JPN}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Императоры [[Нарухито]]&lt;ref&gt;[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/312415-zhaponiyada-zha-a-imperator-ta-a-otyrdy Жапонияда жаңа император таққа отырды www.24.kz]&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Фумио Кисида]]&lt;ref&gt;[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/496407-zhaponiya-premer-ministri-otstavka-a-ketedi Жапония үкіметі отставкаға кетіп, жаңа Премьер-Министр сайланды Барлық құқықтар қорғалған. inform.kz белсенді сілтемені пайдаланыңыз 2021]&lt;/ref&gt;
|-
|{{ZMB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Замбия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хакаинде Хичилема]]
|-
|{{ZWE}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Эммерсон Мнангагва]]
|-
|{{ISR}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Ицхак Герцог]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Биньямин Нетаньяху]]
|-
|{{IDN}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Джоко Видодо]]
|-
|{{JOR}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Король [[II Абдалла ибн Хұсейін|II Абдалла]]
|Премьер-министрі [[Бишер Әл-Хасауне]]
|-
|{{IRN}}
|[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам мемлекеті]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Рухани көшбасшы [[Әли Хаменеи]]
|Президенті [[Ибраһим Раиси]]
|-
|{{IRQ}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Абдул Латиф Рашид]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Мұстафа әл-Кадфхими]]
|-
|{{IRL}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Майкл Хиггинс]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Тишех (үкімет басшысы)|Тишех]] [[Михол Мартин]]
|-
|{{ISL}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Гвюдни Йоуханнессон]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Катрин Якобсдоттир]]
|-
|{{байрақ|Испания}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Король [[VI Филипп (Испания королі)|VI Филипп]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Премьер-министрі [[Педро Санчес (саясаткер)|Педро Санчес]]
|-
|{{ITA}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Серджио Маттарелла]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Жоржа Мелони]]
|-
|{{YEM}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Президенттердің кеңесінің төрағасы [[Рашад әл-Алими]]
|Премьер-министрі [[Маин Абдулмәлік Саид]]
|-
|{{CPV}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Жозе Мария Невеш]]
|Премьер-министрі [[Улиссеш Коррея и Сильва]]
|-
|{{KHM}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[Нородом Сиамони]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Хун Сен]]
|-
|{{CMR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Камерун президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Поль Бийя]]
|Премьер-министрі [[Жозеф Дион Нгуте]]
|-
|{{CAN}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Мэри Саймон]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Джастин Трюдо]]
|-
|{{KIR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Танети Маамау]]
|-
|{{QAT}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Әмір [[Тамим бин Хамад әл-Тани]]
|Премьер-министрі [[Халид бин Халифа бин Абдул Азиз әл-Тани]]
|-
|{{KEN}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |[[Кения президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уильям Руто]]
|-
|{{CYP}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Никос Христодулидис]]
|-
|{{COL}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Густаво Петро]]
|-
|{{COM}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Азали Ассумани]]
|-
|{{COD}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Конго Демократиялық Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Феликс Чисекеди]]
|Премьер-министрі [[Жан-Мишель Сама Луконде]]
|-
|{{COG}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Дени Сассу-Нгессо]]
|Премьер-министрі [[Анатоль Макоссо]]
|-
|{{KOR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Корея Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ли Чжэ Мён]]
|[[Корея Республикасының премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ким Бу Гём]]
|-
|{{CRI}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Карлос Альварадо Кесада]]
|-
|{{CIV}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Кот-д’Ивуар президенті|Президенті]] [[Алассан Уаттара]]
|Премьер-министрі [[Патрик Аши]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|{{CUB}}
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Куба Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы]]&amp;nbsp;– [[Мигель Диас-Канель]]
|-
|Президенті [[Мигель Диас-Канель]]
|Премьер-министрі [[Мануэль Марреро Крус]]
|-
|{{KWT}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Әмір [[Науаф әл-Ахмед әл-Джабер әс-Сабах]]
|Премьер-министрі [[Сабах әл-Халид әс-Сабах]]
|-
|{{PRK}}
|[[Социалистік мемлекет]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Жоғарғы көшбасшысы, партия, армия және адамдар көшбасшысы [[Ким Чен Ын]]
|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Чхве Рён Хэ]]
|-
|{{KAZ}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
|[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
|-
|{{KGZ}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|[[Қырғызстан президенті|Президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]]
|[[Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы|Премьер-министрі]] [[Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев|Әділбек Қасымәлиев]]
|-
|{{CHN}}
|[[Социалистік мемлекет]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Төрағасы]] [[Си Цзиньпин]]
|Премьер-министрі [[Ли Цян]]
|-
|{{LAO}}
|[[Социалистік мемлекет]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Тхонглун Сисулит]]
|Премьер-министрі [[Фанкхам Випхаван]]
|-
|{{LVA}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Эгилс Левитс]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Кришьянис Кариньш]]
|-
|{{LSO}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Лесото патшаларының тізімі|Патша]] [[III Летсие]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Моэкетси Маджоро]]
|-
|{{LBR}}
|[[Президенттік республика]]
|  bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Джозеф Боакаи]]
|-
|{{LBN}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Мишель Наим Аун|Мишель Аун]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Наджиб Микати]]
|-
|{{LBY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Өкілдер палатасының президенті және Премьер-министрі [[Мухаммад Юнис Әл-Манфи|Мұхаммад Юнис Әл-Манфи]]
|-
|{{LTU}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Гитанас Науседа]]
|Министр-төрағасы [[Инга Ругинене]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{LIE}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Парламенттік монархия]]
|Кінәз [[II Ханс-Адам]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Үкімет басшысы [[Даниэль Риш]]
|-
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Ханзада-Регент Ханзада [[Алоиз]]
|-
|{{LUX}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Ұлы герцог [[Анри]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Ксавье Беттель]]
|-
|{{MUS}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Барлен Вьяпури]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Правинд Джагнот]]
|-
|{{MRT}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Мұхаммед Ульд Әбдел-Әзиз]]
|Премьер-министрі [[Мұхамед Салем Оулд Бехир]]
|-
|{{MDG}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Андри Радзуэлина]]
|Премьер-министрі [[Кристиан Нтсай]]
|-
|{{HUN}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Каталин Новак]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Виктор Орбан]]
|-
|{{MWI}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Лазарус Чаквера]]
|-
|{{MYS}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Янг ди-Пертуан Агонг|Жоғарғы билеуші]] [[Ибраһим Исмаил]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Премьер-министрі [[Исмаил Сабри Яакоб]]
|-
|{{MLI}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Ассими Гоита]]
|Премьер-министрі [[Шогель Кокалла Маига]]
|-
|{{MDV}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Ибрагим Мұхамед Солих|Ибрагим Солих]]
|-
|{{MLT}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Мальта президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Джордж Велла]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Роберт Абела]]
|-
|{{MAR}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Патша [[VI Мұхаммед]]
|Премьер-министрі [[Әзиз Аханнуш]]
|-
|{{MHL}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |[[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Дэвид Кабуа]]
|-
|{{MEX}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Андрес Мануэль Лопес Обрадор]]
|-
|{{FSM}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |[[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уэсли Симина]]
|-
|{{MOZ}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Филипе Ньюси]]
|Премьер-министрі [[Адриану Малеяни]]
|-
|{{MDA}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Майя Григорьевна Санду|Майя Санду]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Наталья Валерьевна Гаврилица|Наталья Гаврилица]]
|-
|{{MCO}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Ханзада [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]]
|Мемлекет министрі [[Пьер Дарту]]
|-
|{{MNG}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Президенті [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]
|Премьер-министрі [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]]
|-
|{{EGY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Мысыр президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Әбдел Фаттах Ас-Сиси]]
|Премьер-министрі [[Мұстафа Мадбули]]
|-
|{{MMR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Уақытша Президенті [[Мьин Шве]]
|[[Мьянма мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] [[Мин Ауң Хлайң]]
|- 
|{{NAM}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Намибия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хаге Гейнгоб]]
|Премьер-министрі [[Саара Куугонгельва-Амадхила]]
|-
|{{NRU}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Науру президенті|Президенті]] [[Расс Кун]]
|-
|{{NPL}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Бидхья Деви Бхандари]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Премьер-министрі [[Шер Бахадұр Деуба]]
|-
|{{NER}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Мұхамед Базум]]
|Премьер-министрі [[Ухумуду Махамаду]]
|-
|{{NGA}}
|[[Федерация]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Мохаммаду Бухари]]
|-
|{{NED}}
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Нидерланд королдерінің тізімі|Король]] [[Виллем-Александр]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Роб Йеттен]]
|-
|{{NIC}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Даниэль Ортега]]
|-
|{{NOR}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Король [[V Харальд]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Йонас Гар Стөре]]
|-
|{{ZAF}}
|[[Президенттік республика]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Сирил Рамафоса]]
|-
|{{OMN}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Оман билеушілерінің тізімі|Сұлтан]] [[Хайсам бен Тарық]]
|Премьер-министрі Хайсам бен Тарық
|-
|{{SSD}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Оңтүстік Судан президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Салва Киир]]
|-
|{{CAF}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Президенті [[Фостен-Арканж Туадера]]
|Премьер-министрі [[Феликс Молоуа]]
|-
|{{UZB}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Өзбекстан президенті|Президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]]
|[[Өзбекстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Абдулла Ниғматұлы Әріпов|Абдулла Әріпов]]
|-
|{{PLW}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Палау президенттері|Президенті]] [[Сурангел Уиппс (кішісі)|Сурангел Уиппс]]
|-
|{{PAN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Лаурентино Кортисо|Лаурентино Кортисо Коэн]]
|-
|{{PNG}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Папуа — Жаңа Гвинея генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Боб Дадае]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Джеймс Марапе]]
|-
|{{PRY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Марио Абдо Бенитес]]
|-
|{{PAK}}
|[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Парламенттік республика|парламенттік республикасы]]
|[[Пәкістан президенті|Президенті]] [[Ариф Алви]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ариф Алви Пәкістан президенті атанды|url=http://juldyz.kz/2018/09/05/arif-alvi-pakistan-prezidenti-atandy/|accessdate=2018-09-09}}&lt;/ref&gt;.
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Шаһбаз Шариф]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Пәкістанда жаңа премьер-министр сайланды|url=http://www.zakon.kz/video/v/104468.html|accessdate=2018-08-19}}&lt;/ref&gt;.
|-
|{{PER}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Хосе Мария Балькасар]]
|Премьер-министрі [[Анибаль Торрес]]
|-
|{{POL}}
|[[Парламенттік республика]]
|[[Польша президенті|Президенті]] [[Анджей Дуда]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Матеуш Моравецкий]]
|-
|{{PRT}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Марселу Ребелу ди Соза]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Португалия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Антониу Кошта]]
|-
|{{RUS}}
|[[Аралас республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Ресей президенті|Президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
|[[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Үкімет төрағасы]] [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]]
|-
|{{RWA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Поль Кагаме]]
|Премьер-министрі [[Эдуар Нгиренте]]
|-
|{{ROU}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Румыния президенті|Президенті]] [[Клаус Йоханнис]]
|Премьер-министрі [[Николае Чукэ]]
|-
|{{SLV}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Найиб Букеле]]
|-
|{{WSM}}
|[[Парламенттік республика]]
|Жоғарғы көшбасшы [[II Ваалетоа Суалауви]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Фиаме Наоми Матаафа|Фиаме Матаафа]]
|-
|{{SMR}}
|[[Президенттік республика]]
|  bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Капитан-регент [[Джанкарло Вентурини]] және [[Марко Николини]]
|-
|{{STP}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Карлуш Вила-Нова]]
|Премьер-министрі [[Жоржи Бом Жезуш]]
|-
|{{SAU}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Патша және Премьер-министрі [[Салман ибн Абдул-Әзиз Әл Сауд|Салман]]
|-
|{{SYC}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Уовел Рамкалаван]]
|-
|{{SEN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Сенегал президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Маки Салл]]
|-
|{{VCT}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Сент-Винсент және Гренадиндер генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Фредерик Баллантайн]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Сент-Винсент және Гренадиндер премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ральф Гонсалвиш]]
|-
|{{байрақ|Сент-Китс және Невис}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Сент-Китс және Невис генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Тэпли Ситон]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Сент-Китс және Невис премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Тимоти Харрис]]
|-
|{{LCA}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Невилл Сенак]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Аллен Частанет]]
|-
|{{SRB}}
|[[Парламенттік республика]]
| bgcolor=lightblue |Президенті [[Александр Вучич]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Ана Брнабич]]
|-
|{{SGP}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Халима Якоб]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Ли Сянь Лун]]
|-
|{{SYR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Башар әл-Асад]]
|Премьер-министрі [[Имад Хамис]]
|-
|{{SVK}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Зузана Чапутова]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Эдуард Хегер]]
|-
|{{SVN}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Борут Пахор]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Үкімет төрағасы [[Роберт Голоб]]
|-
|{{SOM}}
|[[Парламенттік республика]]
| bgcolor=lightblue |Президенті [[Мұхамед Абдуллахи Мұхамед]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Хассан Әли Хайре]]
|-
|{{Flagicon|Macedonia}} [[Солтүстік Македония]]
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Стево Пендаровски]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Үкімет төрағасы [[Димитар Ковачевски]]
|-
|{{SLB}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Дэвид Вунаги]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Манассе Согаваре]]
|-
|{{SDN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Өтпелі әскери одағының төрағасы [[Әбдел Фаттах әл-Бурхан]]
|[[Судан Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Осман Хуссейн (саясаткер)|Осман Хуссейн]]
|-
|{{SUR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Чан Сантохи]]
|-
|{{SLE}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Джулиус Маада Био]]
|Премьер-министрі [[Дэвид Фрэнсис]]
|-
|{{THA}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патша Маха [[Вачиралонгкорн]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Пхэтхонгтхан Чиннават]]
|-
|{{TZA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Танзания президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Самия Сулуху]]
|Премьер-министрі [[Кассим Маджалива]]
|-
|{{TJK}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Тәжікстан президенті|Президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]]
|[[Тәжікстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Кохир Расулзада]]
|-
|{{TGO}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Фор Гнассингбе]]
|Премьер-министрі [[Коми Селом Классу]]
|-
|{{TON}}
|[[Парламенттік монархия]]
| bgcolor=lightblue |Патша [[VI Тупоу]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Сиаоси Совалени]]
|-
|{{TTO}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Пола-Мэй Уикс]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Кит Роули]]
|-
|{{TUV}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Тенику Талези]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Каусеа Натано]]
|-
|{{TUN}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Каис Саид]]
|Премьер-министрі [[Нажла Буден]]
|-
|{{TUR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Түркия президенті|Президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]]
|-
|{{TKM}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[Түрікменстан президенті|Президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]]
|-
|{{UGA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Йовери Кагута Мусевени]]
|Премьер-министрі [[Робина Наббанья]]
|-
|{{UKR}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]]&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/ukrainanyin-jana-prezident-vladimir-zelenskiy-ant-berd-297971/ Украинаның жаңа президенті Владимир Зеленский ант берді 31.05.2019]&lt;/ref&gt;
|Премьер-министрі [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]
|-
|{{URY}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Луис Альберто Лакалье Поу]]
|-
|{{GBR}} 
|[[Парламенттік монархия]]
|[[Британ монархиясы|Патшасы]] [[III Чарльз]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Ұлыбритания Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Риши Сунак]]
|-
|{{IND}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Драупади Мурму]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Нарендра Моди]]
|-
|{{FJI}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Джиойе Конроте]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Фрэнк Мбаинимарама]]
|-
|{{PHL}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|''[[Филиппин президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Фердинанд Маркос (кішісі)]]''
|-
|{{FIN}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Саули Нийнистё]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Санна Марин]]
|-
|{{FRA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Франция президенті|Президенті]] [[Эммануэль Макрон]]
|Премьер-министрі [[Элизабет Борн]]
|-
|{{HRV}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Зоран Миланович]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Үкімет төрағасы [[Андрей Пленкович]]
|-
|{{TCD}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Әскери кеңесінің төрағасы [[Махамат Деби]]
|-
|{{MNE}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Мило Джуканович]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Дритан Абазович]]
|-
|{{CZE}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Милош Земан]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Петр Фиала]]
|-
|{{CHL}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Габриэль Борич]]
|-
|{{CHE}}
|[[Конфедерация|Конфедеративті]] [[парламенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; align=&quot;center&quot; |[[Швейцарияның федерация кеңесі|Федералдық кеңесі]]&lt;br&gt; [[Ги Пармелен]] (президенті)&lt;br&gt; [[Иньяцио Кассис]] (вице-президенті)&lt;br&gt;  [[Иньяцио Кассис]]&lt;br&gt;[[Виола Амерд]]&lt;br&gt;[[Альберт Рёшти]]&lt;br&gt;[[Элизабет Бом-Шнайдер]]&lt;br&gt;[[Беат Янс]] Иньяцио Кассис 
Ги Пармелен
|-
|{{SWE}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патша [[Карл XVI Густав]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Мемлекеттік министрі [[Ульф Кристерссон]]
|-
|{{LKA}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |[[Шри-Ланка президенті|Президенті]] [[Готабая Раджапакса]]
|Премьер-министрі [[Ранил Уикрмесингхе]]
|-
|{{TLS}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot;|Президенті [[Жозе Рамош-Орта]]
|Премьер-министрі [[Таур Матан Руак]]
|-
|{{ECU}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Гильермо Лассо]]
|-
|{{GNQ}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Президенті [[Теодоро Обианг Нгема Мбасого]]
|Премьер-министрі Франсиско Паскуаль Эйеге Обама Асуэ
|-
|{{ERI}}
|[[Президенттік республика]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Президенті [[Исаяс Афеворки]]
|-
|{{flag|Эсватини}}
|[[Абсолюттік монархия]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Патша [[III Мсвати]]
|Премьер-министрі [[Клеопас Дламини]]
|-
|{{EST}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Алар Карис]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Кая Каллас]]
|-
|{{ETH}}
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Сахле-Ворк Зевде]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Абий Аһмед Әли]]
|-
|{{JAM}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Патрик Аллен]]
| bgcolor=&quot;#D8F8D8&quot; |Премьер-министрі [[Эндрю Холнесс]]
|}

===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет]] басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
![[Мемлекет]]
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|{{ABK}}
|[[Президенттік республика]]
|Президенті [[Аслан Георгиевич Бжания|Аслан Бжания]]
|Премьер-министрі [[Александр Золотинскович Анкваб|Александр Анкваб]]
|-
|[[Сурет:Flag of Niue.svg|25px]] [[Ниуэ]]
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшасы [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Генерал-губернаторы [[Пэтси Редди]]
|Премьер-министрі [[Далтон Тагелаги]]
|-
|{{байрақ|Оңтүстік Осетия}}
|[[Аралас республика]]
|Президенті [[Алан Эдуардович Гаглоев|Алан Гаглоев]]
|Премьер-министрі [[Геннадий Борисович Бекоев|Геннадий Бекоев]]
|-
|{{COK}}
|[[Парламенттік монархия]]
|Патшайым [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;Патшайым өкілі Том Марстерс
|Премьер-министрі [[Генри Пуна]]
|-
|{{KOS}} 
|[[Парламенттік республика]]
|Президенті [[Хашим Тачи]]
|Премьер-министрі [[Авдулла Хоти]]
|-
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Сурет:Flag of Western Sahara.svg|25px]] [[Сахара Араб Демократиялық Республикасы]]
|!style=&quot;font-weight:normal; text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|[[Аралас республика]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[Полисарио]]&amp;nbsp;– [[Брагим Гали]]
|-
|Президенті [[Брагим Гали]]
|Премьер-министрі [[Мұхамед Вали Акейк]]
|-
|{{байрақ|Палестина}}
|[[Аралас республика]]
|Президенті [[Махмұд Аббас]]
|Премьер-министрі [[Мұхаммед Штайех]]&lt;ref&gt;[https://www.trt.net.tr/kazakh/liem/2019/03/11/abbas-mu-khammied-ishtarieghie-zhan-a-paliestina-ukimietin-k-u-ru-mindietin-bierdi-1160581 Аббас Мұхаммед Иштареге жаңа Палестина үкіметін құру міндетін берді 11.03.2019]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Сурет:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|25px]] [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]]
|[[Аралас республика]]
|Президенті [[Тұфан Эрхюрман]]
|Премьер-министрі [[Фаиз Суджуоглу]]
|-
|{{TWN}}
|[[Аралас республика]]
|Президенті [[Цай Инвэнь]]
|Атқарушы юань төрағасы [[Су Цзэн Чан]]
|}

===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Танылмаған мемлекеттер]] мен қоғамдық ұйымдар===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
![[Мемлекет]]
![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|{{байрақ|Транснистрия}}
|[[Президенттік республика]]
|Президенті [[Вадим Николаевич Красносельский|Вадим Красносельский]]
|Үкімет төрағасы [[Александр Владимирович Мартынов|Александр Мартынов]]
|-
|{{байрақ|Таулы Қарабақ Республикасы}}
|[[Президенттік республика]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|Президенті [[Араик Владимирович Арутюнян|Араик Арутюнян]]
|-
|[[Сурет:Flag of Somaliland.svg|25px]] [[Сомалиленд]]
|[[президенттік республика]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|президенті [[Мұса Бихи Абди]]
|}

===Біріккен Ұлттар Ұйымының кемінде бір мүше мемлекеті мойындаған басқа үкіметтер===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
![[Үкімет]]
![[Мемлекет]]
![[Мемлекет басшысы]]
![[Үкімет басшысы]]
|-
|[[Сурет:Flag of Venezuela.svg|25px]] [[Ұлттық Ассамблея (Венесуэла)|Ұлттық Ассамблея]]
|[[Сурет:Flag of Venezuela.svg|25px]] [[Венесуэла]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|Ұлттық ассамблеясының президенті [[Хуан Гуайдо]]
|-
|[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Өкілдер палатасы (Ливия)|Өкілдер палатасы]]
|[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Ливия]]
|Өкілдер палатасының президенті [[Агила Салах Иса]]
|Премьер-министрі [[Абдалла ат-Тани]]
|-
|[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен Жоғары саяси кеңесі|Жоғары саяси кеңесі]]
|[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен]]
|Жоғары саяси кеңес төрағасы [[Махди Әл-Машат]]
|Премьер-министрі [[Әбдел Әзиз Салех бен Хабтур]]
|-
|[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия Уақытша үкімет|Уақытша үкімет]]
|[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия]]
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|Өкілдер палатасының президенті [[Абдуррахман Мұстафа]]
|}

==Сыртқы сілтемелер==
* [[Билік басындағы монархтардың тізімі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Елдер тізімі}}

[[Санат:Мемлекет басшыларының тізімі]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары|*]]</text>
      <sha1>6pxbrx4rh1ouwlqh2uucwd0waq6ykg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Игорь Сергеевич Диченко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567444</id>
    <revision>
      <id>3608677</id>
      <parentid>2735860</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2421" sha1="5rrk5r39d3e40x6thx80kzb8b9g86tc" xml:space="preserve">'''Игорь Сергеевич Диченко''' - украиндық коллекция жиюшы, өнертанушы, суретші. Украиндық авангардизмнің идеологтарының бірі.

== Өмірбаяны ==
Игорь Диченко [[1946 жыл|1946]] жылы 19 желтоқсанда дүниеге келген. 

1969 жылы [[Киев Русі|Киев]] сурет институтын бітірген. [[Украина]] елінің [[өнер]] және әдебиет музейлерінің Орталық мемлекеттік архивінде жұмыс істеп, Киев хореографиялық мекемесінде өнер тарихынан сабақ берген. 1992 жылдан бастап, Киевтің тарих музейінің үлкен дәрежедегі ғылым жөніндегі қызметкері болған.

1970 жылдан бастап, көптеген көрмелер мен көркемдік акциялардың ұйымдастырушысы мен қатысушысы болған.

1992 жылы Халықаралыққайырымдылық қорының негізін қалаған.

Өнертанушы ретінде Георгий Нарбут, Константин Пискорский, Михаил Бойчук, Микола Глущенко сияқты суретшілердің өнерін зерттеген.

[[2015 жыл|2015]] жылдың 24 мамыр айында қайтыс болған.

== Отбасы ==
Әйелі- Валерия Семеновна Вирская-Котляр (1930-2016) , украиндық [[балет]] әртісі, оқытушы, балетмейстер. Киев Ұлттық мәдениет және өнер университетінің мұғалімі.

== Коллекция ==
2015 жылдың 15 қазанында Игорь Диченконың барлық коллекциясы Украина мемлекетіне сыйланған. Украина Президенті Петр Порошенко коллеция қабыл алып, Вирлік орденмен марапаттаған.

Диченконың орыс авангардизмдік жинақтарының жалпы саны 504 құрайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Суретшілер]]</text>
      <sha1>5rrk5r39d3e40x6thx80kzb8b9g86tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джованни Баттиста Риччоли</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567601</id>
    <revision>
      <id>3608877</id>
      <parentid>2579313</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="a0ibizbe1n2tktzgn5gsl6fjguykx6a" xml:space="preserve">'''Джованни Баттиста Ричоли''' (итал. Giovanni Battista Riccioli)  - итальяндық астроном және теолог, «Жаңа Альмагест» (Almagestum Novum)- кезіндегі астрономиялық білімдер жинағы. Франческо Гримальдимен біріге отырып Ай картасын жасады және ай кратерлерін ғалымдардың есімдерін беруді енгізді.

== Өмірбаяны ==
1614 жылы Риччоли иезуит ордендерінің қатарына кіріп, риторика, философия және теологияны Парма мен Болоньяда зерттеді. Осы уақытта Риччоли астрономиямен айналыса бастады және 1651 жылы ауқымды «Жаңа Альмагест» атты еңбегін шығарды. Бұл еңбегінде астроном жұлдыздар каталогын құрды, Күндегі дақтарға және қосарлы жұлдыздардың қозғалысына сипат берді, Жер шарының радиусын анықтап, су мен құрлықтың қатынасын тапты. Гримальдимен біріге отырып Риччоли Айдың зерттеуіне қатысты, алғаш Ай карталарын сызды, Ай кратерлері мен теңіздерінің ол берген атаулары қазіргі күнге деін қолданылуда.

Болоньядағы Азинелли мұнарасы – Риччоли эксперименттерінің орны болған.

Белгілі астроном Клавдий Птолемейдің «Альмагест» атты классикалық еңбегінің құрметіне «Жаңа Альмагест» деп аталған трактатында ол Галилео еңбектерін талқылап, кейбірін эксперименттер жасау арқылы тексерген. Жасаған трактаты арқылы астроном маятниктің уақытты өлшеуге қолдану әдісін ойлап тапты, оған қоса Риччоли тек кіші тербелістердің тұрақты көлемдік үдеріске жататынын дәлелдеді. Осы құрылғыны қолдана отырып, Риччоли әр түрлі биіктіктен құлап бара жатқан денелермен тәжірибе өткізді. Тәжірибелерді өткізу орны Болоньяда орналасқан Азинелли мұнарасы болды. Нәтижесінде, Риччоли дене жылдамдығының уақытқа тікелей тәуелді екеніне көз жеткізді, өйткені ол бұрын бұл тәуелділікті экспоненциалды деп санаған. Ғалым өзі еркін құлау үдеуін есептемесе де, оның күнделіктерінен шындыққа жақын формуланы байқауға болады. Айтылған жұмыстарына қоса, Риччоли өзінің еңбегінде ауаның қарсыласуын зерттеу үшін эксперименттер жүргізген.

Риччоли астрономиядан басқа, географияға да үлкен үлесін қосты, ол Жер шарының көптеген аймақтары үшін еңдік пен бойлық кестелерін жасады.

== Естелік ==
1935 жылы Халықаралық Астрономиялық одақ Риччолидің есімімен Айдың Жерге қараған бетіндегі кратерге берді.

[[Санат:Италия астрономдары]]
[[Санат:1598 жылы туғандар]]
[[Санат:1671 жылы қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>a0ibizbe1n2tktzgn5gsl6fjguykx6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андриан Блаау</title>
    <ns>0</ns>
    <id>568608</id>
    <revision>
      <id>3608873</id>
      <parentid>3598838</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2714" sha1="mbl0vqqeqh4nivhr0nlaoa2po6rm47f" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Андриан Блаау'''- Нидерланды астрономы.

== Өмірбаяны ==
1914 жылы Амстердамда туып, 1938 жылы. Лейден университетін аяқтады. 1938-1945 жылдар аралығында  Я. К. Каптейн атындағы Гронинген университетініӊ астрономиялық лабораториясында, 1945-1948 жылдары Лейден обсерваториясында жұмыс жасап, 1948-1953 жылдары Лейден университетінде астрономиядан білім берді. 1953-1957 жылдары Чикаго университетінде және Америка Құрама Штаттарындағы Йерк обсерваториясында қызмет атқарды. 1958-1968 жылдары Каптейн атындағы астрономиялық лабораторияның директоры қызметін атқарды. Ал, 1968-1970 жылдары Гронингендік универтитет профессоры. 1970-1974 жылдары Европалық оңтүстік обсерваториясының бас директоры болды.

== Ғылым==
Негізгі еңбектері жұлдыздарды, соның ішінде айнымалы жұлдыздарды зерттеуге бағытталған. Сонымен қатар Андриан Блаау жұлдыздар шоғырының басты характеристикаларын, галактикалардың жасын, кинематикалық ерекшеліктерін, химиялық құрамын зерттеумен айналысқан.
1948 жылы американдық астроном Отто Струвемен біріге отырып, блажко әсерінің толық циклі кезіндегі RR Лира айнымалысының спектральді өзгерісін егжей-тегжейлі зерттеді.
1953 жылы әріптестерімен бірге β Цефей типіндегі айнымалылардың кезеңдері мен жарықтылығы арасында белгілі бір байланыс орнатты.
1952-1956 жылдары  Андриан Блаау О ассоциасиясы қатарындағы жұлдыздардың тұрақсыздық пен ыдырау кезіндегі әрекеттерін зерттеді.

[[Санат:Астрономдар]]</text>
      <sha1>mbl0vqqeqh4nivhr0nlaoa2po6rm47f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>LP (әнші)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>570639</id>
    <revision>
      <id>3608866</id>
      <parentid>3259661</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5662" sha1="jp9nhk2nz5t7f418mtsy1n4tshs1m24" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = LP
 |Атауы                = {{lang-en|Laura «LP» Pergolizzi}}
 |Сурет                =  LP WTMD LHCollins sms 06062014.jpg
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі = Лаура Перголицци
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 18.03.1981
 |Туған жері         = {{туғанжері|Нью-Йорк|Нью-Йоркте}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 1998 — қазіргі уақыт
 |Мемлекет             = {{Байрақ|АҚШ}}
 |Мамандықтары         = {{әнші|АҚШ}}
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = [[гитара]], [[укулеле]]
 |Жанрлары             = [[альтернативті рок]], [[инди-рок]], [[поп-рок]], [[инди-поп]]
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = [[Warner Bros. Records]]
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = {{URL|iamlp.com}}
}}
'''Лаура Перголицци''' ({{lang-en|Laura Pergolizzi}}; [[18 наурыз]], [[1981 жыл|1981]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — '''LP''' лақап атымен танымал америкалық әнші, автор-орындаушы. [[Рианна]], [[Кристина Агилера]], [[Рита Ора]], [[Backstreet Boys]], [[Шер]], [[Джо Уолш]], [[Шер Ллойд]], [[Элла Хендерсон]], [[The Veronicas]] сияқты көптеген орындаушылардың әндерінің авторы&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.billboard.com/music/pop/lp-forever-for-now-laura-pergolizzi-6106473/ |title=LP focuses on LP with First Album in a Decade |date=2014-06-03 |work=[[Billboard]] |last=Graff |first=Gary |access-date=2016-08-08 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329222855/https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6106473/lp-forever-for-now-laura-pergolizzi |deadlink=no|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;&gt;[https://www.allmusic.com/artist/lp-mn0002894200#biography Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160720203916/http://www.allmusic.com/artist/lp-mn0002894200/biography |date=2016-07-20 }}. allmusic.com&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rollingstone&quot;&gt;[https://www.rollingstone.com/music/news/l-p-goes-into-the-wild-20120407 L.P. Goes 'Into The Wild'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912191843/https://www.rollingstone.com/music/news/l-p-goes-into-the-wild-20120407 |date=2017-09-12 }}. rollingstone.com&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;billboardbiography&quot;&gt;[http://www.billboard.com/artist/276756/lp/biography Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009202509/http://www.billboard.com/artist/276756/lp/biography |date=2016-10-09 }}. billboard.com&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
[[1981 жыл|1981]] жылы туылған. [[1996 жыл|1996]] жылы Walt Whitman High School-ды бітіріп, Нью-Йоркқа көшіп, сонда «LP» лақабатына ие болды. Анасы неаполитандық болса, әкесі жартылай сицилияндық, жартылай ирландық. [[2010 жыл|2010]] жылы Лос-Анджелеске көшті. Өзінің алғашқы танылуын [[2010 жыл|2010]] жылының 12-қарашасында шыққан Рианнаның бесінші Loud атты альбомының «Cheers (Drink to That)» әніне авторлас болып көрсетті. Рианна өзінің сұхбатында бұл ән оның ең сүйікті әндерінің бірі екенін айтып кеткен. Сондай-ақ, Лаура Кристина Агилера орындайтын &quot;Beautiful People&quot; әнінің авторы. Лаураның айтуы бойынша, бұл трек тура Николь Шерзингердің үйінде жазылған. Лаура [[Backstreet Boys]], The Veronicas топтарымен, тіпті Шермен де шартқа отырған.  

2012 жылы ол Martin Guitar Ambassador бойынша таңдалған алғашқы әйел атанған. Дәл сол жылы мамыр айында [[Vogue]] журналының аптасында орындаушы болған.

2016 жылы шілде айында «Lost on you» әнін Римдегі «Coca Cola Summer Festival 2016» сахнасында сәтті орындап шықты. Chuck David Willis бейне клиптің режиссеры болды. Бұл сингл [[Франция]], [[Бельгия]], [[Польша]], [[Грекия]] елдерінің хит-парадтарында 1-орынды иеленді. Лаураның айтуы бойынша, бұл композиция бір-бірімен қарым-қатынасы біткен құрбысына арналған.

== Дискография ==
* 2001 — ''Heart-Shaped Scar''
* 2004 — ''Suburban Sprawl &amp; Alcohol''
* 2014 — ''Forever for Now''
* 2016 — ''Lost on You''
* 2018 — ''Heart to Mouth''
* 2021 — ''Churches''
* 2023 — ''Love Lines''

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}</text>
      <sha1>jp9nhk2nz5t7f418mtsy1n4tshs1m24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Помпоний Амальтео</title>
    <ns>0</ns>
    <id>571678</id>
    <revision>
      <id>3608692</id>
      <parentid>2507663</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3670" sha1="2xsmde3pre0zfpg1jnkmxl03g8f73cw" xml:space="preserve">{{Суретші
 |есімі            = Помпоний Амальтео
 |шынайы есімі     = Pomponio Amalteo
 |суреті           = 
 |сурет ені        = 
 |сурет атауы      = 
 |туған кездегі есімі      = 
 |туған күні     = 1505
 |туған жері     = Италия
 |қайтыс болған күні      = 09.03.1588
 |қайтыс болған жері      = Италия
 |шыққан жері      = 
 |азаматтығы       = 
 |жанры            = 
 |мектебі          = 
 |өнер ағымы       = 
 |атақты қолөнерлері      = 
 |марапаттаушылары        = 
 |ықпалын тигізу          = 
 |ықпалы әсер етті        = 
 |марапаттары             = 
 |сайты            = 
 |Commons          = 
}}
'''Помпоний (Помпонио) Амальтео''' ({{lang-en|Pomponio Amalteo}}; 1505—1588) — [[16 ғасыр|XVI ғасырдың]] әйгілі итальяндық суретші. 

== Өмірбаяны ==
БЕЭС-не сенсек, Помпоний Амальтео [[Сан-Вито-аль-Тальяменто]] қаласында (басқа деректер бойынша, [[Мотта-ди-Ливенца]] қаласында) [[1505 жыл]]ы дүниеге келді. 

Амальтео сурет салуға Джованни Антонио Порденоннан ([[Италиян тілі|итал]]. ''Il Pordenone''; [[1484 жыл|1484]]—[[1539 жыл|1539]]) үйренген. Ол оның қызына үйленген және оның сурет салуына, әсіресе, фресканың шебер орындауына барынша еліктеген. 

[[1533 жыл]]ы [[Сан-Вито-аль-Тальяменто|Сан-Вито-аль-Тальяментода]] Амальтео собордың әулиелерінің фигурасын салды. Көбісінің ойынша, оған [[Тициан|Тицианның]] стилі әсер еткен. Кейінірек, Помпоний Амальтео Ценеда ратушында «Сузаннаның тарихы», «Соломонның соты» және басқа да жұмыстарды салды. [[1536 жыл|1536 жылдан]] ол қайтадан [[Сан-Вито-аль-Тальяменто]] қаласында өмірінің соңына дейін жұмыс істейді. Санта-Марии-де-Баттути атты христиандық шіркеуде хорды және көптеген інжіл суреттері бар күмбезді бояйды. Оның басқа жұмыстары [[Продолон|Продолонда]], [[Удине|Удинде]], [[Казарзе|Казарзеде]] және [[Вальвазоне|Вальвазонда]] орналасқан. Қазіргі заманның бейнелеу өнерінің негізін қалаушы [[Джорджо Вазари]] оның жұмыстарын тым жоғары бағалады. 

Помпоний Амальтео [[1588 жыл|1588 жылдың]] (БЕЭС ақпараты бойынша, [[1584 жыл|1584 жылы]]) [[9 наурыз|9 наурызында]] [[Сан-Вито-аль-Тальяменто]] қаласында қайтыс болды.

== Отбасы ==
Помпонийдің ағасы миниатюрлы кескіндемемен, ал қызы Квинтилия сурет салу және мүсіндерді жасаумен айналысты.

[[Санат:Италия суретшілері]]</text>
      <sha1>2xsmde3pre0zfpg1jnkmxl03g8f73cw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарли Пут</title>
    <ns>0</ns>
    <id>572734</id>
    <revision>
      <id>3608645</id>
      <parentid>3537065</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4869" sha1="d1l1lp5p373r6cp0osiskfl07rx3jhs" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Кіші Чарльз Отто «Чарли» Пут''' (ағылшынша ''Charles Otto Puth Jr.'', 1991 жылы, 2 желтоқсанда туылған) – Америкалық әнші, композитор және рекордтық продюссер. Негізінен ол  YouTube сайтында жариялаған әндері және өлеңдердің кавер нұсқалары арқылы танымалдылығын арттырған. 
Пут Меган Трейнормен бірге жазылған «Marvie Gaye» әнінен соң өте қатты таныла бастаған. Өлең көптеген елдерде алғашқы орындардың бірін алып тұрды. Мысалы, Австралия, Жаңа Зеландия, Ирландия және Ұлыбритания.  АҚШта бұл композиция «Ыстық жүздіктің» 21-ші сатысына дейін көтерілген. Чарли сонымен қатар «See You Again» атты Уизом Халиф орындайтын хит әннің авторы. Сингл «Форсаж7» фильмінің ресми саундтрегі болып табылды және 2013 жылы қарашада жол апатынан қаза болған Пол Уоркердің құрметіне арналды.
{{Музыкант
 |Есімі              = Чарли Пут
 |Атауы          = Charlie Puth
 |Сурет             = Charlie_Puth.jpg
 |Сурет ені      = 250px
 |Сурет тақырыбы    = Сан-Францискода наурыз айында өткен концертте
 |Фон              = 
 |Туған кездегі есімі = Кіші Чарльз Отто Пут
 |Толық аты       = Кіші Чарльз Отто Пут
 |Туған күні    = 2 желтоқсан 1991жыл  (25 жаста)
 |Туған жері   = Рамсон, [[АҚШ]]
 |Мемлекет           = {{USA}}
 |Мамандықтары        = {{әнші|АҚШ}},  [[продюсер]], [[композитор]], [[дауыс жазушы]]
 |Аспаптары      = пианино,гитара
 |Жанрлары            = [[поп]], [[R&amp;B]]
 |Лейблдері           = eleveneleven (2011–2012),Artist Partners Group (2015),Atlantic Records (2015)
}}

== Өмірбаяны ==
Чарли Пут 1991 жылы 2 желтоқсанда Ромсонда туылған. Анасы Дебр ән сабағының мұғалімі, еврей. Әкесі Чарльз жылжымайтын мүліктің құрылысшысы әрі агенті болып табылады, ұлты- неміс. Осыған қоса оның кіші інісі мен қарындасы бар – Стефон және Микаэла. 
Оның 4 жасында анасы Путтың музыкаға деген икемдігін байқап, пианино тартуға үйреткен. Ал 10 жасында джаз стилін меңгеруді бастаған. Алтыншы сыныпта оқып жүргенде «Have a Merry Charlie Christmas» атты алғашқы өзінің жазып шыққан әнжинағын сатты. Осы әнжинақтан ол 600$ тапқан. 2013 жылы Беркли музыкалық колледжін тәмәмдаған.

== Карьера ==
2009 жылы қыркүйек айында YouTube сайтында «Charlies Vlogs» атты арнасын ашқан. 2010 жылы «These Are My Sexy Shades»атты алғаш бейнебаянын жариялады. 10 желтоқсанда алғашқыкіші-әнжинағын шығарды. 2011 жылы «Can You Sing?» атты онлайн-жарыста ПЕрис Хилтонның қолдауымен «Someone like You» әнінің кавер нұсқасын орындап жеңіп шыққан болатын. 23 қазанда 2013 жылы Чарли тағы да «Ego» атты кіші-әнжинағын шығарды. 2014 жылы «L.U.V.» атты промо-синглын жариялыды.
1 мамыр күні 2015 жылы үшінші кіші-әнжинағын шығарды. Ол «Some Type of Love» деп аталды. Пут көптеген әншілермен бірлесе жұмыс жасап жүр. 
== Дискография ==
* Nine Track Mind (2016)
* Some Type of Love (2015)
* The Otto Tunes (2010)
* Ego (2013)
== Концерттік турлар ==
* Nine Track Mind Tour (2016)
* Don’t Talk Tour (2016)
&lt;ref&gt;charlieputh.com —Чарли Путтың ресми сайты&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>d1l1lp5p373r6cp0osiskfl07rx3jhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анвар Шыңғысұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>575269</id>
    <revision>
      <id>3608684</id>
      <parentid>3432209</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5887" sha1="sv2laigm6t0k9e7zoodsj5lqxwrbmtg" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі = Анвар Шыңғысұлы
 |Шынайы есімі = 
 |Сурет =Enver Chingizoğlu.JPG
 |Сурет ені =300px
 |Сурет атауы  = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Туған күні = 10.05.1962
 |Туған жері =
 |Мансабы =  AzTV Бас редакторының орынбасары
 |Азаматтығы = {{AZE}}
 |Ұлты = [[әзербайжандар|əзірбайжанлы]]
 |Қайтыс болған күні = 
 |Қайтыс болған жері = 
 |Әкесі = 
 |Анасы = 
 |Жұбайы = 
 |Балалары = 
 |Марапаттары = 
 |Сайты = 
 |Басқалары = 
 |Commons = 
}}

'''Анвар Шыңғысұлы''' (10.05.[[1962 жыл]], [[Жебірейіл ауданы]], [[Әзірбайжан]]) — əзірбайжан ғалым-этнограф, тюрколог, публицист. Әзірбайжан Журналистер одағының мүшесі.

== Өмірбаяны ==
[[1962]] жылы 10 mамырта [[Әзірбайжан]]ның [[Жебірейіл ауданы]]ның [[Худоярлы]] ауылында дүниеге келді. 1977-1980 жылдары Баку кәсіптік-тех. училищесінің оқытушысы. 1980-82 жылдары [[Хабаровск]] қаласында әскери міндетін атқарып қайтады. [[1990]] жылы журналистика мамандығы бойынша [[Баку мемлекеттік университеті]]н тамамдады. «Араз» газетінің тілшісі (1990-1993). 1994 жылдың 27 тамызынан «AzTV» Ұлттық телеарнасының Бас редакторының орынбасары.

“Сой” баспасының бас редакторы.

Ол əзірбайжан халқының өмірі мен тұрмысы, әдет-ғұрпы жайында ғылыми еңбектер жазды.

&quot;Қарабақ хандығы&quot; (2008), &quot;Қарадақ хандығы&quot; (2011), &quot;Сараб хандығы&quot; (2013), &quot;Урмия хандығы&quot; (2013), &quot;Марага хандығы&quot; (2013), &quot;Ардабил хандығы&quot; (2014), &quot;Зенжан хандығы&quot; (2015), &quot;Халхал хандығы&quot; (2016) кітаптарының авторы.

== Еңбектері ==

* «Əфшарлар», «[[Хуршидбану Натаван]]», «Навваб» деректі фильмдерінің авторы.
* Қажарлар ва Қажар ауылы, Баку, &quot;Шуша&quot;, 2008, 368 с. 
* Дипломатия Каджарского Ирана, Баку, &quot;Мутарджим&quot;, 2014. — 240 с. — ISBN 978-9952-28-200-9.
* Казахи (историко-этнографическое исследование). Баку: изд-во &quot;Мутарджим&quot;, 2017. — 200 с. — ISBN 978-9952-28-344-0
* Мехмандаровы, Известия АИРО, Выпуск 3. Баку, 2002.с. 42-49;
* Калабековы, Известия АИРО, Выпуск 4. Баку, 2003. с. 7-16;
* Потомки Бехбудали-ага // Известия Азербайджанского историко-родословного общества. Выпуск 5. Баку, 2004. С. 18—29;
* Потомки Абульфат-хана Карабахского // Известия Азербайджанского историко-родословного общества. Вып. 6. Баку, 2007. С. 55—70;
* Эриванские ханы: Род и потомство,  Известия АИРО, выпуск 6,Баку,  2007. С.71-77; 
* Велибековы:поколенная Родословная роспись, Известия АИРО, выпуск 7,Баку, 2010. ст.57-63;
* Потомки Мухаммед Касим-ага // Известия Азербайджанского историко-родословного общества. Выпуск 7. Баку, 2004. С.48-56;
* Агаевы и Алиевы: потомки Али аги Амир оглу, Известия АИРО, выпуск 8,Баку, 2012, ст. 61-71;
* Ахундовы, &quot;Генеалогия народов Кавказа. Традиции и современность&quot;. Владикавказ. 2010. ст.271-287;
* Нариманбековы, Известия АИРО, выпуск 8, Баку,2012. ст. 72-77;
* Мукаддамы:Марагинские ханы, Известия АИРО, выпуск 9, Баку,2014. ст. 66-76;
* Ахвердиевы, Известия АИРО, выпуск 9, Баку,2014. ст. 77-82;
* Конституционная революция в Иранского историографии, Известия Педагогического Университета, Баку, 2014, №1, с.169-174;
* Кирманские афшары: Их истории и некоторые этнографические особенности, Археология и этнография Азербайджана, 2014,№2, с.191-196;

{{commons|Category:Ənvər Çingizoğlu}}

[[Санат:10 мамырда туғандар]]
[[Санат:Жебірейіл ауданында туғандар]]
[[Санат:Әзірбайжан шежірешілері]]
[[Санат:Әзірбайжан көркемсөзшілері]]
[[Санат:Әзербайжан журналистері]]
[[Санат:Журнал редакторлары]]
[[Санат:Әзірбайжан этнографтары]]
[[Санат:XX ғасыр этнографтары]]
[[Санат:XXI ғасыр этнографтары]]
[[Санат:Әзірбайжан өлкетанушылары]]
[[Санат:Тарихи оқулықтар авторлары]]
[[Санат:Баку мемлекеттік университеті түлектері]]</text>
      <sha1>sv2laigm6t0k9e7zoodsj5lqxwrbmtg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Билли Кэтрин Лурд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>579186</id>
    <revision>
      <id>3608668</id>
      <parentid>2742387</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3658" sha1="q3p00ie6i7vpy9kmkgxkr3mu3cr5t9p" xml:space="preserve">{{Кинематограф|есімі=Билли Кэтрин Лурд|қайтыс болған жері=|imdb_id=|марапаттары=|киностудия=|бағыты=|белсенді жылдары=2015 - қазіргі уақытта жалғасуда|азаматтығы={{USA}}|мамандығы={{актриса|АҚШ|АҚШ кинематографы}}|қайтыс болған күні=|шынайы есімі={{lang-en|Billie Lourd}}|туған жері=[[Лос Анжелес]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]|туған күні=17.07.1992|туған кездегі есімі=|сурет атауы=|сурет ені=|сурет=Billie Lourd by Gage Skidmore.jpg|сайты=}}
'''Билли Кэтрин Лурд''' ({{lang-en|Billie Catherine Lourd}})  (17.07.1992, [[Лос Анжелес]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – американдық [[актриса]]. «Айқай патшайымдары» атты телесериалда Шанель №3 рөлімен танымал атанды.

== Өмірбаяны ==
Лурд [[1992 жыл|1992]] жылы 17-шілдеде [[Лос Анжелес]]&lt;nowiki/&gt;те, [[Калифорния]]&lt;nowiki/&gt;да [[Кэрри Фишер]] атты актриса мен агент Брайан Лурдтың отбасында дүниеге келген. Сондай-ақ, ол [[актриса]] Дебби Рейнольдс пен әнші Эдди Фишердің немересі; Тод Фишер, Джоэли Фишер және Триш Ли Фишердің жиені болып табылады.

Дін мен психологияны оқып, [[2014 жыл|2014]] жылы [[Нью-Йорк]] университетін аяқтаған.

== Мансабы ==
[[2015 жыл|2015]] жылы көрсетілген «[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Күштің оянуы]]&lt;nowiki/&gt;» атты фильмінде Лурд Конникс лейтенанттың рөлін сомдап шықты.

2015 жылы ақпан айында «Айқай патшайымдары» атты телесериалдың түсіріліміне қатысты. Оның кейіпкері – бай мұрагер, Уоллес университетінің студенті – Шанель №3. Ол кейіпкер әрдайым үлбір құлаққабын киіп жүреді. Лурд телесериалдың екінші маусымының түсіріліміне де қатысты.

[[2017 жыл|2017]] жылы «Миллиардерлер клубы» атты фильмінің түсіріліміне қатысты. «Айқай патшайымдары» фильміне түскен [[Эмма Робертс]] актриса «Миллиардерлер клубының» актерлік құрамына кірді.

Лурд 2017 жылы «Американдық қорқынышты әңгімелер» телесериалының 7- маусымына қатысты.

== Фильмография ==
«Айқай патшайымдары» (2015-2016) – Шанель №3;

«[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Күштің оянуы]]&lt;nowiki/&gt;» (2015) – лейтенант Конникс;

«Миллиардерлер клубы» (2017) – Розанна Тикпурт;

«Жұлдызды соғыстар. Эпизод VIII» (2017) - лейтенант Конникс;

«Американдық қорқынышты әңгімелер» (2017). 

{{Stub}}</text>
      <sha1>q3p00ie6i7vpy9kmkgxkr3mu3cr5t9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хосеп Гвардиола</title>
    <ns>0</ns>
    <id>598466</id>
    <revision>
      <id>3608840</id>
      <parentid>3607610</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:2023-10-04_Fußball,_Männer,_UEFA_Champions_League,_RB_Leipzig_-_Manchester_City_FC_1DX_2797_(cropped).jpg]]» деген «[[:File:Josep_Guardiola_2023-10-04_Fußball,_Männer,_UEFA_Champions_League,_RB_Leipzig_-_Manchester_City_FC_1DX_2797_(cropped).jpg]</comment>
      <origin>3608840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11276" sha1="hlemgh3nkm2g1hvtc1xydmv7aw30c0f" xml:space="preserve">{{Футболшы
 | есімі                         = Хосеп Гвардиола
 | сурет                =Josep Guardiola 2023-10-04 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Manchester City FC 1DX 2797 (cropped).jpg
 | сурет ені                   = 240px
 | атауы        = 
 | толық аты                  = Хосеп Гвардиола-и-Сала
 | туған күні               = 18.01.1971
 | туған жері              = Санпедор, [[Барселона (провинция)|Барселона]], [[Испания]]
 | азаматтығы                = {{байрақ|Испания}}
 | бойы                        = 180
 | салмағы                         = 77
 | позиция                     = жартылай қорғаушы
 | қазіргі клуб               = {{flagicon|Англия}} [[Манчестер Сити]] 
 | міндеті                   = Жаттықтырушы
| жастар клубы = {{футбол карьерасы
 |1983—1990|{{flagicon|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|}}
| клубтары = {{футбол карьерасы
 |1990—2001|{{flagicon|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|384 (11)
 |1990—1992|{{flagicon|Испания}} [[Барселона Б]]|59 (15)
 |2001—2002|{{flagicon|Италия}} [[Брешиа (футбол клубы)|Брешиа]]|11 (2)
 |2002—2003| {{flagicon|Италия}} [[Рома (футбол клубы)|Рома]]|4 (0)
 |2003|{{flagicon|Италия}} [[Брешиа (футбол клубы)|Брешиа]]|13 (1)
 |2003—2005|{{flagicon|Катар}} [[Әл-Ахли (футбол клубы, Доһа)|Аль-Ахли (Доха)]]|18 (2)
 |2006|{{flagicon|Мексика}} [[Дорадос де Синалоа]]|10 (1)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
 |1991|{{flagicon|Испания}} Испания-21|2 (0)
 |1991—1992|{{flagicon|Испания}} Испания (олимп.)|12 (6)
 |1992—2001|{{flagicon|Испания}} Испания|47 (18)
 |1995—2005|{{flagicon|Каталония}} Каталония|7 (3)}}
|бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
 |2007—2008|{{flagicon|Испания}} [[Барселона Б]]|
 |2008—2012|{{flagicon|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|
 |2013—2016|{{flagicon|Германия}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]|
 |2016—2027|{{flagicon|Англия}} [[Манчестер Сити]]|}}
}}
'''Хосеп (Пеп) Гвардиола и Сала''' ([[Каталан тілі|кат]]. ''Josep Guardiola i Sala;'' [[18 қаңтар]], [[1971 жыл|1971]], [[Каталония]], [[Испания]]) — испаниялық футболшы, бапкер. &quot;Барселонаның&quot; футболшысы мен бапкері ретінде көпке белгілі тұлға. Қазір &quot;[[Манчестер Сити]]&quot; клубының бас бапкері. Ол тірек жартылай қорғаушы позициясында өнер көрсетті. Ол өзінің мансабының көп бөлігін Барселонада өткізіп, 1992 жылы бірінші Еуропа Кубогын және 1991-1994 жылдар аралығында Испанияның төрт титулын жеңіп алған Йохан Кройфтың &quot;Арман командасының&quot; бір бөлігі болды. Кейіннен ол 1997 жылдан бастап 2001 жылы клубтан кеткенге дейін команда капитаны болды. Содан кейін Гвардиола итальяндық &quot;Брешия&quot; және &quot;Рома&quot;, катарлық &quot;Аль-Ахли&quot; және мексикалық &quot;Дорадос де Синалоа&quot;клубтарында ойнады. Испания құрамасында ол 47 рет ойнады, 1994 жылғы әлем чемпионатына, сондай-ақ Еуро-2000-ға қатысты. Ол сондай-ақ Каталония құрамасында жолдастық кездесулерде ойнады. Ойыншы ретінде Гвардиола-Испанияның алты дүркін чемпионы, Испания Кубогының екі дүркін иегері, Испания суперкубогының төрт дүркін иегері, Еуропа чемпиондары Кубогының жеңімпазы, УЕФА Кубогы мен Суперкубогының иегері, ұлттық құрамамен Олимпиада чемпионы атанды.

2007 жылы &quot;Барселона в&quot;командасын басқарып, жаттықтырушылық мансабын бастады. Бірінші маусымда клуб төртінші дивизионның бірінші қатарына көтеріліп, үшінші орынға көтерілді [9]. 2008[10] жылдан 2012 жылға дейін[11] Гвардиола &quot;каталондықтардың&quot;негізгі құрамының жаттықтырушысы болды. Бірінші команданың жаттықтырушысы ретіндегі алғашқы маусымында ол Барселонаны чемпионатта, Испания Кубогында және УЕФА Чемпиондар Лигасында жеңіске жетелеп, осы турнирде жеңіске жеткен ең жас жаттықтырушы болды. 2011 жылы, Гвардиола клубты Ла Лига мен Чемпиондар Лигасында тағы бір дубльге апарғаннан кейін, ол Каталония парламентінің Алтын медалімен марапатталды[12]. 2009[13] және 2011[14] жылдары Гвардиола әлемдегі ең жақсы клуб жаттықтырушысы болды. Осы уақыт ішінде Хосептің басшылығымен Барселона үш рет Испания чемпионаты мен Суперкубогын, екі рет Испания кубогын, 2 Чемпиондар лигасын, УЕФА Суперкубогын және Клубтық Әлем чемпионатын жеңіп алды.

==Өмірбаяны==
Ұзақ жылдар бойы &quot;Барселона&quot; сапында ойнады. Кәсіпқой бапкерлік карьерасын да осы клубтың екінші командасынан бастап, 2008-12 жылдары &quot;Барселонаның&quot; негізгі клубын жаттықтырып, мүмкін болған жүлденің барлығын жеңіп алды. Кейін [[Бавария (футбол клубы)|&quot;Бавария&quot;]], &quot;[[Манчестер Сити]]&quot; клубтарын жаттықтырды.
 
&quot;Барселона&quot; тарихындағы ең табысты бапкер. Футбошы ретінде де, бапкер ретінде де [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]н ұтып алған әлемдегі алты спортшының бірі. 

Ұлттық құрама сапында тоғыз жыл ойнап, 1994, 1998 жылғы әлем чемпионаттарына, 1996, 2000 жылғы Еуропа чемпионаттарына қатысты. 

==Жетістіктері==

=== Ойыншы ===
'''«Барселона» сапында'''
*Испания чемпионы (6): 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1993/94, 1997/98, 1998/99
*Испания кубогы (2): 1996/97, 1997/98
*Испания суперкубогы (4): 1992, 1993, 1995, 1997
*УЕФА Чемпиондар КУбогы: 1991/92
*Куок иелерінің Кубогы: 1996/97
*УЕФА Суперкубогы (2): 1992, 1997

'''Құрама сапында'''
*Олимпиада чемпионы 1992

=== Бапкер ===
'''&quot;Барселона&quot; бапкері ретінде'''
*Испания чемпионы(3): 2008/09, 2009/10, 2010/11
*Испания кубогы (2): 2008/09, 2011/12
*Испания суперкубогы (3): 2009, 2010, 2011
*УЕФА Чемпиондар Лигасы (2): 2008/09, 2010/11
*УЕФА Сперкубогы (2): 2009, 2011
*Клубтар әлем чемпионаты (2): 2009, 2011

'''&quot;Бавария&quot; бапкері ретінде'''
*Германия чемпионы (3): 2013/14, 2014/15, 2015/16
*Германия кубогы (2): 2013/14, 2015/16
*УЕФА Суперкубогы: 2013
*Клубтар әлем чемпионаты: 2013

'''&quot;Манчестер Сити&quot; бапкері ретінде'''
*Футбол Лигасының кубогы: 2017/18, 2018/19, 2019/20
** Англия чемпионы ('''2'''): 2017/18, 2018/19
** Англия кубогы: 2018/19
** Суперкубок: 2018, 2019

== Бапкерлік статистикасы ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Команда
!rowspan=&quot;2&quot;|Бастады
!rowspan=&quot;2&quot;|Аяқтады
!colspan=&quot;5&quot;|Нәтиже
|-
!О!!Ж!!Т!!Ұ!!П %
|-
|align=left|{{Flagicon|Испания}} [[Барселона Б]]
|align=left|1 маусым 2007
|align=left|25 мамыр 2008
|38||25||8||5||65.78
|-
|align=left|{{Flagicon|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]
|align=left|19 шілде 2008
|align=left|26 мамыр 2012
|247||179||47||21||72.46
|-
|align=left|{{Flagicon|Германия}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария (Мюнхен)]]
|align=left|1 шілде 2013
|align=left|30 маусым 2016
|161||124||16||21||77.01
|-
|align=left|{{Flagicon|Англия}} [[Манчестер Сити]]
|align=left|1 шілде 2016
|align=left|30 June 2027
|228||165||30||33||72.37
|-
! colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;middle&quot; |Барлығы
!678!!496!!102!!80||73.16
|}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Манчестер Сити ФК құрамы}}

[[Санат:18 қаңтарда туғандар]]
[[Санат:Испания футболшылары]]
[[Санат:Испания футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Барселона ФК ойыншылары]]
[[Санат:Рома ФК ойыншылары]]
[[Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Барселона ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Бавария ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Манчестер Сити ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Брешиа ФК ойыншылары]]
[[Санат:Әл-Ахли Доһа ФК ойыншылары]]
[[Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:Испания Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]]</text>
      <sha1>hlemgh3nkm2g1hvtc1xydmv7aw30c0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>XXXTentacion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>602057</id>
    <revision>
      <id>3608869</id>
      <parentid>3599262</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3608869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6138" sha1="7eemsyz1rjuipnph99gidmbhlve7wc9" xml:space="preserve">{{Музыкант|Есімі=Джасей Дуэйн Онфрой|Атауы=XXXTentacion|Сурет=Xxxtentacion (cropped).jpg|Сурет ені=|Сурет тақырыбы=|Фон=|Туған кездегі есімі=Jahseh Dwayne Onfroy|Толық аты=|Туған күні=23.01.1998|Қайтыс болған күні=18.06.2018 |Қайтыс болған жері=  |Туған жері=[[Помпано-Бич]], [[Флорида]], [[АҚШ]]|Белсенділік жылдары=2013-2018|Мемлекет={{USA}}|Мамандықтары=|Дауыс түрі=|Аспаптары=|Жанрлары=[[хип-хоп]],
[[рэп-рок]] ,
[[R&amp;B]]|Лақап аттары=XXXTentacion, Young Dagger Dick|Ұжымдары=|Қызметтес болған=[[Denzel Curry]] • [[Robb Banks]] • [[Trippie Redd]] • [[Ski Mask the Slump God]]|Лейблдері=[[Empire Distribution]] • [[Bad Vibes Forever]] • [[Members only]] • [[1465music]]|Марапаттары=|Сайты=http://xxxtentacion.mp3hq.org/}}
'''Джасей Дуэйн Онфрой''' ([[Ағылшын тілі|ағылш]]. ''Jahseh Dwayne Onfroy''; 23 қаңтар 1998, [[Помпано-Бич]], [[Флорида]], [[АҚШ]] — 18 маусым 2018, [[Дирфилд-Бич]], [[Флорида]], [[АҚШ]]), көбінесе өзінің '''XXXTentacion''' (орындаушыдан tentación — азғыру; «XXX» приставкасы әншінің порнографияға құмарлығынан алынды&lt;ref&gt;https://genius.com/11351341&lt;/ref&gt;) лақап атымен танымал американдық рэпер.

Онфройдың [[17 xxxtentacion|17]] деп аталған алғаш альбомы 2017 жылы 25 тамызда шығып&lt;ref&gt;https://itunes.apple.com/gb/album/17/id1274653476&lt;/ref&gt;, [[Billboard 200]] тізімінде 2-ші орын иеленді&lt;ref&gt;https://www.rollingstone.com/music/news/on-the-charts-lil-uzi-vert-xxxtentacion-take-top-two-spots-w501076 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209072602/http://www.rollingstone.com/music/news/on-the-charts-lil-uzi-vert-xxxtentacion-take-top-two-spots-w501076 |date=2017-12-09 }}&lt;/ref&gt;. Басылымның қолдауы ретінде шыққан сингл, «[[Jocelyn Flores|Jocelyn Flores»]], [[Billboard Hot 100]] тізімінде 31-ші орында&lt;ref&gt;https://www.billboard.com/music/xxxtentacion/chart-history/hot-100/song/1043196&lt;/ref&gt;. 27 наурыз 2018 жылы [[? xxxtentacion|?]] альбомындағы [[«SAD!»]] композициясы «[[Havana|Havana»]] және «[[Freaky Friday|Freaky Friday»]] сияқты шығармаларды озып, 19-шы жолдан 7-ші позицияға көтерілді&lt;ref&gt;https://www.billboard.com/music/xxxtentacion&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==
Джасей Дуэйн Онфрой 1998 жылы 23 қаңтарда [[Plantation]], Флорида штатында туды. Отбасында ата-анасы Дуэйн Рикардо Онфрой мен Клеопатра Фриман және үш әпке мен ағалары бар. Онфрой анасының қаржы жағдайына байланысты негізінде әжесінен Помпано-Бич, Флорида штаты және [[Лаудерхил]], Флорида штатында тәрбие алған. Онфрой сириялық, египеттік, индиялық, неміс, ямайкалық және итальяндық ата-тегіне ие. Алты жасында Онфрой анасына бас салған адамды ұрып, әжесімен тұруға мәжбүр болғаннан бұрын жастарға арналған бағдарламаға енді.

Джасейдің музыкаға құштарлығы тәтесі оны мектепшілік хорға, ал кейін шіркеулік хорға қатысуды сендіргеннен соң оянды. Басқа оқушыны ұрған үшін оны тез арада мектептік хордан шығарды. Одан кейін бірнеше төбелес үшін орта мектептен қуылды. Нәтижесінде ол алты айдан көп уақытқа Шеридан үйіне анасының ынтасымен қосылды. Сол кезде ол nu-metal, рэп және хард-рокпен қызығып, фортепиано мен гитара үйренуге тырысты.

Джасей Пайпер жоғарғы мектебінде 10-шы сыныпқа дейін оқыды. Осы кезеңде ол өзің «бейбақ» деп атады. Бұның себебі - Джасейдің өзінің танымал болғанына және төбелестерге жиі қатысуына қарамастан тыныш болғаны. Ол білекті жігіт болған жоқ және орта мектепте оқу ол үшін қиын болып, жиі басыңқы жүргендігін айтты.

[[2018 жыл]]дың [[18 маусым]]ы Онфрой [[Майами]]дегі мотосалонынан шығып кетіп, белгісіз адамның қолынан оқ құшқан. Жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізілген Онфрой комаға түсіп, есін жимастан жан тапсырған.

== Дискография ==
'''Студиялық альбомдар'''
* 17 (2017)
* ? (2018)

'''Микстейптер'''
* I need Jesus (2017)
* Revenge (2017)

'''EP'''
* The Fall (2014)
* Ice Hotel (2014)
* ItWasntEnough (2016)
* Willy Wonka Was a Child Murderer (2016)
* A Ghetto Christmas Carol! (2017)

'''Бірлескен альбомдар'''
* Members Only, Vol. 1 (Ski Mask The Slump God-пен бірлесу) (2015)
* Members Only, Vol. 2 (Members Only-мен бірлесу) (2015)
* Members Only, Vol. 3 (Members Only-мен бірлесу) (2017)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:АҚШ рэперлері]]</text>
      <sha1>7eemsyz1rjuipnph99gidmbhlve7wc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Стоунз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>604395</id>
    <revision>
      <id>3608744</id>
      <parentid>3437194</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T19:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31086-24</username>
        <id>181665</id>
      </contributor>
      <origin>3608744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4826" sha1="ch536771t4x9tbfo0xlknxej1ujl56c" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |есімі                        = Джон Стоунз
 |толық аты                 = 
 |сурет                 = 
 |сурет ені                      = 
 |туған күні=28.05.1994
|туған жері           = Барнсли, [[Англия]]
 |азаматтығы                = {{Flagicon|Англия|20px}} [[Англия]]
 |бойы                       = 188
 |салмағы                        = 70
 |позиция                     = қорғаушы
 |қазіргі клуб               = {{Flagicon|Англия|20px}}  [[Манчестер Сити]]
 |номері                       = 5
 |жастар клубы            = {{Футбол карьерасы
|2001—2011|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Барнсли (футбол клубы)|Барнсли]]|}}
 |клубтары                       = {{футбол карьерасы
|2011—2013|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Барнсли (футбол клубы)|Барнсли]]|24 (0)
|2013—2016|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Эвертон (футбол клубы)|Эвертон]]|77 (1)
|2016—2026|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Манчестер Сити]]|171 (10)
}}
 |ұлттық құрамы        = {{футбол карьерасы
|2014—|{{футбол|Англия}}|83 (3)}}
}}
'''Джон Стоунз''' ({{lang-en|John Stones}}; [[28 мамыр]] [[1994 жыл|1994]], [[Барнсли]]) — ағылшын футболшысы, «[[Манчестер Сити]]» клубы мен  [[Англия Ұлттық футбол құрамасы]]ның қорғаушысы.

2012 жылы 19 жасқа дейінгі Англия құрамасы сапында алаңға шықты. Ал Ұлттық құрамадағы алғашқы ойынын 2014 жылы 30 мамырда Перу құрамасына қарсы өткізді.

2018 жылғы әлем чемпионатының топтық турниріндегі екінші турда Панама қақпасына гол соғып, есеп ашты.

== Статистикасы ==
=== Клубтық ===
: ''5 қараша, 2017.''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Клуб
! rowspan=&quot;2&quot; |Маусым
! colspan=&quot;2&quot; |Лига
! colspan=&quot;2&quot; |Кубок
! colspan=&quot;2&quot; |Еврокубок
! colspan=&quot;2&quot; |Басқа да
! colspan=&quot;2&quot; |Бәрі
|-
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
!Ойын
!Гол
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''Барнсли'''
|2011/12
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
!2
!0
|-
|2012/13
|22
|0
|4
|1
|0
|0
|0
|0
!26
!1
|-
|Бәрі
!24
!0
!4
!1
!0
!0
!0
!0
!28
!1
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''Эвертон'''
|2012/13
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
!0
!0
|-
|2013/14
|21
|0
|5
|0
|0
|0
|0
|0
!26
!0
|-
|2014/15
|23
|1
|2
|0
|3
|0
|0
|0
!28
!1
|-
|2015/16
|33
|0
|6
|0
|0
|0
|0
|0
!39
!0
|-
|Бәрі
!77
!1
!13
!0
!3
!0
!0
!0
!93
!1
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''Манчестер Сити'''
|2016/17
|27
|0
|5
|1
|9
|1
|0
|0
|41
|2
|-
|2017/18
|11
|0
|2
|0
|4
|3
|0
|0
!17
!3
|-
|Бәрі
!38
!0
!7
!1
!13
!4
!0
!0
!58
!5
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Бүкіл карьерасында
!139
!1
!24
!2
!16
!4
!0
!0
!179
!7
|}

== Жетістіктері ==
* Англия чемпионы: 2017–18, 2018–19, 2020–21, 2021–22, 2022–23, 2023–24
* Англия кубогының жеңімпазы:  2018–19, 2022–23
* Англия лига кубогының жеңімпазы: 2017–18, 2019–20
* Англия Суперкубогының жеңімпазы: 2018, 2019
* УЕФА Чемпиондар лигасының чемпионы: 2022–23
* УЕФА Суперкубогының жеңімпазы: 2023
* Клубтар арасындағы әлем біріншілігінің чемпионы: 2023

== Сілтемелер ==
* [https://www.mancity.com/john-stones Профилі]{{ref-en}} 
* [http://www.evertonfc.com/players/j/js/john-stones Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909094550/http://www.evertonfc.com/players/j/js/john-stones |date=2016-09-09 }}{{ref-en}}
* [http://www.thefa.com/England/All-Teams/Players/S/John-Stones Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171029144137/http://www.thefa.com/england/all-teams/players/s/john-stones |date=2017-10-29 }} {{ref-en}} 
* [https://www.premierleague.com/players/4505/John-Stones/overview Профилі]{{ref-en}}

{{Бастама}}
{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Манчестер Сити ФК құрамы}}
{{Англия құрамасы Еуро 2024}}

[[Санат:Англия футболшылары]]
[[Санат:Барнсли ФК ойыншылары]]
[[Санат:Эвертон ФК ойыншылары]]
[[Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>ch536771t4x9tbfo0xlknxej1ujl56c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Леван Иосифович Маруашвили</title>
    <ns>0</ns>
    <id>610893</id>
    <revision>
      <id>3608664</id>
      <parentid>2654286</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9845" sha1="40x9d5rqqir5bi665m4g1hk5kq1sf5j" xml:space="preserve">{{пишу}}

{{Ғалым
 |Есімі                  = Леван Иосифович Маруашвили
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = 
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні           =  25.10.1912
 |Туған жері           = {{МестоРождения|Новочеркасск}}, [[область Войска Донского]], [[Российская Империя]]
 |Қайтыс болған күні     = 5.12.1992
 |Қайтыс болған жері     = {{МестоСмерти|Тбилиси}}, [[Грузия]]
 |Азаматтығы             = {{Флагификация|СССР}}
 |Ғылыми аясы            = [[геоморфология]], [[палеогеография]], [[спелеология]], [[гляциология]]
 |Жұмыс орны             = Вахушти атындағы география институты   
 |Ғылыми дәрежесі        = {{Учёная степень|доктор|географических наук}}
 |Ғылыми атағы           = {{Учёное звание||0}}
 |Альма-матер            = [[Тбилиси мемлекеттік университеті]]
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = 
 |Марапаттары            = 
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Золотая медаль Пржевальского|}}{{!!}}
{{!}}}
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Леван Иосифович Маруашвили''' ({{lang-ka|ლევან იოსების ძე მარუაშვილი;}} [[25 қазан]] [[1912]], [[Новочеркасск]] — [[5 желтоқсан]] [[1992]], [[Тбилиси]], [[Грузия]]) — кеңес және грузин [[ғалым]]ы, [[география ғылымдары докторы]] ([[1954]]), [[профессор]] ([[1965]]). Крупнейший исследователь географии Грузии. Грузияның еңбек сінірген ғалымы Грузии ([[1966]]).

== Өмірбаяны ==
[[1938 жыл|1938]] жылы [[Тбилиси мемлекеттік университеті|Тбилиси мемлекеттік университетінің]] география-геология факультетін аяқтады. Вахушти атындағы география институтында [[палеогеография]], [[спелеология]] және [[гляциология]] салаларында жұмыс істеді

Л. Маруашвили за всю свою научную деятельность написал более 500 научных трудов, которые и сейчас не утратили своё значение.
Его основной предмет исследования — [[геоморфология]]. Следует отметить, что после его интенсивных исследований были детально изучены отдельные геоморфологические районы Грузии. После комплексного изучения территории Грузии была опубликована обширная фундаментальная [[монография]] под названием «''Геоморфология Грузии''» (главный редактор Л. Маруашвили), которая для грузинских географов до сих пор является настольной книгой. За этот труд Л. Маруашвили получил в 1970-е гг. золотую медаль им. Николая Пржевальского от Географического Общества СССР.

В его научной деятельности одно из главных мест занимает [[спелеология]]. Он в своих капитальных трудах детально рассмотрел
возраст карстовых рельефных форм Грузии. Для исследования пещер он организовал важнейшие спелеологические экспедиции. Особенно надо отметить экспедиции в пещерах Цуцхвати в Западной Грузии. В [[1973]] г. он опубликовал крупный научный труд «''основы спелеологии''».

Важнейшие труды посвятил также палеогеографии. В Москве в [[1985]] г. вышел на русском языке составленный Л. Маруашвили
«Палеогеографический словарь». Он также создал первые фундаментальные труды по физической географии [[Кавказ]]а.

Л. Маруашвили 20 астам фундаменталды монография жазған. 
Л. Маруашвили написал более 20 фундаментальных монографий. Успешно работал по изучению картографического наследства [[Вахушти Багратиони]].

[[1920]]—[[1930]] гг. занимался [[альпинизм]]ом. За этот период он покорил несколько важнейших вершин. В [[1929]] г. поднялся на вершину
Брутсабдзел (Джавский хребет, 3670 м), также надо отметить восхождение на Куро (хребет Куро, 4041 м), [[Казбек]] (Хохский хребет, 5047 м) и т. д. Участвовал в экспедиции на [[Памир]]. Л. Марушвили написал несколько десятков статей для [[Грузинская советская энциклопедия|Грузинской советской энциклопедии]].

1985 жылы профессор ғалым Л. Маруашвилиді ғылыми қайраткерлігі үшін грузиндық мемлекеттік сыйлықпен марапаттады.

[[Сабуртали зираты|Сабуртали зираты]]нда жерленгендер.

== Шығармалары ==
* {{книга |автор=Маруашвили Л. И. |заглавие=Палеогеографический словарь |ссылка=https://search.rsl.ru/ru/record/01001272555 |викитека= |ответственный=Рец.: [[Лазуков, Григорий Иванович|Г. И. Лазуков]], [[Серебрянный, Леонид Рувимович|Л. Р. Серебрянный]]; Худож. В. А. Захарченко |издание= |место=М. |издательство=[[Мысль (издательство)|Мысль]] |год=1985 |страницы= |столбцы= |страниц=368 |серия= |isbn= |тираж=29000 |ref= }}
* ''Маруашвили, Л. И.'' Целесообразность пересмотра существующих представлений о палеогеографических условиях ледникового времени на Кавказе. Тб., 1956
* ''Маруашвили, Л. И.'' Элементы исторической географии в трудах Вахушти Багратиони. 1973
* ''მარუაშვილი ლ.,'' საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, ნაწ. 1 თბილისი 1969
* ''მარუაშვილი ლ.,'' საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, ნაწ. 2 თბილისი 1970
* ''მარუაშვილი ლ.,'' კავკასიის ფიზიკური გეოგრაფია, ნაწ. 1 თბილისი 1975
* ''მარუაშვილი ლ.,'' კავკასიის ფიზიკური გეოგრაფია, ნაწ. 2 თბილისი 1981
* ''მარუაშვილი ლ.,'' კავკასიის ფიზიკური გეოგრაფია, ნაწ. 3 თბილისი 1986
* ''მარუაშვილი ლ.,'' ქართველო მოგზაური რაფიელ დანიბეგაშვილი და მისი ცნობები ინდოეთის, ბირმისა და ჩინეთის შესახებ. თბ., 1956
* ''მარუაშვილი ლ.,'' დასავლეთ საქართველოს კარსტული ზოლის გეოგრაფიული და სპელეოლოგიური დახასიათების ცდა. თბ., 1963

== Әдебиеттер ==
{{ГСЭ|6|462|}}
* ლევან მარუაშვილი, ბიობიბლიოგრაფია, მეცნიერება. თბ., 2002;
* ხარაძე კ., ბუნების უბადლო მკვლევარი, თბ., 2002.
{{ВС}} 

[[Санат:Тбилиси мемлекеттік университетің бітіргендер]]
[[Санат:Грузия географтары]]
[[Санат:КСРО географтары]]
[[Санат:Заслуженные деятели науки Грузинской ССР]]
[[Санат:Сабуртали зиратында жерленгендер]]</text>
      <sha1>40x9d5rqqir5bi665m4g1hk5kq1sf5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Феликс Надар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618111</id>
    <revision>
      <id>3608636</id>
      <parentid>3581750</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8069" sha1="rxnirek3q2fxbcgriicy3oyz4nv1gv1" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Надар''' (Nadar, нақты атауы - Гаспар Феликс Турнашон, Gaspard-Félix Tournachon, 1820 жылғы 6 сәуір – 1910 жылғы 21 наурыз) — [[француздар|француз]] фотографы, мультипликатор, романист, журналист және аэронавт.

Фотографиялық портреттің ең үлкен шебері. Надар жасаған фотосуреттер үлкен мемлекеттік фото жинақтарда сақталады.

== Өмірбаяны ==
Надар 1820 жылы [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B6 Парижде] дүниеге келген. 1853 жылы ол бірінші фотосуреттерді түсіре бастады, 1858 жылы Парижден жоғары ұшып, ауеден әлемнің алғашқы фотосуретін жасады. Ол [[Чарльз Бодельер]], [[Гюстава Курбе]], [[Сара Бернард]], [[Эрнест Шаклтон]] және басқаларының фотосуреттерін жасады.

Үлкен француз классицист суретшісі Энгра Надарның өтініші бойынша суретші суретке түскісі келетін адамдардың портреттерін түсірді. Өз өмірбаяны Э.Де Мирриктің куәлігіне сәйкес, Интре осы фотосуреттерден портреттерін суретке түсіруді қажет етпестен тартты. Нарды «Фотосуреттін Тицианы» деп атады.

[https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 Театр] арқасында Надар фотокамераны қолына алды - театр драматургі болды. Суретші ретінде ол беделді портрет суретшісі болған. Журналист ретінде &quot;Шаривари&quot; журналында мультфильмде Думермен жұмыс істеді. 1850 жылы, 30 жасында, Надарды әйгілі бульварлардың фавориті болды, бірақ театр да, көркемсурет салоны да, журнал да өмір сүруге жеткілікті қаржы бермеді. 1852 жылы ол ағасы Адриеннің фото студиясын 1852 жылы иеленді, бірақ бұл серіктестік жақында сот ісіне аяқталды.

1854 жылы Надар &quot;Пантеон Надарды&quot; жариялады, 240 карикатурасынан тұратын үлкен [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F литография], төрт топтың алғашқы жоспарлары. Алғашында өз клиенттерін суретке түсіруді жоспарлаған, содан кейін карикатураларды салуды жоспарлаған. Ол былай деп жазды: «Фотосурет - керемет жаңалық ... Теорияны бір сағаттан кейін, технологияның негіздері бір күнде зерттеп алуға болады ... Бірақ нені үйренуге болмайды - жарық сезімі. Жарықтың тұлғаның бетіне түсіп кету тәсілі, сіз оны өзіңіз ұстап алуыңыз керек. Ұқсастықты алу үшін, қарапайым портрет емес, позамен араласып, оның ойларын және оның мінезін сезіну керек». Оның портреттерінің стилі қарапайым және қатал болды. Әдетте, ол адамдарға жалдады, жоғарғы жарық пен монофониялық фон ғана қолданды. Ол модельдің жеке ерекшеліктерін анықтауға тырысып, бетіне, қимылына, позаға назар аударды. Кейінірек, ол электр жарығындағы фотосуреттерін алды. Надар Париждің катакомбы туралы суреттер сериясын жасады. Шарды суретке түсіру идеясын патенттеді.

1900 жылы ол фотосурет туралы естеліктер кітабын жариялады. 1910 жылғы 21 наурызда қайтыс болған, Пер-Лашез зиратында жерленген.

==Экспрессии Пьеро==
XIX ғасырдың көркемдік және интеллектуалды мәдениетінде кеңінен таралған [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%8C%D0%B5%D1%80%D0%BE Пьероның] лирикалық имиджінің құрушысы және атақты актеры және Батиста Дебюрордың ұлы Чарльз Дебюродың сериясы болды. Дебюро жасаған кейіпкер лирикалық кейіпкер Альберт Гираудтың поэтикалық циклында Лунар Пьеро прототипі болып табылады, бұл өз кезегінде осы атаумен Арнольд Шёенбергтің операсының негізі болған деп есептеледі. Пьероның жанжал мен шекаралы бейнесін Надар қолдады - ол Commedia dell'Arte дәстүрлі кейіпкерлерін басшылыққа алмай, күрделі және иеліктен айырылған психологиялық портретті білдіреді. Pierrot фотографиялық сериясы, Expression 1855 жылы Парижде өткен Дүниежүзілік көрмесінде алтын медальін жеңіп алған.

==Надар Розалинда Краусты зерттеулерінде==
Надар суреттері қазіргі заманғы өнердің ең ірі американдық теоретигі Росалинд Краустың негізгі тақырыптарының бірі болды - оның «Надарды іздерінен кейінгі» туындылары. Краустың мәтіндері патрикалық психологиялық портрет шеберлері немесе Парижді әуе шарларынан атып жіберген жаратылыс ғалымы ретінде қабылданған фотографтың жұмысының айқын көрінісін өзгертті. Краустың туындыларында Надардың суреттері күрделі контексте ұсынылған: Шведборгтың метафизикасы, Хьюго қайтыс болғаннан кейінгі портреттері, Канттың идеялары, Бальзак ырымдары, Лафатердің физиогномиясы . Осының бәрі ерекше жағдайға ие, ол рационалист, зерттеуші және кәсіпкер емес, керісінше, көріністер, рухтар мен арбалар туралы алаңдатарлық оқиғалардың бастамашысы және фигурасы болып табылады. Зерттеу Краусус өзінің бақылауларының арқасында өнердің табиғаты мен фотосуретінің иррационалды көрінісі ретінде қабылданатын Нарды суреттерінің көрінісін өзгертеді.</text>
      <sha1>rxnirek3q2fxbcgriicy3oyz4nv1gv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Натаниэль Зихель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618346</id>
    <revision>
      <id>3608693</id>
      <parentid>2683116</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3888" sha1="0lcclq2xr0j6504vdk4aody9ax3xj3m" xml:space="preserve">{{Суретші
 |есімі            = Натаниэль Зихель
 |шынайы есімі     = 
 |суреті           = Nathaniel Sichel (Reclam).jpg
 |сурет ені        = 
 |сурет атауы      = 
 |туған кездегі есімі      = Nathaniel Sichel
 |туған күні     = 08.01.1843
 |туған жері     = [[Майнц]]
 |қайтыс болған күні      = 04.12.1907
 |қайтыс болған жері      = [[Берлин]]
 |шыққан жері      = 
 |азаматтығы       = 
 |жанры            = тарихи суреттер, портрет
 |мектебі          = Берлин көркемөнер академиясы
 |өнер ағымы       = 
 |атақты қолөнерлері      = 
 |марапаттаушылары        = 
 |ықпалын тигізу          = 
 |ықпалы әсер етті        = 
 |марапаттары             = 
 |сайты            = 
 |Commons          = Category:Nathaniel Sichel
}}
'''Натаниэль Зихель''' ({{lang-de|Nathaniel Sichel}}; [[8 қаңтар]] [[1843]], [[Майнц]] — [[4 желтоқсан]] [[1907]], [[Берлин]]) — [[Германия|неміс,]] тарихи және портреттік кескіндемеші.

== Өмірбаяны ==
[[Сурет:Sichel-Elegant.jpg|thumb|left|180 px|«Талғампаз бикеш»]]
[[1843 жыл|1843 жылы]] [[8 қаңтар|8 қаңтарда]] Майнц қаласында дүниеге келген. [[Берлин көркемөнер академиясы|Берлин көркемөнер академиясында]] оқыды, онда оның бас тәлімгері [[Юлиус Шрадер]] болды.

Он тоғыз жасында «Филипп Великодушный өзінің зайыбының қабірінде» және «Иосиф өзінің түстерін фараонға айтады» сурет салды. [[Рим|Римде]] екі жыл өткізе отырып, ол онда «Филипп II Карлос Донын тұтқындайды» және «Мария Стюарттың Мельвилмен қоштасуы» төсемін жазды, содан кейін жыл бойы [[Париж|Парижде]] жұмыс істеді. Олардағы портреттік кескіндемені зерттеу мақсатында Германияның әр түрлі қалаларына барып, Зихель [[Париж|Парижде]], кейін [[Берлин|Берлинде]] қоныстанды. [[Броккауз және Ефрон энциклопедиясы]] Зихельдің «Франческу да Римини» ([[1876 жыл|1876]]) және «Гиза кардиналдың, Римде, адмирал Колиньяның басының алдында» ең үздік шығармалары деп атаған, оларда «жағымды колорит, жарамды сурет және күрделі композицияларды драматургиялауды азайту» бар, — алайда, бүгінгі күні бағдарланған стильдегі Зихельдің әйел портреттері белгілі (ең танымал бірі - «[[Альмея]]&lt;nowiki/&gt;»).

[[1907 жыл|1907 жылы]] [[4 желтоқсан|4 желтоқсанда]] Берлинде қайтыс болды.

== Сілтемелер ==
* [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=683&amp;letter=S Еврей энциклопедиясындағы мақала]

[[Санат:XIX ғасырдың Германия суретшілері]]
[[Санат:Тарихи неміс суретшілері]]
[[Санат:Майнцте туғандар]]
[[Санат:Берлинде қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>0lcclq2xr0j6504vdk4aody9ax3xj3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Темірхан Дуабекұлы Дуабеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>620936</id>
    <revision>
      <id>3608635</id>
      <parentid>3562500</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:56:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5320" sha1="5hjta59h8430408w8gq462l1bdrduim" xml:space="preserve">
{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Дуабеков Темирхан Дуабекұлы''' (20 қаңтар 1937, Саржал ауылы, Павлодар облысы) – ІІМ-нің құрметті ардагері, заң ғалымдарының кандидаты, Қазақстан Республикасының Жараталыстану ғалымдары академиясының корресподент-мүшесі, проффесор, милиция генерал-майоры.
== Өмірбаяны ==
1937 жылы 20 қаңтарда Павлодар облысы Баянауыл ауданы Саржал ауылында дүниеге келген. [[Арғын]] тайпасының [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]] руы Айдабол бөлімінен шыққан.&lt;ref&gt;Тілеке Жеңіс, Шежіре. Ертіс-Баянауыл өңірі, 1995, ISBN 5-615-0177553-8. Павлодар Дауа-Қазақстан&lt;/ref&gt;

1956 жылдан бастап Ішкі Істер органдарында қызмет етті. 1958 жылы Алматы КСРО ІІМ арнайы орта мектебін үздік бітірді.&lt;br&gt;

1962 жылы КСРО ІІМ Мәскеу жоғары мектебін бітірді.&lt;br&gt;

1966 жылдың маусым айынан бастап Қазақ КСР Ішкі істер органдарында әртүрлі басшылық лауазымдарда қызмет атқарды:&lt;br&gt;

* Павлодар облысында: ОБХСҚБ бөлімшесінің бастығы, 1969 жылдан - облыстық ІІБ кадр бөлімі бастығының орынбасары, 1974 жылдан - облыстық ІІБ ОБХС бастығы, 1976 жылдан - облыстық ІІБ бастығының орынбасары;&lt;br&gt;
* Қызылорда облысында: 1985-1987 жылдары - ОБХС бастығы, облыстық ІІБ бастығының орынбасары;&lt;br&gt;
* Шымкент / Оңтүстік Қазақстан облысында: 1987-1993 жылдары - облыс ІІБ бастығы.&lt;br&gt;

&quot;Милиция генерал-майоры&quot; атағы 1992 жылы 17 қыркүйекте берілген болатын.&lt;br&gt;

1993-1996 жылдары-ҚР ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің бастығы.&lt;br&gt;

1996 жылы отставкаға шықты. Инновациялық Еуразия университетінің Құқық, тарих және әлеуметтану департаментінің профессоры. &lt;br&gt;

Павлодар облысы Ішкі Істер департаментінің президиум мүшесі, Ардагерлер кеңесінің төрағасы. Павлодар облысындағы &quot;Генералдар кеңесі&quot; Республикалық қоғамдық бірлестігі өкілдігінің басшысы.&lt;br&gt;

=== Отбасы ===

Ұлы және 2 қызы бар.&lt;br&gt;

== Ғылыми қызметі ==

1996 жылы кандидаттық диссертациясын қорғады. &lt;br&gt;

20 ғылыми жұмыстың авторы.&lt;br&gt;

=== Таңдаулы еңбектері ===

* 	Дуабеков Т.Д. әкімшілік жазалар және оларды дараландырудың құқықтық механизмі (1996ж.)
* 	Әкімшілік жазалар: Қазақстан Республикасындағы құқықтық реформа барысында оларды дараландырудың құқықтық тетігін жетілдіру (1996ж.)
*	ІІМ факультеттері: ертеңгі күн туралы ойлау (1995ж. 15 тамыз)
* 	«Милиция мектебiне — талап жоғары»: Қарағанды қ. Iшкi Iстер министрлiгiне қарасты Жоғарғы мектептiң бастығымен сұхбат (1995ж. 27 қаңтар)&lt;br&gt;

== Марапаттары ==

* 	КСРО медальдары, оның ішінде: 
&quot;Кеңес милициясына 50 жыл»,&lt;br&gt;
&quot;Еңбек ардагері», &lt;br&gt;
&quot;Қоғамдық тәртіпті сақтау бойынша үздік қызметі үшін»,&lt;br&gt;
&quot;Тың жерлерді игергені үшін»;&lt;br&gt;
*	КСРО және Қазақ КСР ІІМ Құрмет грамоталары;
* 	3-дәрежелі &quot;Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін&quot; медалі;
* 	Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы (1992) -қылмыскерлер басып алған автобустағы кепілге алынған адамдарды құтқару бойынша тамаша операция жасағаны үшін;
* 	&quot;Құрмет&quot; ордені;
* 	&quot;Милиция үздігі&quot;, &quot;ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері&quot; төсбелгілері.

== Сілтеме ==
* https://ru.wikipedia.org/wiki/Дуабеков,_Темирхан_Дуабекович&lt;br&gt;</text>
      <sha1>5hjta59h8430408w8gq462l1bdrduim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>314-атқыштар дивизиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>621798</id>
    <revision>
      <id>3608816</id>
      <parentid>3607390</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гульнар Рысбекқызы</username>
        <id>179667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Соғыстағы белсенділігі */</comment>
      <origin>3608816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11214" sha1="jm41guod8zhjh3l60x7kdx9r0x1ezf7" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''314 –ші атқыштар дивизиясы''' — кингисептік Кутузов дәрежесі КСРО-ның Ұлы Отан соғысына арналған әскери құрылымы.

== Тарихы ==
314 атқыштар дивизиясы Петропавлда құрылып, қалада құрылған ең ірі құрама ретінде тарихта орын алды. Дивизияның құрамына негізінен Петропавл қаласының өкілдері алынды. Өнеркәсіп пен транспорт орындары дивизияны материалдық ресурстармен, транспортпен, киім-кешекпен және тамақпен қамтамасыз етті. 1941 жылдың шілдесі мен тамыз аралығында Петропавл қаласында құрылып, бастапқы дивизия құрамына енушілердің 70 % Cолтүстік Қазақстан облысының аудандарының және Петропавл қаласының тұрғындары болатын. Онда 777 адам басшылыққа алынса, 1543 адам кiшi басшылыққа және 8611-i қатарға алынды. 1945 жылы 31 мамырда дивизия таратылды.

== Құрамы ==
Дивизия құрамында Солтүстік Қазақстан облысының еңбекшілерінен басқа, Қостанай, Көкшетау, Ақмола, Павлодар облыстарының тұрғындары болды. Дивизия басшылығы мен саяси жетекшілер қалалық партия ұйымдарының көмегімен жауынгерлердің әскери жаттығуларына, саяси шыңдалып, патриоттық тәрбие алуына көп күш салды. Дивизия командирі генерал-майор А.Д.Шеменков еді. Дивизия штабын – полковник В.И.Кувшин, ал дивизия полктерін – А.А.Мироненко, В.П.Томашевич, Я.С.Скачков және П.Ф.Ивашко басқарды. Бұлар тәжібиелері мол, өз кезіне сай әскери дайындықтан өткен жандар еді. Дивизияның әскери комиссары болып М.М.Мартыненко тағайындалды. Ал оның саяси бөлімінің бастығы И.Куценко болды. Құрама штабының саяси бөлімінде және басқада әскери бөлімдерде саяси-тәрбие жұмысын жолға қоюға облыстан партия ұйымдары жіберген коммунистер мен комсомолецтер ерекше рөл атқарды. Жергілікті партия ұйымдары жаңадан жасақталып жатқан құрамаға 1800 коммунист пен комсомолецті жіберді. Бұлар әскери тәртіпті нығайтып жауынгерлерді патриоттық және интернационалдық рухта тәрбиелеу жолында орасан зор жұмыстар жүргізді. Советтік Отанды қорғаудағы әр жауынгер мен командирдің міндеттерін терең түсіндіріп, оларды ауыр жылдарға төтеп беруге баулыды.
=== Командирлер ===
*Шеменков, Афанасий Дмитриевич (15.07.1941 — 14.10.1941), генерал-майор;
*Ковалев, Иван Викторович (15.10.1941 — 27.11.1941), полковник;
*Станкевский, Дмитрий Иванович (28.11.1941 — 04.05.1942), полковник;
*Зайцев, Алексей Андреевич (05.05.1942 — 18.08.1942), подполковник;
*Алиев, Иван Михайлович (19.08.1942 — 20.03.1944), полковник,  25.09.1943 бастап генерал-майор;
*Елшинов, Михаил Сергеевич (21.03.1944 — 17.09.1944), полковник;
*Гончарук, Николай Игнатьевич (18.09.1944 — 15.10.1944), полковник;
*Ефименко, Пётр Филимонович (16.10.1944 — 11.05.1945), полковник.
*Чудаков, Иван Иванович (26.08.1941 — 29.05.1945), майор;

== Соғыстағы белсенділігі ==
1941 жылы 26 тамызда оның бөлiмшелерi Харийная станциясына келiп, 52-шi Резервтi әскерiнiң қол асытан енедi. 1941 жылы 6 қыркүйектен бастап 130 шақырымға созылған Плотничное-Подпоржье-Свирь-Лодейное Поле фронты бойынша шабуылға шығады. Дивизия 1941 жылдың тамызында қазіргі Новгородская облысына көшті. 1941 жылдың 2 кыркүйегінде дивизия қайта құрылған 54-ші әскердің құрамына кірді.1941 жылғы 4 тамызда дивизия жасақталып болып, ендігі жерде жауынгерлерді әскери өнерге үйрету, соғыс жағдайына жедел жаттықтыру жұмысы қызу қолға алынды. 1941 жылдың тамыз айының аяғында 314 атқыштер дивизиясы Солтүстік-Батыс майданға аттандырылды. Тамыз айының аяғында Тихвин қаласының маңынан бір-ақ шықты. 314-дивизияның бөлімдері Свирь өзенінің бойындағы Лодейное Поле қаласының маңына 7 қыркүйекте орналасып, генерал В.Д.Цветаевтің 7-армиясының құрамына қосылды. Бұл кезде жау Ленинградтың Ладога көлі маңындағы жалғыз ашық байланыс жолын кесіп тастауға ұмтылып қауіп төндіріп тұр еді. Оңтүстік жақтан неміс әскерлері шабуыл жасаса, солтүстіктен, Онега-Ладога мойнағы тұсынан фин әскерлері шабуыл жасады. Финдер Гитлердің одақтасы ретінде Ресейдің, көп жерін олжалағысы келіп еді. Бұл кезде финдер Лодейное Поле қаласының маңында Свирь өзенінен өтіп, Ладога көлінің оңтүстігінде шабуыл жасап келе жатқан өздерінің одақтасы- неміс әскерімен қосылғысы келді. Олардың бұл мақсатын жүзеге асырмау үшін совет командованиесі шұғыл шаралар қолданды. Қайғылы әрi батырлыққа толы Ленинградты қоршауға алу 1941 жылы 10 маусымда басталды. Қоршауда қалған 900 күн Ленинградты ерлiк, батырлық пен қайсарлықтың символына айналдырды. 1944 жылы 14 қаңтарда кеңес әскерi жауды тойтарып, ал 1944 жылы 27 қаңтарда блокада алынады, салтанатты түрде атылған салют әлемге Ленинградтың тоығымен азат екендiгiн паш еттi. Қоршаудағы Синявино облысын қорғау үшін дивизия жойқын соққы берді. Шайқастың 2 күнінде дивизияның 3000 адамы қаза тауып, хабарсыз кетті. 2- ші соққы әскерінің құрамында дивизия бірнеше шайқастраға қатысты. Осы кезден 1943 жылға дейін сол жақтан соққы беретін жасақ болып шайқастарды жалғастырды. 1944 жылдың қаңтарында дивизия Ораниенбаумдық площдармына көшті. Сол жерде Ленинград-Новгородтық басқыншылық жоспарына қатысқан болатын. Дивизия шайқастың 2-ші бөліміне, кеңестік басқыншылыққа кірген болатын. Басқыншылық барысында дивизия 1944 жылдың 30 қаңтарында Пустомержу, Мануйлово, Веймарн жергілікті жерін босатты. 1945 жылдың 27 қаңтарында Соснавец қаласы дивизия көмегі арқылы босатылды. Дивизия Ұлы соғыстың ең соңғы шайқасына қатысты. Бұл шайқас Прагада өтті.

== Марапаттары ==
Соғыстың бүкіл уақытында дивизияның 3832 жауынгері ордендармен, 4694 жауынгері медальдармен марапатталды.1944 жылы дивизия Кингисепптi

босатады, және сол ерлiктерi үшiн «Кингисепп» құрметтi атағы берiледi. 1944 жылы 19 мамырда дивизия Выборг қаласын азат етедi. Мұнда да барлығығна «Выборг» құрметтi атағы берiледi. Соғыс жылдары дивизия құрамындағы 3832 жауынгер орденмен марапатталып, 4694-i медальдармен құрметтелдi.

== Соғыстан кейін ==
Тарих жадымызды жаңғырту мақсатында, ерлік көрсеткен ата-бабалар құрметіне орай ескерткіш қойылды ескерткіш Петропавл қаласында орналасқан. 314 атқыштар дивизиясының құрметіне 2008 жылы Ұлы отан соғысының 63 жыл мерейтойы қарсаңына орай орнатылды.

== Сілтемелер ==
https://ru.wikipedia.org/wiki/314-%D1%8F_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F

http://samsv.narod.ru/Div/Sd/sd314/default.html

http://soldat.ru/

http://www.soldat.ru/perechen{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

https://e-history.kz/kz/contents/view/1609 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190527114248/https://e-history.kz/kz/contents/view/1609 |date=2019-05-27 }}</text>
      <sha1>jm41guod8zhjh3l60x7kdx9r0x1ezf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Серік Ибрагимов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>622170</id>
    <revision>
      <id>3608661</id>
      <parentid>3045699</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2539" sha1="244y08w7y228yn86c5jyyr59vz3dogz" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
Серік Ибрагимов - Қазақстанның жас әншісі. Ол «Вокзалда қауышқан қыз» әнімен әйгілі болды.

== Өмірбаяны ==
Серік Ибрагимов 1988 жылдың 22 қантарында дүниеге келген. Оның туған жері Қызылорда облысы, Түгіскен ауылы. Ол көпбалалы отбасында өсті: ата-анасы тағы 6 ұл мен қызды тәрбиеледі. Серік Ибрагимов 5 жасында алғаш рет сахнаға шықты, сол кезден бастап музыка артистің кейінгі өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Жетекшісі Ибрагимова вокал бойынша да жігіттің талантын көрді, сондықтан бала кезінен оқушыларды конкурстар мен сөз сөйлеуге жіберді. Алдымен бұл тек облыс бойынша сапарлар болды, кейін Серік республикалық фестивальдарда да өнер көрсетті. Алдымен ол Қызылорда музыкалық колледжіне түсіп, үрлемелі аспаптарда ойнаған. Диплом алған соң жас жігіт білімін [[Құрманғазы]] атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында жалғастырды.

==Дискография==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Әннің аты !! Жылы
|-
| «Вокзалда қауышқан қыз» || 2014
|-
|«Кел маған» || 2015
|-
|  «Жаяу» || 2015 
|-
|  “Махаббатым” || 2016 
|-
|  «18 жас» || 2016 
|-
|  “Қазақпыз бәріміз” || 2016 
|-
|  «Мейлi» || 2018
|-
| «Жігіттер VS Қыздар» || 2018 
|-
| «Қысқа кимеші, қарындас» || 2018 
|-
|  «Бар-бар» || 2018
|}

==Жеке өмірі==
Әнші 2016 жылы Айнамкөз есімді қызға үйленді. Болашақ әйелімен жігіт [[Алматы]] қаласында танысты. Көп ұзамай ұсыныс жасап олар үйленді. 2017 жылдың жазында жұбайлар ұлды болды.</text>
      <sha1>244y08w7y228yn86c5jyyr59vz3dogz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абака кітабы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>622277</id>
    <revision>
      <id>3608823</id>
      <parentid>3603583</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гульнар Рысбекқызы</username>
        <id>179667</id>
      </contributor>
      <origin>3608823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7030" sha1="iaht1pi5n5ij8zpeitfea3zxe2b47hm" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Абака кітабы''' ({{lang-lat|Liber abaci}}) — [[Фибоначчи]]дің (Пизалық Леонардоның) ондық арифметиканы баяндауға және насихаттауға арналған басты еңбегі. Кітап 1202 жылы жазылған, 1228 жылы екінші рет өңделіп, [[Майкл Скотт]]қа&lt;ref&gt;{{Citation|first=T. C.|last=Scott|first2=P.|last2=Marketos|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html|title=Michael Scot|publisher=MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews|format=html|access-date=2015-04-09|archive-date=2015-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324235654/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html|url-status=live}} {{Cite web |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html |title=Источник |access-date=2015-04-09 |archive-date=2015-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150324235654/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|first1=T. C.|last1=Scott|first2=P.|last2=Marketos|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf|title=On the Origin of the Fibonacci Sequence|publisher=MacTutor History of Mathematics archive, University of St. Andrews|format=PDF|date=2014-03|access-date=2015-04-09|archive-date=2019-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918155822/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf|url-status=live}} {{Cite web |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf |title=Источник |access-date=2015-04-09 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918155822/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt; арналған. Біздің күнге дейін тек екінші нұсқасы жетті.
Пизалық Леонардо Абака деп арифметикалық есептеулерді атаған.
Леонардо араб аудармасы арқылы ежелгі гректер мен үнділердің жетістіктерімен жақсы таныс болды. Ол өз кітабында олардың елеулі бөлігін жүйелендірді. Фибоначчидің кітабы қарапайым тілде жазылғандығы және практикалық есеппен айналысатындарға — бірінші кезекте саудагерлерге арналғандығы маңызды. Оның анық, толымдылығы мен тереңдігі бойынша баяндалуы барлық антикалық және ислам прототиптерінен бірден жоғары ұсынысқа ие болды және ұзақ уақыт бойы, [[Декарт]] уақытына дейін, теңдесі жоқ ғылым болды.&lt;ref name=&quot;HSTM&quot;&gt;{{Cite encyclopedia | publisher = Springer|  pages = 4–5| last = Sesiano| first = Jacques| title = Abū Kāmil | encyclopedia = Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures| date = 1997-07-31}}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;
Кітап 15 тараудан (кітаптардан) тұрады.
&lt;br&gt;
'''I кітабы''' араб-үнді сандарын енгізеді, көбейту алгоритмін бірден сипаттайды (ол жаңа жүйеде ескі, римдік санға қарағанда өлшенбейді) және ескі жүйеден жаңа жүйеге санды қалай өзгертуді көрсетеді.
Айта кететін жайт, [[Фибоначчи]] аты &quot;zephirum&quot;-дан, латын формасындағы &quot;ас-сифр&quot; (бос) түріндегі нөл (zero) дербес саны ретінде енгізеді.
&lt;br&gt;
'''II кітабы''' ақша есебінің көптеген практикалық мысалдарын қамтиды.
&lt;br&gt;
'''III кітапта''' әртүрлі математикалық есептер туралы баяндалады.
&lt;br&gt;
Мысалы: қалдықтар туралы қытай теоремасы, сандар, прогрессиялар және т. б.
&lt;br&gt;
'''IV кітапта''' басқа да иррационалдық сандарды жуықтап есептеу мен түбірін геометриялық салу әдістері арқылы беріледі.
Одан әрі әртүрлі қосымшалар мен теңдеулерді шешуі қарастырылады. Бірнеше бөлігі-қатарларды қосуы туралы жазылған. Модуль бойынша есептеулерде де 2, 3, 5, 9-ға бөлінгіштік белгілері келтіріледі. Бөлінгіштік теориясы, соның ішінде ең үлкен ортақ бөлгіш пен ең кіші ортақ еселігі туралы мазмұндалған.

Бұл жерде атақты [[Фибоначчи]] қатарына қатысты қояндар туралы мәліметтерде бар.
Көптеген маңызды есептер алғаш рет [[Леонардо Пизанский|Леонардо]] кітабынан белгілі болғанмен, алайда классикалық есептерді баяндаған кезде де ол көптеген жаңа нәрселерді енгізді. Теңдеулерді шешу әдістерінде символика жоқ болғанмен, мәні бойынша алгебралық нақты түрде беріледі. Көптеген сұрақтарда [[Леонардо Пизанский|Леонардо]] қытайлықтарданда көп жаңалық ашты. [[Фибоначчи]]-Еуропада бірінші рет-үнді стилінде теріс сандарды еркін түсіндіре алды. Бірнеше сандық әдістерді өз бетінше ашты (олардың кейбіреулері арабтарда да белгілі еді).

'''Абака кітабы''' Еуропада математикалық білімнің таралуына үлкен әсер етті, оқулық пен анықтама ретінде және еуропалық ғалымдардың шабыт көзі болды. Әсіресе Еуропада ондық жүйе мен үнді сандарының жылдам таралуында маңызды рөл атқарды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Математика кітаптары]]
[[Санат:XIII ғасыр кітаптары]]</text>
      <sha1>iaht1pi5n5ij8zpeitfea3zxe2b47hm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дуда Грач Ежи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>622738</id>
    <revision>
      <id>3608680</id>
      <parentid>3586318</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3386" sha1="e18y69oa39p3syofrf7ummo8o7ci3g2" xml:space="preserve">[[Сурет:Katowice Galeria Artystyczna (17)-Duda-Gracz.jpg|нобай|alt= Katowice Galeria Artystyczna (17)-Duda-Gracz.jpg| Katowice Galeria Artystyczna (17)-Duda-Gracz.jpg]]
{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

Ежи Дуда-Грач (пол. Jerzy Duda-Gracz, 1941 жылдың 20 наурызы Ченстохова,  2004 жылдың 5 қараша  Лагов қаласы, Свебодзинский ауданы) - поляк суретшісі, график, театр суретшісі.

== Өмірбаяны ==
Краков атындағы бейнелеу өнері академиясының Катовице филиалының графикалық бөлімінде оқыды (мұғалімдер арасында Эдвард Месяшты атап өтуге болады). 1968 жылы дипломға ие болды және Академияда мұғалім ретінде қалды. Кейінірек ол Варшавада Еуропалық өнер академиясында (1992-2001 жж.), содан кейін Катовицедегі Силезия университетінде сабақ берді. Бүкіл өмірі Жоғарғы Силезиямен байланысты болды. 2004 жылы 5 қарашада қайтыс болып, Катовицедегі зиратқа жерленді.

== Шығармашылығы ==
Дуда Грачтың шығармашылығы карикатура және сезімталдық, сентиментальдылыққа жақын болды. Оның картиналары өнеркәсіптік жердің сұр пейзажын көрсетеді. Ол өз модельдерін әсірелеусіз бейнеледі:  кейде мас, шаршаған бірақ батыл,  тіпті ерлікке толы. Сыншы Крзизтоф Теодор Теплитц Үлкен Питер Брюгельдің  Дуда-Грачтың жұмысына әсерін көрді.

Сыншылардың пікірінше, оның жұмысы ақымақтыққа, ашкөздікке, үй ішімдікке қарсы наразылық болды.

Дуда Грачтың жұмысында Фредерик Шопенге арналған ,1999-2003 жылдары жасалған ауқымды (шамамен 300 жұмыс) сериялары бар. Цикл алғаш рет 2005 жылы Нагойяда (Жапония) өткен Дүниежүзілік көрмеде ұсынылған .Суретші өз шығармаларын сериялы нөмірлермен белгіледі, бұл жалған жұмыстарды анықтауға көмектеседі.

== Библиография ==

* Krzysztof Teodor Toeplitz. Jerzy Duda Gracz — Arkady 1985, 1992. [[Служебная:Источники книг/8321336000|ISBN 8321336000]]
* Ireneusz Jan Kamiński. Duda Gracz. — Penta, 1997.
* Anna Matuchniak-Krasuska. O recepcji groteski J. Dudy Gracza. — Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1999.
* Jan Gondowicz. Jerzy Duda-Gracz (1941—2004). — Edipresse Polska, Warszawa, 2006. [[Служебная:Источники книг/8374770694|ISBN 8374770694]]</text>
      <sha1>e18y69oa39p3syofrf7ummo8o7ci3g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ибраһим Ағытайұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>622868</id>
    <revision>
      <id>3608826</id>
      <parentid>3574057</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T08:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гульнар Рысбекқызы</username>
        <id>179667</id>
      </contributor>
      <origin>3608826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3564" sha1="kgjxvl3sfhazjz8yryey3k0538xwig3" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2019}}&lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Ибраһим Ағытайұлы''' ([[11 қазан]] [[1942 жыл|1942]], Жангелдин ауданы, Ақкөл ауылында туған) — ұстаз, журналист, этнограф.

1966 жылы Қызылорда педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. Еңбек жолын туған ауылында орта мектеп директорының орынбасары болып бастаған. 1971 жылы Қазақстан компартиясы Жангелдин аудандық комитетіне қызметке ауысып, көп ұзамай Алматы жоғары партия мектебіне оқуға жіберілді. 1976–1983 жылдары кәсіподақтар ұйымын басқарып, аудандық атқару комитетінде ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. 1983–1988 жылдар аралығында «Шилі» кеңшары партия ұйымының хатшысы болды. Бұдан кейін журналистік қызметке ауысып, 1990 жылдан Қостанай облысы Әулиекөл ауданы «Әулиекөл тынысы» газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары болып істеді. Ибраһим Ағытайұлы қаламгер ретінде қазақ халқының ұлттық салт-дәстүрлерін жаңғырту, жұртына қайта оралған А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Е. Омаров, Басықара Қанафияұлы шығармаларын насихаттау жұмыстарын қолға алды. Осы зерттеулердің нәтижесінде «Ортақ өмір арнасы» (2005), «Бабамыз бекзат данышпан» кітаптары жарық көрді. 1996 жылы ұйымдастырылып, Байтұрсыновтың өмірі мен шығармашылық жолын зерттеуді мұрат еткен «Ақжол» экспедициясының жұмысына белсене араласты. 2000 жылы Байтұрсынов ауылына әкім болып тағайындалып, облыс деңгейінде «Ұрпақтар қауышуы» атты үлкен шара өткізуге мұрындық болды. А. Байтұрсынов медалін алды. 2010 жылы ғұламаның адал жары Бадрисафа Мұхамедсадыққызына арналған экспедициялық жұмыстар барысында Орынбор, Омбы, Томск, Қарқаралы, Алматы қаласында болып, деректі фильм түсірді, Тобыл өңіріндегі «Екпінді» ауылында ескерткіш орнатуға қатысты.&lt;ref&gt;«Торғай елі» энциклопедиясы. Құрастырған Т.Рсаев. Алматы, «Арыс» баспасы 2013 жыл&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Торғай облысының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Торғай облысының әкімдері]]</text>
      <sha1>kgjxvl3sfhazjz8yryey3k0538xwig3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазыбек Әбенов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>622872</id>
    <revision>
      <id>3608827</id>
      <parentid>2697623</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T08:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гульнар Рысбекқызы</username>
        <id>179667</id>
      </contributor>
      <origin>3608827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4001" sha1="nunxsswhj16fetcqolvrbbrc18z2o8h" xml:space="preserve"> {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2019}}&lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
 Қазыбек Әбенов  (1914 жылы бұрынғы Торғай оязы Қайдауыл болысы Жыланшық бойында туған) – қобызшы, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1974). Қаршадайынан қобыз тартып, атақты қобызшы Баубек бақсыдан бата алған. 1920 жылы Торғайдағы мектепке барған. 1934 жылы Алматыда өткен халық шығармашылығының алғашқы байқауында Жаппас Қаламбаевтан кейінгі екінші орынды алды. 1935 жылы Торғайда ақын Нұрхан Ахметбеков ұйымдастырған көркемөнерпаздар үйірмесіне қосылып, ауыл аралап, өнер көрсете бастады. 1937 жылы композитор Ахмет Жұбанов Алматыда ұйымдастырған халық аспаптары орындаушыларының Республикалық фестивалінде бас жүлдегер атанды. 1939 жылы театр бүкіл құрамымен Амангелді кентіне ауыстырылғанда Әбенов те бірге келді. Соғысқа қатысып, 1946 жылы ғана оралды. Қостанай облыстық филармониясына қобызшы болып орналасты. 1948 жылдан Амангелді мәдениет үйінің директоры болды. 1949 жылы Алматыда өткен қыл қобызшылар байқауында бас бәйгені жеңіп алды. 1951 жылы Қазақстанның Мәскеуде өткен онкүндігіне қатысты. 1952 жылы Бүкілодақтық көркемөнерпаздар байқауына қатысып, жеке орындаушылар арасында лауреат атанды. Осы жетістігі үшін Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесі президиумының Құрмет грамотасымен марапатталды. Ол Амангелді ауданының мәдениет бөлімінің жұмыстарына белсене араласып, аймақта сахна өнерінің қалыптасуына айтарлықтай үлес қосты, өзіне ізбасар шәкірттер тәрбиелеп өсірді. Қылқобыздың шебері шығармашылық өнерін жетілдіру үстінде қобызға арнап «Баубектің толғауы», «Аққу», «Қоңыржай», «Сахара», «Сыбызғы», «Жорға», «Торғай толғауы» күйлерін шығарды. Әбенов домбыраны да жақсы тартқан, домбыраға қосылып «Көрғұлы», «Көрғұлы мен Безерген», «Қобыланды», тағы да басқа халық жырларын орындаған. Амангелді ауданының мәдениет үйіне Қазыбек Әбеновтың есімі берілген. Әбенов КСРО Жоғарғы Кеңесінің, Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің, Кәсіподақтардың бүкілодақтық орталық кеңесінің грамоталарымен марапатталған.&lt;ref&gt;&quot;Торғай елі&quot; энциклопедиясы. Құрастырған Т.Рсаев. Алматы,&quot;Арыс&quot; баспасы 2013 жыл&lt;/ref&gt;

[[Санат:Қобызшылар]]
[[Санат:Мәдениет тұлғалары]]
[[Санат:Торғай облысының құрметті азаматтары]]</text>
      <sha1>nunxsswhj16fetcqolvrbbrc18z2o8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1916 жылғы Торғай көтерілісшілердің штаб-квартирасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>622886</id>
    <revision>
      <id>3608821</id>
      <parentid>3593332</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гульнар Рысбекқызы</username>
        <id>179667</id>
      </contributor>
      <origin>3608821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2826" sha1="b6angop7y7vzljv1v3gnscl9mpcle5n" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;Аманкелді ауданынан 13 шақырым қашықтықтағы Үрпек ауылында 1916 жылғы Торғай көтерілісшілерінің штаб-квартирасы орналасқан болатын. Өкінішке орай осы тарихи ғимараттың тек үш қабырғасы ғана сақталған.
Бұл тарихи ғимарат алғашында Аманкелді Имановтың штаб-квартирасы болса, кейіннен ауыл клубы болған.1975 жылы күрделі жөндеу жүргізіліп, Аманкелді Иманов атындағы мұражайға айналды.
    Тоқырау кезінде бұл мұражай аудан орталығындағы мұражайға көшіріліп, жабылған.Кейіннен қараусыз қалған ғимарат құлап, тек үш қабырғасы ғана тұр. Алдыңғы жақ беті және бүйірдегі екі қабырғасы бүтін. Ғимараттың күйдірілген оюлы қызыл кірпіштен салынғанын құлаған қабырғасынан байқауға болады.
    Қазіргі таңда ғимараттың алдына орнатылған ескерткіш-тақта ғана бұл жерде Аманкелді Иманов сарбаздарының штаб-квартирасы болғанын еске салып тұр. Ғимарат маңында халық батыры Аманкелді Имановтың ат үстінде тұрған үлкен ескерткіші және Ұлы Отан соғысы қатысушыларына арналған обелиск бар. Келешекте мемлекет тарапынан қамқорлық болмаса көтерңлңсшңлердің штаб-квартирасы мүжіліп, құлап жойылуы анық.&lt;ref&gt;«Қостанай облысы Торғай аймағы көрікті жерлерінің ақпаратты бағдар тізбегі» - Қостанай: ЖШС «Шапақ» баспасы, 2011 – 122 бет, - қазақша, орысша.
Кітап авторлары: Елена Цвентух, Шоптибай Байдильдин, Арыстан Айтмагамбетов, Игорь Роговой, Дмитрий Артюх, Гулхашима Оразова, Бахытгуль Сакаупова, Манатбек Кожиков.
&lt;/ref&gt;

[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстар]]
[[Санат:Көтерілістер]]</text>
      <sha1>b6angop7y7vzljv1v3gnscl9mpcle5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608822</id>
      <parentid>3608821</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гульнар Рысбекқызы</username>
        <id>179667</id>
      </contributor>
      <origin>3608822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2826" sha1="kwor1xdk5zza7s48rzkqk5ejbp92waj" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;Аманкелді ауданынан 13 шақырым қашықтықтағы Үрпек ауылында 1916 жылғы Торғай көтерілісшілерінің штаб-квартирасы орналасқан болатын. Өкінішке орай осы тарихи ғимараттың тек үш қабырғасы ғана сақталған.
Бұл тарихи ғимарат алғашында Аманкелді Имановтың штаб-квартирасы болса, кейіннен ауыл клубы болған.1975 жылы күрделі жөндеу жүргізіліп, Аманкелді Иманов атындағы мұражайға айналды.
    Тоқырау кезінде бұл мұражай аудан орталығындағы мұражайға көшіріліп, жабылған.Кейіннен қараусыз қалған ғимарат құлап, тек үш қабырғасы ғана тұр. Алдыңғы жақ беті және бүйірдегі екі қабырғасы бүтін. Ғимараттың күйдірілген оюлы қызыл кірпіштен салынғанын құлаған қабырғасынан байқауға болады.
    Қазіргі таңда ғимараттың алдына орнатылған ескерткіш-тақта ғана бұл жерде Аманкелді Иманов сарбаздарының штаб-квартирасы болғанын еске салып тұр. Ғимарат маңында халық батыры Аманкелді Имановтың ат үстінде тұрған үлкен ескерткіші және Ұлы Отан соғысы қатысушыларына арналған обелиск бар. Келешекте мемлекет тарапынан қамқорлық болмаса көтерілісшілердің штаб-квартирасы мүжіліп, құлап жойылуы анық.&lt;ref&gt;«Қостанай облысы Торғай аймағы көрікті жерлерінің ақпаратты бағдар тізбегі» - Қостанай: ЖШС «Шапақ» баспасы, 2011 – 122 бет, - қазақша, орысша.
Кітап авторлары: Елена Цвентух, Шоптибай Байдильдин, Арыстан Айтмагамбетов, Игорь Роговой, Дмитрий Артюх, Гулхашима Оразова, Бахытгуль Сакаупова, Манатбек Кожиков.
&lt;/ref&gt;

[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстар]]
[[Санат:Көтерілістер]]</text>
      <sha1>kwor1xdk5zza7s48rzkqk5ejbp92waj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бернарду Силва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>623430</id>
    <revision>
      <id>3608753</id>
      <parentid>3356581</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T20:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31086-24</username>
        <id>181665</id>
      </contributor>
      <origin>3608753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6380" sha1="2epwf5zk0rajmzc2vli3mnsx18b2vz5" xml:space="preserve">{{Футболшы|есімі=Бернарду Силва|сурет=|сурет ені=|толық аты=Бернарду Мота Вейга де Карвалью-и-Силва|туған күні=10.08.1994|туған жері={{туғанжері|Лиссабон|Лиссабонда}}, [[Португалия]]|азаматтығы={{flagicon|Португалия|20px}} [[Португалия]]|бойы=173|салмағы=64|позиция=жартылай қорғаушы|қазіргі клуб={{flagicon|Англия|20px}} [[Манчестер Сити]]|номері=20|клубтары={{футбол карьерасы
|2013—2015|{{flagicon|Португалия|20px}} [[Бенфика]]|1 (0)
|2014|{{аренда}}{{flagicon|Франция|20px}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]]|15 (2)
|2015—2017|{{flagicon|Франция|20px}} [[Монако (футбол клубы)|Монако]]|86 (22)
|2017—2026|{{flagicon|Англия|20px}} [[Манчестер Сити]]|82 (18)
}}|ұлттық құрамы={{футбол карьерасы
|2015—|{{Футбол|Португалия}} |42 (6)
}}}}'''Бернарду Мота Вейга де Карвалью-и-Силва''' ({{lang-pt|Bernardo Mota Veiga de Carvalho e Silva}}; [[10 тамыз]] [[1994 жыл]]&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/241641&lt;/ref&gt;, [[Лиссабон]], [[Португалия]]) — португалиялық футболшы, [[Португалия Ұлттық футбол құрамасы]] мен &quot;[[Манчестер Сити]]&quot; клубының жартылай қорғаушысы.
== Карьерасы ==

=== Клубтық ===
Карьерасында &quot;[[Бенфика]]&quot;, &quot;[[Монако (футбол клубы)|Монако]]&quot;, &quot;[[Манчестер Сити]]&quot; клубтарында ойнады. Бір қызығы, осы үш клуб сапында да ұлттық чемпионаттардың жеңімпазы атанды. Қазіргі клубына (&quot;Манчестер Сити&quot;) 2017 жылы &quot;Монако&quot; сапынан ауысып келді. 
{{толықтыру}}

=== Халықаралық ===
2013 жылы Силва 19 жасқа дейінгі Португалия құрамасында Литвада өткен жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионатына қатысты. Турнирде ол Испания, Нидерланды, Литва және Сербия командаларына қарсы матчтарда ойнады. Сербтерге қарсы жекпе-жекте Бернарду гол соқты. 

2015 жылдың 31 наурызында Кабо-Верде командасына қарсы жолдастық кездесуде Силва Португалия құрамасында дебют жасады&lt;ref&gt;https://int.soccerway.com/matches/2015/03/31/world/friendlies/portugal/cape-verde-islands/2013996/&lt;/ref&gt;. 

Сол жылы Португалия жастар құрамасында Бернарду Чехияда өткен Еуропа жастар чемпионатында күміс медаль жеңіп алды. Турнирде ол Англия, Италия, Германия және Швеция командаларына қарсы матчтарда ойнады. Немістерге қарсы жекпе-жекте Силва гол соқты. 

2017 жылы Силва Ресейдегі Конфедерациялар Кубогына қатысты. Турнирде ол Ресей, Жаңа Зеландия және Чили командаларына қарсы матчтарда ойнады. Жаңа Зеландиялықтарға қарсы жекпе-жекте Бернарду гол соқты&lt;ref&gt;https://int.soccerway.com/matches/2017/06/24/world/confederations-cup/new-zealand/portugal/2166015/&lt;/ref&gt;. 

2018 жылы Силва Ресейдегі әлем чемпионатына қатысты. Турнирде ол Испания, Марокко, Иран және Уругвай командаларына қарсы матчтарда ойнады. 

2021 жылы Силва 2020 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты. Турнирде ол Венгрия, Германия, Франция және Бельгия командаларына қарсы матчтарда ойнады. 

2022 жылы Силва Катарда өткен әлем чемпионатына екінші рет қатысты. Турнирде ол Швейцария, Марокко, Гана, Уругвай және Оңтүстік Корея командаларына қарсы матчтарда ойнады. 

2024 жылы Бернарду Германияда өткен [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты|Еуропа чемпионатына]] қатысты. Осы турнир аясында Түркия құрамасына қарсы матчта алғаш рет гол соқты. 

== Жетістіктері ==

=== Клубтық ===

* Португалия чемпионы: 2013/14
* Португалия кубогы: 2013/14
* Португалия суперкубогы: 2013/14
* Франция чемпионы: 2016/17
* Англия чемпионы: 2017/18, 2018/19
* Англия кубогы: 2018/19
* Англия суперкубогы: 2018
* Англия Лига кубогы: 2017/18, 2018/19

=== Халықаралық ===

* Жастар арасындағы Еуропа чемпионы: 2015
* УЕФА Ұлттар Лигасының жеңімпазы: 2019
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://www.foradejogo.net/player.php?player=199408100001 Профилі]
*[http://www.national-football-teams.com/player/59002.html Профилі]

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Манчестер Сити ФК құрамы}}

[[Санат:Португалия футболшылары]]
[[Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Бенфика ФК ойыншылары]]
[[Санат:Монако ФК ойыншылары]]
[[Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>2epwf5zk0rajmzc2vli3mnsx18b2vz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лайонел Энгимеа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>630571</id>
    <revision>
      <id>3608701</id>
      <parentid>3087491</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпаратты жаңартыдым</comment>
      <origin>3608701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7187" sha1="qgdcl6pbxp52kgu7f1aivfcbhrx2pww" xml:space="preserve">&lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = мемлекет басшысы
 | Қазақша есімі        = Лайонел Энгимеа
 | Шынайы есімі         = {{lang-en|Lionel Aingimea}}
 | Суреті               = Lionel Aingimea.jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Науру]]дың [[Науру президенттерінің тізімі|15-ші]] [[Науру президенті|Президенті]]
 | Ту                   = Flag of Nauru.svg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 15
 | Басқара бастады      = [[27 тамыз]] [[2019]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[29 тамыз]] [[2022]] 
 | Ізашары              = [[Барон Вака]]
 | Ізбасары             = [[Расс Кун]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = Әділет және шекаралық бақылау министрінің көмекшісі
 | Ту_2                 = Flag of Nauru.svg
 | Ту2_2                = Coat of arms of Nauru.svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    =[[2016 жыл]]
 | Басқаруын аяқтады_2  = [[2019 жыл]]
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = Мененг парламентінің мүшесі
 | Ту_3                 = Flag of Nauru.svg
 | Ту2_3                = Coat of arms of Nauru.svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 2016 жыл
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = Науру парламентінің Боэ үшін мүшесі
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні         =2.9.1965
 | Туған жері         = [[Мененг (аудан)|Мененг]], [[Науру]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               =
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = Тәуелсіз
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Лайонел Энгимеа
 | Марапаттары          =
}}
'''Лайонел Энгимеа''' ({{lang-en|Lionel Aingimea}} [[2 қыркүйек]] [[1965 жыл]]&lt;ref name=&quot;admgazette&quot;&gt;{{cite web |publisher=Administration of Nauru |title=Government Gazette 13th September 1965 |url=http://ronlaw.gov.nr/nauru_lpms/files/gazettes/40dc6be0173569a4f00104cb5fee2586.pdf |website=Ronlaw.gov.nr}}&lt;/ref&gt;, [[Науру]], [[Мененг (аудан)|Мененг]]) — Науру [[Адвокат|Адвокаты]] заңгері және саясаткері, ел [[Науру президенті|президенті]] (2019—2022).

== Өмірбаяны ==
Лионель Энгимеа [[Аустралия]] заңын оқыды. Адвокат бола отырып, Адам құқықтары жөніндегі аймақтық топта, [[Океания|Мұхит]] өңірлерінде адам құқықтары мен жақсы басқаруды насихаттайтын үкіметтік емес ұйымда жұмыс істеді.

[[Науру парламенттік сайлау (2013)|2013 жылғы сайлауда]] ол Менег сайлау округінде парламент сайлауға қатысады, бірақ орын ала алмайды. Кейіннен ол президент Вактың жаңа үкіметінде Әділет министрлігінде жауапты қызметкер болды. 2015 жылы Лионель Энгемеа Науру тұрғындарының [[Facebook]] және басқа сайттарға кіруіне тыйым салу туралы шешім қабылдауға қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/nauru-parliament-picks-lawyer-lionel-aingimea-for-president/a-50178490|title=Nauru Parliament picks lawyer Lionel Aingimea for president {{!}} DW {{!}} 27.08.2019|author=Deutsche Welle (www.dw.com)|publisher=DW.COM|lang=en-GB|accessdate=2019-08-28}}&lt;/ref&gt;

2016 жылғы парламент сайлауында Лионель Энгимея парламентке өтіп, парламенттік көпшілік құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/nauru-parliament-picks-lawyer-lionel-aingimea-for-president/a-50178490|title=Nauru Parliament picks lawyer Lionel Aingimea for president {{!}} DW {{!}} 27.08.2019|author=Deutsche Welle (www.dw.com)|publisher=DW.COM|lang=en-GB|accessdate=2019-08-28}}&lt;/ref&gt; Үкіметте ол әділет және иммиграция министрінің көмекшісі болды&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2019-08-28|first=Australian Associated|last=Press|date=2019-08-27|id=0261-3077|website=The Guardian|title=Nauru's parliament elects Lionel Aingimea as president amid refugee crisis|url=https://www.theguardian.com/world/2019/aug/27/naurus-parliament-elects-lionel-aingimea-as-president-amid-refugee-crisis}}&lt;/ref&gt;.

== Президенттік ==
[[2019 жыл|2019 жылы]] тамызда ол [[Науру Парламенті|парламентке]] қайта сайланды. 2017 жылғы 27 тамызда ел парламентінің отырысында Лионель Энгимея Дэвид Адангты сынға алды және Адангқа 6 дауысқа ие 12 дауыспен елдің жаңа [[Науру парламенттік сайлау (2019)|президенті болып сайланды]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/397576/aingimea-chosen-as-waqa-s-successor-in-nauru|title=Aingimea chosen as Waqa's successor in Nauru|date=2019-08-27|publisher=RNZ|lang=en-nz|accessdate=2019-08-28}}&lt;/ref&gt;.

Келесі күні ол Науру жаңа үкімет бекіткен болатын. Энгимеяның өзі министрліктерді басқарды: сыртқы істер, сыртқы сауда, ішкі істер, төтенше жағдайлар, білім беру, коммуникациялар, БАҚ, жерге орналастыру, туризм, авиация және мәдениетті мәселелер.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Науру президенттері}}

[[Санат:Науру президенттері]]</text>
      <sha1>qgdcl6pbxp52kgu7f1aivfcbhrx2pww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэвид Пануэло</title>
    <ns>0</ns>
    <id>630768</id>
    <revision>
      <id>3608625</id>
      <parentid>2994181</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпарат жаңартылды</comment>
      <origin>3608625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6266" sha1="dp0syjf28zft7sn10hvcbitv61w11ge" xml:space="preserve">&lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Мемлекеттік қайраткер
|түс=мемлекет басшысы
|Қазақша есімі=Дэвид Уильям Пануэло
|Шынайы есімі={{lang-en|David W. Panuelo}}
|Суреті=David Panuelo at the Enthronement of Naruhito (1).jpg
|Атауы=Дэвид Пануэло АҚШ-қа 2019 жылдың мамыр айында барады.
|Титулы=[[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Микронезия Федерациялық Штаттарының 9-ші Президенті]]
|Ту=Seal of the Federated States of Micronesia.svg|Ту2=|Реті=9|Басқара бастады=[[11 мамыр]] [[2019 жыл]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(&lt;abbr title=&quot;міндеттерін атқарушы&quot; class=&quot;nowrap&quot;&gt;м.&amp;thinsp;а.&lt;/abbr&gt; [[11 мамыр]] [[2019 жыл|2019]])&lt;/small&gt;|Басқаруын аяқтады=11 мамыр 2023|Вице-президент=Ёсиво Джордж|Ізашары=[[Питер Кристиан]]|Титулы_2=|Ту_2=|Ту2_2=|Реті_2=|Басқара бастады_2=|Басқаруын аяқтады_2=|Ізашары_2=|Ізбасары_2=|Титулы_3=|Ту_3=|Ту2_3=|Реті_3=|Басқара бастады_3=|Басқаруын аяқтады_3=|Ізашары_3=|Ізбасары_3=|Титулы_4=|Ту_4=|Ту2_4=|Реті_4=|Басқара бастады_4=|Басқаруын аяқтады_4=|Ізашары_4=|Ізбасары_4=|Титулы_5=|Ту_5=|Ту2_5=|Реті_5=|Басқара бастады_5=|Басқаруын аяқтады_5=|Ізашары_5=|Ізбасары_5=|Титулы_6=|Ту_6=|Ту2_6=|Реті_6=|Басқара бастады_6=|Басқаруын аяқтады_6=|Ізашары_6=|Ізбасары_6=|Титулы_7=|Ту_7=|Ту2_7=|Реті_7=|Басқара бастады_7=|Басқаруын аяқтады_7=|Ізашары_7=|Ізбасары_7=|Туған күні=13.4.1964|Туған жері=|Қайтыс болған күні=|Қайтыс болған жері=|Жерленді=|Діні=|Әкесі=|Анасы=|Балалары=|Партиясы=|Білімі=|Қолтаңбасы=|Commons=Дэвид Уильям Пануэло|Марапаттары=|Сайты=}}
'''Дэвид Уильям Пануэло''' ({{lang-en|David W. Panuelo}} [[13 сәуір]] [[1964 жыл]]&lt;ref&gt;http://www.worldstatesmen.org/Micronesia.htm&lt;/ref&gt;, [[Понпеи (штат)|Понпеи]] ([[Микронезия Федерациялық Штаттары]]) − [[Каролина аралы|Каролина аралдарында]] орналасқан, Микронезия мемлекет қайраткері. Ол 2019 жылдың 11 мамырынан бастап [[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Микронезия Федеративтік Штаттарының президенті]] болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pio.gov.fm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=427:his-excellency-david-w-panuelo-president-of-the-federated-states-of-micronesia&amp;catid=138:news-and-updates&amp;Itemid=2772|title=Archived copy|access-date=2019-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517112530/https://pio.gov.fm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=427:his-excellency-david-w-panuelo-president-of-the-federated-states-of-micronesia&amp;catid=138:news-and-updates&amp;Itemid=2772|archive-date=2019-05-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
[[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарының]] егемендігі астында Тынық мұхит аралдарының Сенімді аумағы деген жерде туылған ол Орегон мемлекеттік колледжінде оқыды, [[1987 жыл|1987 жылы]] ол өзінің өнер бакалавры дәрежесін алды. [[Саясаттану|саясат]] ғылымында. [[1988 жыл|1988 жылы]] ол [[Аустралия|Аустралияда]] кәсіптік білім алды және сол жылы [[Микронезия Федерациялық Штаттары|Микронезия Федерациялық Штаттарының]] Сыртқы істер министрлігіне жұмысқа қабылданды. [[Фиджи|Фиджидегі]] дипломатиялық миссия басшысының орынбасары болып тағайындалды.

2003-2010 жылдар аралығында Пануэло мемлекеттік қызметтен кетіп, жеке кәсіпкерлік секторында жұмыс істеді. 2011 жылдың 11 мамырында Пануэло Понпей штатының Конгресстің Үшінші округінен екі жылдық сенатор болып сайланды. Ол 2013 жылы да, 2015 жылы де қарсылассыз қайта сайланды. 2019 жылы Пануэло Микронезия президенті болып сайланды.

[[Микронезия Федеративтік Штаттарының конгресі|Конгресс]] мүшесі Поннпейдің 2011 жылғы сайлаудан бастап өкілі ретінде, ол [[2019 жыл|2019 жылы]] [[5 наурыз|5 наурызда]] [[Питер Кристиан|Питер Кристианды]] жеңіп қайта сайланды. 11 мамырда ол Конгресстен Микронезия Федеративті мемлекеттерінің президенті болып сайлану арқылы соңғысына қол жеткізді.&lt;ref&gt;{{Lien web|langue=en|titre=David W. Panuelo is new FSM president|url=http://www.mvariety.com/regional-news/112650-david-w-panuelo-is-new-fsm-president|site=www.mvariety.com|date=13 mai 2019|consulté le=20 mai 2019}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Микронезия Федерациялық Штаттары президенттері]]</text>
      <sha1>dp0syjf28zft7sn10hvcbitv61w11ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэвид Кабуа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>634944</id>
    <revision>
      <id>3608624</id>
      <parentid>2994179</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпарат жаңартылды</comment>
      <origin>3608624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9063" sha1="6j33gzntv5cnfg3l1djz91jf4ltayna" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|түс=мемлекет басшысы
|Шынайы есімі={{lang-en|David Kabua}}
|Суреті=David Kabua, 2021.jpg
|Сурет ені=
|Атауы=
|Қайтыс болған күні=
|Ізбасары_3=
|Титулы_4=
|Ту_4=
|Ту2_4=
|Реті_4=
|Басқара бастады_4=
|Басқаруын аяқтады_4=
|Ізашары_4=
|Ізбасары_4=
|Туған күні=1951|Туған жері=[[Маршалл аралдары]]|Қайтыс болған жері=|Басқаруын аяқтады_3=|Жерленді=|Діні=|Әкесі=[[Амата Кабуа]]|Анасы=Эмлаин Кабуа|Жұбайы=|Балалары=|Партиясы=[[Біріккен демократиялық партия (Маршалл аралдары)|Біріккен демократиялық партия]]&lt;br /&gt;[[Аелон Кейн Ад|AKA]]|Білімі=|Мамандығы=|Қолтаңбасы=|Сайты=|Commons=Дэвид Кабуа|Ізашары_3=|Басқара бастады_3=|Қазақша есімі=Дэвид Кабуа|Ізбасары=|Титулы=[[Маршалл аралдары]]ның [[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|9-шы]] [[Маршалл аралдары Президенті|Президент]]і|Ту=Seal of the Marshall Islands.svg|Ту2=|Реті=|Басқара бастады=13 қаңтар [[2020 жыл]]|Басқаруын аяқтады=3 қантар 2024|Ізашары=[[Хильда Хайн]]|Президент=|Реті_3=|Премьер=|Титулы_2=|Ту_2=|Ту2_2=|Реті_2=|Басқара бастады_2=|Басқаруын аяқтады_2=|Ізашары_2=|Ізбасары_2=|Титулы_3=|Ту_3=|Ту2_3=|Марапаттары=}}
{{мағына|Гейне}}
'''Дэвид Кабуа''' {{lang-en|David Kabua}} ([[1951 жыл|1951 жылы]] .туғ)&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=mOw7zK9hHLoC&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=David+Kabua+born+1951&amp;source=bl&amp;ots=yrLivr-suf&amp;sig=ACfU3U2OzDfZY84jyT2J8nQJjSdEfQtrUg&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiN4erZ2u7mAhXBsHEKHe63CiAQ6AEwDHoECAkQAQ#v=onepage&amp;q=David%20Kabua%20born%201951&amp;f=false Profile of David Kabua]&lt;/ref&gt; — Маршалл [[Саясаткер]] және үкімет министрі, қазіргі уақытта Маршалл аралдарының [[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|тоғызыншы президенті]] (13 қаңтар, 2020). Ол [[Маршалл аралдары|Маршалл аралдарының]] тұңғыш президентінің ұлы [[Амата Кабуа]] мен оның әйелі Эмлен Кабуа.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rmiembassyus.org/Government.htm|title=Presidential Cabinet|publisher=Rmiembassyus.org|accessdate=2015-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150330065151/http://rmiembassyus.org/Government.htm|archivedate=2015-03-30|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Inc.2013&quot;&gt;{{книга|заглавие=Marshall Islands Land Ownership and Agricultural Laws Handbook - Strategic Information and Basic Laws|ссылка=https://books.google.com/books?id=Mfb_BgAAQBAJ&amp;pg=PA22|издательство=Lulu.com|isbn=978-1-4387-5952-4|страницы=22|ref=Inc.|язык=en|автор=Inc., IBP|день=4|месяц=4|год=2013}}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=mOw7zK9hHLoC&amp;pg=PA75&amp;lpg=PA75&amp;dq=David+Kabua+born+1951&amp;source=bl&amp;ots=yrLivr-suf&amp;sig=ACfU3U2OzDfZY84jyT2J8nQJjSdEfQtrUg&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiN4erZ2u7mAhXBsHEKHe63CiAQ6AEwDHoECAkQAQ#v=onepage&amp;q=David%20Kabua%20born%201951&amp;f=false Profile of David Kabua]&lt;/ref&gt; 2012 және 2013 жылдары денсаулық сақтау министрі, 2014 жылы ішкі істер министрі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tfbmicronesia.com/articles/2014/3/19/kvfirs95parxwb0qjiahic2p4552tp|title=Marshall Islands - Marshall Islands President Christopher Loeak has defeated a second vote of no confidence last Tuesday, by a vote of 17-13|publisher=Tfbmicronesia.com|date=2014-03-19|accessdate=2015-06-02}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
6 қаңтарда Кабуа ұлттық заң шығарушы органмен бір қарсылықпен 20–12 дауыспен Маршалл аралдарының президенті болып сайланды. Ол екінші мерзімге үміткер болған Хилда Хейнді жеңіп алды, бірақ бірінші сессияда жеңіліп қалды. Кабуа климаттың өзгеруіне қарсы тұру,&lt;ref&gt;{{cite web|title=New president for Marshall Islands|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/406763/new-president-for-marshall-islands|date=6 January 2020|accessdate=6 January 2020|publisher=[[Radio New Zealand]]}}&lt;/ref&gt; АҚШ-пен 2023 жылы аяқталатын қаржыландыру келісімшартын ұзарту туралы келіссөздер жүргізу және [[Рунит (остров)|Рунит]] күмбезі туралы мәселені оның президенттігінің басты басымдықтары ретінде қарастыру екенін айтты. Оның кеңсесі 2020 жылдың 13 қаңтарында басталды.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Marshalls' president-elect anticipating challenging term|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/406813/marshalls-president-elect-anticipating-challenging-term|date=6 January 2020|accessdate=6 January 2020|publisher=[[Radio New Zealand]]}}&lt;/ref&gt;

Бұл кәсіпкер, содан кейін саясатқа тыйым салатын уақыт; 2008 жылы ол [[Маршалл аралдарының заң шығарушы ассамблеясы|ұлттық парламентке]] [[Вото]] атоллының атынан сайланды. Ол 2012 жылы президент [[Кристофер Лоик]] пен денсаулық сақтау министрі, ал 2014 жылы ішкі істер министрі болып тағайындалды. 2016 жылы жаңа президент [[Хилда Хейн]] оны президенттің көмекшісі етіп тағайындады. Ол оған қарсы президенттікке [[6 қаңтар|6 қаңтарда]], [[2019 жыл Маршаллездің парламент сайлауы|2019 жылдың қараша айындағы парламент сайлаудан]] кейін, 2020 жылы президенттік сайлауға түсті. Ол тату, тату және келісімді адам ретінде, жиырма депутаттың дауысын, ондағы президент үшін он екіге қарсы жинады. Ол өзінің үкіметінің басымдықтары халықаралық қауымдастықты [[Ғаламдық жылыну|жаһандық жылынуға]] қарсы әрекет етуге жұмылдыруды жалғастыратындығын білдіреді; Америка Құрама Штаттарымен Маршалл аралдары еркін [[Тегін ассоциация туралы келісім|қауымдастығы туралы келісімнің]] 2023 жылы аяқталған кезде американдық экономикалық көмек көрсету туралы келіссөздер жүргізу; американдықтардың 1950 жылдардағы американдық ядролық сынақтарынан қалған [[Эниветок]] атоллында бірнеше тонна радиоактивті қалдықтарды сақтау алаңының қауіпсіздігі, сонымен қатар ол өзінің Қытай елінің ([[Қытай Республикасы|Тайвань]]) дипломатиялық мойындауын растайды , содан кейін Маршалл аралдары бұл мемлекетті мойындаған Мұхиттағы жалғыз төрт [[Қытай Республикасының сыртқы саясаты|мемлекеттің бірі болды]].

==Кабиент==
Кабуа мен оның кабинеті 2020 жылдың 13 қаңтарында Маршалл аралдары Жоғарғы сотының бас судьясы Карл Инграммен ант қабылдады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://marshallislandsjournal.com/new-rmi-leaders-sworn-in/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117183020/https://marshallislandsjournal.com/new-rmi-leaders-sworn-in/ |title=New RMI leaders sworn in |publisher=The Marshall Islands Journal |date=16 January 2020 |archive-date=17 January 2020}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Маршалл аралдары президенттері]]</text>
      <sha1>6j33gzntv5cnfg3l1djz91jf4ltayna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александр Ван дер Беллен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>635493</id>
    <revision>
      <id>3608698</id>
      <parentid>3590202</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3608698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2899" sha1="ejtcm7i5uhfqbmuun5boc1ko9t1p1xw" xml:space="preserve">[[Сурет:Alexander Van der Bellen (13-07-2021) (cropped).jpg|нобай|Александр Ван дер Беллен]]
{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Александр Ван дер Беллен''' — австриялық [[экономист]] және [[саясаткер]], Жасылдар партиясының жетекшісі (Die Grünen - Die Grüne Alternative) 1997-2008 жж. [[2016 жыл|2016]] жылдың 4 желтоқсанында ол [[Аустрия]]ның президенті болып сайланды және [[2017]] жылдың 26 қаңтарында қызметке кірісті.&lt;ref&gt;https://oe1.orf.at/programm/20150925/403790&lt;/ref&gt;

== Білімі және ғылыми мансабы ==
1962 жылы Александр Ван дер Беллен [[Инсбрук]]тағы гимназияны бітірді. [[1970]] жылы ол экономика ғылымдарының докторы атағын Инсбрук университетінен алды. 1968-1971 жылдары Инсбрук университетінде, 1972-1974 жылдары Батыс Берлиндегі Менеджмент және менеджмент институтында (Internationales Institut für Management und Verwaltung) сабақ берді. 1975 жылы ол реабилитация алды. 1976 жылы Инсбрук университетінің профессоры болды. [[1977]] жылы [[Вена]]ға көшті. 1977-1980 жылдары Менеджмент академиясында сабақ берді (Verwaltungsakademie des Bundes), 1980 жылы Вена университетінің экономика профессоры болды. 1990-1994 жж. - экономика факультетінің деканы және деканның орынбасары.

Оның ғылыми-зерттеу қызметі экономиканың келесі бағыттарын қамтыды: мемлекеттік секторды жоспарлау және қаржы саясаты, инфрақұрылымның қаржылық саясаты, салық салу, мемлекеттік шығындар, мемлекеттік реттеу, мемлекеттік кәсіпорындар, [[экология]]лық және көлік саясаты.&lt;ref&gt;http://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m001/z010/h041/b0094091.gif {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304084606/http://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m001/z010/h041/b0094091.gif |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Президенттер]]
[[Санат:Аустрия]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>ejtcm7i5uhfqbmuun5boc1ko9t1p1xw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таро Окамото</title>
    <ns>0</ns>
    <id>639773</id>
    <revision>
      <id>3608659</id>
      <parentid>2763779</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5514" sha1="dd6v4q0jt6rslgva99m2j348g2r9waq" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Суретші
 |есімі                = Таро Окамото
 |шынайы есімі         =  岡本太郎 
 |суреті               = Tarō Okamoto.jpg
 |ені                  = 200px
 |сурет атауы          = Таро Окамото
 |туған күні           = 26.02.1911
 |туған жері           = [[Кавасаки]], [[Канагава|Канагава префектурасы]], [[Жапония]]
 |азаматтығы           = {{JPN}} 
 |қайтыс болған күні   = 7.01.1996
 |қайтыс болған жері   = [[Токио]], [[Жапония]]
 |жанр                 = 
 |өнер ағымы           = [[Авангард (Стиль) |авангард]], [[сюрреализм]]
 |сайты                = 
 }}
'''Таро Окамото''' ([[Жапон тілі|жап]]. 岡本太郎 окамото таро: [[1911 жыл]]. [[26 ақпан]] [[Кавасаки (қала)|Кавасаки]] — [[1996 жыл]]. [[7 қаңтар]] [[Токио]]) — жапон суретшісі, жапон авангарды мен сюрреализмнің ең ірі өкілдерінің бірі. 

== Өмірбаяны ==
*1911 — Окамото Таро Кавасаки-Такацу қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Okamoto Ippei — суретші-карикатурист, анасы Kanoko Okamoto — ақын және жазушы.
*1929 — Токиодағы  Бидзюц Гакко  көркемсурет мектебіне түседі (қазіргі [[Токио өнер университеті]]), алайда жарты жылдан кейін оқуды тоқтатып, ата-анасымен бірге [[Париж]]ге кетеді.
*1931 — Париждық [[Сорбонна]]дағы оқуы, онда Окамото философияны зерттейді.
*1932 — [[Пабло Пикассо|Пикассоның]] авангардтық өнерімен танысу Окамотоның өнер бағытына күшті әсер етті, нәтижесінде осы бағытының ізбасарына айналады.
*1939 — Париж университетін аяқтап [[этнология]] бойынша ғылыми дәреже ие болады.
*1940 — [[Германия]]ның [[Францияға]] жасаған шабуылынан кейін отанына оралады.
*1942 — императорлық армияға жұмылдырылып, [[Қытай]]да әскери іс-қимылдарға қатысады; 1943 жылы Жапонияға оралады.
*1946 — әскери тұтқындарға арналған лагерьде.
*1959 — Токио қалалық жиналысыны ғимаратында орындалған қабырға кескіндемесі арнайы сыйлықпен марапатталады.
*1961 — Окамото Тароның  «''Ұмытылған Жапония''» кітабына [[Майнити]] баспа үйінің мәдениет сыйлығы беріледі.
*1970 — Окамото орындаған 60 метрлік  «''Күн мұнарасы''» мүсіні Осакадағы Дүниежүзілік көрменің символына айналады. [[ЭКСПО]]-ның символдық аймағының ортасында оның «''Ана мұнарасы''» мен «''Жастық мұнарасы''» орнатылған.
*1984 — француз үкіметі суретшіге Құрметті легион орденінің офицері атағын береді.
*1989 — Құрметті легион орденінің Ұлы офицері атанады.
*1993 — Кавасаки қаласының Құрметті азаматы атағы беріледі.
*1996 — Окамото Таро Токиода қайтыс болады.
*1998 — Токиода Окамотоның көркем ательесінде оның мемориалдық мұражайы ашылады.
*1999 — Кавасакиде Окамото Таро көркем мұражайы ашылады, [[Канагава]] префектурасы.

== Таңдамалы көрмелер ==
*1938 — халықаралық сюрреалистік көрме, Париж
*1941 — ''28-ші Ник-тэн'' марапаты, Токио
*1952 — Май салоны, Париж
*1953 — 2-ші [[биеннале]], Сан-Паулу
*1954 — 27-ші биеннале, Венеция
*1955 — 3-ші Халықаралық жапон көркем көрмесі
*1957 — 11-ші [[триеннале]], Милан
*1972 — ''Сюрреализм'', Мюнхен, өнер үйі
*1985 — ''Токио-Монпарнас және сюрреализм'', Токио, Итабасика көркем мұражайы
*1986 — ''Жапония Авангарды 1910-1970'', Париж, Жорж Помпиду орталығы
*1990 — ''Жапониядағы Сюрреализм'', Нагоя, [[Айти префектурасы]]ның өнер мұражайы.

==Әдебиет==
* ''Japanese Modern Art. Painting from 1910 to 1970, Edition Stemmle, Zürich — New York '' ISBN 3-908161-86-X</text>
      <sha1>dd6v4q0jt6rslgva99m2j348g2r9waq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нобору Китаваки</title>
    <ns>0</ns>
    <id>641178</id>
    <revision>
      <id>3608653</id>
      <parentid>3587194</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3706" sha1="219m1jofsjqhkc869gjgy2kx1lk2ta3" xml:space="preserve">[[Сурет:Kitawaki Quo vadis.jpg|нобай]]
{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Суретші
 |есімі                =  Нобору Китаваки
 |шынайы есімі         =  北脇 昇
 |суреті               =  KITAWAKI Self-portrait.jpg|KITAWAKI Self-portrait
 |ені                  =  
 |сурет атауы          = 
 |туған күні           = 04.06.1901
 |туған жері           = [[Нагоя]], [[Жапония]] 
 |азаматтығы           = {{JPN}} 
 |қайтыс болған күні   = 18.12.1951
 |қайтыс болған жері   = [[Киото]], [[Жапония]]
 |жанр                 = 
 |өнер ағымы           = 
 |сайты                = 
 }}
'''Китаваки Нобору''' ([[Жапон тілі|жап]]. 北脇 昇 Нобору Китаваки, [[1901 жыл]] [[4 маусым]], [[Нагоя]] — [[1951 жыл]] [[18 желтоқсан]], [[Киото]]) — жапондық суретші - [[сюрреализм|сюрреалист]] және [[абстракционизм|абстракционист]].

== Өмірбаяны ==
1901 — Китаваки Нобору [[Айти префектурасы]]ндағы Нагоя қаласында дүниеге келген.

1930 — Киотодағы [[Сэйф Цуда]] көркем мектебінде кескіндемені зерттейді.

1932 — Токиодағы XIX ''Ника-тэн'' көркем көрмесіне қатысады.. Киото-да ''Батыс кескіндеме Ассоциациясын'' ұйымдастыруға қатысады.

1933 — ''Киото тәуелсіз өнер институтын'' ашады. 
1935-1939 — әртүрлі модернистік көркем қауымдастықтарды ұйымдастыруға қатысады.

1946 — ''Өнер мен мәдениетті зерттеу қоғамын'' ұйымдастырады..

1947 — ''Жапондық авангардист-суретшілер клубының'' негізін қалаушылардың бірі

== Таңдамалы көрмелер ==
*1938 — ''Секи'' көркем қауымдастығының көрмесі.
*1939 — Асахи-кайкан галереясы, Киото.
*1948 — Қазіргі заманғы өнер, Токио (''Жапондық суретші-авангардист клубымен'' ұйымдастырылған).
*1954 — төрт суретші, Токио, қазіргі заманғы өнер Ұлттық мұражайы.
*1963 — ''Аоки'' галереясы, Токио .
*1985 — ''Қайта құру: Жапониядағы Авангард өнері 1945-65'', Оксфорд, заманауи өнер мұражайы.
*1986 — ''Жапониядағы Авангард 1910-70'', Париж, Жорж Помпиду Орталығы.
*1990 — ''Жапониядағы Сюрреализм 1925-45'', Нагоя, қалалық көркемсурет мұражайы.
*1997 — жеке жұмыс көрмелері, Токио, қазіргі заманғы өнер Ұлттық мұражайы — Киото, қазіргі заманғы өнер Ұлттық мұражайы — Нагоя, Айти префектурасының көркем мұражайы.


==Әдебиет==
* ''Japanese Modern Art. Painting from 1910 to 1970, Edition Stemmle, Zürich — New York '' ISBN 3-908161-86-X


[[Санат:Жапония суретшілері]]</text>
      <sha1>219m1jofsjqhkc869gjgy2kx1lk2ta3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луис Инасиу Лула да Силва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>645635</id>
    <revision>
      <id>3608720</id>
      <parentid>3596073</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */ Санат</comment>
      <origin>3608720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30348" sha1="9cz2pf7a32zdrd8p7h3saorhywqwn2h" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Шынайы есімі   = {{lang-pt|Luiz Inácio Lula da Silva}}
|Есімі          = Луис Инасиу Лула да Силва
|Қазақша есімі  =
|Суреті         = 04.01.2023_-_Presidente_da_República_(52651122880)_(cropped).jpg
|Атауы          = Лула, 2023 жыл
|Титулы          = [[Бразилия]]ның 39-[[Бразилия президенті|Президенті]]
|Ту              = Flag of the President of Brazil.svg
|Ту2             = Flag of Brazil.svg
|Басқара бастады = [[1 қаңтар]] [[2023 жыл]]дан бастап
|Басқаруын аяқтады =
|Вице-президент = [[Жералду Алкмин]]
|Ізашары       = [[Жаир Болсонару]]
|Титулы_2       = [[Бразилия]]ның 35-[[Бразилия президенті|Президенті]]
|Ту_2           = Flag of the President of Brazil.svg
|Ту2_2          = Flag of Brazil.svg
|Басқара бастады_2 = 1 қаңтар 2003
|Басқаруын аяқтады_2 = 1 қаңтар 2011
|Вице-президент_2 = [[Жозе Аленкар]]
|Ізашары_2        = [[Фернанду Энрики Кардозу]]
|Ізбасары_2       = [[Дилма Русеф]]
|Титулы_3         = [[Жұмысшылар партиясы (Бразилия)|Жұмысшылар партиясы]]ның президенті
|Ту_3             = PT (Brazil) logo.svg
|Ту2_3            = Bandeira partido dos trabalhadores.svg
|Басқара бастады_3 = 15 шілде 1990
|Басқаруын аяқтады_3=24 қаңтар 1994
|Ізашары_3         = Луиз Гушикен
|Ізбасары_3        = Руй Фаукау
|Басқара бастады_4 =9 тамыз 1980
|Басқаруын аяқтады_4=17 қаңтар 1988
|Ізашары_4         = ''лауазымы құрылды''
|Ізбасары_4        = Оливиу Дутра
|Титулы_5           = [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]]дан [[Бразилия Депутаттар палатасы]]ның депутаты
|Ту_5               =
|Ту2_5              =
|Басқара бастады_5  =1 ақпан 1987
|Басқаруын аяқтады_5=1 ақпан 1991
|Діні           = [[католицизм]]
|Партиясы       = [[Сурет:PT (Brazil) logo 2021.svg|25px]] [[Жұмысшылар партиясы (Бразилия)|Жұмысшылар партиясы]]
|Балалары       = 5
|Анасы          = Эуридиси Феррейра ди Мелу
|Жұбайы         = {{marriage|Мария ди Лурдис|1969|1971|end=died}}
{{marriage|Мариза Летисия Каза|1974|2017|end=died}}
{{marriage|Розанжела Да Силва|2022}}
|Әкесі          = Аристидис Инасиу да Силва
|Туған күні     = 27.10.1945
|Туған жері     = [[Каэтес]], [[Пернамбуку]], [[Бразилия]]
|Сайты          = [https://lula.com.br/ lula.com.br]
|Қолтаңба ені   = 100px
|Қолтаңбасы     = Signature of Luiz Inácio Lula da Silva.svg
|Commons        = Luiz Inácio Lula da Silva
}} 
'''Луис Инасиу Лула да Силва''' ({{lang-pt|Luiz Inácio Lula da Silva}}, {{audio-IPA|Pt-Luiz Inacio Lula da Silva.ogg|[luˈiz iˈnasiu ˈlulɐ da ˈsiwvɐ]}}, туған кездегі есімі '''Луис Инасиу да Силва'''), [[мононим]]і — '''Лула''' ({{lang-pt|Lula}}, [[27 қазан]] [[1945 жыл|1945]], [[Каэтес]], [[Пернамбуку]]) — [[бразилия]]лық мемлекеттік қайраткер, саясаткер, [[кәсіподақ]]тар мен [[Жұмысшылар партиясы (Бразилия)|Жұмысшылар партиясы]]ның мүшесі, 2003–2011 жылдары және 2023 жылдан бері [[Бразилия президенті]]. Ол — Бразилияның демократиялық тарихында президенттік қызметінен кейін қайта сайланған алғашқы тұлға.

Лула Социалистік Жұмысшылар партиясының тең құрылтайшысы және құрметті төрағасы болып келеді. 

2017 жылы 12 шілдеде сыбайлас жемқорлық және ақшаны заңдастұру ісі бойынша ол 9,5 жылға бас бостандығынан айырылды. 2018 жылғы 24 қаңтарда ол [[Порту-Алегри]] сотында осы іс бойынша апелляциялық шағымдан жеңілді. Сонымен қоса, сот шешімі бойынша бас бостандығынан айыру мерзімі 9,5 жылдан 12 жылға дейін ұлғайтылды. 

2019 жылдың 8 қарашасында ол Жоғарғы Соттың барлық [[Шағыну|апелляциялар]] таусылғанға дейін үкімнің заңды күшіне енуінің заңсыздығы туралы шешіміне байланысты 580 күндік қамаудан кейін босатылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/08/lula-brazil-released-prison-supreme-court-ruling|title=Brazil's former president Lula walks free from prison after supreme court ruling|author=Dom Phillips|publisher=The Guardian|date=2019-11-08|accessdate=2019-11-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

[[Бразилиядағы президент сайлауы (2022)|2022 жылғы президент сайлауы]]нда [[Жаир Болсонару]]ға қарсы жеңіп, Бразилия тарихындағы үш рет сайланған жалғыз президент болды. Қызметін 2023 жылдың 1 қаңтарында бастады.

== Жастық шағы ==
Луис Инасиу да Силва [[1945 жыл]]ы [[27 қазан]]да [[Каэтес]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]]да дүниеге келген. Ол Аристид Инасио да Силва мен Евридиси Феррейра де Мелоның сегіз баласының жетіншісі. Ол туғаннан екі аптадан соң, әкесі [[Сантус]]қа немере әпкесі Валдомира Феррейро ди Гойспен көшіп кетті. 

1952 жылдың желтоқсанында, Лула небәрі жеті жаста болғанда, анасы балаларымен бірге [[Сан-Паулу]]ға көшіп, күйеуімен тағы кездесуге шешім қабылдады. Пау-де-арарада (жүк көлігінің ашық жүк аймағы) 13 күндік сапардан кейін ол Гуаризаға келіп, Аристидтің Вальдомирамен екінші отбасын құрғанын анықтайды. Аристидтің екі отбасы бір үйде біраз уақыт тұрды. Төрт жылдан кейін Евридиси балаларымен бірге Сан-Паулу қаласындағы бардың кішкентай бөлмесіне көшті. Осыдан кейін Лула маскүнемдікке салынып, 1978 жылы қайтыс болғанға дейін әкесін сирек көріп тұрды. 

== Білімі мен жұмысы ==
Лула жүйесіз білім алды. Ол он жасқа дейін оқи алмады және төртінші сыныптан кейін жұмыс істеп, отбасына көмектесу үшін мектептен кетті. Еңбекке араласуы 12 жасында, көше сатушысы және аяқ киімді жылтыратудан басталды. 14 жасында ол мыс өңдеу фабрикасында алғашқы ресми жұмысқа орналасты. 

19 жасында ол автомобиль бөлшектерін шығаратын зауытта пресс-оператор болып жұмыс істеген кезде жазатайым оқиғаның кесірінен сол қолының кішкентай саусағынан айырылды. Саусағынан айырылғаннан кейін алғашқы көмек алғанға дейін бірнеше ауруханаға барды. Осы тәжірибенің нәтижесінде ол жұмысшылар кәсіподағындағы қызметке көбірек қызығушылық таныта бастады. Содан кәсіподақ қызметіне араласып, кәсіподақтың бірнеше маңызды қызметтерін атқарды. Диктатура одақтың әрекеттерін қатты тежейтіндіктен, оның саяси көзқарастарын солға қарай ығысуына мәжбүр етті. 

1969 жылы сол жылы гепатиттен қайтыс болған Мария де Лурдиске үйленді. 1974 жылы Лула жесір Марисаға үйленді, олардың үш ұлы болды (ол Марисенің бірінші некесінен ұлын да асырап алды). Сол жылдың басында оның Мириам Кордейро Лурианмен некесіз қызы болған.

== Саяси мансабы ==
[[Сурет:Dep._lula.jpg|солға|нобай| Лула да Силва 80-жылдары Бразилия парламентінде]]
1980 жылы 10 ақпанда академиктер, зиялы қауым өкілдері мен жастар көшбасшылары, оның ішінде Да Силва бар әскери диктатура кезінде құрылған солшыл идеологиясы бар прогрессивті партия [[Жұмысшылар партиясы (Бразилия)|Жұмысшылар партиясы]]н (ЖП) құрды. 

1982 жылы да Силва өзінің нақты есіміне «Лула» бүркеншік атын қосты. 1983 жылы Бразилияның CUT кәсіподақтар федерациясын ({{Lang-pt|Central Única dos Trabalhadores}}) құруға қатысты. 1984 жылы ЖП және да Силва «Диретас жа» («Тікелей иә», «Құқық дәл қазір», {{Lang-pt|Diretas Já}}) тікелей президенттік сайлауды қолдау науқанына қатысты. 1967 жылғы конституцияға сәйкес, Бразилия президентін парламент сайлады, олардың барлығы 1964 ж. наурызынан бастап аға офицерлер болды. Көптен күткен сайлау 1989 жылы өтті, ал Бразилия халқы 29 жылда алғаш рет дауыс берді. Бұл сайлауда екінші айналымда да Сильваны басып озған Фернандо Коллор де Мелло жеңіске жетті. 1992 жылы Лула сыбайлас жемқорлыққа айыпталған Коллордың [[импичмент]]ін белсенді қолдады. 

=== Бірінші президенттілігі (2003–2010) ===
[[Сурет:Lulu_victory.jpg|солға|нобай|230x230 нүкте|Жұмысшылар партиясының жақтаушылары президенттік сайлаудағы жеңісін тойлауда (2006)]]
[[Сурет:2006_Brazilian_Election_2nd_round.svg|нобай|230x230 нүкте| Президенттік сайлаудың екінші турының қорытындылары (2006). Лула да Силва жеңген штаттар қызыл түспен көрсетілген {{Легенда|red|Луис Инасиу Лула да Силва}} {{Легенда|blue|Жералду Алкмин}}]]
2002 жылғы сайлауда ол президент болып сайланды, бірінші турда 46,4%, екінші турда 61,3% жинады. Луланың күтуіне және сайлау алдындағы риторикасына қарамастан оның үкіметі өзінен бұрынғы Ф.Кардосоның мемлекеттік бюджеттің алғашқы профицитін және ұлттық валютаның өзгермелі бағамын сақтай отырып макроэкономикалық саясатын толығымен сақтап қалды. Экономикалық саясаттағы жалғыз түбегейлі өзгеріс жекешелендіру бағдарламасында қысқарту болды, дегенмен Лула оны қайта мемлекет меншігіне алмады &lt;ref name=&quot;Васильев&quot;&gt;''Сергей Васильев'' [http://polit.ru/article/2010/11/15/brasil/ Модернизация Бразилии: эпоха двух президентов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160701135109/http://polit.ru/article/2010/11/15/brasil/ |date=2016-07-01 }}&lt;/ref&gt; . 

2006 жылғы сайлауда ол бірінші турда 48,6%, екінші турда 60,8% жинап, қайта сайланды. 

2000 жылдары Бразилияда Лула саясатының арқасында орасан зор экономикалық және әлеуметтік өзгерістер болды, оның негізгі бағыттары қатаң бюджеттік саясат пен инфляцияны бақылау болды. Сонымен қатар, Лула үкіметі әлеуметтік бағдарламалардың тұтас кешенін жасады, олардың бастысы — «Отбасылық пакет» (Bolsa Família) арқасында 12 миллион кедей бразилиялық отбасылар ай сайынғы төлеммен қамтамасыз етіліп, олардың балалары үнемі мектепке барып, қажетті медициналық екпелер алды&lt;ref&gt;[http://newtimes.ru/articles/detail/29994 Дилма от Лулы]. // The New Times, 08.11.2010&lt;/ref&gt;. Дж. Варгас атындағы Бразилиялық Қоғамдық пікірді зерттеулер және әлеуметтік зерттеулер қорының ғалымдары алынған деректерге сәйкес, Бразилияда әлеуметтік теңсіздік соңғы жарты ғасырда оның ең төменгі деңгейге жетті: 1994 жылдан бастап 2010 жылға дейін елдегі кедейлік деңгейі 67,3%-ға төмендеді, осы құлаудың 50%-ы, Да Сильваның президенттік жылдарында құлады&lt;ref&gt;Социальное неравенство в Бразилии достигло исторического минимума // [http://www.rian.ru/society/20110504/370710263.html РИА Новости]. — 04.05.2011.&lt;/ref&gt;.

== Президенттігінен кейін (2011–2022) ==
2011 жылғы 2 қазанда [[Сан-Паулу|Сан-Паулудағы]] Сирия-Ливан госпиталінде тамақ ауруы диагнозы қойылды. Ол өсінділерді түзету үшін химиотерапиядан өту туралы шешім қабылдады және 16 қарашада баспасөз қызметі әйелінің шашы мен сақалын қырып тастап, Лулудан таз, бірақ мұртты қалдырған суретін жариялады. Бұл Лула отставкаға кеткеннен кейін оның бірінші рет сақалсыз көрінуі болды. Лула қатерлі ісіктен толық ремиссия болғанға дейін сәулелік терапиядан өтті. 2012 жылдың наурызында Лула өзінің қалпына келгенін және саясатқа қайта оралғанын жариялады. Бразилияның сол кездегі президенті Дилма Руссеф бұл жаңалықты жоғары бағалады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en.mercopress.com/2012/03/29/lula-da-silva-announces-his-back-in-politics-after-defeating-cancer|title=Lula da Silva announces his back in politics after defeating cancer|author=|date=29 March 2012|work=|publisher=MercoPress|accessdate=29 March 2012}}&lt;/ref&gt; Сыбыстардан айырмашылығы, 2013 жылдың басында Лула өзінің мұрагері Дилма Русефті тағы бір рет қолдай отырып, енді президенттік сайлауға қатыспайтынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Postado por Editor|url=http://datadez.blogspot.com.br/2013/02/cercada-de-mensaleiros-condenados.html|title=Delito de Opinião: Cercada de mensaleiros condenados à prisão, Dilma rejeita a estabilização econômica de FHC|publisher=Datadez.blogspot.com.br|date=|accessdate=2013-02-22}}&lt;/ref&gt; 

[[Сурет:Lula_Dilma_Conune_2009.jpg|нобай|250x250 нүкте|{{Center|Лула да Силва мен Дилма Русеф, 2009 жыл}}]]
[[Сурет:Lula_Chirac_Alvorada.JPG|нобай|250x250 нүкте|Жак Ширак пен Луис Инасио Лула да Силва, Таң сарайы, Бразилия]]

2021 жылдың 21 қаңтарында Лула [[COVID-19]]-бен аурып қалғанын айтты. Ол ауруханаға жатқызуды қажет етпеді және өз бетінше емделді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-lula-cuba-idUSKBN29Q2VP|title=Brazil's Lula had COVID-19 while in Cuba for Oliver Stone film|lang=en|publisher=Reuters|access-date=1 қаңтар 2023|date=21 қаңтар 2022}}&lt;/ref&gt;

===2018 жылғы президенттік сайлау===
[[Сурет:Lula em janeiro de 2018 (cropped).jpg|thumb|right|Лула 2018 жылы]]
2017 жылы Лула 2018 жылғы сайлауда жұмысшылар партиясы атынан [[Бразилиядағы президент сайлауы (2018)|2018 жылғы президент сайлауы]]на қайтадан қатысатынын мәлімдеді. Қыркүйек айында ол Бразилия штаттары арқылы өткен жақтастардың керуенін басқарды. Бразилияның оңтүстігінде жүрген керуен наразылық нысанасына айналды. Паранада науқан автобусына оқ атылды, ал Рио-Гранде-ду-Сулда Луланы қолдайтын содырларға тас лақтырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://g1.globo.com/pr/oeste-sudoeste/noticia/onibus-da-caravana-de-lula-sao-atingidos-por-tiros-no-oeste-do-parana-diz-assessoria.ghtml|title=Ônibus da caravana de Lula no Paraná são atingidos por tiros|publisher=g1|date=10 тамыз 2018|access-date=1 қаңтар 2023|lang=pt}}&lt;/ref&gt;

Лула 2018 жылдың сәуірінде түрмеде отырғанына қарамастан, Жұмысшылар партиясы Луланы партияның президенттігіне кандидат ретінде қалдырды. 2018 жылдың маусымында Ibope жүргізген сауалнамада Лула 33% дауыс беру ниетімен көш бастады, [[Социал-либералдық партия (Бразилия)|Социал-либералдық партия]] кандидаты Жаир Болсонару 15% дауыспен екінші болды. Лула [[Бразилия Коммунистік партиясы]] мен [[Социалистік партия (Бразилия)|Социалистік партия]]мен аймақтық альянстар туралы келіссөздер жүргізді.

Жұмысшылар партиясы Луланы ресми түрде 2018 жылдың 5 тамызында Сан-Паулуда кандидат ретінде ұсынды. Актёр Сержиу Мамберти түрмеде жазасын өтеуіне байланысты келе алмаған Лула жазған хатты оқыды. Сан-Паулуның бұрынғы мэрі Фернанду Аддад Луланың серіктесі аталды және Луланың іс-шаралар мен пікірталастарда өкілі болуды мақсат етті.

2018 жылдың 31 тамызында Жоғарғы сайлау соты Луланың кандидатурасын қабылдамады, сол кезде жеті судьядан тұратын алқаның көпшілігі Луланың президенттік сайлауға қатысуына тыйым салу үшін дауыс берді. 2018 жылдың 11 қыркүйегінде Лула ресми түрде сайлаудан шығып, оның орнына Луланың өзі қолдаған [[Фернанду Аддад]] келді.

==Екінші президенттілігі (2022–) ==
2021 жылдың мамырында Лула 2022 жылдың қазан айында өтетін жалпы сайлауда сол кездегі президент Жаир Болсонаруға қарсы шығатынын айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://valorinveste.globo.com/mercados/brasil-e-politica/noticia/2021/05/20/lula-reitera-candidatura-presidencial-contra-bolsonaro-em-2022.ghtml|title=Lula reitera candidatura presidencial contra Bolsonaro em 2022|publisher=Valor Investe|date=20.5.2021|access-date=1.1.2023|lang=pt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2021/jul/30/lula-2022-brazil-poised-for-sensational-political-comeback|title=Lula 2022? Brazil poised for sensational political comeback|author=Tom Phillips|publisher=The Guardian|date=30 шілде 2021|access-date=1 қаңтар 2023|lang=en}}&lt;/ref&gt; 2021 жылдың шілде айының соңында жүргізілген сауалнамалар нәтижесінде ол еш қиындықсыз жеңетінін көрсетті.

2022 жылдың сәуірінде Лула өзінің кандидатурасы Сан-Паулу штатының үш мерзімді губернаторы [[Жералду Алкмин]] болатынын мәлімдеді.

2 қазанда бірінші турдың дауыс беруінде Лула сайлаушылардың 48,43% жинап, [[Жаир Болсонару]]ға қарсы екінші турға жолдама алды. Лула жетпіс жетінші туған күнінен үш күннен кейін 30 қазанда екінші турда жеңіске жетті. Ол Бразилияның үш мерзімге сайланған бірінші президенті болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://noticias.uol.com.br/eleicoes/2022/analise/presidente-1-turno/resultado-das-eleicoes-para-presidente-considerando-os-votos-validos/?uf=sp|title=Resultado da eleição para presidente no 1º turno|publisher=noticias.uol.com.br|date=31 қазан 2022|access-date=1 қаңтар 2023|lang=pt}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
{{Жаңарту}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;text-align:left;margin:0.5em 1em 0.5em 0; border:1px #005566 solid; border-collapse:collapse;&quot;
! bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; width=&quot;20%&quot; |&lt;font color=&quot;#696969&quot;&gt;Ел&lt;/font&gt;
! bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; width=&quot;20%&quot; |&lt;font color=&quot;#696969&quot;&gt;Табыстау күні&lt;/font&gt;
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; width=&quot;55%&quot; |Марапат
! bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; width=&quot;5%&quot; |&lt;font color=&quot;#696969&quot;&gt;Литерлер&lt;/font&gt;
|-
|{{Байрақ|Ұлыбритания}}
|'''2006—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Бани ордені Үлкен крест рыцарі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.leighrayment.com/knights/knightshon.htm|title=Honorary Knights and Dames|author=|work=|date=|publisher=www.leighrayment.com|accessdate=2019-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201040249/http://www.leighrayment.com/knights/knightshon.htm|archivedate=2017-12-01|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
|GCB
|-
|{{Байрақ|Норвегия}}
|'''2003—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Әулие Олаф орденді кавалері
|
|-
|{{Байрақ|Норвегия}}
|'''2003—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Норвегия Корольдігі орденінің кавалері
|
|-
|{{Байрақ|Перу}}
|'''2003—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Перу Күн Орденінің Үлкен Кресі кавалері&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eluniverso.com/2003/08/25/0001/9/18EA37AA3E0048F9A48D281A247C9AAB.html|title=Lula realiza visita para entablar alianza comercialcon entre países del Mercosur y naciones andinos - AGO. 25, 2003 - Economía - Historicos - EL UNIVERSO|publisher=www.eluniverso.com|accessdate=2019-11-11}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{Байрақ|Испания}}
|'''2003—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Католик Изабелла орденінің тізбегіндегі үлкен крест кавалері
|
|-
|{{Байрақ|Украина}}
|'''2003—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Кінәз Ярослав Данышпан орденінің 1 дәрежелі кавалері
|
|-
|{{Байрақ|Португалия}}
|'''17 қазан 2003—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Бостандық орденінің үлкен тізбегі кавалері&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ordens.presidencia.pt/?idc=154&amp;list=1|title=ENTIDADES ESTRANGEIRAS AGRACIADAS COM ORDENS PORTUGUESAS - Página Oficial das Ordens Honoríficas Portuguesas|publisher=www.ordens.presidencia.pt|accessdate=2019-11-11}}&lt;/ref&gt;
|GColL
|-
|{{Байрақ|Габон}}
|'''2004—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Экваторлық жұлдыз орденінің үлкен кресі
|
|-
|{{Байрақ|Кабо-Верде}}
|'''2004—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Амилкар Кабрал орденінің үлкен кресі
|
|-
|{{Байрақ|Колумбия}}
|'''2005—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Бояка ордені
|
|-
|{{Байрақ|Гана}}
|'''2005—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Гана Жұлдызы орденінің серігі
|CSG
|-
|{{Байрақ|Алжир}}
|'''7 ақпан 2006—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Athir Ұлттық Құрмет ордені
|
|-
|{{Байрақ|Мексика}}
|'''2007—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Ацтек бүркітінің тізбегі кавалері&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://noticias.uol.com.br/ultnot/efe/2007/08/03/ult1808u98575.jhtm|title=Lula será condecorado com Ordem da Águia Asteca no México - 03/08/2007 - UOL Últimas Notícias|publisher=noticias.uol.com.br|accessdate=2019-11-11}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{Байрақ|Панама}}
|'''11 тамыз 2007 —'''
| colspan=&quot;2&quot; |Омар Торрихос Эррера Үлкен Крест ордені кавалері
|
|-
|{{Байрақ|Дания}}
|'''12 қыркүйек 2007—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Піл орденінің кавалері&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kongehuset.dk/modtagere-af-danske-dekorationer|title=Modtagere af danske dekorationer|date=2017-12-12|publisher=Kongehuset|lang=da|accessdate=2019-11-11}}&lt;/ref&gt;
|R. af E.
|-
|{{Байрақ|Португалия}}
|'''2008—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Мұнара мен қылыш, ерлік, адалдық және еңбек сіңірген әскери орденінің үлкен кресі кавалері
|GCTE
|-
|{{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
|'''мамыр 2009—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Король Абдель-Азиз аль-Саудидің орден тізбегі кавалері
|
|-
|{{Байрақ|Украина}}
|'''2009—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Бостандық ордені кавалері
|
|-
|{{Байрақ|Сирия}}
|'''2010—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Омейядтар ордені 1-дәрежелі кавалері
|
|-
|{{Байрақ|Гвинея-Бисау}}
|'''2010—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Амилкара Кабрал медалі
|
|-
|{{Байрақ|Замбия}}
|'''2011—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Замбия бүркіті Ұлы Командор ордені 
|GCEZ
|-
|{{Байрақ|Польша}}
|'''2011—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Валесса қоры сыйлығының лауреаты
|
|-
|{{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}}
|'''27 сәуір 2011—'''
| colspan=&quot;2&quot; |Тамбо Компаньондар Алтын орденінің кавалері
|
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.sensusnovus.ru/analytics/2012/07/31/14131.html Лула - әлемдегі алғашқы жұмысшыдан шыққан президент] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924100415/http://www.sensusnovus.ru/analytics/2012/07/31/14131.html |date=2015-09-24 }}
* [https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269853/luiz-inacio-lula-da-silva/ Луис Инасио Лула де Силва 2023 жылғы ең ықпалды 100 саясаткердің қатарына енді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240228002959/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269853/luiz-inacio-lula-da-silva/ |date=2024-02-28 }}  
{{Үлкен жиырмалық басшылары|мемлекет=АҚШ}}
[[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Бразилия президенттері]]
[[Санат:Бразилия социалисттері]]
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>9cz2pf7a32zdrd8p7h3saorhywqwn2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Aldogarov/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>647642</id>
    <revision>
      <id>3608729</id>
      <parentid>3434778</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T18:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Беттің барлық мағлұматын алып тастады</comment>
      <origin>3608729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ерсін Татар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>647861</id>
    <revision>
      <id>3608626</id>
      <parentid>3459023</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпарат жаңартылды</comment>
      <origin>3608626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12866" sha1="btwlqy7sf7t5vd4wxyefyyotaztb4ns" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = мемлекет басшысы
 | Қазақша есімі        = Ерсін Татар
 | Шынайы есімі         = {{lang-tr|Ersin Tatar}}
 | Суреті               = Ersin Tatar in April 2025 (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]]ның 5-ші Президенті&lt;ref&gt;Вступление в должность [https://ru.euronews.com/2020/10/19/northern-cyprus-reax назначено] на 23 октября 2020 года&lt;/ref&gt;
 | Ту                   = Flag of the President of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg
 | Ту2                  = 
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = 23 қазан 2020
 | Басқаруын аяқтады    =24 қазан 2025 
 | Ізашары              = [[Мұстафа Акынджы]]
 | Ізбасары             = [[Туфан Эрхюрман]]
 | Президент            = 
 | Премьер              =
 | Титулы_2             = [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]]ның 18-ші Премьер-министрі
 | Ту_2                 = Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = 22 мамыр 2020
 | Басқаруын аяқтады_2  = 23 қазан 2020
 | Ізашары_2            = [[Тұфан Эрхуман]]
 | Ізбасары_2           = [[Ерсан Санер]]
 | Президент_2           = [[Мұстафа Акынджы]]
 | Титулы_3             = [[Ұлттық Бірлік партиясы (Солтүстік Кипр Түрік Республикасы)|Ұлттық Бірлік партиясының]] жетекшісі
 | Ту_3                 = Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 31 қазан 2018
 | Басқаруын аяқтады_3  = 23 қазан 2020
 | Ізашары_3            = [[Хусейн Өзгүргүн]]
 | Ізбасары_3           = [[Ерсан Санер]] (м.а.)
 | Титулы_4             = СКТР Қаржы министрі
 | Ту_4                 = Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 5 мамыр 2009
 | Басқаруын аяқтады_4  = 13 маусым 2013
 | Ізашары_4            = Аһмет Узун
 | Ізбасары_4           = 	Зерен Мунган
 | Туған күні         = 07.09.1960
 | Туған жері         = [[Никосия]], [[Кипр]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =[[Рүстем Татар]]
 | Анасы                =Канев Татар
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 2 баласы бар
 | Партиясы             = [[Ұлттық Бірлік партиясы (Солтүстік Кипр Түрік Республикасы)|Ұлттық Бірлік партиясының]]
 | Білімі               = [[Кембридж университеті]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = {{URL|https://ersintatar.net/}}
 | Commons              = Ersin Tatar
 | Марапаттары          =
}}
{{мағына|Татар (тегі|Татар)}}
'''Ерсін Татар''' ({{lang-tr|Ersin Tatar}}, 7 қыркүйек 1960, [[Никосия]], [[Кипр]]) — ішінара танылған [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]]ның мемлекеттік және саяси қайраткері. Ол [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасының Премьер-министрі|премьер-министр]] қызметін 2019 жылдың мамырында [[Тұфан Эрхуман]]ның коалициялық үкіметі ыдырағаннан кейін қабылдады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cyprus-mail.com/2019/05/23/clash-in-north-over-direction-of-cyprus-problem/|title=Clash in north over direction of Cyprus problem|last=Evie Andreou|date=23 May 2019|accessdate=26 May 2019}}&lt;/ref&gt; Ол сонымен бірге Ұлттық Бірлік партиясының жетекшісі және оппозицияның жетекшісі болды. Ол сонымен бірге [[Ұлттық Бірлік партиясы (Солтүстік Кипр Түрік Республикасы)|Ұлттық Бірлік партиясының]] жетекшісі және оппозицияның жетекшісі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.t-vine.com/ersin-tatar-is-the-new-leader-of-trnc-main-opposition-the-national-unity-party/|title=Ersin Tatar is the new leader of TRNC main opposition, the National Unity Party – T-VINE|accessdate=26 May 2019}}&lt;/ref&gt; Ол [[ Солтүстік Кипр Республикасындағы президент сайлауы (2020)|Солтүстік Кипр Түрік Республикасының 2020 жылғы президенттік сайлауына]] Ұлттық Бірлік партиясының кандидаты ретінде қатысып, 2020 жылы 18 қазанда өткен сайлаулардың екінші турнда президент болып сайланды.&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4538474 Президентом Турецкой Республики Северного Кипра избран Эрсин Татар 18 октября 2020]&lt;/ref&gt;

==Ерте өмір==
Ерсін Татар 1960 жылы [[Никосия]]да дүниеге келген. Ол орта мектепті [[Англия]]да, ал 1982 жылы [[Кембридж университеті]]н бітірді. Оның әкесі - [[Рүстем Татар]], есепші және саясаткер,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/ersin-tatar-kimdir-ersin-tatarin-biyografisi-41222855 | title=Ersin Tatar kimdir? Ersin Tatar'ın biyografisi}}&lt;/ref&gt; ал анасы - үй шаруасындағы әйел, Канев Татар. [[Кишкличифтлик]] бастауыш мектебін бітіргеннен кейін ол 1971-1974 жылдар аралығында ағылшын мектебінде оқыды. [[Түріктердің Кипрге басып кіруі|1974 жылы Кипрдегі операциядан кейін]], оның мектебі оңтүстікте қалып, ол [[Лондон]]дағы, Англиядағы Орман мектебінде оқуын жалғастырды. Мұнда ол 1979 жылы орта мектепті бітірді. Кембридж университетін 1982 жылы экономист мамандығы бойынша бітірген.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.t-vine.com/ersin-tatar-is-the-new-leader-of-trnc-main-opposition-the-national-unity-party/|title=Ersin Tatar is the new leader of TRNC main opposition, the National Unity Party – T-VINE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

==Мансабы==
[[File:Ersin Tatar 2020 campaign banner in Kyrenia.jpg|thumb|left|Ерсін Татар сайлауының 2020 жыл плакаты]]
1982-1986 жылдары ағылшынның PriceWaterhouse компаниясында есепші болып жұмыс істеді. 1986-1991 жылдары PollyPeck-те жұмыс істеді. 1991 жылы ол [[Анкара]]ға көшіп келді, онда FMC Nurol Defence Industry Co-да 1992 жылға дейін жұмыс істеді. 1992-2001 жылдары ол ShowTV қаржы директоры болды. Ол Түркиядағы Кипр түрік қауымдастығының белсенді мүшесі болды: 1997 жылдан 2001 жылға дейін Ыстанбұл [[Кипр түріктері|Кипр Түрік]] Мәдениет Бірлестігінің төрағасы қызметін атқарды.

1990 жылдары ол Доган Харман және Хусейн Мацит Юсуфпен бірге ''[[Кипр газеті|Кипр газеті]]'' журналын шығарды. Содан кейін Хатай көлімен бірге «Қыбырысым» журналын шығарды. 2001-2003 жылдар аралығында ол Yenicami Ağdelen клубының президенті болды. Оның мақалалары 2000 жылдары «Халқын сесі» газетінің «Сарапшылар пікірі» бөлімінде апта сайын жарияланып тұрды. Ол отбасылық бизнестің бөлігі ретінде Tatar &amp; Co тәуелсіз аудиторлық фирмасына серіктес ретінде қатысқан.

==Саяси қызмет==
2003 жылы Ерсін Татар Ұлттық Бірлік партиясына қосылып, саясатқа араласады. Ол алғаш рет 2009 жылы парламентке сайланып, 2013 жылы сайлауда партиясы жеңіліске ұшырағанға дейін [[Дервиш Ероғлы]] үкіметі кезінде қаржы министрі қызметін атқарды. 2015 жылы ол Ұлттық Бірлік партиясының басшылығына үміткер болды, бірақ жеңілді. 2018 жылы ол тағы да осы қызметке өзін ұсынып, жеңіске жетті.

2019 жылы ол [[Сирия]]-ның солтүстік-шығысында [[«Бейбітшілік көзі» операциясы|түріктердің шабуылын]] қолдап, Кипр түріктері әрдайым Түркия жағында екенін айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.trthaber.com/haber/gundem/kktcden-baris-pinari-harekatina-destek-434885.html|title=KKTC'den Barış Pınarı Harekatı'na destek|website=www.trthaber.com}}&lt;/ref&gt;

Ерсін Татар [[Кипр жанжалы|Кипр жанжалын]] шешуге арналған «[[Екі халыққа арналған екі мемлекет (Кипр)|екі мемлекет үшін екі мемлекет]]» жоспарын қолдайды.&lt;ref&gt;[http://www.hurriyetdailynews.com/cyprus-talks-cannot-last-forever-turkish-cypriot-pm-148742 Cyprus talks cannot last forever: Turkish Cypriot PM - Turkey News&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.lgcnews.com/tatar-promotes-two-state-solution/ North Cyprus News | Tatar Promotes Two-State Solution&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191215185128/https://www.lgcnews.com/tatar-promotes-two-state-solution/ |date=2019-12-15 }}&lt;/ref&gt;

[[2018 жыл]]дың 27 қазанында өткен ҰБП конгресінде ол 2592 дауысқа ие болып бірінші болды және 2005 жылы екінші болған қазіргі төраға [[Хусейн Өзгүргүн]] мен бірге екінші турға өтті. 2018 жылдың 31 қазанында ҰБП Ассамблеясының Басқармасы оның екінші сайлаусыз төраға болып сайланғанын жариялады. Солтүстік Кипр Түрік Республикасында 2020 жылы өтетін президенттік сайлаудың бірінші кезеңінде ол 32,5% дауыс жинап, екінші турға өтті. 2020 жылы 18 қазанда өткен екінші турда ол 52% дауыспен Солтүстік Кипр Түрік Республикасының Президенті болып сайланды.&lt;ref name=&quot;&quot;/&gt;

==Отбасы==
Ерсін Татар үйленген және екі баласы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

[[Санат:Кембридж университеті түлектері]]
[[Санат:Никосияда туғандар]]
[[Санат:Солтүстік Кипр Түрік Республикасының премьер-министрлері]]
[[Санат:Солтүстік Кипр Түрік Республикасының президенттері]]</text>
      <sha1>btwlqy7sf7t5vd4wxyefyyotaztb4ns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мария Гаэтана Аньези</title>
    <ns>0</ns>
    <id>650993</id>
    <revision>
      <id>3608652</id>
      <parentid>2973988</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10025" sha1="ayh4jn3fiukn690ezbv8r4gxcoqs7pn" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз}}
{{Ғалым

|Есімі=Мария Гаэтана Аньези

|Суреті=Maria Gaetana Agnesi.jpg
|Туған күні= 16.05.1718
|Қайтыс болған күні= 09.01.1799
|Туған жері=[[Милан]], Милан княздығы
|Қайтыс болған жері=[[Милан]], Цисальп Республикасы
|Азаматтығы=[[Италия|Итальяндық]]
|Ғылыми жетекші=Рамиро Рампинелли
|Ғылыми аясы=[[Математик]]
|Жұмыс орны=Болонья университеті}}

&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Мария Гаэтана Аньези'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;

'''Мария Гаэтана Аньези''' ([[Италиян тілі|итал]]. Maria Gaetana Agnesi; [[16 мамыр]] [[1718]]  — [[9 қаңтар]] [[1799]])&lt;ref&gt;[http://mathematica.sns.it/autori/1330/ Maria Gaetana Agnesi (1718 - 1799)]&lt;/ref&gt; — [[Италия|итальяндық]] [[математик]], [[Теология|теолог]], [[Гуманизм|гуманист]], [[Филантроп|филантроп]] және [[Философ|философ]]. Ол университетте математика [[Профессор|профессоры]] болып тағайындалған және математика саласындағы оқулығын жазған тұңғыш әйел болған. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150404070154/http://womenshistory.about.com/od/sciencemath1/a/maria_agnesi.htm Maria Agnesi]&lt;/ref&gt;

Мария [[Дифференциалдық есептеу|дифференциалды]] және [[Интегралдық есептеу|интегралдық]] есептеулерге арналған бірінші кітапты жазған және де өзінің ешқашан қызмет етпеуіне қарамастан, Болон университетіндегі факультет мүшесі болып саналған.

== Өмірбаяны ==
Мария Гаэтана Аньези [[Милан]] қаласындағы сауатты және бай [[көпес]] отбасысында дүниеге келген.&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books?id=iShKAIKrCSoC&amp;q=%22Maria+Agnesi+and+Her+%E2%80%9CWitch%E2%80%9D%22&amp;pg=PA108&amp;redir_esc=y#v=snippet&amp;q=%22Maria%20Agnesi%20and%20Her%20%E2%80%9CWitch%E2%80%9D%22&amp;f=false &quot;Maria Agnesi and Her “Witch”&quot;]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.agnesscott.edu/Lriddle/WOMEN/agnesi.htm Maria Gaetana Agnesi]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[[Catholic Encyclopedia (1913)/Maria Gaetana Agnesi|https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Maria_Gaetana_Agnesi]]&lt;/ref&gt; Пьетро Аньези, Марияның әкесі, жібекпен сауда жасаған&lt;ref&gt;[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0315086010000315?via%3Dihub Calculations of faith: mathematics, philosophy, and sanctity in 18th-century Italy (new work on Maria Gaetana Agnesi)]&lt;/ref&gt;, жанұясын Милан дворяндарының қатарына қосқысы келген. [[1717]] жылы осы мақсатымен Бривиус де Броклз отбасынан шыққан  Анна Фортунато Бривиоға үйленеді. Оның отбасысы 21 баладан тұрған&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180109004006/http://www.math.twsu.edu/history/Women/agnesi.html Maria Gaetana Agnesi]&lt;/ref&gt;, ал Мария оның үлкені болған. Оның әпкелерінің бірі Мария Тереза болған, әйгілі музыкант және композитор, оған қоса Сальери, Моцарт және Гайднмен бірге тансы болған. 

5 жасында [[Француз тілі|француз]] тілінде де, [[Италиян тілі|итальян]] тілінде де сөйлегенді білетін. Ол 11 жасқа толғанға дейін [[Испан тілі|испан]], [[Неміс тілі|неміс]], [[Грек тілі|грек]], [[Иврит тілі|иврит]], және [[Латын тілі|латын]] тілдерін үйреніп, «жеті тілді шешен» деп аталған.&lt;ref&gt;[https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/415520 Women in Science: Antiquity Through the Nineteenth Century. A Biographical Dictionary with Annotated Bibliography. Marilyn Bailey Ogilvie]&lt;/ref&gt;  Осы себептерден адамдар бала кезінен бастап Марияны вундеркинд деп санаған.
[[Сурет:Il diploma di nomina dell' Agnesi all' Università di Bologna.png|нобай|Болонья Университетінің Мария Гаэтана Аньезиге берген дипломы]]

12 жасында Мария аса көп сабақ оқығаннан жұмбақ аурумен ауыра бастады, осы себептен оған атпен серуендеу және бимен айналысуға кеңес берілген. Бірақ осы емдеулер көмек бермеді, тырыспа ұстауы өршеленді, осыдан кейін оған модерацияны ұстау белгіленді. 14 жасына қарай ол [[баллистика]] мен [[Геометрия|геометрияны]] оқыды.&lt;ref&gt;[https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/415520 Women in Science: Antiquity Through the Nineteenth Century. A Biographical Dictionary with Annotated Bibliography. Marilyn Bailey Ogilvie]&lt;/ref&gt;

Анасының өлімі оған қоғамдық өмірден кетуіне және үй шаруашылығының басқаруын өзіне алуына себепкер болды. 21 жасында Аньезиде монастырға бару мақсаты болған, бәрақ оның әкесі бұған рұқсат бермеген. Пьетро Анези, Мария математика саласындағы зерттеулерімен айналысса ғана қалаған қайырымдылық жұмыстарымен айналысуға рұқсат берген. Оның сабақтары мен қойылымдарынан басқа, Мария інілеріне сабақ беруге міндетті болған. Осы кезден ол қоғаммен барлық қарым-қатынасты тоқтатып, өзін математикаға арнады.&lt;ref&gt;[https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/415520 Women in Science: Antiquity Through the Nineteenth Century. A Biographical Dictionary with Annotated Bibliography. Marilyn Bailey Ogilvie]&lt;/ref&gt; 

[[1751]] жылы ол қайтадан ауыра бастады,сол себептен дәрігерлер оған оқуға тыйым салды. Бір жылдан кейін оның әкесі қайтыс болады, сосын ол [[Теология|теологияны]] зерттей бастап, кедейлерге, үйсіздерге және науқастарға көмек берді. 1783 жылы ол &quot;Пио Тривульцио&quot; деген әйелдерге арналған қарттар үйінің негізін қалап, оның директоры болды және осы жердің монахтары сияқты өмір сүрді. [[1799 жыл|1799 жылы]] [[9 қаңтар|9 қаңтарда]] Мария Аньези кедей болып қайтыс болды және он жаппай [[Қабір|қабірде]] 15 басқа адамдармен бірге жерленген болатын.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180109004006/http://www.math.twsu.edu/history/Women/agnesi.html Maria Gaetana Agnesi]&lt;/ref&gt;

== Математикаға қосқан үлестері ==

1739 жылы Маркиз Гуилла де Л'Опиталдың &quot;traité analytique des sections coniques&quot; кітабын оқығаннан кейін, ол [[1740]] жылы сол кездегі ең танымал итальяндық математиктердің бірі болған Оливет монахы, Рамиро Рампинеллимен [[Дифференциалдық есептеу|дифференциалды]] және [[Интегралдық есептеу|интегралды]] есептеулерді зерттеді. Осы кезде оның отбасысы Миландағы ең байлардың бірі ретінде саналған. 


Мария Аньези [[1748]] жылы Instituzioni analitiche (&quot;Талдау негіздері&quot;) атты еңбегін жариялады. Мария Гаэтананың есімімен ол зерттеген верзьера қисығы («Верзьера Аньези») аталған болатын. Рим Папасы Бенедикт XIV 1750 жылы әкесінің ауруына байланысты оны [[Болонья]] университетіндегі математика, [[Философия|табиғи философия]] және [[физика]] профессоры деп тағайындады, бірақ Мария осы дәрежесімен ешқашан пайдаланбаған. Ол университетте Лаура Бассиден кейін профессорлық лауазымға ие болған екінші әйел.&lt;ref&gt;[https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Agnesi,_Maria_Gaetana 1911 Encyclopædia Britannica/Agnesi, Maria Gaetana]&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Il frontispizio delle Instituzioni analitiche dell' Agnesi.png|нобай|Instituzioni analitiche (&quot;Талдау негіздері&quot;) жұмысының бірінші беті]]

== Дереккөздер==

[[Санат:Математиктер]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Ғалым әйелдер]]
[[Санат:Ғалымдар]]</text>
      <sha1>ayh4jn3fiukn690ezbv8r4gxcoqs7pn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барри Осборн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>651277</id>
    <revision>
      <id>3608681</id>
      <parentid>3354379</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1860" sha1="0zxskjni7hp8c1xh9qlz4g2072mynhv" xml:space="preserve">'''Барри М. Осборн''' ({{lang-en|Barrie M. Osborne}}; туған күні 1944 жылдың 7 ақпан) — американдық продюссер, атқарушы продюссер және режиссер.

== Өмірбаяны ==
Барри [[Нью-Йорк]] қаласында, Герта Шварц пен Уильям Осборнның отбасында дүниеге келген. Бірақ Нью-Рошеллде өсіп, Нью-Рошелл орта мектебін аяқтаған. Ол Нортфилдегі Карлетон колледжінің түлегі. Қазіргі таңда Жаңа Зеландиядағы Веллингтон қаласында тұрады.

Барри Осборнның ең атақты жұмысы [[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]]. Осы туындысы үшін [[Питер Джексон]] мен [[Фрэн Уолшпен]] бірге «[[Оскар сыйлығы]]ды» иемденген.

== Фильмография ==
=== Продюсер ===
* Великий Гэтсби (2013) (атқарушы продюсер)
* Путь война (2010) (продюсер)
* Викинги (2008) (продюсер)
* Мой домашний динозавр (2007) (продюсер)
* Самый быстрый &quot;Индиан&quot; (2005) (атқарушы продюсер)
* Властелин колец: Возвращение короля (2003) (продюсер)
* Властелин колец: Две крепости (2002) (продюсер)
* Властелин колец: Братсвто кольца (2001) (продюсер)
* Мартица (1999) (атқарушы продюсер)
* Без лица (1997) (продюсер) және т.б.

{{уики}}

[[Санат:АҚШ кинопродюсерлері]]</text>
      <sha1>0zxskjni7hp8c1xh9qlz4g2072mynhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ингрида Шимоните</title>
    <ns>0</ns>
    <id>655137</id>
    <revision>
      <id>3608683</id>
      <parentid>3595493</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпаратты жаңартыдым</comment>
      <origin>3608683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28067" sha1="p8ge5bzuy6gvvepvrwzblzzprwytpxi" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|түс =үкімет басшысы
|Есімі=Ингрида Шимоните
|Суреті=Ingrida Simonyte 2019 crop 2.jpg
|Титулы=Литваның 34-ші Премьер-министрі
|Ту=Flag of Lithuania.svg
|Басқара бастады=11 желтоқсан 2020
|Президент=Гитанас Науседа|Ізашары=Саулюс Сквернялис|Титулы_2=Сеймнің  мүшесі|Ту_2=Coat of arms of the Seimas of Lithuania.svg|Ту2_2=Flag of Lithuania.svg|Басқара бастады_2=14 қараша 2016 жылдан бастап|Ізашары_2= Андрюс Кубилюс|Титулы_3=Литваның Қаржы министрі|Ту_3=Coat of arms of Lithuania.svg|Ту2_3=Flag of Lithuania.svg|Басқарған кезеңі_3=7 шілде 2009 жыл — 13 желтоқсан 2012 жыл|Президент_3=Даля Грибаускайте|Ізашары_3=Альгирдас Шемета|Ізбасары_3=Римантас Шаджюс|Партиясы=Отан Одағы партиясы|Білімі=Вильнюс Университеті|Туған жері={{туғанжері|Вильнюс|Вильнюсте}}, [[Литва]]|Туған күні=15.11.1974|Қолтаңбасы=Ingrida Simonyte signature.png|Марапаттары=[[Сурет:LTU_Order_of_Vytautas_the_Great_-_Officer's_Cross_BAR.png|солға|60px]]|Ізбасары=Гинтаутас Палуцкас|Басқаруын аяқтады=12 желтоқсан 2024}}
'''Ингрида Шимоните''' ({{lang-lt|Ingrida Šimonytė}}; [[15 қараша]] [[1974 жыл|1974]], [[Вильнюс]], [[Литва Кеңестік Социалистік Республикасы]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — литвалық саясаткер және экономист, 2020 жылдың 25 қарашасынан бастап Литваның премьер-министрі. Шимоните 2009 жылдан бастап 2012 жылға дейін Кубилюстың екінші кабинетінде Қаржы министрі, ал 2016 жылдан бастап Антакальнис сайлау округінен шыққан Сеймнің мүшесі болды. 2019 жылы өткен Литва Президенті лауазымына сайлауда үміткер болған, бірақ екінші турда жеңіліс тапты. Отан Одағы партиясымен байласнысты болғанымен де Шимоните тәуелсіз саясаткер.

Шимоните Вильнюс қаласында дүниеге келген. 1996 жылы Вильнюс университеті &quot;бизнес&quot; мамандығы бойынша бітірді, ал 1998 жылы магистр дәрежесін алды. Мансабын экономист және мемлекеттік қызметкер ретінде бастады, 2004 жылға дейін Қаржы министрлігінің салық департаментінің бастығы қызметін атқарды. Ол 2009 жылы Қаржы министрі лауазымына дейін министрліктің салық бөлімінде қызметте болды, аталған лауазымға тағайындалған соң оның алдында Ұлы рецессиядан Литва экономикасын ынталандыру міндеті тұрды. 2012 жылы ол Қаржы министрі қызметінен кетті, содан кейін Литва банкінің Басқарма төрағасының орынбасары болып тағайындалды, сонымен қатар Вильнюс университеті кеңесінің төрағасы, Вильнюс университетінің Халықаралық қатынастар және саясаттану институтының экономика және ISM менеджмент және экономика университетінің мемлекеттік қаржы профессоры болды.

Шимоните 2016 жылы саясатқа оралды, ол 2016 жылғы парламенттік сайлауда Вильнюстегі Антакальнис сайлау округінің өкілі ретінде тәуелсіз кандидат болып сайланып, нәтижесінде Парламентте орын алды. 12 жылғы 2019 мамырдағы Президент сайлауының бірінші турында аз ғана артықшылықпен жеңіске жетті, содан кейін 26 мамырда өткен екінші турда Гитанас Науседадан кейін екінші орынға ие болды. 

Ол 2020 жылғы парламенттік сайлауда Парламентке қайта сайланды, онда Отан Одағы партиясы көптеген орындарға ие болды. Сайлау нәтижелері жарияланғаннан кейін, Шимонитені Отан Одағы, Либералды қозғалыс және Бостандық партиясынан тұратын коалиция премьер-Министр лауазымына кандидат ретінде ұсынды және 25 қарашада қызметке кірісті, содан кейін 7 желтоқсанда оның кабинеті тағайындалды.

== Өмірінің ерте кезеңі мен білімі ==
Ол Вильнюсте әкесі инженер-құрылысшы мен анасы экономист Дануте Шимонитенің  отбасында дүниеге келген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bukimevieningi.lt/kas-ingridos-simonytes-tevas-ir-kodel-jis-slepiamas/|title=Kas Ingridos Šimonytės tėvas ir kodėl jis slepiamas?|work=Bukimevieningi.lt|language=lt|date=24 May 2019|last=Paulauskas|first=Julius}}&lt;/ref&gt; 1984 жылы ол ата-анасымен бірге Вильнюстің Антакальнис ауданына көшті, онда ол балалық пен жастық шағының көп бөлігін өткізді. 1992 жылы Шимоните Vilnius Žirmūnai гимназиясын бітірді, онда ол математика бойынша академиялық қабілеті үшін танылып, марапаттарға ие болды.&lt;ref name=seimas&gt; &quot;[https://www.lrs.lt/sip/portal.show?p_r=35299&amp;p_k=2&amp;p_a=498&amp;p_asm_id=56180 Ingrida Šimonytė]&quot;. lrs.lt. Seimas. Retrieved 3 November 2020.&lt;/ref&gt; 
 
Оқудан кейін ол Вильнюс университетінің экономика факультетіне түсіп, 1996 жылы &quot;бизнес-әкімшілік&quot; мамандығы бойынша диплом алды. Кейінен ол университетке оралып, 1998 жылы экономика магистрі дәрежесін алды.&lt;ref name=seimas&gt;&lt;/ref&gt;  

== Саяси мансабы ==
=== Мансабының бастамасы ===
1997 жылы оны Қаржы министрлігінің Салық бөліміне жұмысқа қабылданғаннан кейін алғаш рет кәсіби экономист және мемлекеттік қызметкер ретінде жұмыс істей бастады. 1998-2001 жылдар аралығында Шимоните Министрліктің салық және коммерциялық бөлімінде экономист болып жұмыс істеді, содан кейін министрліктің тікелей салық бөлімінің бастығы болып тағайындалды және бұл қызметте ол 2004 жылы министрліктің канцлері болғанға дейін қызмет етті, содан кейін Қаржы министрінің орынбасары болды. Ол бұл қызметтен 2009 жылы Қаржы министрі лауазымына тағайындалу үшін кетті.&lt;ref name=seimas&gt;&lt;/ref&gt;

=== Қаржы министрі ===
[[File:BDF Summit 2010 (4684888204).jpg|thumb|right|250px|Шимоните 2010 ж. Вильнюстегі Балтық даму форумында.]]

2009 жылы Шимоните премьер-министр Андриус Кубилюстың екінші кабинетінде қаржы министрі болып тағайындалды, ол Еуропалық бюджет және әкімшілік комиссары болу үшін отставкаға кеткен Альгирдас Шеметтің орнына келді. Оны Президент Валдас Адамкус ұсынғаннан кейін осы қызметке тағайындалды. Қызметке кіріскеннен кейін оған Ұлы рецессиядан кейін Литва экономикасын қалпына келтіру міндеті жүктелді,ал Литваның жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 2009 жылы 14,7%-ға төмендеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://finmin.lrv.lt/en/about-the-ministry/history/after-restoration-of-independence|title=After Restoration of Independence|website=finmin.lrv.lt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://euobserver.com/opinion/114419|title=Lithuania's remarkable recovery|last=Åslund|first=Anders|date=29 November 2011|work=EU Observer}}&lt;/ref&gt; Бұл лауазымда Шимоните Литва экономикасын жақсарту мақсатында Үкімет тарапынан жүргізілген қатаң үнемдеу саясатының жетекші тұлғаларының бірі болды.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/conservatives-win-lithuania-election-preliminary-results/|title=Conservatives win Lithuania election: Preliminary results|date=26 October 2020|work=[[Politico]]|last=Duxbury|first=Charlie}}&lt;/ref&gt;  

Шимоните 2012 жылғы парламенттік сайлаудан кейін Қаржы министрі лауазымынан кетті, сайлауда биліктегі үкімет Литва социал-демократиялық партиясынан және Альгирдас Буткявичюстің жаңа үкіметінен жеңілді. Қызметінен кеткен соң  Шимоните Литва банкінің Басқарма төрағасының орынбасары ретінде тағайындалды, нәтижесінде ол 2016 жылға дейін қызмет атқарды, сонымен қоса Вильнюс университетінің Халықаралық қатынастар және саясаттану институтының экономика және ISM менеджмент және экономика университетінің мемлекеттік қаржы бойынша дәріс берді.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.lb.lt/ingrida_simonyte_is_proposed_to_the_board_of_the_bank_of_lithuania |title=Ingrida Šimonytė appointed to the Board of the Bank of Lithuania |access-date=10 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140224020134/https://www.lb.lt/ingrida_simonyte_is_proposed_to_the_board_of_the_bank_of_lithuania |archive-date=24 February 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Парламенттік мансап ===
2015 жылы Шимоните Вильнюстегі  Антакальнис сайлау округінің атынан қатысу үшін 2016 жылғы парламенттік сайлауға үміткер ретінде қатысуға ниетін растағаннан кейін саясатқа оралуды жоспарлады. Ал сайлауға дейін бұл орынға ие бұрынғы премьер-министр Андрюс Кубилюс округ бойынша қайта сайлауға түспеуді таңдады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.s9.com/Biography/kubilius-andrius/|title=Kubilius, Andrius|website=s9.com|access-date=3 November 2020}}&lt;/ref&gt; Шимоните тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға түскенімен де Отан Одағы партиясынан сайлау көмегін алды.&lt;ref name=&quot;Raimonaite&quot;&gt;{{Citation |first=Ainė |last=Ramonaitė |title=The Development of the Lithuanian Party System: From Stability to Perturbation |work=Post-Communist EU Member States: Parties and Party Systems |publisher=Ashgate |year=2006 |page=75 |isbn=9780754647126 |url=https://books.google.com/books?id=iNa6l58HNWoC&amp;q=homeland+union+lithuania+conservative&amp;pg=PA75}}&lt;/ref&gt; Шимоните сайлаудың бірінші турында  өз округінің сайлаушыларының 51,54%-ын жинады, нәтижесінде екінші турға қатыспай-ақ жеңіске жеткен бүкіл ел бойынша округтерге үш үміткердің бірі болды. Жеңіске жеткен соң ол Сеймде орын алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vz.lt/sektoriai/bankai-draudimas/2016/10/25/ingrida-simonyte-paliekalietuvos-banka|title=Ingrida Šimonytė palieka Lietuvos banką|date=25 October 2016|language=lt|website=vz.lt}}&lt;/ref&gt; 

Сеймге сайланған соң, Шимоните ресми түрде тәуелсіз саясаткер болғанына қарамастан, Отан Одағының Парламенттік тобына қосылды. Ол Аудит жөніндегі комитеттің төрағасы, сондай-ақ Еуропалық істер жөніндегі комитеттің мүшесі болып тағайындалды.&lt;ref name=seimas&gt; &quot;[https://www.lrs.lt/sip/portal.show?p_r=35299&amp;p_k=2&amp;p_a=498&amp;p_asm_id=56180 Ingrida Šimonytė]&quot;. lrs.lt. Seimas. Retrieved 3 November 2020.&lt;/ref&gt;  

==== 2019 жылғы президенттік сайлау ====
Шимоните 2019 жылғы Литва мемлекетінің президенттік сайлауына байланысты өзінің сайлау алдынғы науқанның 2018 жылы жариялады. Шимоните [[Тәуелсіз үміткер|тәуелсіз]] үміткер ретінде әрекет ете отырып, &quot;Отан одағы&quot; саяси партиясының кандидатурасын ұсынуға тырысты, бұл кандидатураны тек Вигаудас Ушацкастың ұсынды. Нәтижесінде Шимоните 79% дауыс жинап, номинацияны жеңді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/landsbergis-simonyte-gavo-visuomenes-mandata.d?id=79492769|title=Landsbergis: Šimonytė gavo visuomenės mandatą|work=Delfi|language=lt|date=4 November 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/konservatoriu-pirminiu-rinkimu-atomazga-usackas-sveikina-simonyte-su-pergale.d?id=79481623|title=Konservatorių pirminių rinkimų atomazga: Ušackas sveikina Šimonytę su pergale|language=lt|work=Delfi|date=4 November 2018}}&lt;/ref&gt;

Президенттік сайлауға Отан Одағы партиясынан ұсынылған Шимоните жеңіске деген үміткерлердің бірі ретінде тәуелсіз үміткер Гитанас Науседамен сайыста бірінші орынға ие болды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/paskutiniai-reitingai-pries-rinkimus-lyderis-pasikeite-dvieju-kandidatu-rinkejai-apsisprende-tvirtai.d?id=81064917|title=Last rankings before the election: The leader has changed, the two candidates have decided firmly|language=lt-LT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/naujausi-prezidentiniai-reitingai-prasideda-tikrasis-nervu-karas.d?id=80937237|title=Recent Presidential Ratings: The Real Nervous War Begins|language=lt-LT}}&lt;/ref&gt; 2019 жылдың 12 мамырында өткен сайлаудың бірінші турында қарсыласы Гитанас Науседа жинаған 31,16%-дан озып, Шимоните 31,53 % дауыспен бірінші орынға ие болды. Нәтижесінде екеуі 26 мамырда болған сайлаудың екінші турына өтті, бұл турда Шимоните 33,47 % дауыс жинап Науседадан жеңіліс тапты; ол бірінші турға қарағанда екінші турда 400 000 дауыс жинаған Науседадан шамамен 3 200 дауыс аз жинады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vrk.lt/2019-prezidento/rezultatai?srcUrl=/rinkimai/904/2/1544/rezultatai/lt/rezultataiPreRezultatai.html|title=2019 m. gegužės 26 d. Respublikos Prezidento rinkimai (II turas)|publisher=VRK|date=3 June 2019|language=lt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vrk.lt/2019-prezidento/rezultatai?srcUrl=/rinkimai/904/1/1546/rezultatai/lt/rezultataiPreRezultatai.html|title=2019 m. gegužės 12 d. Respublikos Prezidento rinkimai (I turas)|date=16 May 2019|publisher=VRK|language=lt}}&lt;/ref&gt;

=== Премьер-министр ===
Шимоните ресми түрде тәуелсіз саясаткер болғанына қарамастан 2019 жылғы президенттік сайлаудан кейін Отан Одағы саяси партиясының бейресми жетекшісі және партиямен байланысты ең танымал литвалық саясаткерлердің бірі болды.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/conservatives-win-lithuania-election-preliminary-results/|title=Conservatives win Lithuania election: Preliminary results|date=26 October 2020|work=[[Politico]]|last=Duxbury|first=Charlie}}&lt;/ref&gt; Ол 2020 жылғы парламенттік сайлауда Сеймге қайта сайлану үшін үміткер атанып, 60 %-дан астам дауыс жинады. Ол қайтадан бүкіл мемлекет аумағы бойынша сайлау округінде жеңіске жеткен үш үміткердің бірі болды. Сайлау нәтижесі расталған соң Отан одағы Литва фермерлері мен жасылдардың одағы бастаған билік басындағы үкіметті басып озып Сеймде көптеген орындарға ие болды.&lt;ref name=&quot;politico&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/conservatives-win-lithuania-election-preliminary-results/|title=Conservatives win Lithuania election: Preliminary results|date=26 October 2020|work=[[Politico]]|last=Duxbury|first=Charlie}}&lt;/ref&gt; Сайлаудан соң Отан одағы, Либералды қозғалыс және Бостандық партиялары арасында коалицияның құрылуы күтілді, үш партия да Шимонитені премьер-министр лауазымына ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Landsbergis|first=Gabrielius|date=26 October 2020|title=Trijų partijų vadovai paskelbė bendrą deklaraciją|url=https://tsajunga.lt/aktualijos/triju-partiju-vadovai-paskelbe-bendra-deklaracija/|access-date=29 October 2020|website=TS-LKD|language=lt-LT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.diena.lt/naujienos/verslas/ekonomika/i-simonyte-biudzete-turetu-buti-ivertintos-priemones-covid-19-situacijai-994128|title=I. Šimonytė: biudžete turėtų būti įvertintos priemonės COVID-19 situacijai|last=Mykolaitytė|first=Kornelija|language=lt|work=Diena|date=3 November 2020}}&lt;/ref&gt; Мақұлданған соң, үкіметті үш әйел басқарады : Шимоните, либералды қозғалыстың жетекшісі Виктория Чмилите және Финляндиядағы Марин кабинетінің ізімен келе жатқан,
Бостандық партиясының жетекшісі Аушрине Армонайте.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://emerging-europe.com/news/pledging-to-fight-covid-19-and-introduce-tax-cuts-women-take-charge-in-lithuania/|title=Pledging to fight Covid-19 and introduce tax cuts, women take charge in Lithuania|date=27 October 2020|work=Emerging Europe|last=Turp-Balazs|first=Craig}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/new-atlanticist/lithuanias-new-government-women-led-coalition-wins-confidence-in-difficult-times/|title=Lithuania's new government: Women-led coalition wins confidence in difficult times|work=Atlantic Council|last=Grigas|first=Agnia|date=30 October 2020}}&lt;/ref&gt;

9 қарашада Отан Одағы, Либералды қозғалыс және Бостандық партиясы арасында коалициялық келісімге қол қойылды, бұл келісім Шимонитенің премьер-министр болуына жол ашты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1272062/lithuania-s-liberal-and-conservative-parties-sign-coalition-agreement|title=Lithuania's liberal and conservative parties sign coalition agreement|date=9 November 2020|work=LRT}}&lt;/ref&gt; 18 қарашада ол өзінің кабинетінің құрамын жариялады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/simonyte-nausedai-ant-stalo-deda-ministru-sarasa-pateiktos-konkrecios-pavardes.d?id=85760205|title=Šimonytė Nausėdai ant stalo deda ministrų sąrašą: pateiktos konkrečios pavardės kandidatūros nėra patvirtintos Nausėdos|language=lt|date=18 November 2020|work=Delfi}}&lt;/ref&gt; Шимонитені президент Гитанас Науседа 2020 жылдың 25 қарашасында премьер-министр лауазымына тағайындады,&lt;ref&gt;{{cite news |title=Lithuanian president appoints Šimonyte as prime minister |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1284643/lithuanian-president-appoints-simonyte-as-prime-minister |access-date=26 November 2020 |work=LRT |date=25 November 2020}}&lt;/ref&gt; ол Казимира Прунскенеден кейінгі бұл лауазымға ие болған екінші әйел.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lėka |first1=Aušra |title=Konservatoriai į valdžią grįžta be šampano |url=https://www.diena.lt/naujienos/lietuva/politika/konservatoriai-i-valdzia-grizta-be-sampano-992977 |access-date=26 November 2020 |work=Diena |date=27 October 2020 |language=lt}}&lt;/ref&gt;

== Саяси ұстанымдар ==
=== Сыртқы саясаты ===
Шимоните 2018 жылдың қазан айында 2019 жылғы президенттік сайлаудағы Отан Одағының сыртқы саясаты туралы пікірсайыс кезінде егер президент болып сайланған жағдайда ұлттық қауіпсіздік пен қорғанысты қаржыландыруды көбейтетіндігін мәлімдеді. Шимоните Ресейді &quot;барлық халықаралық келісімдерді бұзған мемлекет&quot;, сонымен қатар Ресей еуропалық қауіпсіздікке қауіп төндіреді деді. Ал Польшаны одақтас мемлекет ретінде екі ел арасындағы қарым - қатынастарды жақсартуға шақырды.&lt;ref name=&quot;15min_201810181845&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/lietuva/ts-lkd-kandidatu-i-prezidentus-debatai-simonyte-pabreze-laisves-svarba-usackas-zadejo-nebuti-smetona-56-1046796|title=TS-LKD prezidentiniai debatai: išsiskyrė I.Šimonytės ir V.Ušacko požiūriai dėl Rusijos grėsmės|date=18 October 2018|work=15min.lt|language=lt}}&lt;/ref&gt;

Шимоните климаттың өзгеруіне қатысты ғылыми деректерді қолдайды. Ал Дональд Трамптың Париж келісімінен шығу шешімін &quot;қателік&quot; деп атады.&lt;ref name=&quot;15min_201810181845&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/lietuva/ts-lkd-kandidatu-i-prezidentus-debatai-simonyte-pabreze-laisves-svarba-usackas-zadejo-nebuti-smetona-56-1046796|title=TS-LKD prezidentiniai debatai: išsiskyrė I.Šimonytės ir V.Ušacko požiūriai dėl Rusijos grėsmės|date=18 October 2018|work=15min.lt|language=lt}}&lt;/ref&gt;

=== Ішкі саясаты ===
Шимоните Литвада бір жынысты азаматтық одақтардың енгізілуіне қарсы емес екенін айтты, нәтижесінде ЛГБТ құқықтары белсенділердің қолдауына ие болды.&lt;ref name=&quot;Delfi_201810221849&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/finaliniai-ts-lkd-kandidatu-debatai-simonyte-ir-usackas-deklaravo-del-ko-niekada-nesutartu-su-valdanciaisiais.d?id=79383629|title=Finaliniai TS-LKD kandidatų debatai. Šimonytė ir Ušackas deklaravo, dėl ko niekada nesutartų su valdančiaisiais|date=22 October 2018|work=Delfi|language=lt}}&lt;/ref&gt; 

Сонымен қатар, Шимоните өзі ешқашан түсік жасамағанына қарамастан, ол мұндай шешім қабылдаған әйелдерді айыптамайтынын мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;Delfi_201810221849&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

Литвада еврей геттоларын құру туралы Декларацияға қол қойған Йонас Норейкеге арналған мемориалды тақтаны алып тастауға қарсы болғаннан кейін Шимоните Литвадағы еврей қауымдастығының сынына ұшырады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/po-usacko-ir-simonytes-pasisakymu-arsi-kritika-is-zydu-bendruomenes.d?id=79360767|title=Po Ušacko ir Šimonytės pasisakymų – arši kritika iš žydų bendruomenės|date=19 October 2020|language=lt|work=Delfi}}&lt;/ref&gt;
 
== Жеке өмірі ==
Шимоните өзінің туған литвалық тілінен өзге, ағылшын, поляк және орыс тілдерінде еркін сөйлейді, сонымен қоса бастапқы деңгейдегі швед тілін біледі. Ол тұрмысқа шықпаған, балалары жоқ.&lt;ref name=seimas&gt;&lt;/ref&gt; 

&quot;Ержүрек сарбаз Швейктің оқиғалары&quot; атты чех жазушысы Ярослав Гашектің сатиралық комедия туындысы Шимонитенің ең сүйікті кітаптарының бірі, ол өзінің саяси мансабы кезінде кейіпкерлерді жиі көпшілік алдында дәйексөз ретінде келтіретін.&lt;ref&gt;https://www.15min.lt/kultura/naujiena/literatura/ingrida-simonyte-sveiko-nuotykiai-ir-kitos-geriausios-skaitytos-knygos-286-628537&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.vz.lt/verslo-aplinka/2020/11/24/seimas-balsuos-del-pritarimo-i-simonyte-skirti-premjere&lt;/ref&gt;

== Құрметті атақтар мен марапаттар ==
=== Мемлекеттік марапаттар ===
* {{Ту|Литва}}: Ұлы Витаут орденінің офицерлік кресті (2015 ж. 16 ақпан)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Литва қаржы министрлері]]</text>
      <sha1>p8ge5bzuy6gvvepvrwzblzzprwytpxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фумио Кисида</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669980</id>
    <revision>
      <id>3608715</id>
      <parentid>3521608</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы сілтемелер */ Ақпаратты дұрыстадым</comment>
      <origin>3608715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13002" sha1="cahdk3xk0zhxlf6hac5oj453gppxwx4" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Шынайы есімі=岸田 文雄|Ту_5=Flag of Japan.svg|Басқаруын аяқтады_4=3 тамыз 2017|Премьер_4=[[Синдзо Абэ]]|Ізашары_4=[[Коичиро Гэмба]]|Ізбасары_4=[[Таро Коно]]|Титулы_5=[[Жапонияның Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]]|Басқара бастады_5=28 шілде 2017|Басқаруын аяқтады_5=3 тамыз 2017|Ізашары_5=[[Томоми Инада]]|Ізбасары_3=[[Ёшимаса Хаяши]]|Ізбасары_5=[[Ицунори Онодэра]]|Туған жері=Сибуя, {{туғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]|Туған кездегі есімі=岸田文雄 (Кишида Фумио)|Туған күні=29.07.1957|Партиясы=[[Либерал-демократиялық партия (Жапония)|Либерал-демократиялық]]|Жұбайы=[[Юко Кисида]] (1988-ден бері)|Балалары=3|Білімі=Кайсей Академиясы|Басқара бастады_4=26 желтоқсан 2012|Ізашары_3=[[Тосимицу Мотэги]]|Суреті=Fumio Kishida 20211005 (cropped).jpg|Вице-президент_2=[[Таро Асо]]|Титулы=[[Жапония]] [[Жапония Премьер-министрі|Премьер-министрі]]|Ту=Standard of the Prime Minister of Japan.svg|Ту2=Emblem of the Prime Minister of Japan.svg|Басқара бастады=4 қазан 2021 жылдан бастап|Монарх=[[Нарухито]]|Ізашары=[[Йошихиде Сыга]]|Титулы_2=[[Либерал-демократиялық партия (Жапония)|Либерал-демократиялық партияның]] Президенті|Ізашары_2=[[Йошихиде Сыга]]|Ту2_3=|Ту_2=Liberal Democratic Party of Japan logo.svg|Ту2_2=Liberal Democratic Party (Japan) Emblem.svg|Титулы_3=|Басқара бастады_2=29 қыркүйек 2021 жылдан бастап|Басқаруын аяқтады_3=10 қараша 2021|Басқара бастады_3=4 қараша 2021|Премьер_3=''өзі''|Ту_3=Flag of Japan.svg|Қолтаңбасы=Fumio Kishida signature.svg}}
{{Нихонго|'''Фумио Кисида'''|岸田 文雄|Кисида Фумио|[[29 шілде]] [[1957 жыл|1957]] ж.т, [[Сибуя (арнайы аудан)|Сибуя]], [[Токио]]&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{cite web |last1=Akimoto |first1=Daisuke |title=The Arrival of Kishida Diplomacy? |url=https://thediplomat.com/2021/09/the-arrival-of-kishida-diplomacy/ |website=The Diplomat |access-date=29 September 2021 |date=7 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kantei&gt;{{cite web|title=Fumio Kishida|url=https://japan.kantei.go.jp/96_abe/meibo/daijin/kishida_e.html |publisher=Kantei|access-date=30 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jtimes&gt;{{cite news|title=Abe Cabinet (Formed December 26, 2012)|url=https://www.japantimes.co.jp/cabinet-profiles/abe-cabinet-formed-december-26-2012|access-date=30 September 2021|newspaper=The Japan Times}}&lt;/ref&gt;}} — [[Жапония|жапон]] саясаткері, дипломат, 2021 жылдың 29 қыркүйегінен бері Жапонияның [[Либерал-демократиялық партия (Жапония)|Либерал-демократиялық партиясының]] төрағасы және 2021 жылдың 4 қазанынан бастап [[Жапония премьер-министрі|елдің премьер-министрі]].&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2021-10-04|title=Fumio Kishida: Japan's new prime minister takes office|language=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58784635}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2021/09/29/asia/japan-leadership-election-kishida-intl-hnk/index.html|title=Fumio Kishida likely to become Japan's next Prime Minister after winning leadership election|accessdate=29 September 2021|work=CNN}}&lt;/ref&gt;

Бұрын Жапония Сыртқы істер министрі (26 желтоқсан 2012 – 3 тамыз 2017) қызметін атқарған.

== Өмірбаян ==
Фумио Кишида [[1957 жыл|1957 жылы]] [[29 шілде|29 шілдеде]] [[Токио|Токиодағы]] Сибуя қаласында саясаткерлер отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Фумитакэ Кишида Жапонияның Экономика, сауда және өнеркәсіп министрлігінде мемлекеттік қызметкер ''және Шағын және орта кәсіпкерлік агенттігінің'' директоры болған. Кишида отбасы Хиросима қаласынан болғандықтан, отбасы әр жазда Хиросимаға қайтып оралатын. Кишида отбасының көптеген мүшелері [[Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тасталуы|Хиросимадағы атом бомбасынан]] қайтыс болды, ал Фумио аман қалған туыстарының атом бомбалауы туралы әңгімелердің әсерімен өсті. Хиросиманың алтыншы мэрі  Канъити Ода (1909 жылдың мамырынан шілдесіне дейін) оның атасы. Оның әкесі  Фумитакэ Кишида мен атасы Масаки Кишида парламенттің төменгі палатасында саясаткерлер болған. Жапон саясаткері Еити Миядзава  - оның немере ағасы, 1973-1981 жылдары Хиросима префектурасының бұрынғы губернаторы және 1995-1996 жылдары әділет министрі, ал Жапонияның бұрынғы премьер-министрі Киичи Миязава - оның алыс туысы&lt;ref name=&quot;yomiuri2020-09-09&quot;&gt;{{Cite web|date=2020-09-09|title=［自民党総裁選］岸田さんこんな人…「勝つまで戦う」酒豪 : トピックス : ニュース|url=https://www.yomiuri.co.jp/topics/20200909-OYT8T50012/|work=読売新聞オンライン|lang=ja|accessdate=2020-09-19}}&lt;/ref&gt; .

[[Нью-Йорк|Фумио Кишида Нью]]-Йорктегі Квинстегі PS 013 Clement C. Moore бастауыш мектебінде оқыды, себебі оның әкесі сол кезде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ -та]] жұмыс істеді&lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 September 2021|title=Japan's Next Prime Minister: Who Are the Candidates to Succeed Yoshihide Suga?|url=https://www.wsj.com/articles/japans-next-prime-minister-who-are-the-candidates-to-succeed-yoshihide-suga-11630657293|accessdate=28 September 2021|work=Wall Street Journal|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;. Фумио Кишида жоғары мектепті Кайседе бітірген, ол сонда бейсбол командасында ойнады.

Фумио Кишида Васеда университетінде заңгер мамандығын оқып, [[1982 жыл|1982 жылы]]&lt;ref name=&quot;Straits&quot;&gt;{{Cite news|last=Sin|first=Walter|date=2 October 2021|title=Fumio Kishida: Japan's ronin turned prime minister-designate|url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/fumio-kishida-japans-ronin-turned-prime-minister-designate|work=[[The Straits Times]]|accessdate=4 October 2021}}&lt;/ref&gt; бітірді. Васеда университетінде ол болашақ жапон саясаткері Такэси Иваямен&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Reynolds|first=Isabel|date=20 July 2017|title=Abe's Low-Key Foreign Minister Watched as Potential Rival|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-07-20/abe-s-low-key-foreign-minister-emerges-as-key-rival-to-run-japan|accessdate=29 August 2020}}&lt;/ref&gt; дос болды.

== Саяси карьера ==
Алғашында ''Long-Term Credit Bank of Japan'' жұмыс істегеннен кейін, Өкілдер палатасының мүше хатшысы ретінде Фумио Кишида бірінші болып 1993 жылы шілдеде Либерал-демократиялық партиядан Өкілдер палатасына сайланды. Хиросима бірінші ауданының атынан болды&lt;ref name=&quot;asahi&quot;&gt;{{Cite news|title=Profiles of key ministers in Abe's new Cabinet|url=http://ajw.asahi.com/article/behind_news/politics/AJ201212260086|accessdate=27 December 2012|date=26 December 2012}}&lt;/ref&gt;.

Кишида 2007-2008 жылдар аралығында Окинава мен Солтүстік территориялар (даулы Курил аралдары) министрі қызметін, алдымен Синдзо Абэнің кабинетінде, сосын Ясуо Фукудада атқарды.&lt;ref name=&quot;hofj&quot;&gt;{{Cite news|title=Profile: Foreign Minister Kishida boasts background in Okinawa affairs|url=http://www.houseofjapan.com/local/profile-foreign-minister-kishida-boasts-background-in-okinawa-affairs|accessdate=3 January 2013}}&lt;/ref&gt; Ол 2008 жылы сол кездегі премьер-министр Ясуо Фукуданың кабинетінде тұтынушылармен жұмыс және азық -түлік қауіпсіздігі жөніндегі мемлекеттік министр болып тағайындалды. Кишида сонымен қатар Ясуо Фукуда кабинетінде Ғылым және технология саясаты, өмір сапасы мен мемлекеттік -құқықтық реформа бойынша мемлекеттік министр болды &lt;ref name=&quot;hofj&quot; /&gt; .

Ол Макото Когамен жақын болды, ол Котикай фракциясының көшбасшы еді, және Макото Кога саясаттан өз еркiмен кеткенін жариялағаннан кейін 2012 жылдың қазан айында өз бақылауына алды.

=== Абэ үкіметі ===
Премьер -министр Синдзо Абэ кабинетінде 2012 жылдың 26 желтоқсанында Сыртқы істер министрі болып тағайындалды&lt;ref&gt;http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20121226135437.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305035112/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20121226135437.shtml |date=2016-03-05 }} Новый премьер Японии С. Абэ сформировал кабинет министров&lt;/ref&gt;.

Кишида соғыстан кейінгі кезеңде Жапонияның ең ұзақ сыртқы істер министрі болды.

2017 жылдың 3 тамызында министрлер кабинетінің елеулі өзгерісінен кейін Абэ сыртқы істер министрі қызметінен кетіп, Либерал-демократиялық партияның саяси кеңесінің басшысы болды.

2021 жылы 29 қыркүйекте Жапонияның Либерал-демократиялық партиясының төрағалығынан сайланды&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2021/09/29/asia/japan-leadership-election-kishida-intl-hnk/index.html|title=Fumio Kishida likely to become Japan's next Prime Minister after winning leadership election|accessdate=29 September 2021|work=CNN}}&lt;/ref&gt; .

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|3}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{Cite web|url=http://www.kantei.go.jp/foreign/hukudadaijin/070926/15kisida_e.html|title=Minister of State for Okinawa and Northern Territories Affairs|publisher=[http://www.kantei.go.jp/foreign/index-e.html kantei.go.jp]|accessdate=2007-10-01|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Dwg7CxNx?url=http://www.kantei.go.jp/foreign/hukudadaijin/070926/15kisida_e.html|archivedate=2013-01-25}}
* {{Cite web|url=http://ajw.asahi.com/article/behind_news/politics/AJ201212260086|title=Profiles of key ministers in Abe's new Cabinet|publisher=[http://ajw.asahi.com]|accessdate=2012-12-26|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Dwg7nnOI?url=http://ajw.asahi.com/article/behind_news/politics/AJ201212260086|archivedate=2013-01-25}}

{{Үлкен жиырмалық басшылары|мемлекет=Жапония}}
{{Үлкен сегіздік басшылары|мемлекет=Жапония}}

[[Санат:Жапония сыртқы істер министрлері]]
[[Санат:Жапония премьер-министрлері]]</text>
      <sha1>cahdk3xk0zhxlf6hac5oj453gppxwx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608717</id>
      <parentid>3608715</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпарат дұрысталды</comment>
      <origin>3608717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13073" sha1="ir2tf7pz11sngmfoqjujkwwkoupzprk" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Шынайы есімі=岸田 文雄|Ту_5=Flag of Japan.svg|Басқаруын аяқтады_4=3 тамыз 2017|Премьер_4=[[Синдзо Абэ]]|Ізашары_4=[[Коичиро Гэмба]]|Ізбасары_4=[[Таро Коно]]|Титулы_5=[[Жапонияның Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]]|Басқара бастады_5=28 шілде 2017|Басқаруын аяқтады_5=3 тамыз 2017|Ізашары_5=[[Томоми Инада]]|Ізбасары_3=[[Ёшимаса Хаяши]]|Ізбасары_5=[[Ицунори Онодэра]]|Туған жері=Сибуя, {{туғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]|Туған кездегі есімі=岸田文雄 (Кишида Фумио)|Туған күні=29.07.1957|Партиясы=[[Либерал-демократиялық партия (Жапония)|Либерал-демократиялық]]|Жұбайы=[[Юко Кисида]] (1988-ден бері)|Балалары=3|Білімі=Кайсей Академиясы|Басқара бастады_4=26 желтоқсан 2012|Ізашары_3=[[Тосимицу Мотэги]]|Суреті=Fumio Kishida 20211005 (cropped).jpg|Вице-президент_2=[[Таро Асо]]|Титулы=[[Жапония]] [[Жапония Премьер-министрі|Премьер-министрі]]|Ту=Standard of the Prime Minister of Japan.svg|Ту2=Emblem of the Prime Minister of Japan.svg|Басқара бастады=4 қазан 2021|Монарх=[[Нарухито]]|Ізашары=[[Йошихиде Сыга]]|Титулы_2=[[Либерал-демократиялық партия (Жапония)|Либерал-демократиялық партияның]] Президенті|Ізашары_2=[[Йошихиде Сыга]]|Ту2_3=|Ту_2=Liberal Democratic Party of Japan logo.svg|Ту2_2=Liberal Democratic Party (Japan) Emblem.svg|Титулы_3=|Басқара бастады_2=29 қыркүйек 2021 жылдан бастап|Басқаруын аяқтады_3=10 қараша 2021|Басқара бастады_3=4 қараша 2021|Премьер_3=''өзі''|Ту_3=Flag of Japan.svg|Қолтаңбасы=Fumio Kishida signature.svg|Басқаруын аяқтады=1 қазан 2024|Ізбасары=[[Сигэру Исиба]]}}
{{Нихонго|'''Фумио Кисида'''|岸田 文雄|Кисида Фумио|[[29 шілде]] [[1957 жыл|1957]] ж.т, [[Сибуя (арнайы аудан)|Сибуя]], [[Токио]]&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{cite web |last1=Akimoto |first1=Daisuke |title=The Arrival of Kishida Diplomacy? |url=https://thediplomat.com/2021/09/the-arrival-of-kishida-diplomacy/ |website=The Diplomat |access-date=29 September 2021 |date=7 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kantei&gt;{{cite web|title=Fumio Kishida|url=https://japan.kantei.go.jp/96_abe/meibo/daijin/kishida_e.html |publisher=Kantei|access-date=30 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jtimes&gt;{{cite news|title=Abe Cabinet (Formed December 26, 2012)|url=https://www.japantimes.co.jp/cabinet-profiles/abe-cabinet-formed-december-26-2012|access-date=30 September 2021|newspaper=The Japan Times}}&lt;/ref&gt;}} — [[Жапония|жапон]] саясаткері, дипломат, 2021 жылдың 29 қыркүйегінен бері Жапонияның [[Либерал-демократиялық партия (Жапония)|Либерал-демократиялық партиясының]] төрағасы және 2021 жылдың 4 қазанынан бастап [[Жапония премьер-министрі|елдің премьер-министрі]].&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2021-10-04|title=Fumio Kishida: Japan's new prime minister takes office|language=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58784635}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2021/09/29/asia/japan-leadership-election-kishida-intl-hnk/index.html|title=Fumio Kishida likely to become Japan's next Prime Minister after winning leadership election|accessdate=29 September 2021|work=CNN}}&lt;/ref&gt;

Бұрын Жапония Сыртқы істер министрі (26 желтоқсан 2012 – 3 тамыз 2017) қызметін атқарған.

== Өмірбаян ==
Фумио Кишида [[1957 жыл|1957 жылы]] [[29 шілде|29 шілдеде]] [[Токио|Токиодағы]] Сибуя қаласында саясаткерлер отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Фумитакэ Кишида Жапонияның Экономика, сауда және өнеркәсіп министрлігінде мемлекеттік қызметкер ''және Шағын және орта кәсіпкерлік агенттігінің'' директоры болған. Кишида отбасы Хиросима қаласынан болғандықтан, отбасы әр жазда Хиросимаға қайтып оралатын. Кишида отбасының көптеген мүшелері [[Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тасталуы|Хиросимадағы атом бомбасынан]] қайтыс болды, ал Фумио аман қалған туыстарының атом бомбалауы туралы әңгімелердің әсерімен өсті. Хиросиманың алтыншы мэрі  Канъити Ода (1909 жылдың мамырынан шілдесіне дейін) оның атасы. Оның әкесі  Фумитакэ Кишида мен атасы Масаки Кишида парламенттің төменгі палатасында саясаткерлер болған. Жапон саясаткері Еити Миядзава  - оның немере ағасы, 1973-1981 жылдары Хиросима префектурасының бұрынғы губернаторы және 1995-1996 жылдары әділет министрі, ал Жапонияның бұрынғы премьер-министрі Киичи Миязава - оның алыс туысы&lt;ref name=&quot;yomiuri2020-09-09&quot;&gt;{{Cite web|date=2020-09-09|title=［自民党総裁選］岸田さんこんな人…「勝つまで戦う」酒豪 : トピックス : ニュース|url=https://www.yomiuri.co.jp/topics/20200909-OYT8T50012/|work=読売新聞オンライン|lang=ja|accessdate=2020-09-19}}&lt;/ref&gt; .

[[Нью-Йорк|Фумио Кишида Нью]]-Йорктегі Квинстегі PS 013 Clement C. Moore бастауыш мектебінде оқыды, себебі оның әкесі сол кезде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ -та]] жұмыс істеді&lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 September 2021|title=Japan's Next Prime Minister: Who Are the Candidates to Succeed Yoshihide Suga?|url=https://www.wsj.com/articles/japans-next-prime-minister-who-are-the-candidates-to-succeed-yoshihide-suga-11630657293|accessdate=28 September 2021|work=Wall Street Journal|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;. Фумио Кишида жоғары мектепті Кайседе бітірген, ол сонда бейсбол командасында ойнады.

Фумио Кишида Васеда университетінде заңгер мамандығын оқып, [[1982 жыл|1982 жылы]]&lt;ref name=&quot;Straits&quot;&gt;{{Cite news|last=Sin|first=Walter|date=2 October 2021|title=Fumio Kishida: Japan's ronin turned prime minister-designate|url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/fumio-kishida-japans-ronin-turned-prime-minister-designate|work=[[The Straits Times]]|accessdate=4 October 2021}}&lt;/ref&gt; бітірді. Васеда университетінде ол болашақ жапон саясаткері Такэси Иваямен&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Reynolds|first=Isabel|date=20 July 2017|title=Abe's Low-Key Foreign Minister Watched as Potential Rival|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-07-20/abe-s-low-key-foreign-minister-emerges-as-key-rival-to-run-japan|accessdate=29 August 2020}}&lt;/ref&gt; дос болды.

== Саяси карьера ==
Алғашында ''Long-Term Credit Bank of Japan'' жұмыс істегеннен кейін, Өкілдер палатасының мүше хатшысы ретінде Фумио Кишида бірінші болып 1993 жылы шілдеде Либерал-демократиялық партиядан Өкілдер палатасына сайланды. Хиросима бірінші ауданының атынан болды&lt;ref name=&quot;asahi&quot;&gt;{{Cite news|title=Profiles of key ministers in Abe's new Cabinet|url=http://ajw.asahi.com/article/behind_news/politics/AJ201212260086|accessdate=27 December 2012|date=26 December 2012}}&lt;/ref&gt;.

Кишида 2007-2008 жылдар аралығында Окинава мен Солтүстік территориялар (даулы Курил аралдары) министрі қызметін, алдымен Синдзо Абэнің кабинетінде, сосын Ясуо Фукудада атқарды.&lt;ref name=&quot;hofj&quot;&gt;{{Cite news|title=Profile: Foreign Minister Kishida boasts background in Okinawa affairs|url=http://www.houseofjapan.com/local/profile-foreign-minister-kishida-boasts-background-in-okinawa-affairs|accessdate=3 January 2013}}&lt;/ref&gt; Ол 2008 жылы сол кездегі премьер-министр Ясуо Фукуданың кабинетінде тұтынушылармен жұмыс және азық -түлік қауіпсіздігі жөніндегі мемлекеттік министр болып тағайындалды. Кишида сонымен қатар Ясуо Фукуда кабинетінде Ғылым және технология саясаты, өмір сапасы мен мемлекеттік -құқықтық реформа бойынша мемлекеттік министр болды &lt;ref name=&quot;hofj&quot; /&gt; .

Ол Макото Когамен жақын болды, ол Котикай фракциясының көшбасшы еді, және Макото Кога саясаттан өз еркiмен кеткенін жариялағаннан кейін 2012 жылдың қазан айында өз бақылауына алды.

=== Абэ үкіметі ===
Премьер -министр Синдзо Абэ кабинетінде 2012 жылдың 26 желтоқсанында Сыртқы істер министрі болып тағайындалды&lt;ref&gt;http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20121226135437.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305035112/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20121226135437.shtml |date=2016-03-05 }} Новый премьер Японии С. Абэ сформировал кабинет министров&lt;/ref&gt;.

Кишида соғыстан кейінгі кезеңде Жапонияның ең ұзақ сыртқы істер министрі болды.

2017 жылдың 3 тамызында министрлер кабинетінің елеулі өзгерісінен кейін Абэ сыртқы істер министрі қызметінен кетіп, Либерал-демократиялық партияның саяси кеңесінің басшысы болды.

2021 жылы 29 қыркүйекте Жапонияның Либерал-демократиялық партиясының төрағалығынан сайланды&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2021/09/29/asia/japan-leadership-election-kishida-intl-hnk/index.html|title=Fumio Kishida likely to become Japan's next Prime Minister after winning leadership election|accessdate=29 September 2021|work=CNN}}&lt;/ref&gt; .

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|3}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{Cite web|url=http://www.kantei.go.jp/foreign/hukudadaijin/070926/15kisida_e.html|title=Minister of State for Okinawa and Northern Territories Affairs|publisher=[http://www.kantei.go.jp/foreign/index-e.html kantei.go.jp]|accessdate=2007-10-01|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Dwg7CxNx?url=http://www.kantei.go.jp/foreign/hukudadaijin/070926/15kisida_e.html|archivedate=2013-01-25}}
* {{Cite web|url=http://ajw.asahi.com/article/behind_news/politics/AJ201212260086|title=Profiles of key ministers in Abe's new Cabinet|publisher=[http://ajw.asahi.com]|accessdate=2012-12-26|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Dwg7nnOI?url=http://ajw.asahi.com/article/behind_news/politics/AJ201212260086|archivedate=2013-01-25}}

{{Үлкен жиырмалық басшылары|мемлекет=Жапония}}
{{Үлкен сегіздік басшылары|мемлекет=Жапония}}

[[Санат:Жапония сыртқы істер министрлері]]
[[Санат:Жапония премьер-министрлері]]</text>
      <sha1>ir2tf7pz11sngmfoqjujkwwkoupzprk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608718</id>
      <parentid>3608717</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13036" sha1="ntzejyj7sawlwnq2zk25f9jgz2ndr5g" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Шынайы есімі=岸田 文雄|Ту_5=Flag of Japan.svg|Басқаруын аяқтады_4=3 тамыз 2017|Премьер_4=[[Синдзо Абэ]]|Ізашары_4=[[Коичиро Гэмба]]|Ізбасары_4=[[Таро Коно]]|Титулы_5=[[Жапонияның Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]]|Басқара бастады_5=28 шілде 2017|Басқаруын аяқтады_5=3 тамыз 2017|Ізашары_5=[[Томоми Инада]]|Ізбасары_3=[[Ёшимаса Хаяши]]|Ізбасары_5=[[Ицунори Онодэра]]|Туған жері=Сибуя, {{туғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]|Туған кездегі есімі=岸田文雄 (Кишида Фумио)|Туған күні=29.07.1957|Партиясы=[[Либерал-демократиялық партия (Жапония)|Либерал-демократиялық]]|Жұбайы=[[Юко Кисида]] (1988-ден бері)|Балалары=3|Білімі=Кайсей Академиясы|Басқара бастады_4=26 желтоқсан 2012|Ізашары_3=[[Тосимицу Мотэги]]|Суреті=Fumio Kishida 20211005 (cropped).jpg|Вице-президент_2=[[Таро Асо]]|Титулы=[[Жапония]] [[Жапония Премьер-министрі|Премьер-министрі]]|Ту=Standard of the Prime Minister of Japan.svg|Ту2=Emblem of the Prime Minister of Japan.svg|Басқара бастады=4 қазан 2021|Монарх=[[Нарухито]]|Ізашары=[[Йошихиде Сыга]]|Титулы_2=[[Либерал-демократиялық партия (Жапония)|Либерал-демократиялық партияның]] Президенті|Ізашары_2=[[Йошихиде Сыга]]|Ту2_3=|Ту_2=Liberal Democratic Party of Japan logo.svg|Ту2_2=Liberal Democratic Party (Japan) Emblem.svg|Титулы_3=|Басқара бастады_2=29 қыркүйек 2021 жылдан бастап|Басқаруын аяқтады_3=10 қараша 2021|Басқара бастады_3=4 қараша 2021|Премьер_3=''өзі''|Ту_3=Flag of Japan.svg|Қолтаңбасы=Fumio Kishida signature.svg|Басқаруын аяқтады=1 қазан 2024|Ізбасары=[[Сигэру Исиба]]}}
{{Нихонго|'''Фумио Кисида'''|岸田 文雄|Кисида Фумио|[[29 шілде]] [[1957 жыл|1957]] ж.т, [[Сибуя (арнайы аудан)|Сибуя]], [[Токио]]&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{cite web |last1=Akimoto |first1=Daisuke |title=The Arrival of Kishida Diplomacy? |url=https://thediplomat.com/2021/09/the-arrival-of-kishida-diplomacy/ |website=The Diplomat |access-date=29 September 2021 |date=7 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kantei&gt;{{cite web|title=Fumio Kishida|url=https://japan.kantei.go.jp/96_abe/meibo/daijin/kishida_e.html |publisher=Kantei|access-date=30 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jtimes&gt;{{cite news|title=Abe Cabinet (Formed December 26, 2012)|url=https://www.japantimes.co.jp/cabinet-profiles/abe-cabinet-formed-december-26-2012|access-date=30 September 2021|newspaper=The Japan Times}}&lt;/ref&gt;}} — [[Жапония|жапон]] саясаткері, дипломат, 2021 жылдың 29 қыркүйегінен бері Жапонияның [[Либерал-демократиялық партия (Жапония)|Либерал-демократиялық партиясының]] төрағасы және [[Жапония премьер-министрі|елдің премьер-министрі]] (2021—2024). &lt;ref&gt;{{Cite news|date=2021-10-04|title=Fumio Kishida: Japan's new prime minister takes office|language=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58784635}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2021/09/29/asia/japan-leadership-election-kishida-intl-hnk/index.html|title=Fumio Kishida likely to become Japan's next Prime Minister after winning leadership election|accessdate=29 September 2021|work=CNN}}&lt;/ref&gt;

Бұрын Жапония Сыртқы істер министрі (26 желтоқсан 2012 – 3 тамыз 2017) қызметін атқарған.

== Өмірбаян ==
Фумио Кишида [[1957 жыл|1957 жылы]] [[29 шілде|29 шілдеде]] [[Токио|Токиодағы]] Сибуя қаласында саясаткерлер отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Фумитакэ Кишида Жапонияның Экономика, сауда және өнеркәсіп министрлігінде мемлекеттік қызметкер ''және Шағын және орта кәсіпкерлік агенттігінің'' директоры болған. Кишида отбасы Хиросима қаласынан болғандықтан, отбасы әр жазда Хиросимаға қайтып оралатын. Кишида отбасының көптеген мүшелері [[Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тасталуы|Хиросимадағы атом бомбасынан]] қайтыс болды, ал Фумио аман қалған туыстарының атом бомбалауы туралы әңгімелердің әсерімен өсті. Хиросиманың алтыншы мэрі  Канъити Ода (1909 жылдың мамырынан шілдесіне дейін) оның атасы. Оның әкесі  Фумитакэ Кишида мен атасы Масаки Кишида парламенттің төменгі палатасында саясаткерлер болған. Жапон саясаткері Еити Миядзава  - оның немере ағасы, 1973-1981 жылдары Хиросима префектурасының бұрынғы губернаторы және 1995-1996 жылдары әділет министрі, ал Жапонияның бұрынғы премьер-министрі Киичи Миязава - оның алыс туысы&lt;ref name=&quot;yomiuri2020-09-09&quot;&gt;{{Cite web|date=2020-09-09|title=［自民党総裁選］岸田さんこんな人…「勝つまで戦う」酒豪 : トピックス : ニュース|url=https://www.yomiuri.co.jp/topics/20200909-OYT8T50012/|work=読売新聞オンライン|lang=ja|accessdate=2020-09-19}}&lt;/ref&gt; .

[[Нью-Йорк|Фумио Кишида Нью]]-Йорктегі Квинстегі PS 013 Clement C. Moore бастауыш мектебінде оқыды, себебі оның әкесі сол кезде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ -та]] жұмыс істеді&lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 September 2021|title=Japan's Next Prime Minister: Who Are the Candidates to Succeed Yoshihide Suga?|url=https://www.wsj.com/articles/japans-next-prime-minister-who-are-the-candidates-to-succeed-yoshihide-suga-11630657293|accessdate=28 September 2021|work=Wall Street Journal|lang=en-US}}&lt;/ref&gt;. Фумио Кишида жоғары мектепті Кайседе бітірген, ол сонда бейсбол командасында ойнады.

Фумио Кишида Васеда университетінде заңгер мамандығын оқып, [[1982 жыл|1982 жылы]]&lt;ref name=&quot;Straits&quot;&gt;{{Cite news|last=Sin|first=Walter|date=2 October 2021|title=Fumio Kishida: Japan's ronin turned prime minister-designate|url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/fumio-kishida-japans-ronin-turned-prime-minister-designate|work=[[The Straits Times]]|accessdate=4 October 2021}}&lt;/ref&gt; бітірді. Васеда университетінде ол болашақ жапон саясаткері Такэси Иваямен&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Reynolds|first=Isabel|date=20 July 2017|title=Abe's Low-Key Foreign Minister Watched as Potential Rival|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-07-20/abe-s-low-key-foreign-minister-emerges-as-key-rival-to-run-japan|accessdate=29 August 2020}}&lt;/ref&gt; дос болды.

== Саяси карьера ==
Алғашында ''Long-Term Credit Bank of Japan'' жұмыс істегеннен кейін, Өкілдер палатасының мүше хатшысы ретінде Фумио Кишида бірінші болып 1993 жылы шілдеде Либерал-демократиялық партиядан Өкілдер палатасына сайланды. Хиросима бірінші ауданының атынан болды&lt;ref name=&quot;asahi&quot;&gt;{{Cite news|title=Profiles of key ministers in Abe's new Cabinet|url=http://ajw.asahi.com/article/behind_news/politics/AJ201212260086|accessdate=27 December 2012|date=26 December 2012}}&lt;/ref&gt;.

Кишида 2007-2008 жылдар аралығында Окинава мен Солтүстік территориялар (даулы Курил аралдары) министрі қызметін, алдымен Синдзо Абэнің кабинетінде, сосын Ясуо Фукудада атқарды.&lt;ref name=&quot;hofj&quot;&gt;{{Cite news|title=Profile: Foreign Minister Kishida boasts background in Okinawa affairs|url=http://www.houseofjapan.com/local/profile-foreign-minister-kishida-boasts-background-in-okinawa-affairs|accessdate=3 January 2013}}&lt;/ref&gt; Ол 2008 жылы сол кездегі премьер-министр Ясуо Фукуданың кабинетінде тұтынушылармен жұмыс және азық -түлік қауіпсіздігі жөніндегі мемлекеттік министр болып тағайындалды. Кишида сонымен қатар Ясуо Фукуда кабинетінде Ғылым және технология саясаты, өмір сапасы мен мемлекеттік -құқықтық реформа бойынша мемлекеттік министр болды &lt;ref name=&quot;hofj&quot; /&gt; .

Ол Макото Когамен жақын болды, ол Котикай фракциясының көшбасшы еді, және Макото Кога саясаттан өз еркiмен кеткенін жариялағаннан кейін 2012 жылдың қазан айында өз бақылауына алды.

=== Абэ үкіметі ===
Премьер -министр Синдзо Абэ кабинетінде 2012 жылдың 26 желтоқсанында Сыртқы істер министрі болып тағайындалды&lt;ref&gt;http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20121226135437.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305035112/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20121226135437.shtml |date=2016-03-05 }} Новый премьер Японии С. Абэ сформировал кабинет министров&lt;/ref&gt;.

Кишида соғыстан кейінгі кезеңде Жапонияның ең ұзақ сыртқы істер министрі болды.

2017 жылдың 3 тамызында министрлер кабинетінің елеулі өзгерісінен кейін Абэ сыртқы істер министрі қызметінен кетіп, Либерал-демократиялық партияның саяси кеңесінің басшысы болды.

2021 жылы 29 қыркүйекте Жапонияның Либерал-демократиялық партиясының төрағалығынан сайланды&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2021/09/29/asia/japan-leadership-election-kishida-intl-hnk/index.html|title=Fumio Kishida likely to become Japan's next Prime Minister after winning leadership election|accessdate=29 September 2021|work=CNN}}&lt;/ref&gt; .

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|3}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{Cite web|url=http://www.kantei.go.jp/foreign/hukudadaijin/070926/15kisida_e.html|title=Minister of State for Okinawa and Northern Territories Affairs|publisher=[http://www.kantei.go.jp/foreign/index-e.html kantei.go.jp]|accessdate=2007-10-01|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Dwg7CxNx?url=http://www.kantei.go.jp/foreign/hukudadaijin/070926/15kisida_e.html|archivedate=2013-01-25}}
* {{Cite web|url=http://ajw.asahi.com/article/behind_news/politics/AJ201212260086|title=Profiles of key ministers in Abe's new Cabinet|publisher=[http://ajw.asahi.com]|accessdate=2012-12-26|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Dwg7nnOI?url=http://ajw.asahi.com/article/behind_news/politics/AJ201212260086|archivedate=2013-01-25}}

{{Үлкен жиырмалық басшылары|мемлекет=Жапония}}
{{Үлкен сегіздік басшылары|мемлекет=Жапония}}

[[Санат:Жапония сыртқы істер министрлері]]
[[Санат:Жапония премьер-министрлері]]</text>
      <sha1>ntzejyj7sawlwnq2zk25f9jgz2ndr5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3608788</id>
      <parentid>3608246</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3608788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16887" sha1="outzdoc29yxtodf9dj0phu5gtklllx5" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88022||2860||393||23673||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||95825||76227||11009||226||3376||234||110||5802||740
|-
|3||2||{{u|Салиха}}||86420||80837||1349||2243||909||49||0||957||136
|-
|4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84036||68775||1239||147||11309||15||0||1696||24
|-
|5||3||{{u|Мағыпар}}||82482||77515||767||618||37||361||0||2883||46
|-
|6||8||{{u|Arystanbek}}||55541||30549||3588||368||5769||944||2238||4778||5187
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||48439||39733||1757||102||628||17||9||4473||38
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||10||{{u|Ulan}}||30436||23966||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|10||9||{{u|1nter pares}}||26380||24550||202||7||522||68||0||1363||135
|-
|11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8818||3472||136||398||8||2176||838||844
|-
|12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|13||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13876||4120||204||768||812||373||1111||1007
|-
|14||11||{{u|Орел Карл}}||21499||20238||752||39||120||4||0||121||11
|-
|15||19||{{u|Nurken}}||18852||9639||1296||39||6888||81||2||421||48
|-
|16||13||{{u|Sagzhan}}||17580||16389||358||43||181||10||0||308||86
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||16958||11998||218||7||132||162||8||2485||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16071||14053||411||16||1017||73||1||539||302
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13748||12974||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||18||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1621||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11212||6777||505||0||102||512||0||614||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10031||7873||1218||37||4||0||4||333||36
|-
|25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||296||32
|-
|26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8223||8129||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||48||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|29||33||{{u|TheNomadEditor}}||7977||5596||27||4||1827||198||0||172||52
|-
|30||35||{{u|Nurtenge}}||7917||5402||973||137||627||58||23||529||193
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7440||5941||189||80||63||88||3||384||320
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7335||5211||467||128||759||0||64||92||67
|-
|35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6254||254||109||0||1||0||126||23
|-
|37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||20||361||9||94||369||444
|-
|38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4749||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|49||47||{{u|Coffee86}}||4327||3803||4||0||11||7||0||399||5
|-
|50||63||{{u|Madi Dos}}||4226||2934||188||63||35||25||0||597||102
|-
|51||50||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21
|-
|52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|54||57||{{u|Esetok}}||3578||3078||395||2||161||205||8||285||138
|-
|55||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|57||52||{{u|Makenzis}}||3445||3388||5||0||0||0||0||46||5
|-
|58||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2999||193||0||18||0||0||50||8
|-
|59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|62||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3
|-
|64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0
|-
|65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2835||0||0||0||0||0||0||0
|-
|66||73||{{u|ShadZ01}}||2956||2365||322||64||105||0||0||4||0
|-
|67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1
|-
|68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|69||68||{{u|Dauren}}||2871||2464||0||14||0||0||0||68||6
|-
|70||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|71||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|72||86||{{u|MuratbekErkebulan}}||2772||1805||292||0||85||52||0||405||4
|-
|73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|78||72||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2
|-
|81||89||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48
|-
|82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|85||83||{{u|Rasulbek Adil}}||2303||1898||126||0||13||1||0||174||41
|-
|86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75
|-
|87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2
|-
|88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|89||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|93||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|94||82||{{u|Unknown Alash}}||2004||1943||1||0||0||0||0||0||0
|-
|95||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|96||94||{{u|RaiymbekZh}}||1864||1575||6||0||14||0||0||72||72
|-
|97||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2
|-
|99||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1
|-
|100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|101||95||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||96||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|105||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1601||1340||1||0||102||1||0||5||0
|-
|107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0
|-
|108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1530||1342||0||0||7||0||0||120||8
|-
|109||97||{{u|Gliwi}}||1512||1506||3||0||0||0||0||0||0
|-
|110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|126||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0
|-
|128||119||{{u|Ziv}}||1140||1069||58||0||0||2||0||9||2
|-
|129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1
|-
|130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3
|-
|133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|135||194||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|139||144||{{u|Wikuiser}}||1048||752||142||0||62||0||43||18||4
|-
|140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11
|-
|142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11
|-
|146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||189||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|154||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|161||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1
|-
|167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0
|-
|168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|169||145||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|172||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0
|-
|175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|177||197||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|178||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|179||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|180||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||674||665||0||1||0||0||0||6||1
|-
|181||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|182||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|183||158||{{u|Epoxa-HH}}||666||654||0||0||5||0||0||10||1
|-
|184||166||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||664||625||15||0||0||0||0||2||0
|-
|185||220||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17
|-
|186||192||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|187||190||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|189||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0
|-
|190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11
|-
|192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|193||215||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|194||227||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0
|-
|195||195||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12
|-
|196||179||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0
|-
|197||186||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|199||178||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|200||182||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|202||180||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|204||184||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|205||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6
|-
|206||188||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|207||199||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|208||193||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|210||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|211||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|213||198||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|214||187||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|215||191||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|216||200||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|217||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|218||209||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0
|-
|219||196||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|220||183||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1
|-
|222||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1
|-
|223||185||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|224||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|225||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0
|-
|226||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|227||201||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|228||226||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8
|-
|229||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0
|-
|230||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|231||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|232||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|-
|233||202||{{u|Tuttiorchestra687}}||506||502||0||0||0||0||0||4||2
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>outzdoc29yxtodf9dj0phu5gtklllx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3608903</id>
      <parentid>3608555</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T11:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3608903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="soyjitjr5hpygfallm66xgdlol32cg4" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515629||380106||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145870||131246||957||0||13593||6||0||46||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132044||127422||631||15||62||17||10||2859||1003
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119564||112798||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||113386||1||0||0||0||0||0||113385||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||5||{{u|MerlIwBot}}||105852||88196||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87532||87532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79321||79306||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50460||50167||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26598||22824||42||0||3648||2||0||60||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14505||13532||427||1||0||83||0||384||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13735||13238||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9120||9120||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||7942||5402||973||137||627||40||23||529||193
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3254||3251||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1554||1535||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||81||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1046||28||2||4||6||0||29||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||83||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||82||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|88||80||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|89||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||147||2||0||2||0||0||108||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|90||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|91||84||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|92||85||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0
|-
|93||86||{{u|Kasymovbot}}||173||169||2||0||0||1||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||87||{{u|KiranBOT}}||160||158||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>soyjitjr5hpygfallm66xgdlol32cg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3608591</id>
      <parentid>3608052</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3608591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103581" sha1="e3dky31btd6f3p59e67v8ukfsdr2xbt" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107916||25625||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7809||950||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7345||84||695||187||814||2150||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3134||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2545||42||0||56||33||577||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2267||102||13||198||86||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2187||97||3||165||0||107||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1393||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1343||157||5||0||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||149||160||18||78
|-
|15||{{u|Орел Карл}}||1289||309||1||303||80||24||0||0||0
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||629||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||461||57||1270||261||100||1||49||25
|-
|25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0
|-
|27||{{u|Nurkhan}}||954||101||14||343||4||25||0||1||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||866||307||43||20||71||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||478||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11
|-
|45||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|46||{{u|1nter pares}}||532||306||0||8||363||3||0||0||4
|-
|47||{{u|Casserium}}||530||185||72||75||331||48||0||7||0
|-
|48||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0
|-
|49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|52||{{u|Nurken}}||501||471||3||630||4685||30||0||1||4
|-
|53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0
|-
|56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|59||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|60||{{u|Sagzhan}}||436||81||1||16||134||30||0||0||0
|-
|61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|62||{{u|TheNomadEditor}}||410||37||0||0||1560||2||0||0||0
|-
|63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|67||{{u|Ashina}}||380||178||3||56||22||42||31||0||21
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|77||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|78||{{u|TalgatSnow}}||330||153||4||107||374||68||0||15||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||302||200||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||16||3||1||49
|-
|120||{{u|Coffee86}}||188||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|121||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|122||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21
|-
|127||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|128||{{u|ShadZ01}}||176||22||0||34||81||48||0||0||0
|-
|129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||363||308
|-
|145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0
|-
|152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Lord kainon}}||138||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||190||59||1||5||2
|-
|178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0
|-
|241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|262||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||82||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|268||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|269||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|270||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|271||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Madi Dos}}||78||22||0||51||23||40||1||0||3
|-
|275||{{u|MuratbekErkebulan}}||78||19||0||55||79||0||11||0||0
|-
|276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|278||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|279||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|280||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|281||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|284||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2972||522||92||0||38||4
|-
|285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|290||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|296||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0
|-
|298||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|299||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|300||{{u|RaiymbekZh}}||67||39||5||1||6||0||0||0||1
|-
|301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3
|-
|317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||9||0||0||0
|-
|335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|394||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|409||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|410||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|412||{{u|Daniyal.aidarov5}}||36||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|413||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0
|-
|414||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||34||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|428||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0
|-
|467||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|468||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|474||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|475||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|492||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1
|-
|493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|511||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|560||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|562||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|563||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|564||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|565||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|566||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|568||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|569||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|570||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|572||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|574||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|575||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|576||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|577||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|578||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|579||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|580||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|582||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|583||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|584||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|586||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|587||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|588||{{u|Жанна Ж}}||15||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|589||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|590||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|592||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|595||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|596||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|600||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|601||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|602||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|603||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|604||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|605||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|606||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|608||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Tuttiorchestra687}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|628||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|633||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|637||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|639||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|640||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|641||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|660||{{u|Gaukhar1980}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|664||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|665||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|666||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|685||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|687||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|688||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|689||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|690||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|693||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|706||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|707||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|714||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|715||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|717||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|719||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|720||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|721||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|726||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|Гулжайна Усен}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|731||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|732||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|733||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|739||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|740||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|741||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|742||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|743||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|744||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|745||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|746||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|747||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|748||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|749||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|752||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|753||{{u|Aldogarov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|754||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|767||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|768||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||7||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|781||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|782||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|792||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|793||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|798||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|799||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|810||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|811||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|823||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|824||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|825||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|826||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|828||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|829||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|831||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|832||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|833||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|834||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|835||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|836||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|837||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|840||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|841||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|842||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|845||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|846||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|848||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|849||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|850||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|851||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|853||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|854||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|855||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|858||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|860||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|861||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|878||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|879||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|882||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|883||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|886||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|887||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|890||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|892||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|893||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|894||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|895||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|899||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|900||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|901||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|908||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|909||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|910||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|912||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|917||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|919||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|921||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|922||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|924||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|925||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|926||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|928||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|931||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|932||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|934||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|935||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|937||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|938||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|942||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|945||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|946||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|947||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|949||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|953||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|954||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|955||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|956||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|957||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|976||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|977||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|978||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|979||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|980||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|983||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|984||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|985||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|986||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|988||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|993||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|994||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|995||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|996||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|997||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|998||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1005||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1007||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1008||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1009||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1016||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1017||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1018||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1019||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1023||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1025||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1033||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1037||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1038||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0
|-
|1043||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1044||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1045||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1046||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1047||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1049||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1053||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1056||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1062||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1078||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1130||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1132||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1162||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1165||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1170||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1172||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1178||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1180||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1188||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1190||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1192||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1193||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1197||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1198||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1199||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1215||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1250||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1253||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1280||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|19642206g}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1392||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1421||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1423||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1424||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1426||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1427||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1428||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1436||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1437||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1438||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1439||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1440||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1441||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1451||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1452||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1453||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1456||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1459||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1465||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1480||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1485||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1509||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1527||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1528||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1533||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1545||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1546||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1551||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1552||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1553||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1559||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1564||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1571||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1674||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1679||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1687||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1688||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1692||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1693||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1696||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1697||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1698||{{u|Қарағанды обл. тіл басқармасы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1700||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Құралай Мұратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1703||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1704||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1705||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1708||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1709||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1710||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1711||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||224||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>e3dky31btd6f3p59e67v8ukfsdr2xbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдуллаһ (Паханг сұлтаны)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>675537</id>
    <revision>
      <id>3608649</id>
      <parentid>3244723</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпарат дұрысталды</comment>
      <origin>3608649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28581" sha1="grm5g68zw1cpoja41zizm1qh1rz2q0b" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Мемлекет={{MAL}}
|түс=монарх
|Қазақша есімі=Әл-Сұлтан II Абдуллаһ Риәятуддин Әл-Мұстафа Биллә Шах ибни Сұлтан Ахмад Шах әл-Мұстаин Биллә
|Шынайы есімі={{lang-ms|Al-Sultan Abdullah Ria'yatuddin Al Mustafa Billah Shah ibni Sultan Ahmad Shah al-Musta'in Billah}}
|Суреті=King Abdullah of Pahang at the Enthronement of Naruhito (1).jpg
|Титулы=[[Янг ди-Пертуан Агонг|Малайзияның Янг ди-Пертуан Агонгы]]
|Басқара бастады=31 қаңтар 2019 жыл&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Collins|first1=Stephen|title=Малайзияда жаңа король сайланды|url=https://sn.kz/kk/sn-akparat-agyny/49914-malajziyada-zha-a-korol-sajlandy|accessdate31 қаңтар 2019|work=[[SN KZ]]|date=31 қаңтар 2019}}&lt;/ref&gt;
|Ту=Flag of the Supreme Head of Malaysia.svg
|Ту2=Flag of Malaysia.svg
|Премьер=[[Махатхир Мұхамед]]&lt;br /&gt;[[Мұхиддин Яссин]]&lt;br /&gt;[[Исмаил Сабри Яакоб]]
|Ізашары=[[V Мұхаммед (Келантан сұлтан)|V Мұхаммед]]
|Титулы_2=6-шы Паханга сұлтан
|Басқара бастады_2=15 қаңтар 2019 жыл
|Ту_2=Flag of Pahang.svg
|Ту2_2=
|Ізашары_2=[[Ахмад Шах (Паханг сұлтаны)|Ахмад Шах]]
|Діні=[[ислам]]|Туған күні=30.07.1959
|Жұбайы=[[Тунку Әзизә Әминә Маймунах Искандария]]
|Әкесі=[[Ахмад Шах (Паханг сұлтаны)|Ахмад Шах]]
|Анасы=Тенгку Афзан
|Қолтаңбасы=Al-Sultan Abdullah signature.svg
|Марапаттары=[[Сурет:MY Darjah Kerabat Diraja Malaysia - Royal Family Order of Malaysia - DKM.svg|50px]] [[File:MY Darjah Utama Seri Mahkota Negara (Crown of the Realm) - DMN.svg|50px]] [[File:MY Darjah Utama Seri Mahkota Negara (Crown of the Realm) - DMN.svg|50px]] [[File:MY Darjah Yang Mulia Pangkuan Negara (Defender of the Realm) - SMN.svg|50px]] [[File:Order of Loyalty to the Crown of Malaysia - SSM.svg|50px]] [[File:MY Darjah Bakti - Order of Merit of Malaysia - DB.svg|50px]]|Балалары=бірінші үйленуден: төрт ұл және екі қыз&lt;br&gt;екінші үйленуден: үш қыз бала
|Commons=Abdullah of Pahang|Басқаруын аяқтады=31 қаңтар 2024}}

'''II Абдуллаһ (Әл-Сұлтан II Абдулла Риәятуддин Әл-Мұстафа Биллә Шах ибни Сұлтан Ахмад Шах әл-Мұстаин Биллә)''' ({{lang-en|Al-Sultan Abdullah Ria'yatuddin Al Mustafa Billah Shah ibni Sultan Ahmad Shah al-Musta'in Billah}}; [[30 шілде]] [[1959 жыл|1959]], Пекан, Паханг, [[Малайзия]]) — [[Малайзия|малайзиялық]] мемлекеттік және [[Саясат|саяси]] қайраткер, 2019 жылдың 15 қаңтарынан бастап Паханг штатының 6-шы сұлтаны ({{lang-en|Sultan of Pahang}}), 31 қаңтарынан бастап [[Янг ди-Пертуан Агонг|Малайзияның Жоғарғы билеушісі]]&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Collins|first1=Stephen|title=Малайзияда жаңа король сайланды|url=https://sn.kz/kk/sn-akparat-agyny/49914-malajziyada-zha-a-korol-sajlandy|accessdate31 қаңтар 2019|work=[[SN KZ]]|date=31 қаңтар 2019}}&lt;/ref&gt;.

==Өмірбаяны==
Абдуллаһ 1959 жылдың ортасында сол кезде Малайя Федерациясының құрамында болған Паханг сұлтандығында дүниеге келген; ол отбасындағы төртінші бала болды (ол кезде екі әпкесі мен үлкен ағасы болған). Оның әкесі сол кезде Сұлтандық тағының Раджа (мұрагері) болды. 1974 жылдың мамырында әкесі Пахангтың басшысы болған кезде оның үлкен ағасы емес, Абдулла ража болды (региондық кеңестің шешімімен). [[Сандхерст]] корольдік әскери академиясын (Ұлыбритания) бітірген.

===Сұлтанның басында===
2016 жылы оның әкесі денсаулығына байланысты штаттан зейнетке шыға бастады және Абдуллаһ өз штатындағы билік тізгінін өз қолына алды.&lt;ref&gt;[http://monarhist.info/news/5178 Верховным правителем Малайзии станет новый султан Паханга Абдулла.]&lt;/ref&gt; Келесі жылы сол кездегі Сұлтан мен оның әкесі [[Ахмад Шах (Паханга сұлтан)|Ахмад Шах]] Малайзия Жоғарғы билеушісінің орынбасары қызметінен кетті. Өкінішке орай, ата-ананың денсаулығы жақсармады, ал 2019 жылдың қаңтар айының ортасында Сұлтан тақтан бас тартты. Абдолла ІІ өз мемлекетін басқарды. Салтанатты шара Паханг сұлтанының ресми резиденциясы Астана Әбу Бакарда өтті. Оның билігі 2019 жылдың 11 қаңтарынан бастап, Регенттер кеңесі оның мұрагерлігі туралы шешім қабылдаған күннен бастап ретроактивті түрде жарияланды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sultan Abdullah takes oath as the sixth Sultan of Pahang |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/sultan-abdullah-takes-oath-as-sixth-sultan-of-pahang-0 |work=[[The Straits Times]] |author=Nadirah H. Rodzi |date=16 January 2019 |accessdate=11 July 2019}}&lt;/ref&gt; Бір жарым аптадан кейін Малайзия мемлекеттері басшыларының жиналысында ол да Малайзияның Жоғарғы билеушісі болып сайланды.&lt;ref&gt;[https://golosinfo.com/news/v_malajzii_izbran_novyj_verhovnyj_pravitel/2019-01-24-16467 В Малайзии избран новый Верховный правитель.]&lt;/ref&gt; Сонымен бірге ол Жоғарғы билеушінің орынбасары қызметінен босатылды, бұл Малайзия тарихында екінші рет ғана болды.

Паханг тағына отырғаннан кейін Абдулла ІІ «Әл-Сұлтан Абдуллаһ Ри'ятуддин Әл-Мустафа Биллах Шах» патшалық титулына ие болды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Al-Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah gelaran rasmi Sultan Pahang |url=https://www.bharian.com.my/berita/wilayah/2019/01/520133/al-sultan-abdullah-riayatuddin-al-mustafa-billah-shah-gelaran-rasmi/amp |work=[[Berita Harian]] |author=[[Bernama]] |date=15 January 2019 |accessdate=11 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711150209/https://www.bharian.com.my/berita/wilayah/2019/01/520133/al-sultan-abdullah-riayatuddin-al-mustafa-billah-shah-gelaran-rasmi/amp |archivedate=2019-07-11 }}&lt;/ref&gt;

===Мемлекет басында===
Ол 2019 жылдың қаңтар айының соңғы күні [[Куала-Лумпур|ел астанасында]] Жоғарғы билеушісі қызметіне кірісті. Ол Малайзия Корольдік Әскери-әуе күштерінің маршалы, сондай-ақ Малайзия армиясының фельдмаршалы және Малайзия Корольдік Әскери-теңіз күштері флотының адмиралы дәрежесіне ие,&lt;ref&gt;[http://today.kz/news/mir/2019-01-31/774703-novyij-verhovnyij-pravitel-malajzii-vstupil-v-dolzhnost/ Новый Верховный правитель Малайзии вступил в должность.]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; себебі ол Малайзия Корольдігі Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы болып табылады. Малайзия қарулы күштері.

Жоғарғы билеуші лауазымына ұлықтау рәсімі 30 шілдеде II Абдулланың мерейтойында (60 жыл) өтті. Ол ел астанасында, Астана Негарадағы Тақтар залында өтті. Инаугурацияның құрметіне Малайзия банкі естелік монеталарды шығарды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=30 Julai cuti am sempena pertabalan Agong |language=Malay |trans-title=July 30 general leave in conjunction with the Agong rites |url=http://www.astroawani.com/berita-malaysia/30-julai-cuti-am-sempena-pertabalan-agong-211244?amp=1 |work=[[Astro Awani]] |author=Saraya Mia |date=28 June 2019 |accessdate=12 July 2019}}&lt;/ref&gt;
== Жеке өмірі ==
Сұлтан Абдуллаһ екі рет үйленген. Оның алғашқы әйелі Сұлтан Джохордың әпкесі Ибраһим Исмаил Әзизә болды, ол 1986 жылы наурызда үйленді. Бірінші әйелінен оның төрт ұлы (үлкені 1990 жылы туған) және екі қызы бар. Екінші әйелі 1991 жылы пайда болды. Оның аты — Джик Раис, сұлтанның үш қызы бар. Сондай-ақ, бар асыранды ұлын — Янг Амат Мулиа Тенгку Әмір Нассера (т. 1986), 1987 жылы өз балалары пайда болғанға дейін асырап алынған.

[[Малайзия]], Паханг және [[Бруней]] марапаттарының бірқатары бар.

==Әлеуметтік белсенділік==
Абдуллаһ Азия шөпті хоккей федерациясын басқарады. Біраз уақыт (2014-2017 жылдары) Малайзия футбол федерациясын басқарды және Азия футбол конфедерациясының вице-президенті. 2015 жылдан 2019 жылға дейін ол [[ФИФА|FIFA]] кеңесінде болды, бірақ Жоғарғы билеуші болып сайланған соң оны тастап кетті.&lt;ref&gt;[https://russian.rt.com/sport/news/604249-abdulla-verhovnyi-pravitel-malaizii-fifa Верховный правитель Малайзии Абдулла покинул совет ФИФА.]&lt;/ref&gt; Ол Корольдік Малайзия поло қауымдастығын (RMPA) басқарады.

Сұлтан болып сайланғаннан бері ол MARA технологиялық университетінің (UiTM) және Малайзия Ұлттық қорғаныс университетінің (UPNM) ректоры қызметін де атқарды.

==Паханг сұлтаны==
[[File:Abdullah of Pahang and Tunku Azizah in 2019.jpg|thumb|Абдуллаһ әйелі Тунку Әзизәмен 2019 жылы]]
2019 жылдың 15 қаңтарында 59 жасында Абдулла денсаулығына байланысты әкесінің тақтан бас тартуымен қазіргі Пахангтың алтыншы сұлтаны болып жарияланды. Салтанатты шара Паханг сұлтанының ресми резиденциясы Астана Әбу Бакарда өтті. Оның билігі ретроактивті түрде 2019 жылдың 11 қаңтарында, Регенция кеңесі оның мұрагерлігі туралы шешім қабылдаған күні басталды деп жарияланды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sultan Abdullah takes oath as the sixth Sultan of Pahang |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/sultan-abdullah-takes-oath-as-sixth-sultan-of-pahang-0 |work=[[The Straits Times]] |author=Nadirah H. Rodzi |date=16 January 2019 |access-date=11 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Паханг тағына отырған кезде Абдуллаһ «Әл-Сұлтан Абдулла Ри'аятуддин әл-Мустафа Биллах Шах» патшалық титулына ие болды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Al-Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah gelaran rasmi Sultan Pahang |url=https://www.bharian.com.my/berita/wilayah/2019/01/520133/al-sultan-abdullah-riayatuddin-al-mustafa-billah-shah-gelaran-rasmi/amp |work=[[Berita Harian]] |author=[[Bernama]] |date=15 January 2019 |access-date=11 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711150209/https://www.bharian.com.my/berita/wilayah/2019/01/520133/al-sultan-abdullah-riayatuddin-al-mustafa-billah-shah-gelaran-rasmi/amp |archive-date=11 July 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Оның корольдік жұбайы Тунку Әзиза Әминә Маймунах Искандария Бинти Альмархум Сұлтан Ескендір, Пахангтың ''Тенгку Пуан (тәж ханшайымы) 2019 жылдың 29 қаңтарында Пахангтың Тенгку Ампуаны (патшайымның жұбайы) болып жарияланды''.&lt;ref name=&quot;Azizah&quot;&gt;{{cite news |title=Tunku Azizah Aminah Maimunah dimasyhurkan Tengku Ampuan Pahang |url=https://www.hmetro.com.my/node/417382/amp |work=[[Harian Metro]] |author=Amin Ridzuan Ishak |author2=Raja Norain Hidayah Raja Abdul Aziz |author3=Siti Insyirah Tajuddin |date=29 January 2019 |access-date=11 July 2019 }}&lt;/ref&gt;

==Янг ди-Пертуан Агонг==
2019 жылдың 24 қаңтарында Бейсенбіде билеушілер конференциясы бірнеше апта бұрын тақтан бас тартқан [[V Мұхаммад (Келантан сұлтан)|Келантан сұлтан Мұхаммед V]]-тің орнына Малайзияның 16-шы Янг ди-Пертуан Агонг етіп Сұлтан Абдолланы сайлады.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sultan Abdullah lafaz sumpah jawatan Yang di-Pertuan Agong ke 16 |language=ms |trans-title=Al-Sultan Abdullah affirmed the oath of office of the 16th Yang di-Pertuan Agong |work=BH Online |url=https://www.bharian.com.my/berita/nasional/2019/01/526098/al-sultan-abdullah-lafaz-sumpah-jawatan-yang-di-pertuan-agong-ke-16/amp |date=31 January 2019 |access-date=11 July 2019 |archive-date=11 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711161006/https://www.bharian.com.my/berita/nasional/2019/01/526098/al-sultan-abdullah-lafaz-sumpah-jawatan-yang-di-pertuan-agong-ke-16/amp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Сұлтан Абдолла 2019 жылдың 31 қаңтарында Астана-Негара штатының резиденциясында Джалан Туанку Абдул Халимге ресми түрде кіріскен кезде қоғамдық рәсімде Малайзияның 16-королі ретінде ант қабылдады. Билеушілер конференциясы сонымен қатар Перак сұлтан Назрин Муиззуддин шахты Ян ди-Пертуан Агонгтың орынбасары етіп сайлады.

Пахангтың Сұлтан Абдолланың ''Ян ди-Пертуан Агонг'' лауазымында болған кезіндегі патшалығына қатысты, мемлекетті басқару міндеті 29 қаңтарда Тенгку Махкота және Паханг регенті болып жарияланған Сұлтан Абдулланың ұлы Тенгку Хасанал Ибрахим Алам Шахқа тапсырылды. 29 қаңтар 2019.

Тағайындалған күні Тенгку Хасанал Ұлыбританиядағы Сандхерст Корольдік әскери академиясында оқуын жалғастырды. Оған 15 ақпаннан бастап Тенгку Хассаналдың ағасы Тенгку Абдул Рахман Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах Сұлтан Абдулланың үлкен інісі басқаратын ''Мәжіліс Пангкуан Дираджа Негери Паханг («Пханг кеңесі») өз міндеттерін орындауға көмектесті''. 2019 ж. 2019 жылдың 15 желтоқсанында бітіргенге дейін.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sultan appoints Pahang council of regency, Tengku Muda as chairman |url=https://www.nst.com.my/node/462623/amp |work=[[New Straits Times]] |author=[[Bernama]] |date=22 February 2019 |access-date=12 July 2019 }}&lt;/ref&gt;

Сұлтан Абдулланың король ретінде салтанатты орнату рәсімі 2019 жылы 30 шілдеде Астана-Негарадағы Тақтар залында,&lt;ref&gt;{{cite news |title=30 Julai cuti am sempena pertabalan Agong |language=ms |trans-title=30 July general leave in conjunction with the Agong rites |url=http://www.astroawani.com/berita-malaysia/30-julai-cuti-am-sempena-pertabalan-agong-211244?amp=1 |work=[[Astro Awani]] |author=Saraya Mia |date=28 June 2019 |access-date=12 July 2019}}&lt;/ref&gt; оның 60 жасқа толуында таққа отырғаннан кейін жеті ай өткен соң өтті.

2019 жылдың 30 шілдесіндегі инсталляцияның тағы бір тарихи маңызы бар, өйткені Сұлтан Абдулла мен Раджа Пермайсури Агонг, Тунку Әзизә Әминә Маймунах Искандария, бұрын Ян ди-Пертуан Агонг болып сайланған сұлтандардың балалары.

Ол Малайзия Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы ретіндегі толық конституциялық міндеттерін орындау кезінде Малайзия Корольдік Әуе күштерінің маршалы дәрежесіне, сондай-ақ Малайзия армиясының фельдмаршалы және Малайзия Корольдік Әскери-теңіз күштері флотының адмиралы шеніне ие. , сонымен қатар, ол Малайзия Корольдік Әскери-әуе күштерінің қазіргі бас полковнигі болып табылады, ол таққа отырғаннан бері өз міндеттерін атқарды, бұрын ол регент ретінде екі рет RMAF іс-шаралары мен рәсімдерінде әкесінің өкілі ретінде әрекет етті. .

==Әскери мансап==
Тенгку Абдулла өзінің әскери мансабын 1978 жылы Біріккен Корольдіктің Сандхерст Корольдік әскери академиясында офицер кадет ретінде бастады. Онда ол өзінің жақын досы шейх Мұхамед Заид Әл Нахаянмен кездесті, ол кейінірек Әбу-Дабидің тақ мұрагері және Зулкипле Кассим, оның аға буыны, кейінірек армия басшысы болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sinarharian.com.my/article/41052/BERITA/Nasional/Best-friends-Tuanku-rupanya|title='Best friends' Tuanku rupanya...|date=2 August 2019|website=Sinar harian|language=ms|access-date=13 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bharian.com.my/berita/nasional/2019/07/589223/latihan-ketenteraan-gilap-keperibadian-sultan-abdullah|title=Latihan ketenteraan gilap keperibadian Sultan Abdullah|date=26 July 2019|website=Berita Harian|language=ms|access-date=13 September 2019}}&lt;/ref&gt; Оны 1979 жылы патшайым [[II Елизавета|Елизавета II]] екінші лейтенант ретінде тағайындады. 1980 жылы ол капитан дәрежесіне көтерілді және Корольдік броньды корпуста кавалериялық офицер болып қызмет етті. 1987 жылы ол Корольдік броньды корпустың майоры дәрежесіне көтерілді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2004/05/12/tengku-abdullah-now-a-brigjen|title=Tengku Abdullah now a Brig-Jen|date=12 May 2004|website=The Star Online|language=en|access-date=13 September 2019}}&lt;/ref&gt;

1999 жылы ол аумақтық армия полкіне (малай тілінде: Режимен Аскар Ватаниах) тағайындалды және сол уақытта подполковник, ал бір жылдан кейін, 2000 жылы қайтадан полковник шеніне дейін көтерілді.

Содан кейін Тенгку Абдулла 2004 жылы бригада генералы дәрежесіне көтерілді.

==Стильдер, атаулар және құрмет==

===Стильдер мен тақырыптар===
* '''1959 ж. 30 шілде - 1974 ж. 8 мамыр''': Жоғары мәртебелі Тенгку Абдулла Ибн Тенгку Ахмад Шах
* '''8 мамыр 1974 ж. – 1975 ж. 1 шілде''': Жоғары мәртебелі Тенгку Абдулла әл-Хадж Ибн Сұлтан қажы Ахмад шах әл-Муста’ин Биллах
* '''1975 ж. 1 шілде – 28 сәуір 1979 ж''': Жоғары мәртебелі тақ мұрагер ханзада Тенгку Абдулла әл-Хадж Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах әл-Муста’ин Биллах, Паханг тақ мұрагері.
* '''28 сәуір 1979-25 сәуір 1984 ж''': Жоғары мәртебелі тақ мұрагер ханзада Тенгку Абдулла әл-Хаж Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах әл-Муста’ин Биллах, Пахангтың тақ мұрагері және регенті.
* '''25 сәуір 1984-28 желтоқсан 2016 ж''': Жоғары Мәртебелі тақ мұрагер ханзада Тенгку Абдулла әл-Хаж Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах әл-Муста’ин Биллах, Паханг тақ мұрагері.
* '''2016 жылдың 28 желтоқсаны – 2019 жылдың 11 қаңтары''': Мәртебелі тақ мұрагер ханзада Тенгку Абдулла әл-Хадж Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах Әл-Муста’ин Биллах, Пахангтың тақ мұрагері және регенті.
* '''11 қаңтар 2019-15 қаңтар 2019 ж.''': Жоғары мәртебелі Сұлтан Абдулла әл-Хаж Ибн Сұлтан қажы Ахмад Шах әл-Муста’ин Биллах
* '''15 қаңтар 2019 ж. – 31 қаңтар 2019 ж.''': Жоғары мәртебелі әл-Сұлтан Абдулла Ри’аятуддин әл-Мустафа Биллах Шах Әл-Хадж Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах Әл-Муста’ин Биллах, Паханг сұлтаны
* '''31 қаңтар 2019 ж.-22 мамыр 2019 ж.''': Мәртебелі әл-Сұлтан Абдулла Ри’аятуддин Әл Мұстафа Билла Шах Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах Әл-Муста’ин Биллах, 16-шы Янг Ди-Пертуан Агонг
* '''2019 жылғы 22 мамырдан қазіргі уақытқа дейін''': Мәртебелі әл-Сұлтан Абдулла Ри'аятуддин Әл Мұстафа Биллах Шах Ибн Альмархум Сұлтан Хаджи Ахмад Шах Әл-Мустаин Биллах, 16-шы Янг Ди-Пертуан Агонг

Оның қазіргі ресми патшалық аты - Мәртебелі Ян Ди-Пертуан Агонг XVI әл-Сұлтан Абдулла Ри'аятуддин әл-Мустафа Биллах Шах Ибн Альмархум Сұлтан Қажы Ахмад Шах Әл-Муста'ин Биллах, D.K.P., D.K.M, D.K., D.M.N. , S.S.A.P., S.I.M.P., D.K. (Теренггану), D.K. (Джохор)., S.P.M.J., D.K.M.B. (Бруней), D.K. (Кедах), D.K. (Перлис), D.K. (Перак)., D.K.

===Әскери атақтары===
{{Flagicon|Malaysia}} '''Малайзия'''

==Марапаттар==
** [[File:MY-PAH Royal Family Order of Pahang - DKP.svg|50px]] Гранд Мастер және Паханг корольдік отбасы орденінің мүшесі 
** [[File:MY-PAH Family Order of the Crown of Indra of Pahang - DK I.svg|50px]] Паханг Индра тәжінің отбасылық ордені - Гранд Мастер және Паханг Индра Тәжі Отбасылық орденінің 1-дәрежелі мүшесі 
** [[File:MY-PAH Order of Sultan Ahmad Shah of Pahang - Grand Knight - SSAP.svg|50px]] Паханг Сұлтан Ахмад Шахтың MY-PAH ордені - Ұлы Рыцарь - Паханг Сұлтаны Ахмад Шах орденінің Ұлы Мастер және Ұлы Рыцарь (, 24 қазан 1980 ж.)
** [[File:MY-PAH Order of the Crown of Pahang - Grand Knight - SIMP.svg|50px]] Паханг тәжі ордені - Ұлы рыцарь - Паханг тәжі орденінің Ұлы Мастер және Ұлы Рыцарь 

===Малайзия және оның басқа мемлекеттері===
{{Flagicon|Malaysia}} '''Малайзия'''

** [[File:MY Darjah Kerabat Diraja Malaysia - Royal Family Order of Malaysia - DKM.svg|50px]] Алушы (11 шілде 2019 ж.) және Малайзия Корольдік отбасы орденінің Гранд Мастері (31 қаңтар 2019 ж.)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bernama.com/en/news.php?id=1745063 |title=Agong receives D.K.M award |date=11 July 2019 |website=Bernama.com |access-date=11 July 2019}}&lt;/ref&gt;
** [[File:MY Darjah Utama Seri Mahkota Negara (Crown of the Realm) - DMN.svg|50px]] Алушы (14 ақпан 2019 ж.) және Патшалық тәжі орденінің Гранд Мастері (31 қаңтар 2019 ж.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bernama.com/en/news.php?id=1694593 |title=Agong receives Darjah Utama Seri Mahkota Negara award |date=14 February 2019 |website=Bernama.com |access-date=20 February 2019}}&lt;/ref&gt;)
** [[File:MY Darjah Yang Mulia Pangkuan Negara (Defender of the Realm) - SMN.svg|50px]] Патшалықты қорғаушы орденінің ұлы шебері (31 қаңтар 2019 ж.)
** [[File:Order of Loyalty to the Crown of Malaysia - SSM.svg|50px]] Малайзия тәжіне адалдық орденінің Гранд Мастері (31 қаңтар 2019 ж.)
** [[File:MY Darjah Bakti - Order of Merit of Malaysia - DB.svg|50px]] Малайзияға сіңірген еңбегі үшін Гранд магистрі (31 қаңтар 2019 ж.)
** [[File:MY Darjah Jasa Negara - Order of Meritorious Service - PJN.svg|50px]] Маңызды қызметтері үшін орденінің Гранд Мастері (31 қаңтар 2019 ж.)
** [[File:MY Panglima Setia Diraja - Order of the Royal Household - PSD.svg|50px]] Малайзия Корольдік отбасына адалдық орденінің Гранд Мастері (31 қаңтар 2019 ж.)
** [[File:Order of Military Service (BAT).gif|50px]] Малайзияның әскери қызметі орденінің жауынгері

== Сондай-ақ ==
* [[Янг ди-Пертуан Агонг]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|4}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.royalark.net/Malaysia/pahang.htm PAHANG]

[[Санат:Малайзия корольдері]]</text>
      <sha1>grm5g68zw1cpoja41zizm1qh1rz2q0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608660</id>
      <parentid>3608649</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпаратты дұрыстадым</comment>
      <origin>3608660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28558" sha1="44ui8xjcke2ndvj0hl27l9paklcadzu" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Мемлекет={{MAL}}
|түс=монарх
|Қазақша есімі=Әл-Сұлтан II Абдуллаһ Риәятуддин Әл-Мұстафа Биллә Шах ибни Сұлтан Ахмад Шах әл-Мұстаин Биллә
|Шынайы есімі={{lang-ms|Al-Sultan Abdullah Ria'yatuddin Al Mustafa Billah Shah ibni Sultan Ahmad Shah al-Musta'in Billah}}
|Суреті=King Abdullah of Pahang at the Enthronement of Naruhito (1).jpg
|Титулы=[[Янг ди-Пертуан Агонг|Малайзияның Янг ди-Пертуан Агонгы]]
|Басқара бастады=31 қаңтар 2019 жыл&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Collins|first1=Stephen|title=Малайзияда жаңа король сайланды|url=https://sn.kz/kk/sn-akparat-agyny/49914-malajziyada-zha-a-korol-sajlandy|accessdate31 қаңтар 2019|work=[[SN KZ]]|date=31 қаңтар 2019}}&lt;/ref&gt;
|Ту=Flag of the Supreme Head of Malaysia.svg
|Ту2=Flag of Malaysia.svg
|Премьер=[[Махатхир Мұхамед]]&lt;br /&gt;[[Мұхиддин Яссин]]&lt;br /&gt;[[Исмаил Сабри Яакоб]]
|Ізашары=[[V Мұхаммед (Келантан сұлтан)|V Мұхаммед]]
|Титулы_2=6-шы Паханга сұлтан
|Басқара бастады_2=15 қаңтар 2019 жыл
|Ту_2=Flag of Pahang.svg
|Ту2_2=
|Ізашары_2=[[Ахмад Шах (Паханг сұлтаны)|Ахмад Шах]]
|Діні=[[ислам]]|Туған күні=30.07.1959
|Жұбайы=[[Тунку Әзизә Әминә Маймунах Искандария]]
|Әкесі=[[Ахмад Шах (Паханг сұлтаны)|Ахмад Шах]]
|Анасы=Тенгку Афзан
|Қолтаңбасы=Al-Sultan Abdullah signature.svg
|Марапаттары=[[Сурет:MY Darjah Kerabat Diraja Malaysia - Royal Family Order of Malaysia - DKM.svg|50px]] [[File:MY Darjah Utama Seri Mahkota Negara (Crown of the Realm) - DMN.svg|50px]] [[File:MY Darjah Utama Seri Mahkota Negara (Crown of the Realm) - DMN.svg|50px]] [[File:MY Darjah Yang Mulia Pangkuan Negara (Defender of the Realm) - SMN.svg|50px]] [[File:Order of Loyalty to the Crown of Malaysia - SSM.svg|50px]] [[File:MY Darjah Bakti - Order of Merit of Malaysia - DB.svg|50px]]|Балалары=бірінші үйленуден: төрт ұл және екі қыз&lt;br&gt;екінші үйленуден: үш қыз бала
|Commons=Abdullah of Pahang|Басқаруын аяқтады=31 қаңтар 2024}}

'''II Абдуллаһ (Әл-Сұлтан II Абдулла Риәятуддин Әл-Мұстафа Биллә Шах ибни Сұлтан Ахмад Шах әл-Мұстаин Биллә)''' ({{lang-en|Al-Sultan Abdullah Ria'yatuddin Al Mustafa Billah Shah ibni Sultan Ahmad Shah al-Musta'in Billah}}; [[30 шілде]] [[1959 жыл|1959]], Пекан, Паханг, [[Малайзия]]) — [[Малайзия|малайзиялық]] мемлекеттік және [[Саясат|саяси]] қайраткер, 2019 жылдың 15 қаңтарынан бастап Паханг штатының 6-шы сұлтаны ({{lang-en|Sultan of Pahang}}),[[Янг ди-Пертуан Агонг|Малайзияның Жоғарғы билеушісі]] (2019—2024) &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Collins|first1=Stephen|title=Малайзияда жаңа король сайланды|url=https://sn.kz/kk/sn-akparat-agyny/49914-malajziyada-zha-a-korol-sajlandy|accessdate31 қаңтар 2019|work=[[SN KZ]]|date=31 қаңтар 2019}}&lt;/ref&gt;.

==Өмірбаяны==
Абдуллаһ 1959 жылдың ортасында сол кезде Малайя Федерациясының құрамында болған Паханг сұлтандығында дүниеге келген; ол отбасындағы төртінші бала болды (ол кезде екі әпкесі мен үлкен ағасы болған). Оның әкесі сол кезде Сұлтандық тағының Раджа (мұрагері) болды. 1974 жылдың мамырында әкесі Пахангтың басшысы болған кезде оның үлкен ағасы емес, Абдулла ража болды (региондық кеңестің шешімімен). [[Сандхерст]] корольдік әскери академиясын (Ұлыбритания) бітірген.

===Сұлтанның басында===
2016 жылы оның әкесі денсаулығына байланысты штаттан зейнетке шыға бастады және Абдуллаһ өз штатындағы билік тізгінін өз қолына алды.&lt;ref&gt;[http://monarhist.info/news/5178 Верховным правителем Малайзии станет новый султан Паханга Абдулла.]&lt;/ref&gt; Келесі жылы сол кездегі Сұлтан мен оның әкесі [[Ахмад Шах (Паханга сұлтан)|Ахмад Шах]] Малайзия Жоғарғы билеушісінің орынбасары қызметінен кетті. Өкінішке орай, ата-ананың денсаулығы жақсармады, ал 2019 жылдың қаңтар айының ортасында Сұлтан тақтан бас тартты. Абдолла ІІ өз мемлекетін басқарды. Салтанатты шара Паханг сұлтанының ресми резиденциясы Астана Әбу Бакарда өтті. Оның билігі 2019 жылдың 11 қаңтарынан бастап, Регенттер кеңесі оның мұрагерлігі туралы шешім қабылдаған күннен бастап ретроактивті түрде жарияланды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sultan Abdullah takes oath as the sixth Sultan of Pahang |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/sultan-abdullah-takes-oath-as-sixth-sultan-of-pahang-0 |work=[[The Straits Times]] |author=Nadirah H. Rodzi |date=16 January 2019 |accessdate=11 July 2019}}&lt;/ref&gt; Бір жарым аптадан кейін Малайзия мемлекеттері басшыларының жиналысында ол да Малайзияның Жоғарғы билеушісі болып сайланды.&lt;ref&gt;[https://golosinfo.com/news/v_malajzii_izbran_novyj_verhovnyj_pravitel/2019-01-24-16467 В Малайзии избран новый Верховный правитель.]&lt;/ref&gt; Сонымен бірге ол Жоғарғы билеушінің орынбасары қызметінен босатылды, бұл Малайзия тарихында екінші рет ғана болды.

Паханг тағына отырғаннан кейін Абдулла ІІ «Әл-Сұлтан Абдуллаһ Ри'ятуддин Әл-Мустафа Биллах Шах» патшалық титулына ие болды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Al-Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah gelaran rasmi Sultan Pahang |url=https://www.bharian.com.my/berita/wilayah/2019/01/520133/al-sultan-abdullah-riayatuddin-al-mustafa-billah-shah-gelaran-rasmi/amp |work=[[Berita Harian]] |author=[[Bernama]] |date=15 January 2019 |accessdate=11 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711150209/https://www.bharian.com.my/berita/wilayah/2019/01/520133/al-sultan-abdullah-riayatuddin-al-mustafa-billah-shah-gelaran-rasmi/amp |archivedate=2019-07-11 }}&lt;/ref&gt;

===Мемлекет басында===
Ол 2019 жылдың қаңтар айының соңғы күні [[Куала-Лумпур|ел астанасында]] Жоғарғы билеушісі қызметіне кірісті. Ол Малайзия Корольдік Әскери-әуе күштерінің маршалы, сондай-ақ Малайзия армиясының фельдмаршалы және Малайзия Корольдік Әскери-теңіз күштері флотының адмиралы дәрежесіне ие,&lt;ref&gt;[http://today.kz/news/mir/2019-01-31/774703-novyij-verhovnyij-pravitel-malajzii-vstupil-v-dolzhnost/ Новый Верховный правитель Малайзии вступил в должность.]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; себебі ол Малайзия Корольдігі Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы болып табылады. Малайзия қарулы күштері.

Жоғарғы билеуші лауазымына ұлықтау рәсімі 30 шілдеде II Абдулланың мерейтойында (60 жыл) өтті. Ол ел астанасында, Астана Негарадағы Тақтар залында өтті. Инаугурацияның құрметіне Малайзия банкі естелік монеталарды шығарды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=30 Julai cuti am sempena pertabalan Agong |language=Malay |trans-title=July 30 general leave in conjunction with the Agong rites |url=http://www.astroawani.com/berita-malaysia/30-julai-cuti-am-sempena-pertabalan-agong-211244?amp=1 |work=[[Astro Awani]] |author=Saraya Mia |date=28 June 2019 |accessdate=12 July 2019}}&lt;/ref&gt;
== Жеке өмірі ==
Сұлтан Абдуллаһ екі рет үйленген. Оның алғашқы әйелі Сұлтан Джохордың әпкесі Ибраһим Исмаил Әзизә болды, ол 1986 жылы наурызда үйленді. Бірінші әйелінен оның төрт ұлы (үлкені 1990 жылы туған) және екі қызы бар. Екінші әйелі 1991 жылы пайда болды. Оның аты — Джик Раис, сұлтанның үш қызы бар. Сондай-ақ, бар асыранды ұлын — Янг Амат Мулиа Тенгку Әмір Нассера (т. 1986), 1987 жылы өз балалары пайда болғанға дейін асырап алынған.

[[Малайзия]], Паханг және [[Бруней]] марапаттарының бірқатары бар.

==Әлеуметтік белсенділік==
Абдуллаһ Азия шөпті хоккей федерациясын басқарады. Біраз уақыт (2014-2017 жылдары) Малайзия футбол федерациясын басқарды және Азия футбол конфедерациясының вице-президенті. 2015 жылдан 2019 жылға дейін ол [[ФИФА|FIFA]] кеңесінде болды, бірақ Жоғарғы билеуші болып сайланған соң оны тастап кетті.&lt;ref&gt;[https://russian.rt.com/sport/news/604249-abdulla-verhovnyi-pravitel-malaizii-fifa Верховный правитель Малайзии Абдулла покинул совет ФИФА.]&lt;/ref&gt; Ол Корольдік Малайзия поло қауымдастығын (RMPA) басқарады.

Сұлтан болып сайланғаннан бері ол MARA технологиялық университетінің (UiTM) және Малайзия Ұлттық қорғаныс университетінің (UPNM) ректоры қызметін де атқарды.

==Паханг сұлтаны==
[[File:Abdullah of Pahang and Tunku Azizah in 2019.jpg|thumb|Абдуллаһ әйелі Тунку Әзизәмен 2019 жылы]]
2019 жылдың 15 қаңтарында 59 жасында Абдулла денсаулығына байланысты әкесінің тақтан бас тартуымен қазіргі Пахангтың алтыншы сұлтаны болып жарияланды. Салтанатты шара Паханг сұлтанының ресми резиденциясы Астана Әбу Бакарда өтті. Оның билігі ретроактивті түрде 2019 жылдың 11 қаңтарында, Регенция кеңесі оның мұрагерлігі туралы шешім қабылдаған күні басталды деп жарияланды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sultan Abdullah takes oath as the sixth Sultan of Pahang |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/sultan-abdullah-takes-oath-as-sixth-sultan-of-pahang-0 |work=[[The Straits Times]] |author=Nadirah H. Rodzi |date=16 January 2019 |access-date=11 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Паханг тағына отырған кезде Абдуллаһ «Әл-Сұлтан Абдулла Ри'аятуддин әл-Мустафа Биллах Шах» патшалық титулына ие болды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Al-Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah gelaran rasmi Sultan Pahang |url=https://www.bharian.com.my/berita/wilayah/2019/01/520133/al-sultan-abdullah-riayatuddin-al-mustafa-billah-shah-gelaran-rasmi/amp |work=[[Berita Harian]] |author=[[Bernama]] |date=15 January 2019 |access-date=11 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711150209/https://www.bharian.com.my/berita/wilayah/2019/01/520133/al-sultan-abdullah-riayatuddin-al-mustafa-billah-shah-gelaran-rasmi/amp |archive-date=11 July 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Оның корольдік жұбайы Тунку Әзиза Әминә Маймунах Искандария Бинти Альмархум Сұлтан Ескендір, Пахангтың ''Тенгку Пуан (тәж ханшайымы) 2019 жылдың 29 қаңтарында Пахангтың Тенгку Ампуаны (патшайымның жұбайы) болып жарияланды''.&lt;ref name=&quot;Azizah&quot;&gt;{{cite news |title=Tunku Azizah Aminah Maimunah dimasyhurkan Tengku Ampuan Pahang |url=https://www.hmetro.com.my/node/417382/amp |work=[[Harian Metro]] |author=Amin Ridzuan Ishak |author2=Raja Norain Hidayah Raja Abdul Aziz |author3=Siti Insyirah Tajuddin |date=29 January 2019 |access-date=11 July 2019 }}&lt;/ref&gt;

==Янг ди-Пертуан Агонг==
2019 жылдың 24 қаңтарында Бейсенбіде билеушілер конференциясы бірнеше апта бұрын тақтан бас тартқан [[V Мұхаммад (Келантан сұлтан)|Келантан сұлтан Мұхаммед V]]-тің орнына Малайзияның 16-шы Янг ди-Пертуан Агонг етіп Сұлтан Абдолланы сайлады.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sultan Abdullah lafaz sumpah jawatan Yang di-Pertuan Agong ke 16 |language=ms |trans-title=Al-Sultan Abdullah affirmed the oath of office of the 16th Yang di-Pertuan Agong |work=BH Online |url=https://www.bharian.com.my/berita/nasional/2019/01/526098/al-sultan-abdullah-lafaz-sumpah-jawatan-yang-di-pertuan-agong-ke-16/amp |date=31 January 2019 |access-date=11 July 2019 |archive-date=11 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711161006/https://www.bharian.com.my/berita/nasional/2019/01/526098/al-sultan-abdullah-lafaz-sumpah-jawatan-yang-di-pertuan-agong-ke-16/amp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Сұлтан Абдолла 2019 жылдың 31 қаңтарында Астана-Негара штатының резиденциясында Джалан Туанку Абдул Халимге ресми түрде кіріскен кезде қоғамдық рәсімде Малайзияның 16-королі ретінде ант қабылдады. Билеушілер конференциясы сонымен қатар Перак сұлтан Назрин Муиззуддин шахты Ян ди-Пертуан Агонгтың орынбасары етіп сайлады.

Пахангтың Сұлтан Абдолланың ''Ян ди-Пертуан Агонг'' лауазымында болған кезіндегі патшалығына қатысты, мемлекетті басқару міндеті 29 қаңтарда Тенгку Махкота және Паханг регенті болып жарияланған Сұлтан Абдулланың ұлы Тенгку Хасанал Ибрахим Алам Шахқа тапсырылды. 29 қаңтар 2019.

Тағайындалған күні Тенгку Хасанал Ұлыбританиядағы Сандхерст Корольдік әскери академиясында оқуын жалғастырды. Оған 15 ақпаннан бастап Тенгку Хассаналдың ағасы Тенгку Абдул Рахман Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах Сұлтан Абдулланың үлкен інісі басқаратын ''Мәжіліс Пангкуан Дираджа Негери Паханг («Пханг кеңесі») өз міндеттерін орындауға көмектесті''. 2019 ж. 2019 жылдың 15 желтоқсанында бітіргенге дейін.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sultan appoints Pahang council of regency, Tengku Muda as chairman |url=https://www.nst.com.my/node/462623/amp |work=[[New Straits Times]] |author=[[Bernama]] |date=22 February 2019 |access-date=12 July 2019 }}&lt;/ref&gt;

Сұлтан Абдулланың король ретінде салтанатты орнату рәсімі 2019 жылы 30 шілдеде Астана-Негарадағы Тақтар залында,&lt;ref&gt;{{cite news |title=30 Julai cuti am sempena pertabalan Agong |language=ms |trans-title=30 July general leave in conjunction with the Agong rites |url=http://www.astroawani.com/berita-malaysia/30-julai-cuti-am-sempena-pertabalan-agong-211244?amp=1 |work=[[Astro Awani]] |author=Saraya Mia |date=28 June 2019 |access-date=12 July 2019}}&lt;/ref&gt; оның 60 жасқа толуында таққа отырғаннан кейін жеті ай өткен соң өтті.

2019 жылдың 30 шілдесіндегі инсталляцияның тағы бір тарихи маңызы бар, өйткені Сұлтан Абдулла мен Раджа Пермайсури Агонг, Тунку Әзизә Әминә Маймунах Искандария, бұрын Ян ди-Пертуан Агонг болып сайланған сұлтандардың балалары.

Ол Малайзия Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы ретіндегі толық конституциялық міндеттерін орындау кезінде Малайзия Корольдік Әуе күштерінің маршалы дәрежесіне, сондай-ақ Малайзия армиясының фельдмаршалы және Малайзия Корольдік Әскери-теңіз күштері флотының адмиралы шеніне ие. , сонымен қатар, ол Малайзия Корольдік Әскери-әуе күштерінің қазіргі бас полковнигі болып табылады, ол таққа отырғаннан бері өз міндеттерін атқарды, бұрын ол регент ретінде екі рет RMAF іс-шаралары мен рәсімдерінде әкесінің өкілі ретінде әрекет етті. .

==Әскери мансап==
Тенгку Абдулла өзінің әскери мансабын 1978 жылы Біріккен Корольдіктің Сандхерст Корольдік әскери академиясында офицер кадет ретінде бастады. Онда ол өзінің жақын досы шейх Мұхамед Заид Әл Нахаянмен кездесті, ол кейінірек Әбу-Дабидің тақ мұрагері және Зулкипле Кассим, оның аға буыны, кейінірек армия басшысы болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sinarharian.com.my/article/41052/BERITA/Nasional/Best-friends-Tuanku-rupanya|title='Best friends' Tuanku rupanya...|date=2 August 2019|website=Sinar harian|language=ms|access-date=13 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bharian.com.my/berita/nasional/2019/07/589223/latihan-ketenteraan-gilap-keperibadian-sultan-abdullah|title=Latihan ketenteraan gilap keperibadian Sultan Abdullah|date=26 July 2019|website=Berita Harian|language=ms|access-date=13 September 2019}}&lt;/ref&gt; Оны 1979 жылы патшайым [[II Елизавета|Елизавета II]] екінші лейтенант ретінде тағайындады. 1980 жылы ол капитан дәрежесіне көтерілді және Корольдік броньды корпуста кавалериялық офицер болып қызмет етті. 1987 жылы ол Корольдік броньды корпустың майоры дәрежесіне көтерілді.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2004/05/12/tengku-abdullah-now-a-brigjen|title=Tengku Abdullah now a Brig-Jen|date=12 May 2004|website=The Star Online|language=en|access-date=13 September 2019}}&lt;/ref&gt;

1999 жылы ол аумақтық армия полкіне (малай тілінде: Режимен Аскар Ватаниах) тағайындалды және сол уақытта подполковник, ал бір жылдан кейін, 2000 жылы қайтадан полковник шеніне дейін көтерілді.

Содан кейін Тенгку Абдулла 2004 жылы бригада генералы дәрежесіне көтерілді.

==Стильдер, атаулар және құрмет==

===Стильдер мен тақырыптар===
* '''1959 ж. 30 шілде - 1974 ж. 8 мамыр''': Жоғары мәртебелі Тенгку Абдулла Ибн Тенгку Ахмад Шах
* '''8 мамыр 1974 ж. – 1975 ж. 1 шілде''': Жоғары мәртебелі Тенгку Абдулла әл-Хадж Ибн Сұлтан қажы Ахмад шах әл-Муста’ин Биллах
* '''1975 ж. 1 шілде – 28 сәуір 1979 ж''': Жоғары мәртебелі тақ мұрагер ханзада Тенгку Абдулла әл-Хадж Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах әл-Муста’ин Биллах, Паханг тақ мұрагері.
* '''28 сәуір 1979-25 сәуір 1984 ж''': Жоғары мәртебелі тақ мұрагер ханзада Тенгку Абдулла әл-Хаж Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах әл-Муста’ин Биллах, Пахангтың тақ мұрагері және регенті.
* '''25 сәуір 1984-28 желтоқсан 2016 ж''': Жоғары Мәртебелі тақ мұрагер ханзада Тенгку Абдулла әл-Хаж Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах әл-Муста’ин Биллах, Паханг тақ мұрагері.
* '''2016 жылдың 28 желтоқсаны – 2019 жылдың 11 қаңтары''': Мәртебелі тақ мұрагер ханзада Тенгку Абдулла әл-Хадж Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах Әл-Муста’ин Биллах, Пахангтың тақ мұрагері және регенті.
* '''11 қаңтар 2019-15 қаңтар 2019 ж.''': Жоғары мәртебелі Сұлтан Абдулла әл-Хаж Ибн Сұлтан қажы Ахмад Шах әл-Муста’ин Биллах
* '''15 қаңтар 2019 ж. – 31 қаңтар 2019 ж.''': Жоғары мәртебелі әл-Сұлтан Абдулла Ри’аятуддин әл-Мустафа Биллах Шах Әл-Хадж Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах Әл-Муста’ин Биллах, Паханг сұлтаны
* '''31 қаңтар 2019 ж.-22 мамыр 2019 ж.''': Мәртебелі әл-Сұлтан Абдулла Ри’аятуддин Әл Мұстафа Билла Шах Ибн Сұлтан Хаджи Ахмад Шах Әл-Муста’ин Биллах, 16-шы Янг Ди-Пертуан Агонг
* '''2019 жылғы 22 мамырдан қазіргі уақытқа дейін''': Мәртебелі әл-Сұлтан Абдулла Ри'аятуддин Әл Мұстафа Биллах Шах Ибн Альмархум Сұлтан Хаджи Ахмад Шах Әл-Мустаин Биллах, 16-шы Янг Ди-Пертуан Агонг

Оның қазіргі ресми патшалық аты - Мәртебелі Ян Ди-Пертуан Агонг XVI әл-Сұлтан Абдулла Ри'аятуддин әл-Мустафа Биллах Шах Ибн Альмархум Сұлтан Қажы Ахмад Шах Әл-Муста'ин Биллах, D.K.P., D.K.M, D.K., D.M.N. , S.S.A.P., S.I.M.P., D.K. (Теренггану), D.K. (Джохор)., S.P.M.J., D.K.M.B. (Бруней), D.K. (Кедах), D.K. (Перлис), D.K. (Перак)., D.K.

===Әскери атақтары===
{{Flagicon|Malaysia}} '''Малайзия'''

==Марапаттар==
** [[File:MY-PAH Royal Family Order of Pahang - DKP.svg|50px]] Гранд Мастер және Паханг корольдік отбасы орденінің мүшесі 
** [[File:MY-PAH Family Order of the Crown of Indra of Pahang - DK I.svg|50px]] Паханг Индра тәжінің отбасылық ордені - Гранд Мастер және Паханг Индра Тәжі Отбасылық орденінің 1-дәрежелі мүшесі 
** [[File:MY-PAH Order of Sultan Ahmad Shah of Pahang - Grand Knight - SSAP.svg|50px]] Паханг Сұлтан Ахмад Шахтың MY-PAH ордені - Ұлы Рыцарь - Паханг Сұлтаны Ахмад Шах орденінің Ұлы Мастер және Ұлы Рыцарь (, 24 қазан 1980 ж.)
** [[File:MY-PAH Order of the Crown of Pahang - Grand Knight - SIMP.svg|50px]] Паханг тәжі ордені - Ұлы рыцарь - Паханг тәжі орденінің Ұлы Мастер және Ұлы Рыцарь 

===Малайзия және оның басқа мемлекеттері===
{{Flagicon|Malaysia}} '''Малайзия'''

** [[File:MY Darjah Kerabat Diraja Malaysia - Royal Family Order of Malaysia - DKM.svg|50px]] Алушы (11 шілде 2019 ж.) және Малайзия Корольдік отбасы орденінің Гранд Мастері (31 қаңтар 2019 ж.)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bernama.com/en/news.php?id=1745063 |title=Agong receives D.K.M award |date=11 July 2019 |website=Bernama.com |access-date=11 July 2019}}&lt;/ref&gt;
** [[File:MY Darjah Utama Seri Mahkota Negara (Crown of the Realm) - DMN.svg|50px]] Алушы (14 ақпан 2019 ж.) және Патшалық тәжі орденінің Гранд Мастері (31 қаңтар 2019 ж.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bernama.com/en/news.php?id=1694593 |title=Agong receives Darjah Utama Seri Mahkota Negara award |date=14 February 2019 |website=Bernama.com |access-date=20 February 2019}}&lt;/ref&gt;)
** [[File:MY Darjah Yang Mulia Pangkuan Negara (Defender of the Realm) - SMN.svg|50px]] Патшалықты қорғаушы орденінің ұлы шебері (31 қаңтар 2019 ж.)
** [[File:Order of Loyalty to the Crown of Malaysia - SSM.svg|50px]] Малайзия тәжіне адалдық орденінің Гранд Мастері (31 қаңтар 2019 ж.)
** [[File:MY Darjah Bakti - Order of Merit of Malaysia - DB.svg|50px]] Малайзияға сіңірген еңбегі үшін Гранд магистрі (31 қаңтар 2019 ж.)
** [[File:MY Darjah Jasa Negara - Order of Meritorious Service - PJN.svg|50px]] Маңызды қызметтері үшін орденінің Гранд Мастері (31 қаңтар 2019 ж.)
** [[File:MY Panglima Setia Diraja - Order of the Royal Household - PSD.svg|50px]] Малайзия Корольдік отбасына адалдық орденінің Гранд Мастері (31 қаңтар 2019 ж.)
** [[File:Order of Military Service (BAT).gif|50px]] Малайзияның әскери қызметі орденінің жауынгері

== Сондай-ақ ==
* [[Янг ди-Пертуан Агонг]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|4}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.royalark.net/Malaysia/pahang.htm PAHANG]

[[Санат:Малайзия корольдері]]</text>
      <sha1>44ui8xjcke2ndvj0hl27l9paklcadzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Батыс Қазақстан облысы мектептері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>682938</id>
    <revision>
      <id>3608900</id>
      <parentid>3566812</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T10:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abilmansur.48</username>
        <id>181686</id>
      </contributor>
      <comment>/* Орал қаласы */</comment>
      <origin>3608900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47560" sha1="1vr2p35xedgtqc0covjn2gi0c3tf6cb" xml:space="preserve">== [[Орал]] қаласы ==
# № 1 орта мектеп 
# № 2 [[Жұбан Молдағалиев]] ат. орта мектеп 
# № 3 орта мектеп 
# № 4 орта мектеп 
# № 5 орта мектеп (Строитель ы/а)
# № 6 [[Антон Семенович Макаренко|Антон Макаренко]] ат. орта мектеп 
# № 7 орта мектеп 
# № 8 мектеп 
# № 9 орта мектеп (Строитель ы/а)
# № 10 [[Ахмет Байтұрсынұлы|Ахмет Байтұрсынов]] ат. орта мектеп ([[Зашаған]] кенті, Көктем ы/а)
# № 12 орта мектеп ([[Деркөл (кент)|Деркөл]] кенті)
# № 13 орта мектеп 
# № 14 орта мектеп ([[Желаево]] ауылы)
# № 16 орта мектеп 
# № 17 орта мектеп 
# № 18 мектеп-балабақша кешені ([[Меловые Горки]] ауылы)
# № 19 орта мектеп 
# № 20 орта мектеп ([[Зашаған]] кенті)
# № 21 орта мектеп 
# № 22 орта мектеп 
# № 23 орта мектеп 
# № 24 орта мектеп (4 ы/а)
# № 25 орта мектеп 
# № 26 орта мектеп
# № 27 [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова|Мәншүк Мәметова]] ат. мектеп-лицей 
# № 28 мектеп-лицей (Қонаев ы/а)
# № 29 негізгі мектеп ([[Деркөл (кент)|Деркөл]] кенті, Ынтымақ ы/а)
# № 30 [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова|Хиуаз Доспанова]] ат. орта мектеп ([[Зашаған]] кенті)
# № 31 орта мектеп (Северо-Восток 2 ы/а)
# № 32 орта мектеп 
# № 33 орта мектеп 
# № 34 Асан Тайманов ат. мектеп-гимназия (Северо-Восток 2 ы/а)
# № 35 мектеп-лицей 
# № 36 Мұстахим Ихсанов ат. орта мектеп 
# № 37 орта мектеп (Самал ы/а)
# № 38 [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова|Әлия Молдағұлова]] ат. мектеп-лицей ([[Зашаған]] кенті, Арман ы/а)
# № 39 орта мектеп 
# № 40 орта мектеп 
# № 41 мектеп-лицей (4 ы/а)
# № 42 Ақ ниет гимназиясы (Қадыр Мырза Әлі ы/а)
# № 43 орта мектеп 
# № 44 [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]] ат. мектеп-гимназия (Қонаев ы/а)
# № 45 орта мектеп 
# № 46 Б. Момышұлы атындағы орта мектеп (Жаңа орда ы/а)
# № 47 [[Қадыр Мырза Әлі]] ат. орта мектеп ([[Зашаған]] кенті, Арман ы/а)
# № 48 орта мектеп ([[Деркөл (кент)|Деркөл]] кенті, Көкжиек ы/а)
# № 49 орта мектеп ([[Деркөл (кент)|Деркөл]] кенті, Сарыарқа ы/а)
# № 50 орта мектеп ([[Зашаған]] кенті, Сарытау ы/а)
# Круглоозёрный орта мектебі ([[Круглоозёрное]] кенті)
# Серебряков орта мектебі ([[Серебряково]] ауылы)
# №51 орта мектеп
# №52 орта мектеп
# №53 орта мектеп

; Мамандандырылған мектептер 
# Батыс Қазақстан облыстық дарынды балаларға арналған мамандандырылған ақпараттық технологиялар мектеп-лицей-интернаты
# Батыс Қазақстан облысының дарынды балаларға арналған мамандандырылған &quot;Білім-инновация&quot; мектеп-лицей-интернаты 
# Дарынды балаларға арналған С.Сейфуллин атындағы №11 облыстық мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты

; Арнайы мектептер
# Облыстық көру қабілеті бұзылған балаларға арналған арнаулы мектеп-интернаты 
# Облыстық есту қабілеті бұзылған балаларға арналған арнайы мектеп-интернаты 
# Зерде бұзылыстары бар балаларға арналған облыстық арнайы кешен &quot;мектеп-интернат-колледжі&quot;

== Ақжайық ауданы ==
# № 1 орта мектеп ([[Чапаев (Батыс Қазақстан облысы)|Чапаев]])
# № 2 [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]] ат. орта мектеп ([[Чапаев (Батыс Қазақстан облысы)|Чапаев]])
# [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] ат. мектеп-гимназия ([[Чапаев (Батыс Қазақстан облысы)|Чапаев]])
# Құрман Байсықов ат. орта мектеп ([[Тайпақ (Батыс Қазақстан облысы)|Тайпақ]])
# Тайпақ мектеп-гимназиясы ([[Тайпақ (Батыс Қазақстан облысы)|Тайпақ]])
# [[Ыбырай Алтынсарин]] ат. орта мектеп ([[Тайпақ (Батыс Қазақстан облысы)|Тайпақ]])
# Алғабас орта мектебі ([[Алғабас (Ақжайық ауданы)|Алғабас]])
# Алмалы орта мектебі ([[Алмалы (Ақжайық ауданы)|Алмалы]])
# Базартөбе орта мектебі ([[Базартөбе]])
# Бударин мектеп-бөбекжай кешені ([[Бударин|Бударино]])
# Бітік мектеп-бөбекжай кешені ([[Қабыршақты (ауыл)|Қабыршақты]])
# Ғабдолла Махамбетов ат. орта мектеп ([[Базаршолан]])
# Есенсай орта мектебі ([[Есенсай]])
# Жаңабұлақ орта мектебі ([[Жаңабұлақ]])
# [[Жұбан Молдағалиев]] ат. орта мектеп ([[Сайқұдық]])
# Қаршы орта мектебі ([[Ілбішін]])
# [[Махамбет Өтемісұлы|Махамбет Өтемісов]] ат. орта мектеп ([[Атамекен (Ақжайық ауданы)|Атамекен]])
# Мерген орта мектебі ([[Мерген (Батыс Қазақстан облысы)|Мерген]])
# [[Ораз Жанұзақұлы Исаев|Ораз Исаев]] ат. орта мектеп ([[Көнеккеткен]])
# Сарытоғай орта мектебі ([[Жанама (Батыс Қазақстан облысы)|Жанама]])
# [[Сұлтан Ошанов]] ат. орта мектеп ([[Ақсуат (Ақжайық ауданы)|Ақсуат]])
# Тайпақ орта мектебі ([[Қарауылтөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қарауылтөбе]])
# Талап мектеп-бөбекжай кешені ([[Жұбан Молдағалиев ауылы|Жұбан Молдағалиев]])
# [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова|Хиуаз Доспанова]] ат. орта мектеп ([[Шабдаржап]])
# Жайық негізгі мектебі ([[Жайық (Ақжайық ауданы)|Жайық]])
# Жаңажол негізгі мектебі ([[Жаңажол (Ақжайық ауданы)|Жаңажол]])
# [[Исатай Тайманұлы|Исатай Тайманов]] ат. негізгі мектеп ([[Битілеу]])
# Кеңсуат негізгі мектебі ([[Кеңсуат]])
# Краснояр негізгі мектебі ([[Томпақ]])
# [[Михаил Абдолов]] ат. негізгі мектеп ([[Жамбыл (Ақжайық ауданы)|Жамбыл]])
# Мойылды негізгі мектебі ([[Мойылды (Батыс Қазақстан облысы)|Мойылды]])
# Тінәлі негізгі мектебі ([[Тінәлі]])
# Үштөбе негізгі мектебі ([[Үштөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Үштөбе]])
# Ілбішін негізгі мектебі ([[Қабыл (ауыл)|Қабыл]])
# Ақбұлақ бастауыш мектебі ([[Ақбұлақ (Ақжайық ауданы)|Ақбұлақ]])
# Бітік бастауыш мектебі ([[Бітік (ауыл)|Бітік]])
# Еңбекші бастауыш мектебі ([[Қызылжар (Ақжайық ауданы)|Қызылжар]])
# Есім бастауыш мектебі ([[Есім (Батыс Қазақстан облысы)|Есім]])
# Қадырқұл бастауыш мектебі ([[Қадырқұл]])
# Қамыстыкөл бастауыш мектебі ([[Қамыстыкөл (ауыл)|Қамыстыкөл]])
# Самал бастауыш мектебі ([[Самал]])
# Сарман бастауыш мектебі ([[Сарман (Батыс Қазақстан облысы)|Сарман]])
# Тасоба бастауыш мектебі ([[Тасоба (Ақжайық ауданы)|Тасоба]])
# Тегісжол бастауыш мектебі ([[Тегісжол (Батыс Қазақстан облысы)|Тегісжол]])
# Тоған бастауыш мектебі ([[Тоғанас (Батыс Қазақстан облысы)|Тоған]])

== Бәйтерек ауданы ==
# [[Қасым Аманжолов]] ат. орта мектеп ([[Перемётное]])
# Перемётный орта мектебі ([[Перемётное]])
# [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] ат. мектеп-гимназия-интернат ([[Дарьинское]])
# Дариян орта мектебі ([[Дарьинское]])
# [[Қадыр Мырза Әлі]] ат. қазақ орта мектебі ([[Байқоныс (Батыс Қазақстан облысы)|Байқоныс]])
# Трёкин № 1 орта мектебі ([[Байқоныс (Батыс Қазақстан облысы)|Байқоныс]])
# Асан мектеп-балабақша кешені ([[Асан (Батыс Қазақстан облысы)|Асан]])
# [[Бауыржан Момышұлы]] ат. орта мектеп ([[Щапов|Щапово]])
# Белес мектеп-балабақша кешені ([[Белес (ауыл)|Белес]])
# Володар орта мектебі ([[Володарское (Батыс Қазақстан облысы)|Володарское]])
# Достық орта мектебі ([[Достық (Бәйтерек ауданы)|Достық]])
# Егіндібұлақ мектеп-балабақша кешені ([[Егіндібұлақ (Батыс Қазақстан облысы)|Егіндібұлақ]])
# Жамбыл орта мектебі ([[Жамбыл (Бәйтерек ауданы)|Жамбыл]])
# Зелёнов орта мектебі ([[Зелёное (Зелёнов ауылдық округі)|Зелёное]])
# Камен орта мектебі ([[Калининское (Батыс Қазақстан облысы)|Калининское]])
# Көшім мектеп-балабақша кешені ([[Көшім (ауыл)|Көшім]])
# Қасым Ахмиров ат. мектеп-балабақша кешені ([[Бейбітшілік (Батыс Қазақстан облысы)|Бейбітшілік]])
# [[Қасым Қайсенов]] ат. орта мектеп ([[Қайнар (Батыс Қазақстан облысы)|Қайнар]])
# Макаров орта мектебі ([[Макарово (Батыс Қазақстан облысы)|Макарово]])
# Махамбет мектеп-бөбекжай кешені ([[Махамбет (Батыс Қазақстан облысы)|Махамбет]])
# Мичурин мектеп-балабақша кешені ([[Мичуринское (Батыс Қазақстан облысы)|Мичуринское]])
# Новенькое орта мектебі ([[Новенькое (Батыс Қазақстан облысы)|Новенькое]])
# Озёрный орта мектебі ([[Озёрное (Батыс Қазақстан облысы)|Озёрное]])
# Өркен мектеп-балабақша кешені ([[Өркен (Бәйтерек ауданы)|Өркен]])
# Раздольный орта мектебі ([[Раздольное (Батыс Қазақстан облысы)|Раздольное]])
# Рубёжин мектеп-балабақша кешені ([[Рубёжинское]])
# Сұлу көл мектеп-балабақша кешені ([[Сұлу көл]])
# [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов|Талғат Бигелдинов]] ат. орта мектеп ([[Янайкино]])
# Үлкен Шаған мектеп-балабақша кешені ([[Үлкен Шаған]])
# Чеботарёв мектеп-балабақша кешені ([[Құрманғазы (Батыс Қазақстан облысы)|Құрманғазы]])
# Чувашка орта мектебі ([[Чувашинское]])
# [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Шоқан Уәлиханов]] ат. орта мектеп ([[Шалғай (Батыс Қазақстан облысы)|Шалғай]])
# [[Ілияс Есенберлин]] ат. орта мектеп ([[Атамекен (Бәйтерек ауданы)|Атамекен]])
# Январцев мектеп-балабақша кешені ([[Январцев|Январцево]])
# Киров негізгі мектебі ([[Болашақ (Бәйтерек ауданы)|Болашақ]])
# Кирсанов негізгі мектебі ([[Кирсаново (Батыс Қазақстан облысы)|Кирсаново]])
# Красноармейск негізгі мектебі ([[Красноармейское (Батыс Қазақстан облысы)|Красноармейское]])
# Подхоз негізгі мектебі ([[Жалын (Батыс Қазақстан облысы)|Жалын]])
# Чиров негізгі мектебі ([[Чиров ауылдық округі|Чирово]])
# Жайық бастауыш мектебі ([[Жайық (Бәйтерек ауданы)|Жайық]])
# Жаңатаң бастауыш мектебі ([[Жаңатаң (Бәйтерек ауданы)|Жаңатаң]])
# Краснов бастауыш мектебі ([[Сырым батыр (ауыл)|Сырым батыр]])
# Қаражар бастауыш мектебі ([[Қаражар (Батыс Қазақстан облысы)|Қаражар]])
# Павлов бастауыш мектебі ([[Павлово (Батыс Қазақстан облысы)|Павлово]])
# Пригород бастауыш мектебі ([[Садовое (Батыс Қазақстан облысы)|Садовое]])
# Чинарёв бастауыш мектебі ([[Чинарёво]])

== Бөкейордасы ауданы ==
# [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова|Мәншүк Мәметова]] ат. орта мектеп ([[Сайқын]])
# [[Мұхамед-Салық Бабажанов]] ат. орта мектеп ([[Сайқын]])
# [[Ахмедияр Дәуленұлы Хұсайынов|Ахмедияр Құсайынов]] ат. мектеп-бөбекжай кешені ([[Мұратсай]])
# [[Бисен Жәнекешов|Бисен Жаникешев]] ат. орта мектеп ([[Бисен]])
# [[Жәңгір-Керей хан|Жәңгір хан]] ат. орта мектеп ([[Хан Ордасы (ауыл)|Хан Ордасы]])
# [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы Сағырбаев]] ат. мектеп-балабақша кешені ([[Саралжын (Бөкей ордасы ауданы)|Саралжын]])
# [[Мәдина Қожбанқызы Бегалиева|Мадина Бегалиева]] ат. орта мектеп ([[Бөрлі (Бөкей ордасы ауданы)|Бөрлі]])
# [[Темір Жәнтекеұлы Масин|Темір Масин]] ат. орта мектеп ([[Жиекқұм]])
# [[Шәкір Жексенбаев]] ат. мектеп-бөбекжай кешені ([[Ұялы (Батыс Қазақстан облысы)|Ұялы]])
# Алғашық бастауыш мектебі ([[Сейітқали|Сейтқали]])
# Жамбыл бастауыш мектебі ([[Жетібай (Батыс Қазақстан облысы)|Жетібай]])
# Жәрмеңке бастауыш мектебі ([[Жәрмеңке (ауыл)|Жәрмеңке]])
# Зүлзала Жиеналиев ат. бастауыш мектеп ([[Көктерек (Бөкей ордасы ауданы)|Көктерек]])
# Кеңой бастауыш мектебі ([[Кеңой (Батыс Қазақстан облысы)|Кеңой]])
# Қарасу бастауыш мектебі ([[Қарасу (Бөкей ордасы ауданы)|Қарасу]])
# Тайғара бастауыш мектебі ([[Тайғара]])
# Үштерек бастауыш мектебі ([[Үштерек (Батыс Қазақстан облысы)|Үштерек]])

== Бөрлі ауданы ==
# № 1 орта мектеп ([[Ақсай (Бөрлі ауданы)|Ақсай]])
# № 2 орта мектеп ([[Ақсай (Бөрлі ауданы)|Ақсай]])
# № 3 орта мектеп ([[Ақсай (Бөрлі ауданы)|Ақсай]], 4 ы/а)
# № 4 орта мектеп ([[Ақсай (Бөрлі ауданы)|Ақсай]], 5 ы/а)
# № 5 орта мектеп ([[Ақсай (Бөрлі ауданы)|Ақсай]])
# № 6 мектеп-лицей ([[Ақсай (Бөрлі ауданы)|Ақсай]], 10 ы/а)
# № 7 орта мектеп ([[Қызылтал]])
# № 8 орта мектеп ([[Аралтал]])
# № 1 Бөрлі орта мектебі ([[Бөрлі (Бөрлі ауданы)|Бөрлі]])
# Бөрлі орта мектебі ([[Бөрлі (Бөрлі ауданы)|Бөрлі]])
# Ақбұлақ мектеп-балабақша кешені ([[Ақбұлақ (Бөрлі ауданы)|Ақбұлақ]])
# Ақсу мектеп-балабақша кешені ([[Ақсу (Бөрлі ауданы)|Ақсу]])
# Александров мектеп-балабақша кешені ([[Достық (Бөрлі ауданы)|Достық]])
# Бумакөл мектеп-балабақша кешені ([[Бумакөл]])
# Жарсуат орта мектебі ([[Жарсуат (Батыс Қазақстан облысы)|Жарсуат]])
# Кеңтүбек орта мектебі ([[Кеңтүбек (Батыс Қазақстан облысы)|Кеңтүбек]])
# Қанай мектеп-балабақша кешені ([[Қанай (Батыс Қазақстан облысы)|Қанай]])
# Қарағанды мектеп-балабақша кешені ([[Қарағанды (Бөрлі ауданы)|Қарағанды]])
# Қарақұдық мектеп-балабақша кешені ([[Қарақұдық (Бөрлі ауданы)|Қарақұдық]])
# Қарасу мектеп-балабақша кешені ([[Жаңаталап (Батыс Қазақстан облысы)|Жаңаталап]])
# Облав мектеп-балабақша кешені ([[Облавка]])
# Приурал мектеп-балабақша кешені ([[Приурал|Приуральное]])
# Пугачёв мектеп-балабақша кешені ([[Пугачёво (Батыс Қазақстан облысы)|Пугачёво]])
# Успен мектеп-балабақша кешені ([[Успенка (Батыс Қазақстан облысы)|Успенка]])

== Жаңақала ауданы ==
# № 3 орта мектеп ([[Жаңақала (Батыс Қазақстан облысы)|Жаңақала]])
# Жаңақала мектеп-гимназиясы ([[Жаңақала (Батыс Қазақстан облысы)|Жаңақала]])
# Жаңақала орта мектебі ([[Жаңақала (Батыс Қазақстан облысы)|Жаңақала]])
# [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] ат. орта мектеп ([[Сарыкөл (Батыс Қазақстан облысы)|Сарыкөл]])
# Айдархан орта мектебі ([[Жаңажол (Жаңақала ауданы)|Жаңажол]])
# [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин|Әліби Жангелдин]] ат. орта мектеп ([[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр]])
# [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова|Дина Нұрпейісова]] ат. орта мектеп ([[Көпжасар]])
# [[Есен Шегірейұлы Орақбаев|Есен Орақбаев]] ат. орта мектеп ([[Қызылоба (Батыс Қазақстан облысы)|Қызылоба]])
# Карманов мектеп-балабақша кешені ([[Қырқопа]])
# [[Мәжит Жүнісов]] ат. орта мектеп ([[Жаңақазан]])
# [[Мұхтар Мейірманов|Мұхтар Мирманов]] ат. орта мектеп ([[Бірлік (Жаңақала ауданы)|Бірлік]])
# Пятимар орта мектебі ([[Пятимар]])
# [[Сейітқали Меңдешұлы Меңдешев|Сейітқали Меңдешев]] ат. орта мектеп ([[Мәстексай]])
# Хабадаш Нұрымғалиев ат. орта мектеп ([[Жуалыой]])
# Айтпай бастауыш мектебі ([[Айтпай]])
# Ақбалшық бастауыш мектебі ([[Ақбалшық]])
# Борық бастауыш мектебі ([[Борық (ауыл)|Борық]])
# Жангелді бастауыш мектебі ([[Төртқұлақ]])
# Кіші Айдархан бастауыш мектебі ([[Кіші Айдархан]])
# Саралжын бастауыш мектебі ([[Саралжын (Жаңақала ауданы)|Саралжын]])

== Жәнібек ауданы ==
# № 1 мектеп-лицей ([[Жәнібек (Батыс Қазақстан облысы)|Жәнібек]])
# [[Алма Дінмұхамедқызы Оразбаева|Алма Оразбаева]] ат. негізгі мектеп ([[Жәнібек (Батыс Қазақстан облысы)|Жәнібек]])
# [[Жароков атындағы мектеп|Тайыр Жароков атындағы орта мектеп]] ([[Жәнібек (Батыс Қазақстан облысы)|Жәнібек]])
# [[Ғұсман Абдуллин]] ат. орта мектеп ([[Тау (ауыл)|Тау]])
# [[Ғұмар Қараш]] ат. орта мектеп ([[Борсы]])
# [[Ғабит Хайроллаұлы Сарыбаев|Ғабит Сарбаев]] ат. мектеп-балабақша кешені ([[Таловка (Батыс Қазақстан облысы)|Таловка]])
# [[Ерденбек Ниетқалиев]] ат. орта мектеп ([[Қамысты (Батыс Қазақстан облысы)|Қамысты]])
# [[Мұстақым Біләлұлы Ықсанов|Мұстахым Ықсанов]] ат. мектеп-балабақша кешені ([[Жақсыбай (ауыл)|Жақсыбай]])
# Өтепқали Сахипов ат. орта мектеп ([[Жасқайрат (Батыс Қазақстан облысы)|Жасқайрат]])
# Ұзынкөл орта мектебі ([[Ұзынкөл (Жәнібек ауданы)|Ұзынкөл]])
# Хаби Халиуллин ат. орта мектеп ([[Ақоба (Жәнібек ауданы)|Ақоба]])
# Тегісшіл негізгі мектебі ([[Тегісшіл (Батыс Қазақстан облысы)|Тегісшіл]])
# Иманғали Жұмаев ат. бастауыш мектеп ([[И. Жұмаев атындағы ауыл|Жұмаев]])
# Құрсай бастауыш мектебі ([[Құрсай (Батыс Қазақстан облысы)|Құрсай]])
# Өнеге бастауыш мектебі ([[Өнеге (ауыл)|Өнеге]])

== Казталов ауданы ==
# [[Алма Дінмұхамедқызы Оразбаева|Алма Оразбаева]] ат. орта мектеп ([[Казталовка]])
# Казталов мектеп-лицейі ([[Казталовка]])
# Ғинаят Молдашев ат. орта мектеп ([[Жалпақтал]])
# [[Кенжебек Меңдәлиев|Кенжебек Мендалиев]] ат. орта мектеп ([[Жалпақтал]])
# Ақпәтер орта мектебі ([[Ақпәтер]])
# [[Ахмедияр Дәуленұлы Хұсайынов|Ахмедияр Хұсайнов]] ат. орта мектеп ([[Жұлдыз (Батыс Қазақстан облысы)|Жұлдыз]])
# [[Ахмет Байтұрсынұлы]] ат. мектеп-бөбекжай кешені ([[Болашақ (Казталов ауданы)|Болашақ]])
# Бостандық орта мектебі ([[Бостандық (Бостандық ауылдық округі)|Бостандық]])
# Бірік орта мектебі ([[Әжібай]])
# [[Ғали Бегалиев]] ат. орта мектеп ([[Қошанкөл]])
# [[Ғұмар Қараш]] ат. мектеп-гимназия ([[Қараоба (Батыс Қазақстан облысы)|Қараоба]])
# Жаңажол орта мектебі ([[Жаңажол (Казталов ауданы)|Жаңажол]])
# Көктерек орта мектебі ([[Көктерек (Казталов ауданы)|Көктерек]])
# Қайыңды орта мектебі ([[Қайыңды (Казталов ауданы)|Қайыңды]])
# Қараөзен мектеп-лицейі ([[Қараөзен (ауыл)|Қараөзен]])
# Қарасу орта мектебі ([[Қарасу (Казталов ауданы)|Қарасу]])
# Қоныс орта мектебі ([[Қоныс (ауыл)|Қоныс]])
# Сүлеймен Есетов ат. мектеп-бөбекжай кешені ([[Талдықұдық (Батыс Қазақстан облысы)|Талдықұдық]])
# Талдыапан орта мектебі ([[Талдыапан]])
# Тереңкөл мектеп-бөбекжай кешені ([[Нұрсай]])
# Әбіш негізгі мектебі ([[Әбіш (ауыл)|Әбіш]])
# Жаңатаң негізгі мектебі ([[Жаңатаң (Казталов ауданы)|Жаңатаң]])
# Жас негізгі мектебі ([[Жас (ауыл)|Жас]])
# Көпкүтір негізгі мектебі ([[Көпкүтір]])
# [[Мәжит Жүнісов]] ат. негізгі мектеп ([[Саралжын (Көктерек ауылдық округі)|Саралжын]])
# Нүпи Дүйсенғалиев ат. негізгі мектеп ([[Көмекші (ауыл)|Көмекші]])
# Сарықұдық негізгі мектебі ([[Сарықұдық]])
# Сатыбалды негізгі мектебі ([[Сатыбалды]])
# Беспішен бастауыш мектебі ([[Беспішен]])
# Еңбек бастауыш мектебі ([[Еңбек (Батыс Қазақстан облысы)|Еңбек]])
# Қайшақұдық бастауыш мектебі ([[Қайшақұдық]])
# Қаракөл бастауыш мектебі ([[Қаракөл (Батыс Қазақстан облысы)|Қаракөл]])
# Қособа бастауыш мектебі ([[Қособа (Казталов ауданы)|Қособа]])
# Оразғали бастауыш мектебі ([[Оразғали]])
# Ордабай бастауыш мектебі ([[Ордабай]])

== Қаратөбе ауданы ==
# [[Қажым Жұмалиев]] атындағы Қаратөбе мектеп-гимназиясы ([[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]])
# [[Мұхит Мерәліұлы|Мұхит]] ат. орта мектеп ([[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]])
# Аққозы мектеп-балабақша кешені ([[Қоржын (ауыл)|Қоржын]])
# [[Берқайыр Сәлімұлы Аманшин|Берқайыр Аманшин]] ат. орта мектеп ([[Үшана]])
# [[Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев|Бақытжан Қаратаев]] ат. орта мектеп ([[Қарақамыс (Батыс Қазақстан облысы)|Қарақамыс]])
# Егіндікөл орта мектебі ([[Егіндікөл (Батыс Қазақстан облысы)|Егіндікөл]])
# Жамбыл мектеп-балабақша кешені ([[Жусандыой|Жусандой]])
# Қалдығайты орта мектебі ([[Сулыкөл (Батыс Қазақстан облысы)|Сулыкөл]])
# Қаракөл мектеп-балабақша кешені ([[Ақтай]])
# Қоскөл орта мектебі ([[Қоскөл (Қоскөл ауылдық округі, Қаратөбе ауданы)|Қоскөл]])
# Соналы орта мектебі ([[Соналы (Батыс Қазақстан облысы)|Соналы]])
# Ханкөл орта мектебі ([[Ханкөл]])
# Шөптікөл мектеп-балабақша кешені ([[Шөптікөл (Қаратөбе ауданы)|Шөптікөл]])
# Алакөл негізгі мектебі ([[Алакөл (Батыс Қазақстан облысы)|Алакөл]])
# Жақсыбай негізгі мектебі ([[Сәуле (Батыс Қазақстан облысы)|Сәуле]])
# Төлен негізгі мектебі ([[Төлен]])
# Үшағаш негізгі мектебі ([[Үшағаш (Батыс Қазақстан облысы)|Үшағаш]])
# Шалғын негізгі мектебі ([[Шалғын (ауыл)|Шалғын]])
# Амангелді Әділов ат. бастауыш мектеп ([[Бесоба (Қаратөбе ауданы)|Бесоба]])

== Сырым ауданы ==
# [[Қадыр Мырза Әлі|Қадыр Мырзалиев]] ат. орта мектеп ([[Жымпиты]])
# [[Жаһанша Досмұхамедов|Жанша Досмұхамедов]] ат. мектеп-балабақша кешені ([[Жымпиты]])
# Мектеп-лицей ([[Жымпиты]])
# Абай мектеп-балабақша кешені ([[Шағырлой]])
# [[Абдолла Жұмағалиев]] ат. мектеп-балабақша кешені ([[Қоңыр (Батыс Қазақстан облысы)|Қоңыр]])
# Аралтөбе орта мектебі ([[Аралтөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Аралтөбе]])
# Бұлан мектеп-балабақша кешені ([[Бұлан (Сырым ауданы)|Бұлан]])
# Бұлдырты орта мектебі ([[Бұлдырты]])
# Виктор Шубин ат. орта мектеп ([[Тоғанас (Батыс Қазақстан облысы)|Тоғанас]])
# Жырақұдық орта мектебі ([[Жырақұдық]])
# Қособа мектеп-балабақша кешені ([[Қособа (Сырым ауданы)|Қособа]])
# Молдаш Қаналиев ат. мектеп-балабақша кешені ([[Алғабас (Сырым ауданы)|Алғабас]])
# Сырым мектеп-балабақша кешені ([[Қосарал (Батыс Қазақстан облысы)|Қосарал]])
# Талдыбұлақ мектеп-балабақша кешені ([[Талдыбұлақ (Сырым ауданы)|Талдыбұлақ]])
# Тасқұдық мектеп-балабақша кешені ([[Тасқұдық (Батыс Қазақстан облысы)|Тасқұдық]])
# Жамбыл негізгі мектебі ([[Жамбыл (Сырым ауданы)|Жамбыл]])
# Көгеріс негізгі мектебі ([[Көкөріс]])
# Көздіғара негізгі мектебі ([[Көздіқара (Батыс Қазақстан облысы)|Көздіқара]])
# Қызылағаш негізгі мектебі ([[Қызылағаш (Батыс Қазақстан облысы)|Қызылағаш]])
# Жетікөл бастауыш мектебі ([[Жетікөл (Батыс Қазақстан облысы)|Жетікөл]])
# Қазақстан бастауыш мектебі ([[Қазақстан (Сырым ауданы)|Қазақстан]])
# Құспанкөл бастауыш мектебі ([[Құспанкөл]])

== Тасқала ауданы ==
# [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Сәтбаев]] ат. орта мектеп ([[Тасқала (Батыс Қазақстан облысы)|Тасқала]])
# [[Садық Шәкелұлы Жақсығұлов|Садық Жақсығұлов]] ат. орта мектеп ([[Тасқала (Батыс Қазақстан облысы)|Тасқала]])
# &quot;Сәулет&quot; мектеп-лицейі ([[Тасқала (Батыс Қазақстан облысы)|Тасқала]])
# [[Ыбырай Алтынсарин]] ат. орта мектеп ([[Тасқала (Батыс Қазақстан облысы)|Тасқала]])
# Ақтау мектеп-балабақша кешені ([[Ақтау (Тасқала ауданы)|Ақтау]])
# Амангелді мектеп-балабақша кешені ([[Амангелді (Тасқала ауданы)|Амангелді]])
# Атамекен мектеп-балабақша кешені ([[Атамекен (Тасқала ауданы)|Атамекен]])
# Достық мектеп-балабақша кешені ([[Достық (Тасқала ауданы)|Достық]])
# Мерей орта мектебі ([[Мерей (Батыс Қазақстан облысы)|Мерей]])
# Мереке мектеп-балабақша кешені ([[Мереке (Тасқала ауданы)|Мереке]])
# Оян мектеп-балабақша кешені ([[Оян (Батыс Қазақстан облысы)|Оян]])
# Шежін мектеп-балабақша кешені ([[Шежін-2]])
# Айнабұлақ негізгі мектебі ([[Айнабұлақ (Батыс Қазақстан облысы)|Айнабұлақ]])
# Бірлік негізгі мектебі ([[Бірлік (Тасқала ауданы)|Бірлік]])
# Бастау бастауыш мектебі ([[Бастау (Батыс Қазақстан облысы)|Бастау]])
# Бірінші Шежін бастауыш мектебі ([[Шежін-1]])
# Тоғайлы бастауыш мектебі ([[Тоғайлы (Батыс Қазақстан облысы)|Тоғайлы]])
# Ынтымақ бастауыш мектебі ([[Ынтымақ (Батыс Қазақстан облысы)|Ынтымақ]])

== Теректі ауданы ==
# Фёдоровка орта мектебі ([[Теректі (Батыс Қазақстан облысы)|Теректі]])
# Фёдоровка № 1 орта мектебі ([[Теректі (Батыс Қазақстан облысы)|Теректі]])
# Подстёпный орта мектебі ([[Подстёпное (Батыс Қазақстан облысы)|Подстёпное]])
# Подстёпный № 1 орта мектебі ([[Подстёпное (Батыс Қазақстан облысы)|Подстёпное]])
# Облыстық дарынды балаларға арналған Абай атындағы мамандандырылған мектеп-гимназия-интернаты ([[Подстёпное (Батыс Қазақстан облысы)|Подстёпное]])
# Абай ат. орта мектеп ([[Абай (Батыс Қазақстан облысы)|Абай]])
# Ақжайық орта мектебі ([[Ақжайық (Батыс Қазақстан облысы)|Ақжайық]])
# Ақсуат мектеп-балабақша кешені ([[Ақсуат (Теректі ауданы)|Ақсуат]])
# Аңқаты орта мектебі ([[Аңқаты (Теректі ауданы)|Аңқаты]])
# Госплемстанция орта мектебі ([[Юбилейное (Батыс Қазақстан облысы)|Юбилейное]])
# Магистрал орта мектебі ([[Магистральное]])
# Новопавловка орта мектебі ([[Құмақсай]])
# Пойма орта мектебі ([[Пойма (Батыс Қазақстан облысы)|Пойма]])
# Покатиловка орта мектебі ([[Покатиловка]])
# Приречный орта мектебі ([[Приречное (Батыс Қазақстан облысы)|Приречное]])
# Ұзынкөл орта мектебі ([[Ұзынкөл (Теректі ауданы)|Ұзынкөл]])
# [[Хамза Ихсанұлы Есенжанов|Хамза Есенжанов]] ат. орта мектеп ([[Сарыөмір]])
# Чапаев орта мектебі ([[Долинное (Батыс Қазақстан облысы)|Долинное]])
# Шаған орта мектебі ([[Жаңаөмір]])
# [[Ыбырай Алтынсарин]] ат. орта мектеп ([[Шағатай (ауыл)|Шағатай]])
# Богдановка негізгі мектебі ([[Богдановка (Батыс Қазақстан облысы)|Богдановка]])
# Восход негізгі мектебі ([[Ақсоғым (Теректі ауданы)|Ақсоғым]])
# Долинск негізгі мектебі ([[Төңкеріс (Батыс Қазақстан облысы)|Төңкеріс]])
# Еңбек негізгі мектебі ([[Үлкен Еңбек]])
# Жайық негізгі мектебі ([[Жайық (Теректі ауданы)|Жайық]])
# Қоғалытүбек негізгі мектебі ([[Қоғалытүбек]])
# Социализм негізгі мектебі ([[Кемер (Батыс Қазақстан облысы)|Кемер]])
# Талпын негізгі мектебі ([[Талпын (Батыс Қазақстан облысы)|Талпын]])
# Шөптікөл негізгі мектебі ([[Шөптікөл (Теректі ауданы)|Шөптікөл]])
# Айтиев бастауыш мектебі ([[Әйтиев]])
# Алғабас бастауыш мектебі ([[Алғабас (Теректі ауданы)|Алғабас]])
# Донецк бастауыш мектебі ([[Тақсай]])
# Қызылжар бастауыш мектебі ([[Қызылжар (Теректі ауданы)|Қызылжар]])
# Санаторий Ақжайық бастауыш мектебі ([[Ақжайық шипажайы]])
# Таран бастауыш мектебі ([[Бозай (Батыс Қазақстан облысы)|Бозай]])
# Шайхы Онашев ат. бастауыш мектеп ([[Дуана (ауыл)|Дуана]])
# Шалқар бастауыш мектебі ([[Шалқар (Батыс Қазақстан облысы)|Шалқар]])

== Шыңғырлау ауданы ==
# [[Лұқпан Қылышұлы Қылышев|Лұқпан Қылышев]] ат. орта мектеп ([[Шыңғырлау (ауыл)|Шыңғырлау]])
# Шыңғырлау орта мектебі ([[Шыңғырлау (ауыл)|Шыңғырлау]])
# Алмаз мектеп-балабақша кешені ([[Алмаз (ауыл)|Алмаз]])
# Андрей Тихоненко ат. орта мектеп ([[Ақшат (Батыс Қазақстан облысы)|Ақшат]])
# Ащысай мектеп-балабақша кешені ([[Ащысай (Шыңғырлау ауданы)|Ащысай]])
# Тасмола орта мектебі ([[Ақбұлақ (Шыңғырлау ауданы)|Ақбұлақ]])
# Ақсуат негізгі мектебі ([[Ақсуат (Шыңғырлау ауданы)|Ақсуат]])
# Ақтау негізгі мектебі ([[Ақтау (Шыңғырлау ауданы)|Ақтау]])
# Амангелді негізгі мектебі ([[Амангелді (Шыңғырлау ауданы)|Амангелді]])
# Ардақ негізгі мектеп-балабақшасы ([[Ардақ]])
# Жаңатұрмыс негізгі мектебі ([[Шоқтыбай]])
# Қуағаш негізгі мектебі ([[Қараағаш (Батыс Қазақстан облысы)|Қарағаш]])
# Сегізсай негізгі мектебі ([[Сегізсай]])
# Жаңакүш бастауыш мектебі ([[Жаңакүш (Батыс Қазақстан облысы)|Жаңакүш]])
# Қайыңды бастауыш мектебі ([[Қайыңды (Шыңғырлау ауданы)|Қайыңды]])

== Қосымша білім беру ұйымдары == 
;Өнер (саз) мектептері 
# №1 балалар өнер мектебі (Зачаганск к.)
# Д. Нұрпейісова атындағы балалар музыка мектебі (Орал қ.)
# С. Ғұмаров атындағы балалар көркем сурет мектебі (Орал қ.)
# Балалар өнер мектебі (Ақсай қ.)
# Балалар музыка мектебі (Ақсай қ.)
# Қали Жантілеуов атындағы балалар музыка мектебі (Жаңақала а.)
# Балалар саз мектебі (Жәнібек а.)
# А. Ғұбайдуллин атындағы балалар музыка мектебі (Жымпиты а.)
# Казталов балалар музыка мектебі (Казталовка а.)
# Балалар шығармашылығы және жаңа технологиялар орталығы (Казталовка а.)
# Жалпақтал балалар өнер мектебі (Жалпақтал а.)
# Балалар музыка мектебі (Қаратөбе а.)
# Балалар музыка мектебі (Переметное а.)
# Дариян балалар музыка мектебі (Дарьинское а.)
# Балалар музыка мектебі (Сайқын а.)
# Балалар техникалық шығармашылығы орталығы (Сайқын а.)
# Балалар музыка мектебі (Тасқала а.)
# Теректі балалар музыка мектебі (Теректі а.)
# Ақжайық саз мектебі (Ақжайық а.)
# №3 балалар саз мектебі (Подстёпное а.)
# Балалар музыка мектебі (Чапаев а.)
# Балалар шығармашылық орталығы (Чапаев а.)
# Тайпақ балалар саз мектебі (Тайпақ а.)
# Балалар музыка мектебі (Шыңғырлау а.)

;Жас туристер станциялары 
# Жас туристер станциясы (Бумакөл а.)
# Жас туристер станциясы (Жаңақала а.)
# Жас туристер станциясы (Жымпиты а.)
# Балалар-жасөспірімдер туризмі және экология орталығы (Казталовка а.)
# Жас туристер станциясы (Переметное а.)
# Жас туристер станциясы (Тасқала а.)
# Балалар-жасөспірімдер туризм орталығы (Чапаев а.)

; Кешкі мектеп
# Кешкі мектеп (Ақсай қ.)

;Спорт мектептері 
# Жауынгерлік өнер қауымдастығының облыстық жоғары спорт шеберлігі мектебі (Орал қ.)
# Жекпе-жек спорты түрлерінен олимпиада резервінің мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер мектебі (Орал қ.)
# Қысқы спорт түрлері бойынша облыстық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Орал қ.)
# Облыстық мамандандырылған олимпиада резервінің балалар-жасөспірімдер мектебі (Зачаганск к.)
# Облыстық су спорты түрлері бойынша балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Орал қ.)
# Теннистен облыстық мамандандырылған олимпиада резервінің балалар-жасөспірімдер мектебі (Орал қ.)
# Ұлттық спорт түрлері бойынша облыстық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Асан а.)
# №1 олимпиадалық резервтің мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер мектебі (Орал қ.)
# Ақжайық ауданының балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Чапаев а.)
# Асқар Шайхиев атындағы Сырым ауданының балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Жымпиты а.)
# Бөрлі ауданының балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Ақсай қ.)
# Бәйтерек ауданының балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Калининское а.)
# Бөкей ордасы ауданының балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Сайқын а.)
# Жаңақала ауданының балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Жаңақала а.)
# Жәнібек ауданының балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Жәнібек а.)
# Казталов аудандық орталық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Казталовка а.)
# Казталов ауданының балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Жалпақтал а.)
# Қаратөбе ауданының балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Қаратөбе а.)
# Тасқала ауданының балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Тасқала а.)
# Теректі ауданының балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Теректі а.)
# Шыңғырлау ауданының балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Шыңғырлау а.)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан мектептері]]</text>
      <sha1>1vr2p35xedgtqc0covjn2gi0c3tf6cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рио (мультфильм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>682979</id>
    <revision>
      <id>3608743</id>
      <parentid>3608143</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T19:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KarlDaBuddies</username>
        <id>175546</id>
      </contributor>
      <origin>3608743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5954" sha1="eburtwfu9ghaxosytwzurj0563pb5ri" xml:space="preserve">{{Мультфильм|Атауы=Рио|Шынайы атауы={{lang-en|Rio}}|Сурет=Rio (película).svg|Режиссёрі=[[Карлос Салдана]]|Продюсерлері=Брюс Андерсон&lt;br&gt;Джон Си Донкин|Сценарийдің авторлары=[[Дон Раймер]]&lt;br&gt;[[Джошуа Стернин]]&lt;br&gt;[[Дженнифер Вентимилия]]&lt;br&gt;[[Сэм Харпер]]|Дистрибьюторы=[[20th Century Fox]]|Мемлекет={{USA}}|Тілі=[[ағылшын тілі|ағылшын]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/releases/rio-2011|work=BBFC|title=Rio (2011)|accessdate=November 14, 2017|archive-date=November 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115084329/http://www.bbfc.co.uk/releases/rio-2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|Ұзақтығы=96 мин.|Бюджеті=90 млн $&lt;ref name=&quot;LABox&quot;&gt;{{cite news |url=http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2011/04/box-office-rio-scream-4-conspirator.html |title=Movie Projector: 'Rio' should stifle 'Scream 4' |last=Kaufman |first=Amy |work=Los Angeles Times |date=April 14, 2011 |accessdate=May 3, 2011 |archive-date=March 7, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307033206/http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2011/04/box-office-rio-scream-4-conspirator.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;|Түсім=484.6 млн $&lt;ref name=&quot;BoxOfficeMojo&quot;&gt;{{cite web |url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=rio.htm |title=Rio (2011) |work=Box Office Mojo |publisher=IMDb |accessdate=September 2, 2011 |archive-date=September 1, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901233624/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=rio.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;|Студия={{Plain list|
* [[Blue Sky Studios]]
* [[20th Century Fox Animation]]
}}|Дыбыстағандар={{Plainlist|
* [[Джесси Айзенберг]]
* [[Энн Хэтэуэй]]
* [[will.i.am]]
* [[Джейми Фокс]]
* [[Джемайн Клемент]]
* [[Лесли Манн]]
* [[Джордж Лопес]]
* [[Трейси Морган]]
}}|Премьера={{Plainlist|
* {{Ту|Бразилия}} 2011 жылдың 22 наурызы ([[Рио-де-Жанейро]])
* {{Ту|Қазақстан}} 2011 жылдың 8 сәуірі
}}|Түрі=[[Үш өлшемді графика|3D]]&lt;br&gt;[[мультфильм]]|Жанры=[[мюзикл]]&lt;br&gt;шытырман оқиға&lt;br&gt;[[комедия]]|imdb_id=1436562|bcdb_link=110636|allrovi=489380|rottentomatoes=rio|Композиторы=[[Джон Пауэлл]]|Сиквелі=[[Рио 2]]}}
'''«Рио»''' ({{Lang-en|Rio}}) — [[Blue Sky Studios]] студиясының [[20th Century Fox]] компаниясына арнап жасаған толықметражды [[мультфильм]]. Фильмің режиссёрлығын [[Карлос Салдана]] қолға алды. Композитор қызметін — [[Джон Пауэлл]] атқарды. [[Бразилия|Бразилиядағы]] премьера [[2011 жыл|2011 жылдың]] [[22 наурыз|22 наурызында]] және [[Қазақстан|Қазақстанда]] премьера [[2011 жыл|2011 жылы]] [[8 сәуір|8 сәуірде]] өтті.

== Рөлдерде ==
* [[Джесси Айзенберг]] — Көкшуақ
* [[Энн Хэтэуэй]] — Інжу
* [[will.i.am]] — Педро
* [[Джейми Фокс]] — Нико
* [[Джордж Лопес]] — Рафаэль
* [[Трейси Морган]] — Луиз
* [[Джемайн Клемент]] — Найджел
* [[Лесли Манн]] — Линда Гундерсон
* [[Родриго Санторо]] — Доктор Тулио Монтейро
* [[Джейк Т. Остин]] — Фернандо
* [[Карлос Понсе]] — Марсель
* Дави Виейра — Армандо
* [[Джеффри Гарсиа]] — Типа
* [[Джейн Линч]] — Алиса
* [[Ванда Сайкс]] — Хлоя
* [[Бебель Гилберто]] — Ева
* Бернардо де Паула — Кипо
* Франсиско Рамос — Мауро

== Қазақша дыбыстаған ==
* Заңғар Әбенов — Көкшуақ
* Шехназа Қызыханова — Інжу
* Олжас Жақыпбек — Педро
* Әнуар Бектас — Нико
* Ербол Есендосов — Рафаэль
* Бекарыс Шалқар — Луиз
* Жәнібек Мұсаев — Найджел
* Зарина Төлемисова — Линда Гундерсон
* Мұратбек Бейсенбаев — Доктор Тулио Монтейро
* Тәңірберген Ибадуллаев — Фернандо
* Ілияс Базарбаев — Марсель
* Медет Рахымбергенов — Армандо, Мауро
* Шах-Мұрат Ордабаев — Типа
* Айнұр Бермұхамбетова — Ева, Алиса, Хлоя
* Нұркен Өтеуілов — Кипо

== Сиквелі ==
Рионың екінші бөлімі, «[[Рио 2]]&lt;nowiki/&gt;» [[2014 жыл|2014 жылы]] [[11 сәуір|11 сәуірде]] жарыққа шықты. Фильмнің режиссері [[Карлос Салдана]] болды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{IMDb title|1436562|Рио}}
* {{BCDB title|110636|Рио}}
* {{Amg title|489380|Рио}}
* {{Rotten Tomatoes|rio|Рио}}
* {{Metacritic film|rio|Рио}}
* {{Tcmdb title|775459|Рио}}

[[Санат:2011 жылғы мультфильмдер]]
[[Санат:АҚШ мультфильмдері]]
[[Санат:20th Century Fox мультфильмдері]]
[[Санат:Blue Sky Studios мультфильмдері]]
[[Санат:Компьютерлік анимациялы фильмдер]]
[[Санат:Құстар жайлы мультфильмдер]]</text>
      <sha1>eburtwfu9ghaxosytwzurj0563pb5ri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ким Чен Ын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>684416</id>
    <revision>
      <id>3608721</id>
      <parentid>3530146</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */ Санат</comment>
      <origin>3608721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15008" sha1="brc1ygzqt1ryr5pqvj87w2wqnepzntw" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі           = Ким Чен Ын
| Шынайы есімі            = {{lang-ko|김정은}}
| Суреті                  = Kim Jong-un and Vladimir Putin (2023-09-13) 12 (cropped).jpg
| Атауы                   = Ким, 2023 жыл

| Титулы                  = [[Корея Жұмысшылар Партиясы]]ның Бас Хатшысы
| Ту                      = Flag of North Korea.svg
| Ту2                     = WPK symbol.svg
| Басқара бастады         = 11 сәуір 2012 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады       = 
| Ізашары                 = [[Ким Чен Ир]]
| Ізбасары                =

| Титулы_2                = [[КХДР Мемлекеттік істер жөніндегі комиссиясы]]ның төрағасы
| Ту_2                    = Emblem of the Chairman of the State Affairs Commission of North Korea.svg
| Ту2_2                   = Flag of the Chairman of the State Affairs Commission of North Korea.svg
| Басқара бастады_2       = 29 маусым 2016 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады_2     = 
| Вице-президент_2        = [[Чхве Рён Хэ]] (біріншісі)&lt;br&gt;Хван Пхён Со&lt;br&gt;[[Пак Пон Джу]]&lt;br&gt;[[Чхве Рён Хэ]]&lt;br&gt;[[Ким Док Хун]]
| Премьер_2               = [[Пак Пон Джу]]&lt;br&gt;[[Ким Джэ Рён]]&lt;br&gt;[[Ким Док Хун]]&lt;br&gt;[[Пак Тхэ Сон]]
| Ізашары_2               = ''өзі'' (Ұлттық Қауіпсіздік Коммисиясының Бірінші төрағасы ретінде)
| Ізбасары_2              =

| Титулы_3                = КХДР Қарулы Күштерінің Жоғарғы Қолбасшысы
| Ту_3                    = Standard of the Supreme Commander of the Korean People's Army.svg
| Ту2_3                   = Emblem of the Korean People's Army.svg
| Басқара бастады_3       = 30 желтоқсан 2011 жылдан бастап 
| Басқаруын аяқтады_3     = 
| Ізашары_3               = [[Ким Чен Ир]]
| Ізбасары_3              =

| Туған күні              = 8.1.1983
| Туған жері              = {{туғанжері|Пхеньян|Пхеньянда}}, [[Солтүстік Корея]]
| Партиясы                = [[Корея Жұмысшылар партиясы]]
| Білімі                  = Ким Ир Сен университеті&lt;br&gt;Ким Ир Сен әскери университеті
| Династия                = [[Ким әулеті]]
| Әкесі                   = [[Ким Чен Ир]]
| Анасы                   = Ко Ён Хи
| Жұбайы                  = Ли Соль Чжу
| Атағы                   = [[Сурет:Marshal of the DPRK rank insignia.svg|40px]] [[КХДР Маршалы|Маршал]] (Уонсу)
| Қызмет еткен жылдары    = 2010–
| Құрамында болды         = [[Корея Халық әскері]]
| Қолтаңбасы              = Kim Jong-un Signature.svg
}}

'''Ким Чен Ын''' ({{Lang-ko|김정은}}; {{IPA|[kim.dʑɔŋ.ɯːn]}}; ''Ким Джоң Ын''; [[8 қаңтар]] [[1983 жыл]],{{efn|Кейбір дереккөздерде туған жылы 1982, кейде 1984 болады&lt;ref name=&quot;RIA&quot; /&gt;|name=birth}} [[Пхеньян]]) — [[Солтүстік Корея|солтүстік корея]]лық саясаткер, 2011 жылдан бастап билікте және 2012 жылдан бастап [[Корея Жұмысшылар Партиясы]]ның Бас Хатшысы лауазымының иесі. Солтүстік Кореяның екінші басшысы, [[Ким Чен Ир]]дің үшінші баласы және [[Ким Ир Сен]], [[Солтүстік Корея|КХДР]] негізін салушысының немересі.&lt;ref name=&quot;RIA&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/amp/20220108/biografiya-1766149909.html|title=Биография Ким Чен Ына|date=2022-01-08|accessdate=2023-05-12|lang=ru|publisher=РИА Новости (РИА жаңалықтары)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kim Jong-Un&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Kim-Jong-Eun|title=Kim Jong-Un|publisher=Britannica|lang=en|accessdate=2023-05-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kim Jong-Un&quot;/&gt;

Ким Чен Ын елді [[Тоталитаризм|тоталитарлық]] [[диктатура]] арқылы басқарады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazaq1913.com/2021/12/28/ta-m-rageri-kim-chen-ynny-on-zhyldy-biligi-nemen-este-aldy/|title=Тақ мұрагері Ким Чен Ынның он жылдық билігі немен есте қалды?|lang=kk|date=2021-12-28|accessdate=2023-05-12|publisher=QAZAQ|author=ДӘУЛЕТҚЫЗЫ, Жанар}}&lt;/ref&gt; Елде [[жеке басқа табынушылық]] және [[үгіт-насихат]] көп кездеседі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://osken-onir.kz/alem/22564-soltstk-koreya-turaly-sz-estmegen-yzytar.html|title=Солтүстік Корея туралы сіз естімеген қызықтар|publisher=Өскен өңір|lang=kk|date=2022-02-01|accessdate=2023-05-12|author=БЕКТҰРҒАНҰЛЫ, Рамазан}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
=== Билікке дейінгі өмірбаяны ===
Ким Чен Ын [[Пхеньян]] қаласында дүниеге келді. Ресми дереккөздерде оның туған күні [[8 қаңтар]], [[1982 жыл]] деп белгіленген. Алайда [[Жапония Хабар Тарту Корпорациясы]] айтуынша Кимнің туған күні бірінші рет 2009 жылдың тамызында жарияланды, және ол [[Ким Чен Ир]] мен [[Ким Ир Сен]]нің туған күндерімен сәйкес болуы үшін ауыстырылды. 2009 жылдан бұрын жиналған мәліметке назар аударсақ, Ким Чен Ын 1982 жылы емес, бұдан бір жыл кейінірек, 1983 жылы туған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2013/09/10/world/asia/rodman-gives-details-on-trip-to-north-korea.html|title=Rodman Gives Details on Trip to North Korea|lang=en|date=2013-09-09|accessdate=2023-05-12|publisher=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

Ким Чен Ын — Ким Чен Ир мен бұрыңғы балерина Ко Ёң Хидің үш баласының ішінде екіншісі; ағасы [[Ким Чен Чхоль]] 1981 жылы және қарындасы [[Ким Ё Чжон]] 1987 жылы дүниеге келді деп есептеледі. Ким Чен Ын — КХДР жерінде туған оның бірінші басшысы. Әкесі [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-да{{efn|Солтүстік Кореяның дереккөздерінде Ким Чен Ир Кореяның [[Пэктусан]] тауында туған деп айтылады}} және атасы [[Жапония отарындағы Корея|Жапон Империясында]] туған еді.

Ким Чен Ирдің барлық балалары [[Швейцария]]да балалық шақтарын өткізді деп саналады. Ким Чен Ынның &quot;Чол Пак&quot; немесе &quot;Пак Чол&quot; лақап атын алып, [[Швейцария]]ның [[Мури-Берн]] қаласындағы Берн Халықаралық мектебінде оқығаны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/01/AR2009060103750.html|title=Son Named Heir to North Korea's Kim Studied in Switzerland, Reportedly Loves NBA|author=ХАРДЕН, Блэйн (Harden, Blaine)|publisher=[[Washington Post]]|date=2009-07-03|accessdate=2023-05-12|lang=en}}&lt;/ref&gt; Ким сыныптастарымен өте тыныш, басқа сыныптастарымен тіл таба алатын оқушы болып сипатталды. Кейінірек &quot;Чол Пактың&quot; Ким Чен Ын емес, оның бауыры Ким Чен Чхоль екендігі дәлелденді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cicero.de/weltb%C3%BChne/der-diktator-spricht-deutsch/39681|title=Der Diktator spricht Deutsch|lang=de|accessdate=2023-05-12|publisher=Cicero: Magazin für politische Kultur}}&lt;/ref&gt;

Кейінірек Ким Чен Ынның 1998 жылдан 2000 жылға дейін Солтүстік Корея елшілігі қызметкерінің ұлы ретінде Берн маңындағы [[Кёниц|Көниц]] қаласындағы Либефельд Штайнхольцли мемлекеттік мектебінде «Пак Ун» немесе «Ун Пак» деген атпен оқығаны хабарланды. Мектеп әкімшілігі сол жылдары мектепте Солтүстік Кореядан келген оқушының оқығанын растады. Пак Ун алдымен шет тілді балаларға арналған сыныпқа барды, кейінірек 6, 7, 8 және соңғы 9-сыныптың бір бөлігінде әдеттегі сабақтарға қатысып, 2000 жылдың күзінде мектепті кенеттен тастап кетті. Мектеп мұғалімдері мен оқушылары Кимді [[баскетбол]] ​​ұнататын, жақсы интеграцияланған бала және өршіл оқушы қылып сипаттаған.&lt;ref&gt;{{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20120211122422/http://www.nzz.ch/nachrichten/panorama/weitere_nordkoreanische_spuren_in_bern_1.2748091.html|title=Weitere nordkoreanische Spuren in Bern|lang=de}}&lt;/ref&gt;

[[Washington Post]] газеті 2009 жылы Ким Чен Ынның мектептегі достары оның «[[Чикаго Буллз]] супержұлдызы [[Майкл Джордан]]ның қарындашпен салған суреттерін жасау үшін бірнеше сағат жұмсағанын» еске алғанын хабарлаған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/15/AR2009071503930_pf.html|title=Who Will Succeed Kim Jong Il?|author=ХИГГИНС, Эндрю (Higgins, Andrew)|publisher=[[Washington Post]]|date=2009-07-16|accessdate=2023-05-12|lang=en}}&lt;/ref&gt; Ол [[баскетбол]] мен [[видео ойын]]дарға әуес болды және [[Джеки Чан]] экшн фильмдерінің жанкүйері болды.&lt;ref&gt;{{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20190923110010/https://www.ibtimes.com/how-did-kim-jong-un-become-north-koreas-leader-20-little-known-facts-about-worlds-2494794}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Moon Jae-in Kim Jong-un (2018.04).jpg|thumb|right|Ким Чен Ын (сол жақта) мен [[Оңтүстік Корея президенті]] [[Мұн Же Ен]] (оң жақта), 2018 жылы]]

=== Солтүстік Корея басшысы ===
Ким Чен Ынның әкесі бір, анасы әртүрлі ағайыны [[Ким Чон Нам]] Ир Сеннің сүйіктісі және болашақ ізбасары болып жоспарланған еді, бірақ 2001 жылы ол [[Токио]] [[Диснейленд]]інде барғысы келіп, жалған төлқұжатпен Жапонияға кіріп жатқан кезінде ұсталып қалады да, бұл статусынан айырылады. Ким Чон Намды 2017 жылы [[Малайзия]]да Солтүстік Кореяның агенттері өлтірген деп есептеледі.

[[Сурет:The_statues_of_Kim_Il_Sung_and_Kim_Jong_Il_on_Mansu_Hill_in_Pyongyang_(april_2012).jpg|солға|нобай|Халықтың Ким Чен Ир және Ким Ир Сенге құрмет көрсетуі, 2012]]

[[2011 жыл]]дың [[17 желтоқсан]] күнінде Ким Ир Сен қайтыс болған. Ким жоспарларының бар болғанына қарамастан, ізбасарының кім болатыны бірден белгілі болған жоқ.

Көп ұзамай Солтүстік Кореяның ресми газеттері және теледидары Ким Чен Ынге &quot;Жоғары Қолбасшы&quot;, &quot;Партияның, халықтың және әскердің басшысы&quot; сияқты титулдары берді. 2011 жылдың 24 желтоқсанында ол Корея Халық Әскерінің Бас Қолбасшысы атанды.

Сол жылдың [[26 желтоқсан]] күні Солтүстік Кореяның атақты газетасы Родоң Синмун Ким Чен Ынның Жоғары Басшы рөлін атқарып жүргенін мәлімдеді.

2012 жылдың жазында Ким Чен Ын Уонсу ([[КХДР Маршалы|маршал]]), әскердегі ең жоғарғы атағын алды.

=== Атқаратын рөлі ===

Солтүстік Корея конституциясына сәйкес, Ким Чен Ын премьер-министр Ким Ток Хун және парламент төрағасы Чо Рён Хэмен бірге Солтүстік Корея үкіметінің атқарушы билігін басқаратын триумвираттың бөлігі болып табылады. Ким Чен Ын қарулы күштерді басқарады, Ким Ток Хун үкіметті басқарады және ішкі істерді басқарады, ал Чо Рён Хэ сыртқы байланыстарды басқарады.  Дегенмен, конституция бойынша Ким Чен Ынның лауазымы үштіктің ең жоғары лауазымы болып табылады. 1998 жылдан бастап ҰДК төрағалығы конституциялық түрде «мемлекеттегі ең жоғары лауазым» ретінде анықталды.&lt;ref&gt;{{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20151016015037/https://leonidpetrov.wordpress.com/2009/10/12/dprk-has-quietly-amended-its-constitution/}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:КХДР саясаткерлері]]
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>brc1ygzqt1ryr5pqvj87w2wqnepzntw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Олаф Шольц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>684450</id>
    <revision>
      <id>3608607</id>
      <parentid>3469145</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3608607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13052" sha1="7551oov1jmlzh3k34d6skvjfccmp8oo" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Қазақша есімі=Олаф Шольц
|Шынайы есімі={{lang-de|Olaf Scholz}}
|түс=Үкімет басшысы
|Суреті=Olaf Scholz 2023 (cropped).jpg
|Атауы=Шольц, 2023 жыл

|Титулы=[[Германия Федералдық канцлері]]
|Ту=Bundesadler Bundesorgane.svg
|Ту2=Flag of the Chancellor of Germany.svg
|Басқара бастады=8 желтоқсан 2021
|Басқаруын аяқтады=6 мамыр 2025
|Президент=[[Франк-Вальтер Штайнмайер]]
|Ізашары=[[Ангела Меркель]]
|Ізбасары=[[Фридрих Мерц]]

|Титулы_2=[[Германия Федералдық канцлері|Германия вице-канцлері]]
|Ту_2=Bundesadler Bundesorgane.svg
|Ту2_2=Flag of Germany.svg
|Басқара бастады_2=14 наурыз 2018
|Басқаруын аяқтады_2=8 желтоқсан 2021
|Премьер_2=[[Ангела Меркель]]
|Ізашары_2={{Аударылмаған 3|Зигмар Габриэль|Зигмар Габриэль|de|Sigmar Gabriel}}
|Ізбасары_2={{Аударылмаған 3|Роберт Хабек|Роберт Хабек|de|Robert Habeck}}

|Титулы_3={{Аударылмаған 3|Германия қаржы министрі|Германияның қаржы министрі|de|Bundesministerium der Finanzen}}
|Ту_3=BMF Logo.svg
|Ту2_3=Flag of Germany.svg
|Басқара бастады_3=14 наурыз 2018
|Басқаруын аяқтады_3=8 желтоқсан 2021
|Премьер_3=[[Ангела Меркель]]
|Ізашары_3={{Аударылмаған 3|Вольфганг Шойбле|Вольфганг Шойбле|de|Wolfgang Schäuble}}
|Ізбасары_3={{Аударылмаған 3|Кристиан Линднер|Кристиан Линднер|de|Christian Lindner}}

|Титулы_4=[[Гамбург]] бургомистрі
|Ту_4=Coat of arms of Hamburg.svg
|Ту2_4=Flag of Hamburg.svg
|Басқара бастады_4=7 наурыз 2011
|Басқаруын аяқтады_4=13 наурыз 2018
|Ізбасары_4={{Аударылмаған 3|Петер Ченчер|Петер Ченчер|de|Peter Tschentscher}}
|Ізашары_4={{Аударылмаған 3|Кристоф Альхаус|Кристоф Альхаус|de|Christoph Alhaus}}

|Туған жері={{туғанжері|Оснабрюк|Оснабрюкта}}, [[Төменгі Саксония]], [[Германия|Батыс Германия]]
|Туған күні=14.06.1958
|Партиясы={{Аударылмаған 3|Германияның социал-демократиялық партиясы|Германияның социал-демократиялық партиясы|de|Sozialdemokratische Partei Deutschlands}}
|Жұбайы=[[#Жеке өмірі|Бритта Эрнст]]
|Қолтаңбасы=Olaf Scholz Signature.svg

|Білімі=[[Гамбург университеті]] (1985)
|Азаматтығы={{байрақ|Германия}}
|Мамандығы=[[саясаткер]]

|Сайты=[https://olaf-scholz.spd.de olaf-scholz.spd.de]
|Commons=Olaf Scholz
}}

'''Олаф Шольц''' ({{lang-de|Olaf Scholz}}; [[14 маусым]] [[1958]],&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.bundestag.de/blob/472878/c1a07a64c9ea8c687df6634f2d9d805b/mdb-stammdaten-data.zip Stammdaten aller Abgeordneten des Deutschen Bundestages]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://brockhaus.de/ecs/julex/article/scholz-olaf|title=Olaf Scholz - Enzyklopädie - Brockhaus.de|website=brockhaus.de|access-date=2022-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000023400|title=Olaf Scholz - Munzinger Biographie|website=www.munzinger.de|access-date=2022-06-26}}&lt;/ref&gt; [[Оснабрюк]], [[Төменгі Саксония]]) — германиялық [[саясаткер]], 2021 жылдан 2025 жылға дейін [[Германия Федералдық канцлері]]. {{Аударылмаған 3|Германияның социал-демократиялық партиясы|Германияның социал-демократиялық партиясының|de|Sozialdemokratische Partei Deutschlands}} мүшесі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bundestag.de/abgeordnete/biografien/S/scholz_olaf-860468|website=[[Бундестаг]]|title=Olaf Scholz|lang=de}}&lt;/ref&gt;

Бұрын Шольц [[Гамбург]] қаласының бургомистрі (2011—2018), Германияның вице-канцлері және қаржы министрі (2018—2021) лауазымдарын атқарған. 2020 жылы ол [[Германиядағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы федералды сайлау]]да [[Германияның социал-демократиялық партиясы|ГСДП]] партиясының атынан канцлерлікке кандидаты ретінде ұсынылды. 2021 жылы 8 желтоқсанда [[Бундестаг]] Шольцті канцлер болып сайлады.

Канцлер ретінде Шольц Германияның [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруі]]не жауабын қадағалайды. Шабуылдың басталғанына 3 күн болғанда Шольц Бундестаг алдында сөз сөйлеп, бұл конфликтті «тарихи бетбұрыс» ({{lang-de|Zeitenwende}}, сөзбе-сөз: ''уақыт айналымы'') деп сипаттады және жауап ретінде оның үкіметі әскери шығындарды айтарлықтай ұлғайту үшін 100 миллиард еуро көлеміндегі қорды пайдаланатынын жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vorwaerts.de/artikel/ukraine-krieg-kanzler-olaf-scholz-zeitenwende-einleitete|title=Ukraine-Krieg: Wie Kanzler Olaf Scholz die „Zeitenwende“ einleitete|lang=de|date=2022-02-27|accessdate=2023-05-16|publisher=vorwärts|author=HAFERKAMP, Lars}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
[[Сурет:Olaf_Scholz_1984.jpg|солға|нобай|200x200 нүкте|Шольц 1984 жылы]]
Шольц 1958 жылдың 14 маусымында Оснабрюк қаласында ([[Төменгі Саксония]]), тоқымашы отбасында дүниеге келген.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.newstatesman.com/german-election-2021/2021/09/how-olaf-scholz-and-the-spd-could-lead-germanys-next-government|title=Who is Olaf Scholz?|website=New Statesman|date=2021-09-03|access-date=2022-03-08}}&lt;/ref&gt;

Шольц ГСДП-ға 1975 жылы, орта мектептің оқушысы кезінде {{Аударылмаған 3|ГСДП Жас социалистер одағы|Jusos|de|Jusos}} («Жас социалисттер») жастар ұжымының мүшесі болды. 1982—1988 жылдары Jusos одағының федералды президентінің орынбасары, 1987—1989 жылдары Социалистік жастардың Халықаралық одағының ({{lang-de|International Union of Socialist Youth}}) вице-президенті функцияларын атқарды. Jusos-та жұмыс істеген кезде ол Freudenberger Kreis (Jusos университеттік топтарының Stamokap қанаты), сондай-ақ SPW журналын қолдады, және мақалаларда «[[Капитализм|капиталистік экономиканы]] жеңу» идеясын алға тартты. Онда Шольц «агрессивті-империалистік [[Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы]]н&lt;nowiki/&gt;», Федералды республиканы «үлкен бизнестің еуропалық тірегі» және әлеуметтік-либералды коалиция ретінде сынға алады, ол «билікті объективті даулардың кез-келген формасынан жоғары» деп қойды.

=== Фриц Шольцпен туыстық қарым-қатынас туралы хабарламалар ===
2022 жылдың наурызында, Ресей армиясының Украинаға басып кіруінен кейін рунетте және басқа ресейлік БАҚ-тарда Германия канцлерінің [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде [[Польша]] мен Украина КСР-де еврейлердің өлімін ұйымдастырған СС генералы Фриц Шольцпен туыстық қарым-қатынас туралы ақпарат таратылды. Бұл мәлімдеме көбінесе Фриц Шольцтің фотосуретімен бірге жүрді. Алайда, Deutsche Presse-Agentur GmbH мәліметтері бойынша, Олаф Шольцтың атасы [[Гамбург]]те тұрып, онда теміржол қызметкері болып жұмыс істеген, ал Фриц Шульц Аустрияның [[Пёрчах-ам-Вёртер-Зе]] қаласында баласыз тұрған. Бекітудің медиа көзі [[АҚШ]], [[Канада]], [[Еуроодақ]] және [[Жапония]]ның санкцияларына ұшыраған ресейлік кәсіпкер [[Евгений Викторович Пригожин]] болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://provereno.media/2022/04/19/pravda-li-chto-kantsler-germanii-sholts-vnuk-byvshego-gruppenfyurera-ss/|title=Правда ли, что канцлер Германии Шольц — внук бывшего группенфюрера СС?|author=Анастасия Чернавская, Илья Бер|website=Проверено.Медиа|date=2022-04-19|access-date=2022-06-05}}&lt;/ref&gt;

== Федералдық канцлер (2021—2025) ==
2021 жылдың 8 желтоқсанында Олаф Шольц депутаттардың 395 дауысын алып [[Германия Федералдық канцлері]] атанды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://kaz.zakon.kz/6000420-germaniiada-zhana-kantsler-sailandy.html|title=Олаф Шольц Германияның жаңа канцлері атанды|author=Аида Тақабаева|website=zakon.kz|date=2021-12-08|access-date=2022-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://kaz.nur.kz/politics/1945956-germaniyanyn-zana-kancleri-sailandy/?utm_source=web-share-api|title=Германияның жаңа канцлері сайланды|website=kaz.nur.kz|date=2021-12-08|access-date=2022-06-26}}&lt;/ref&gt;

Шольц Герхард Шрёдерден кейін ант бергенде Құдай есімін айтпай қойған Германия тарихындағы екінші канцлер болды.&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20211208/sholts-1762785742.html Шольц стал вторым канцлером, который на присяге не упомянул Бога]&lt;/ref&gt; Ант бергеннен кейін өзінің алғашқы шетелдік саяхатын [[Париж]] — [[Брюссель]] — [[Варшава]] «дәстүрлі „инаугурациялық“ бағыты» бойынша бастады.&lt;ref&gt;[https://rg.ru/2021/12/12/sholc-nanes-pervye-zarubezhnye-vizity-v-parizh-briussel-i-varshavu.html Шольц нанес первые зарубежные визиты в Париж, Брюссель и Варшаву]&lt;/ref&gt;

[[Германиядағы парламент сайлауы (2025)|2025 жылғы парламент сайлану]]ынан кейін 2025 жылғы 6 мамырда оның ізбасары [[Фридрих Мерц]] болды.

== Жеке өмірі ==
1998 жылдан бастап жұбайы — Бритта Эрнст (1961 т.), ГСДП саясаткері, [[Бранденбург]]тың білім беру, жастар және спорт министрі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.maz-online.de/Lokales/Potsdam/Vizekanzler-Olaf-Scholz-wohnt-jetzt-in-Potsdam|title=Vizekanzler ist Neu-Potsdamer|publisher=maz-online.de}}&lt;/ref&gt; Ерлі-зайыптылардың балалары жоқ.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20110425002108/http://www.bundestag.de/bundestag/abgeordnete17/biografien/S/scholz_olaf.html Олаф Шольцтің неміс бундестагының сайтындағы өмірбаяны.]

[[Санат:Германия саясаткерлері]]
[[Санат:Германия федералдық канцлерлері]]</text>
      <sha1>7551oov1jmlzh3k34d6skvjfccmp8oo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санжар Керімбай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>686250</id>
    <revision>
      <id>3608748</id>
      <parentid>3587713</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T19:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Нұрмұханбет Назеркн</username>
        <id>181667</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8755" sha1="74te6hqohnv8ivmjr26x0e58cqbar3h" xml:space="preserve">'''Санжар Керімбай''' (5 сәуір 1974 жыл, [[Түркістан облысы]], [[Арыс|Арыс қаласы]]) —  қазақ қаламгері, журналист, телерадио жүргізуші, аудармашы,  қисса жинаушы, публицист, [[логотерапия]] идеяларын насихаттаушы.  Әдеби эсселерінде ұлттық салт-дәстүрді, отбасылық құндылықтарды, [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкәрім]] мен [[Ясауи тариқаты|Ясауи]] ілімдерін, сондай-ақ [[Виктор Франкл|Виктор Франклдың]] [[Логотерапия|логотерапиясын]] ұштастыра отырып насихаттайды.

== Өмірбаяны ==

=== Білімі ===
* 1992–1996 жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің]] Шығыстану факультеті Қытай тарихы бөлімін тәмамдады. 
* 1992–1996 жылы Қазақ Ұлттық университетінің Шығыстану факультеті, Қытай тарихы бөлімінің магистратурасын бітірді.

=== Қызметі ===

==== Қазақстан телеарнасы ====
2002–2006 жылдары [[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» ұлттық арнасында]] және радио саласында қызмет етті. Ұлттық арнадағы '«Алтын сақа» бағдарламасын жүргізген. Қазақ радиосында «Дін және Біз» бағдарламасын жүргізді.

Кейін рухани-экзистенциялық ізденіске бет бұрып, [[Виктор Франкл]] еңбектерін қазақ тіліне таныстыру, жасөспірімдер арасындағы [[Өзін-өзі өлтіру|суицидтің]] алдын алу тақырыбында дәрістер өткізуімен белгілі. 

2012 жылы «Отбасы хрестоматиясы» қоғамдық қорының негізін қалаушылардың бірі болды. 

==== Рухани ізденістер мен сопылыққа көзқарасы ====
Керімбайдың жастық шағынан бастап [[Қожа Ахмет Ясауи]] [[Хикмет|хикметтеріне]], [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкәрім Құдайбердіұлының]] философиясына ықыласы артқан. Ол «классикалық ортағасырлық суфизмге» тән тұрақты [[тариқат]] тәжірибесін емес, заманауи, ерікті форматтағы рухани сұхбат пен [[зікір]] жиындарына қатысқанын айтады. Өзінің [[Сопылық|«сопы»]] аталуын «жапсырылған ярлык» ретінде қабылдап, зайырлы адам екенін атап өтеді. Шәкәрімнің «Ар ілімі» мен Ясауидің «Хәл ілімін» экзистенциялық тұрғыда түсіндіреді. Виктор Франклдың «логотерапиясын» қазақ дүниетанымымен сабақтастырады. «Экзистенция вакуумы» ұғымын қазақ тұрмысындағы «қуыс кеуде» түсінігімен салыстырады.

==== Логотерапия және аудармалар ====
32 жас шамасында Виктор Франкл еңбектерімен танысып, логотерапия қағидаларын қазақ оқырманына түсіндіруге кіріскен. Франклдың мәтіндерін аудару үшін [[дін психологиясы]] мен [[дін философиясы]] саласында оқып жүрген мамандармен (аталған сұхбатта Мұхит Төлеген және Азамат есімді әріптестер) бірлескен топ құрғанын айтады. Логотерапия терминдерін қазақшалауда [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] мен Шәкәрім поэзиясындағы ұғым-түсініктермен [[Семантика|семантикалық]] сабақтастық іздеген.

* '''Мәнге ұмтылыс''' — Франкл іліміне сүйене отырып, адамның рухани өзегі мен ар-ұятын «онтологиялық деңгейде» негіздеген мазмұнды өмір сүру қажеттігін алға тартады.
* '''Тәрбие және ата-ана жауапкершілігі''' — баладағы «қуыс кеуде» (мағына тапшылығы) көбіне үйдегі қарым-қатынас, дастарқан басындағы әңгіме мазмұнымен байланысты деп түсіндіреді; мектеп құрал берсе де, «не үшін?» деген сұраққа жауапты ата-ана ұсынуы керек дейді.
* '''Медиа экология''' — эфирлік саясатта күлкі-сауық басым болуы қоғамның рухани сұранысын қанағаттандырмайды; жанрлық баланс ғылым-білім, мәдениет, ұлттық мұра бағыттарына да бөлінуі тиіс деп санайды.

== Кітаптар ==
* 2013 жылы «Әлдиден эпосқа дейін»;
* 2014 жылы «Салт-дәстүр сөйлейді»;
* 2015 жылы «Сияр Шәріп»;
* 2016 жылы «Логотерапия және өмірге құштарлық»;
* 2017 жылы «Яссауи феномені»;
* 2018 жылы «Махаббаттың мәні»;
* «Отбасы хрестоматиясы».
* 2019 жылы «Мың сұрақ», «Экософия және киелі табиғат»;
* 2018 жылы «Өмірге ғашық болу», «Өркениетті адам»;
* 2021 жылы «Бейсен және Болмыс»&lt;ref&gt;https://otbasy.com/sanzhar-kerimbaj&lt;/ref&gt;
* 2021 «Сыр сөз» және «Диуани хикмет»;
* 2022 жылы «Қисса сүл-әнбия»;
* 2023 жылы «Қуыскеуде» атты кітабы жарыққа шықты;
* 2023 жылы «Өзбекәлі және мәдени майдан»;
* 2024 жылы «Қаныш және ғылыми майдан»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://adebiportal.kz/kz/news/view/qanys-zane-gylymi-maidan__25765 |title=Қаныш және ғылыми майдан |lang=kk |website=adebiportal.kz |access-date=2024-10-15}}&lt;/ref&gt;; 
* 2025 жылы «Жұмабек және жәр майдан»;
* 2026 жылы «Бейсенбай және әдеби майдан»

== Отбасы ==
Санжар Керімбай отбасы-тұрмыстық жағынан зайырлы (светский) өмір салтын ұстанатынын атап көрсетеді. Жұбайы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-де жапон тілінен сабақ беріп, Токиода (Жапония) үш жыл білім алған. Автор шариғат нормалары отбасының күнделікті өміріне тікелей ықпал етпегенін, зайырлы қоғам талаптарына сай өмір сүргенін айтады. 

== Сын-пікірлер мен даулы тұстар ==
Автор сұхбатта сопылық тағылымға қатысына байланысты қоғамдық бағалардың әркелкі болатынын, бірақ құқықтық тұрғыда қиянат немесе қылмысқа бармағанын айтады. Қазақстандағы бірқатар діни-мәдени қайраткерлердің қудалануы феноменін жалпы әлеуметтанулық-құқықтық құбылыс ретінде бағалайды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Қазақ жазушылары]]
[[Санат:Қазақ шығыстанушылары]]
[[Санат:Шығыстанушылар]]
[[Санат:Арыста туғандар]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]</text>
      <sha1>74te6hqohnv8ivmjr26x0e58cqbar3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608749</id>
      <parentid>3608748</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T19:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Нұрмұханбет Назеркн</username>
        <id>181667</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кітаптар */</comment>
      <origin>3608749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8755" sha1="34z02u0q9h8wr62sfydomu4k5fei4zm" xml:space="preserve">'''Санжар Керімбай''' (5 сәуір 1974 жыл, [[Түркістан облысы]], [[Арыс|Арыс қаласы]]) —  қазақ қаламгері, журналист, телерадио жүргізуші, аудармашы,  қисса жинаушы, публицист, [[логотерапия]] идеяларын насихаттаушы.  Әдеби эсселерінде ұлттық салт-дәстүрді, отбасылық құндылықтарды, [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкәрім]] мен [[Ясауи тариқаты|Ясауи]] ілімдерін, сондай-ақ [[Виктор Франкл|Виктор Франклдың]] [[Логотерапия|логотерапиясын]] ұштастыра отырып насихаттайды.

== Өмірбаяны ==

=== Білімі ===
* 1992–1996 жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің]] Шығыстану факультеті Қытай тарихы бөлімін тәмамдады. 
* 1992–1996 жылы Қазақ Ұлттық университетінің Шығыстану факультеті, Қытай тарихы бөлімінің магистратурасын бітірді.

=== Қызметі ===

==== Қазақстан телеарнасы ====
2002–2006 жылдары [[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» ұлттық арнасында]] және радио саласында қызмет етті. Ұлттық арнадағы '«Алтын сақа» бағдарламасын жүргізген. Қазақ радиосында «Дін және Біз» бағдарламасын жүргізді.

Кейін рухани-экзистенциялық ізденіске бет бұрып, [[Виктор Франкл]] еңбектерін қазақ тіліне таныстыру, жасөспірімдер арасындағы [[Өзін-өзі өлтіру|суицидтің]] алдын алу тақырыбында дәрістер өткізуімен белгілі. 

2012 жылы «Отбасы хрестоматиясы» қоғамдық қорының негізін қалаушылардың бірі болды. 

==== Рухани ізденістер мен сопылыққа көзқарасы ====
Керімбайдың жастық шағынан бастап [[Қожа Ахмет Ясауи]] [[Хикмет|хикметтеріне]], [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкәрім Құдайбердіұлының]] философиясына ықыласы артқан. Ол «классикалық ортағасырлық суфизмге» тән тұрақты [[тариқат]] тәжірибесін емес, заманауи, ерікті форматтағы рухани сұхбат пен [[зікір]] жиындарына қатысқанын айтады. Өзінің [[Сопылық|«сопы»]] аталуын «жапсырылған ярлык» ретінде қабылдап, зайырлы адам екенін атап өтеді. Шәкәрімнің «Ар ілімі» мен Ясауидің «Хәл ілімін» экзистенциялық тұрғыда түсіндіреді. Виктор Франклдың «логотерапиясын» қазақ дүниетанымымен сабақтастырады. «Экзистенция вакуумы» ұғымын қазақ тұрмысындағы «қуыс кеуде» түсінігімен салыстырады.

==== Логотерапия және аудармалар ====
32 жас шамасында Виктор Франкл еңбектерімен танысып, логотерапия қағидаларын қазақ оқырманына түсіндіруге кіріскен. Франклдың мәтіндерін аудару үшін [[дін психологиясы]] мен [[дін философиясы]] саласында оқып жүрген мамандармен (аталған сұхбатта Мұхит Төлеген және Азамат есімді әріптестер) бірлескен топ құрғанын айтады. Логотерапия терминдерін қазақшалауда [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] мен Шәкәрім поэзиясындағы ұғым-түсініктермен [[Семантика|семантикалық]] сабақтастық іздеген.

* '''Мәнге ұмтылыс''' — Франкл іліміне сүйене отырып, адамның рухани өзегі мен ар-ұятын «онтологиялық деңгейде» негіздеген мазмұнды өмір сүру қажеттігін алға тартады.
* '''Тәрбие және ата-ана жауапкершілігі''' — баладағы «қуыс кеуде» (мағына тапшылығы) көбіне үйдегі қарым-қатынас, дастарқан басындағы әңгіме мазмұнымен байланысты деп түсіндіреді; мектеп құрал берсе де, «не үшін?» деген сұраққа жауапты ата-ана ұсынуы керек дейді.
* '''Медиа экология''' — эфирлік саясатта күлкі-сауық басым болуы қоғамның рухани сұранысын қанағаттандырмайды; жанрлық баланс ғылым-білім, мәдениет, ұлттық мұра бағыттарына да бөлінуі тиіс деп санайды.

== Кітаптар ==
* 2013 жылы «Әлдиден эпосқа дейін»;
* 2014 жылы «Салт-дәстүр сөйлейді»;
* 2015 жылы «Сияр Шәріп»;
* 2016 жылы «Логотерапия және өмірге құштарлық»;
* 2017 жылы «Яссауи феномені»;
* 2018 жылы «Махаббаттың мәні»;
* «Отбасы хрестоматиясы».
* 2019 жылы «Мың сұрақ», «Экософия және киелі табиғат»;
* 2018 жылы «Өмірге ғашық болу», «Өркениетті адам»;
* 2021 жылы «Бейсен және Болмыс»&lt;ref&gt;https://otbasy.com/sanzhar-kerimbaj&lt;/ref&gt;
* 2021 «Сыр сөз» және «Диуани хикмет»;
* 2022 жылы «Қисса сүл-әнбия»;
* 2023 жылы «Қуыскеуде» атты кітабы жарыққа шықты;
* 2023 жылы «Өзбекәлі және мәдени майдан»;
* 2024 жылы «Қаныш және ғылыми майдан»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://adebiportal.kz/kz/news/view/qanys-zane-gylymi-maidan__25765 |title=Қаныш және ғылыми майдан |lang=kk |website=adebiportal.kz |access-date=2024-10-15}}&lt;/ref&gt;; 
* 2025 жылы «Жұмабек және жер майдан»;
* 2026 жылы «Бейсенбай және әдеби майдан»

== Отбасы ==
Санжар Керімбай отбасы-тұрмыстық жағынан зайырлы (светский) өмір салтын ұстанатынын атап көрсетеді. Жұбайы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-де жапон тілінен сабақ беріп, Токиода (Жапония) үш жыл білім алған. Автор шариғат нормалары отбасының күнделікті өміріне тікелей ықпал етпегенін, зайырлы қоғам талаптарына сай өмір сүргенін айтады. 

== Сын-пікірлер мен даулы тұстар ==
Автор сұхбатта сопылық тағылымға қатысына байланысты қоғамдық бағалардың әркелкі болатынын, бірақ құқықтық тұрғыда қиянат немесе қылмысқа бармағанын айтады. Қазақстандағы бірқатар діни-мәдени қайраткерлердің қудалануы феноменін жалпы әлеуметтанулық-құқықтық құбылыс ретінде бағалайды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
[[Санат:Қазақ жазушылары]]
[[Санат:Қазақ шығыстанушылары]]
[[Санат:Шығыстанушылар]]
[[Санат:Арыста туғандар]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]</text>
      <sha1>34z02u0q9h8wr62sfydomu4k5fei4zm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Microsoft Research</title>
    <ns>0</ns>
    <id>686987</id>
    <revision>
      <id>3608768</id>
      <parentid>3589007</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T03:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Маржан 1973</username>
        <id>181517</id>
      </contributor>
      <origin>3608768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18939" sha1="ct2v1prqj7aqys1u9r425q7tqfzzbk0" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2022}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2022}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

 
'''Microsoft Research''' ('''MSR''') — [[Microsoft|Microsoft корпорациясының]] зерттеу еншілес компаниясы. Оны 1991 жылы Ричард Рашид,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|author=|first=|date=|title=Rick Rashid: Emeritus Researcher|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/people/rashid/|accessdate=|work=Microsoft}}&lt;/ref&gt; [[Билл Гейтс]] және Натан Мирволд академиялық, үкіметтік және салалық зерттеушілермен бірлесе отырып, технологиялық инновациялар арқылы заманауи есептеулерді ілгерілету және күрделі әлемдік мәселелерді шешу мақсатында құрды. Microsoft зерттеу тобында 1000-нан астам адам бар  компьютер ғалымдары, физиктер, инженерлер және математиктер, соның ішінде Тюринг сыйлығының лауреаттары, Филдс медалінің лауреаттары, МакАртур стипендиаттары және Дейкстра сыйлығының лауреаттары.

2010 және 2018 жылдар аралығында бүкіл әлем бойынша 154 000 AI патенттері берілді, Microsoft корпорациясында бұл патенттердің ең үлкен пайызы - 20%.&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;Louis Columbus, January 6, 2019 [https://www.forbes.com/sites/louiscolumbus/2019/01/06/microsoft-leads-the-ai-patent-race-going-into-2019/#26e74c6944de Microsoft Leads The AI Patent Race Going Into 2019], ''[[Forbes]]''&lt;/ref&gt; Сауда басылымдарындағы бағалауларға сәйкес, Microsoft 2002-2010 жылдар аралығында зерттеу бастамаларына жыл сайын шамамен 6 миллиард доллар жұмсады және 2010 жылдан бері жыл сайын 10–14 миллиард долларға дейін жұмсады&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|author=|first=|date=9 May 2018|title=Microsoft research and development expenses|url=https://notesmatic.com/microsoft-research-and-development-expenses/|accessdate=|work=Notesmatic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Togyer|first=Jason|date=7 August 2009|title=Still Boldly Going|url=https://www.cs.cmu.edu/link/still-boldly-going|accessdate=|work=CMU}}&lt;/ref&gt; .

Microsoft Research тұтынушыларға көбірек артықшылықтар мен жақсырақ қызмет көрсету үшін [[Kinect]], Bing, Holo Lens, Cortana, Microsoft Translator, [[LinkedIn|Linkedin]], Havok және Dynamics сияқты өнімдеріне енгізген AI саласында айтарлықтай жетістіктерге жетті.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|author=|first=|date=9 May 2018|title=Microsoft research and development expenses|url=https://notesmatic.com/microsoft-research-and-development-expenses/|accessdate=|work=Notesmatic}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://notesmatic.com/microsoft-research-and-development-expenses/ &quot;Microsoft research and development expenses&quot;]{{Deadlink|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

MSR миссиясының мәлімдемесі:

# Біз зерттеу жүргізетін салалардың әрқайсысының заманауи деңгейін кеңейтіңіз
# Инновациялық технологияларды Microsoft өнімдеріне жылдам тасымалдау
# Microsoft өнімдерінің болашағы бар екеніне көз жеткізіңіз

== Негізгі адамдар ==
Microsoft Research негізгі Microsoft Research зертханаларын және Microsoft Research AI, Microsoft Research NExT (жаңа тәжірибелер мен технологиялар үшін) және корпоративтік вице-президент Питер Ли басқаратын басқа да инкубациялық әрекеттерді қамтиды.

== Зерттеу аймақтары ==
Microsoft зерттеулері келесі кең салаларға жіктеледі:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/|title=Microsoft Research – Emerging Technology, Computer, and Software Research|work=[[Microsoft]]|accessdate=26 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180429165820/https://www.microsoft.com/en-us/research/|archivedate=29 April 2018}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|* Алгоритмдер және [[есептеу теориясы]]
* Коммуникация және ынтымақтастық
* [[Компьютерлік лингвистика]]
* [[Есептеу ғылымы]]
* [[Компьютерлік көру]]
* [[Компьютерлік жүйелер]] және [[компьютерлік желі|желі]]ing
* [[Деректерді іздеу]] және [[деректерді басқару|басқару]]
* Экономика және [[есептеу экономикасы]]
* Білім беру
* Ойындар
* [[Компьютерлік графика]] және мультимедиа
* [[Компьютерлік жабдықтар / аппараттық құралдар]] және [[кіріктірілген жүйе]]ы
* Денсаулық және амандық
* [[Адам мен компьютердің өзара әрекеті]]
* [[Машиналық оқыту]] және [[жасанды интеллект]]
* [[Мобильді есептеу]]
* [[Кванттық есептеу]]
* [[Іздеу жүйелері технологиясы|іздеу]], [[ақпаратты іздеу]] және [[білімді басқару]]
* [[Компьютерлік қауіпсіздік / қауіпсіздік]] және [[құпиялылық]]
* [[Әлеуметтік желілер]]
* [[Әлеуметтік ғылымдар]] s
* [[Бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеу]]
* [[Бағдарламалау құралдары]] және [[бағдарламалау тілдері|тілдері]]
* [[Сөйлеуді тану]], [[сөйлеу синтезі|синтезі]] және [[диалог жүйелері]]
* [[Дамушы нарықтарға]]арналған технологиялар
* [[Криптовалюталар]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/microsoft-cryptocurrency-mining-brain-waves-body-data-bitcoin-a9480766.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220514/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/microsoft-cryptocurrency-mining-brain-waves-body-data-bitcoin-a9480766.html |archive-date=14 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Microsoft wants to 'read people's brain waves' to mine cryptocurrency|website=[[Independent.co.uk]]|date=24 April 2020|access-date=18 December 2020}}&lt;/ref&gt;|colwidth=20em}}
Microsoft Research магистранттарға арналған ''Microsoft Research Fellowship бағдарламасына'' демеушілік жасайды.

== Зерттеу зертханалары ==
Microsoft корпорациясының дүние жүзінде зерттеу зертханалары бар, соның ішінде келесі толық емес тізім:&lt;ref name=&quot;MSR-About-2017&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/about/|title=About Research at Microsoft – Microsoft Research|work=[[Microsoft]]|accessdate=26 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161211040256/https://www.microsoft.com/en-us/research/about/|archivedate=11 December 2016}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Microsoft_Research's_new_building_&quot;99&quot;.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Microsoft_Research%27s_new_building_%2299%22.jpg/220px-Microsoft_Research%27s_new_building_%2299%22.jpg|нобай| Microsoft Research Redmond]]
[[Сурет:Beijing_Zhongguancun_Microsoft_Tower_2_微軟大廈2號樓_May-2017.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Beijing_Zhongguancun_Microsoft_Tower_2_%E5%BE%AE%E8%BB%9F%E5%A4%A7%E5%BB%882%E8%99%9F%E6%A8%93_May-2017.jpg/220px-Beijing_Zhongguancun_Microsoft_Tower_2_%E5%BE%AE%E8%BB%9F%E5%A4%A7%E5%BB%882%E8%99%9F%E6%A8%93_May-2017.jpg|нобай| Microsoft Research Asia, Пекин]]
[[Сурет:Microsoft_Research's_soon-to-open_fancy_new_home_in_central_Cambridge._(8052982186).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Microsoft_Research%27s_soon-to-open_fancy_new_home_in_central_Cambridge._%288052982186%29.jpg/220px-Microsoft_Research%27s_soon-to-open_fancy_new_home_in_central_Cambridge._%288052982186%29.jpg|нобай| Microsoft зерттеу Кембридж]]

* Microsoft Research Redmond 1991 жылы Microsoft Redmond кампусында негізі қаланған. Оның 350-ге жуық зерттеушісі бар және оны Дональд Коссман басқарады. Редмонд, Вашингтон кампусындағы зерттеулердің негізгі бөлігі теория, жасанды интеллект, машиналық оқыту, жүйелер мен желі, қауіпсіздік, құпиялылық, HCI және киілетін технологиялар сияқты салаларға бағытталған. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[Уикипедия:Дереккөзі жоқ|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (July 2019)&quot;&gt;цитата қажет&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
* Microsoft Research Cambridge 1997 жылы Ұлыбританияда негізін қалаған Роджер Нидхэм және оны Кристофер Бишоп басқарады. Антони Роустрон мен Абигейл Селен директордың орынбасары. Зертхана машиналық оқыту, қауіпсіздік және ақпаратты іздеу сияқты тақырыптар бойынша зерттеулер жүргізеді және Кембридж университетімен және Кембридж университетінің компьютерлік зертханасымен тығыз байланыста. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[Уикипедия:Дереккөзі жоқ|&lt;span title=&quot;There is a redirect here that has citations not necessarily matching this content but these are needed here and I dont have time to sort it on this pass (July 2019)&quot;&gt;цитата қажет&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
* Microsoft Research Asia (MSRA) 1998 жылы қарашада Бейжіңде құрылған. Ол тез кеңейді және қазір 300-ден астам зерттеушілер мен әзірлеушілермен қатар 300-ге жуық ғалымдар мен студенттер (оның Шанхайдағы жаңа спутниктік кеңсесін қоса) бар. Оның назарына табиғи пайдаланушы интерфейстері, мультимедиа, деректерді қажет ететін есептеулер, іздеу және онлайн жарнамасы, NLP және информатика негіздері кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.msra.cn/zh-cn/about|title=关于研究院 - 微软亚洲研究院|work=www.msra.cn}}&lt;/ref&gt;
* Microsoft Research India компаниясы Бенгалуруда (Бангалор) орналасқан және оны Шрирам Раджамани басқарады.&lt;ref name=&quot;MSR-About-20190615&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/about/|title=About Research at Microsoft – Microsoft Research|work=Microsoft|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161211040256/https://www.microsoft.com/en-us/research/about/|archivedate=5 July 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[Калифорния университеті, Санта-Барбара|Санта-Барбара, Калифорния университетінің]] кампусында орналасқан Microsoft Research Station Q 2005 жылы құрылған. Оның серіктестері дәстүрлі бит-кубиттің кванттық аналогын құрудың теориялық және эксперименттік тәсілдерін зерттейді. Топты Майкл Фридман басқарады.
* Microsoft Research New England компаниясын 2008 жылы Массачусетс штатының Кембридж қаласында MIT кампусына жақын жерде Нью-Йорк пен Монреаль зертханаларын басқарған Дженнифер Чайес құрды. Зертхананы қазір Сюзан Дюмай басқарады. Зертхана кеңірек зерттеу қауымдастығымен ынтымақтасады және болашақ қолданбаларды әзірлеу үшін компьютерлік ғалымдар мен әлеуметтік ғалымдарды біріктіретін пәнаралық зерттеулерді жүргізеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Microsoft Research New England|work=[[Microsoft]]|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/lab/microsoft-research-new-england/}}&lt;/ref&gt;
* Microsoft Research New York City 2012 жылы 3 мамырда құрылды. Сюзан Дюмаис осы орынның, сондай-ақ Жаңа Англия мен Монреаль зертханаларының басқарушы директоры қызметін атқарады. Зертхана академиялық және басқа Microsoft Research зертханаларымен есептеу және мінез-құлық туралы әлеуметтік ғылымдар, есептеу экономикасы және болжау нарықтары, машиналық оқыту және ақпаратты іздеу салаларында ынтымақтасады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Microsoft Research New York|work=[[Microsoft]]|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/lab/microsoft-research-new-york/}}&lt;/ref&gt;
* Microsoft Research Montreal 2017 жылы Microsoft корпорациясы Maluuba -ны сатып алғаннан кейін құрылды. Сюзан Дюмайс осы орынның, сондай-ақ Нью-Англанд пен Нью-Йорк қаласындағы зертханалардың басқарушы директоры қызметін атқарады. Зертхана академиялық ортамен және басқа Microsoft Research зертханаларымен табиғи тілді өңдеу (әсіресе машинада оқуды түсіну), тереңдетіп оқыту және күшейту бойынша оқытуда ынтымақтасады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Microsoft Research Montreal|work=[[Microsoft]]|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/lab/microsoft-research-montreal/}}&lt;/ref&gt;

== Бұрынғы ғылыми-зерттеу зертханалары ==

* Маунтин-Вьюде, Калифорнияда орналасқан Microsoft Research Silicon Valley&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://msrsvc.org/|title=Class of 18th September 2014|publisher=MSR Silicon Valley|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124081231/http://msrsvc.org/|accessdate=June 6, 2021|archivedate=2021-01-24}}&lt;/ref&gt; 2001 жылдың тамызында негізі қаланған және 2014 жылдың қыркүйегінде жабылған. Силикон алқабының зерттеулері [[Мәліметтерді үлестіре өңдеу|таратылған есептеулерге]] бағытталған және қауіпсіздік пен құпиялылық, хаттамалар, ақауларға төзімділік, ауқымды жүйелер, параллельдік, [[ЭЕМ архитектурасы|компьютер архитектурасы]], Интернет іздеу және қызметтері және соған байланысты теорияны қамтиды.

== Ынтымақтастық ==
Microsoft Research Барселона суперкомпьютер орталығындағы академиялық институттармен,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bscmsrc.eu/|title=BSC-Microsoft Research Centre - BSC-Microsoft Research Centre|accessdate=26 January 2017}}&lt;/ref&gt; INRIA,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.msr-inria.inria.fr/|title=Microsoft Research Inria Joint Centre|accessdate=26 January 2017|archiveurl=https://archive.today/20120629073928/http://www.msr-inria.inria.fr/|archivedate=29 June 2012}}&lt;/ref&gt; [[Карнеги Меллон Университеті|Карнеги Меллон университеті]], [[Массачусетс технологиялық институты]], [[Сан-Паулу]] зерттеу қоры (FAPESP), Microsoft әлеуметтік NUI зерттеу орталығымен көп жылдық бірлескен бірлескен зерттеулерге инвестициялайды. және басқалар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://research.microsoft.com/en-us/collaboration/institutes/default.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081214173917/http://research.microsoft.com/en-us/collaboration/institutes/default.aspx|archivedate=December 14, 2008|title=Academic Programs - Microsoft Research|accessdate=26 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-in/msidc/|title=Microsoft India Development Center - MSIDC|work=www.microsoft.com}}&lt;/ref&gt;

== Сондай-ақ қараңыз ==

* Microsoft сыйлығы
* Microsoft зерттеу карталары

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* {{Ресми сайт|https://www.microsoft.com/en-us/research}}
* [https://www.microsoft.com/en-us/research/blog/ The Microsoft Research Blog]
* [http://news.softpedia.com/cat/Microsoft/Developing-Projects/ Microsoft Developing Project] (news archive from Softpedia)
* [https://www.msra.cn/ Microsoft Research Asia] local Chinese website</text>
      <sha1>ct2v1prqj7aqys1u9r425q7tqfzzbk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608798</id>
      <parentid>3608768</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3424331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18935" sha1="smlr871gqvgvfbox26q2r5ua9u7y41b" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2022}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2022}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

 
'''Microsoft Research''' ('''MSR''') — [[Microsoft|Microsoft корпорациясының]] зерттеу еншілес компаниясы. Оны 1991 жылы Ричард Рашид,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|author=|first=|date=|title=Rick Rashid: Emeritus Researcher|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/people/rashid/|accessdate=|work=Microsoft}}&lt;/ref&gt; [[Билл Гейтс]] және Натан Мирволд академиялық, үкіметтік және салалық зерттеушілермен бірлесе отырып, технологиялық инновациялар арқылы заманауи есептеулерді ілгерілету және күрделі әлемдік мәселелерді шешу мақсатында құрды. Microsoft зерттеу тобында 1000-нан астам адам бар  компьютер ғалымдары, физиктер, инженерлер және математиктер, соның ішінде Тюринг сыйлығының лауреаттары, Филдс медалінің лауреаттары, МакАртур стипендиаттары және Дейкстра сыйлығының лауреаттары.

2010 және 2018 жылдар аралығында бүкіл әлем бойынша 154 000 AI патенттері берілді, Microsoft корпорациясында бұл патенттердің ең үлкен пайызы - 20%.&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;Louis Columbus, January 6, 2019 [https://www.forbes.com/sites/louiscolumbus/2019/01/06/microsoft-leads-the-ai-patent-race-going-into-2019/#26e74c6944de Microsoft Leads The AI Patent Race Going Into 2019], ''[[Forbes]]''&lt;/ref&gt; Сауда басылымдарындағы бағалауларға сәйкес, Microsoft 2002-2010 жылдар аралығында зерттеу бастамаларына жыл сайын шамамен 6 миллиард доллар жұмсады және 2010 жылдан бері жыл сайын 10–14 миллиард долларға дейін жұмсады&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|author=|first=|date=9 May 2018|title=Microsoft research and development expenses|url=https://notesmatic.com/microsoft-research-and-development-expenses/|accessdate=|work=Notesmatic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Togyer|first=Jason|date=7 August 2009|title=Still Boldly Going|url=https://www.cs.cmu.edu/link/still-boldly-going|accessdate=|work=CMU}}&lt;/ref&gt; .

Microsoft Research тұтынушыларға көбірек артықшылықтар мен жақсырақ қызмет көрсету үшін [[Kinect]], Bing, Holo Lens, Cortana, Microsoft Translator, [[LinkedIn|Linkedin]], Havok және Dynamics сияқты өнімдеріне енгізген AI саласында айтарлықтай жетістіктерге жетті.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|author=|first=|date=9 May 2018|title=Microsoft research and development expenses|url=https://notesmatic.com/microsoft-research-and-development-expenses/|accessdate=|work=Notesmatic}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://notesmatic.com/microsoft-research-and-development-expenses/ &quot;Microsoft research and development expenses&quot;]{{Deadlink|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

MSR миссиясының мәлімдемесі:

# Біз зерттеу жүргізетін салалардың әрқайсысының заманауи деңгейін кеңейтіңіз
# Инновациялық технологияларды Microsoft өнімдеріне жылдам тасымалдау
# Microsoft өнімдерінің болашағы бар екеніне көз жеткізіңіз

== Негізгі адамдар ==
Microsoft Research негізгі Microsoft Research зертханаларын және Microsoft Research AI, Microsoft Research NExT (жаңа тәжірибелер мен технологиялар үшін) және корпоративтік вице-президент Питер Ли басқаратын басқа да инкубациялық әрекеттерді қамтиды.

== Зерттеу аймақтары ==
Microsoft зерттеулері келесі кең салаларға жіктеледі:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/|title=Microsoft Research – Emerging Technology, Computer, and Software Research|work=[[Microsoft]]|accessdate=26 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180429165820/https://www.microsoft.com/en-us/research/|archivedate=29 April 2018}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|* Алгоритмдер және [[есептеу теориясы]]
* Коммуникация және ынтымақтастық
* [[Компьютерлік лингвистика]]
* [[Есептеу ғылымы]]
* [[Компьютерлік көру]]
* [[Компьютерлік жүйелер]] және [[компьютерлік желі|желі]]ing
* [[Деректерді іздеу]] және [[деректерді басқару|басқару]]
* Экономика және [[есептеу экономикасы]]
* Білім беру
* Ойындар
* [[Компьютерлік графика]] және мультимедиа
* [[Компьютерлік жабдықтар / аппараттық құралдар]] және [[кіріктірілген жүйе]]ы
* Денсаулық және амандық
* [[Адам мен компьютердің өзара әрекеті]]
* [[Машиналық оқыту]] және [[жасанды интеллект]]
* [[Мобильді есептеу]]
* [[Кванттық есептеу]]
* [[Іздеу жүйелері технологиясы|іздеу]], [[ақпаратты іздеу]] және [[білімді басқару]]
* [[Компьютерлік қауіпсіздік / қауіпсіздік]] және [[құпиялылық]]
* [[Әлеуметтік желілер]]
* [[Әлеуметтік ғылымдар]] s
* [[Бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеу]]
* [[Бағдарламалау құралдары]] және [[бағдарламалау тілдері|тілдері]]
* [[Сөйлеуді тану]], [[сөйлеу синтезі|синтезі]] және [[диалог жүйелері]]
* [[Дамушы нарықтарға]]арналған технологиялар
* [[Криптовалюталар]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/microsoft-cryptocurrency-mining-brain-waves-body-data-bitcoin-a9480766.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220514/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/microsoft-cryptocurrency-mining-brain-waves-body-data-bitcoin-a9480766.html |archive-date=14 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Microsoft wants to 'read people's brain waves' to mine cryptocurrency|website=[[Independent.co.uk]]|date=24 April 2020|access-date=18 December 2020}}&lt;/ref&gt;|colwidth=20em}}
Microsoft Research магистранттарға арналған ''Microsoft Research Fellowship бағдарламасына'' демеушілік жасайды.

== Зерттеу зертханалары ==
Microsoft корпорациясының дүние жүзінде зерттеу зертханалары бар, соның ішінде келесі толық емес тізім:&lt;ref name=&quot;MSR-About-2017&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/about/|title=About Research at Microsoft – Microsoft Research|work=[[Microsoft]]|accessdate=26 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161211040256/https://www.microsoft.com/en-us/research/about/|archivedate=11 December 2016}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Microsoft_Research's_new_building_&quot;99&quot;.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Microsoft_Research%27s_new_building_%2299%22.jpg/220px-Microsoft_Research%27s_new_building_%2299%22.jpg|нобай| Microsoft Research Redmond]]
[[Сурет:Beijing_Zhongguancun_Microsoft_Tower_2_微軟大廈2號樓_May-2017.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Beijing_Zhongguancun_Microsoft_Tower_2_%E5%BE%AE%E8%BB%9F%E5%A4%A7%E5%BB%882%E8%99%9F%E6%A8%93_May-2017.jpg/220px-Beijing_Zhongguancun_Microsoft_Tower_2_%E5%BE%AE%E8%BB%9F%E5%A4%A7%E5%BB%882%E8%99%9F%E6%A8%93_May-2017.jpg|нобай| Microsoft Research Asia, Пекин]]
[[Сурет:Microsoft_Research's_soon-to-open_fancy_new_home_in_central_Cambridge._(8052982186).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Microsoft_Research%27s_soon-to-open_fancy_new_home_in_central_Cambridge._%288052982186%29.jpg/220px-Microsoft_Research%27s_soon-to-open_fancy_new_home_in_central_Cambridge._%288052982186%29.jpg|нобай| Microsoft зерттеу Кембридж]]

* Microsoft Research Redmond 1991 жылы Microsoft Redmond кампусында негізі қаланған. Оның 350-ге жуық зерттеушісі бар және оны Дональд Коссман басқарады. Редмонд, Вашингтон кампусындағы зерттеулердің негізгі бөлігі теория, жасанды интеллект, машиналық оқыту, жүйелер мен желі, қауіпсіздік, құпиялылық, HCI және киілетін технологиялар сияқты салаларға бағытталған. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[Уикипедия:Дереккөзі жоқ|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (July 2019)&quot;&gt;цитата қажет&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
* Microsoft Research Cambridge 1997 жылы Ұлыбританияда негізін қалаған Роджер Нидхэм және оны Кристофер Бишоп басқарады. Антони Роустрон мен Абигейл Селен директордың орынбасары. Зертхана машиналық оқыту, қауіпсіздік және ақпаратты іздеу сияқты тақырыптар бойынша зерттеулер жүргізеді және Кембридж университетімен және Кембридж университетінің компьютерлік зертханасымен тығыз байланыста. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[Уикипедия:Дереккөзі жоқ|&lt;span title=&quot;There is a redirect here that has citations not necessarily matching this content but these are needed here and I dont have time to sort it on this pass (July 2019)&quot;&gt;цитата қажет&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
* Microsoft Research Asia (MSRA) 1998 жылы қарашада Бейжіңде құрылған. Ол тез кеңейді және қазір 300-ден астам зерттеушілер мен әзірлеушілермен қатар 300-ге жуық ғалымдар мен студенттер (оның Шанхайдағы жаңа спутниктік кеңсесін қоса) бар. Оның назарына табиғи пайдаланушы интерфейстері, мультимедиа, деректерді қажет ететін есептеулер, іздеу және онлайн жарнамасы, NLP және информатика негіздері кіреді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.msra.cn/zh-cn/about|title=关于研究院 - 微软亚洲研究院|work=www.msra.cn}}&lt;/ref&gt;
* Microsoft Research India компаниясы Бенгалуруда (Бангалор) орналасқан және оны Шрирам Раджамани басқарады.&lt;ref name=&quot;MSR-About-20190615&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/about/|title=About Research at Microsoft – Microsoft Research|work=Microsoft|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161211040256/https://www.microsoft.com/en-us/research/about/|archivedate=5 July 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[Калифорния университеті, Санта-Барбара|Санта-Барбара, Калифорния университетінің]] кампусында орналасқан Microsoft Research Station Q 2005 жылы құрылған. Оның серіктестері дәстүрлі бит-кубиттің кванттық аналогын құрудың теориялық және эксперименттік тәсілдерін зерттейді. Топты Майкл Фридман басқарады.
* Microsoft Research New England компаниясын 2008 жылы Массачусетс штатының Кембридж қаласында MIT кампусына жақын жерде Нью-Йорк пен Монреаль зертханаларын басқарған Дженнифер Чайес құрды. Зертхананы қазір Сюзан Дюмай басқарады. Зертхана кеңірек зерттеу қауымдастығымен ынтымақтасады және болашақ қолданбаларды әзірлеу үшін компьютерлік ғалымдар мен әлеуметтік ғалымдарды біріктіретін пәнаралық зерттеулерді жүргізеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Microsoft Research New England|work=[[Microsoft]]|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/lab/microsoft-research-new-england/}}&lt;/ref&gt;
* Microsoft Research New York City 2012 жылы 3 мамырда құрылды. Сюзан Дюмаис осы орынның, сондай-ақ Жаңа Англия мен Монреаль зертханаларының басқарушы директоры қызметін атқарады. Зертхана академиялық және басқа Microsoft Research зертханаларымен есептеу және мінез-құлық туралы әлеуметтік ғылымдар, есептеу экономикасы және болжау нарықтары, машиналық оқыту және ақпаратты іздеу салаларында ынтымақтасады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Microsoft Research New York|work=[[Microsoft]]|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/lab/microsoft-research-new-york/}}&lt;/ref&gt;
* Microsoft Research Montreal 2017 жылы Microsoft корпорациясы Maluuba -ны сатып алғаннан кейін құрылды. Сюзан Дюмайс осы орынның, сондай-ақ Нью-Англанд пен Нью-Йорк қаласындағы зертханалардың басқарушы директоры қызметін атқарады. Зертхана академиялық ортамен және басқа Microsoft Research зертханаларымен табиғи тілді өңдеу (әсіресе машинада оқуды түсіну), тереңдетіп оқыту және күшейту бойынша оқытуда ынтымақтасады.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Microsoft Research Montreal|work=[[Microsoft]]|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/lab/microsoft-research-montreal/}}&lt;/ref&gt;

== Бұрынғы ғылыми-зерттеу зертханалары ==

* Маунтин-Вьюде, Калифорнияда орналасқан Microsoft Research Silicon Valley&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://msrsvc.org/|title=Class of 18th September 2014|publisher=MSR Silicon Valley|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124081231/http://msrsvc.org/|accessdate=June 6, 2021|archivedate=2021-01-24}}&lt;/ref&gt; 2001 жылдың тамызында негізі қаланған және 2014 жылдың қыркүйегінде жабылған. Силикон алқабының зерттеулері [[Мәліметтерді үлестіре өңдеу|таратылған есептеулерге]] бағытталған және қауіпсіздік пен құпиялылық, хаттамалар, ақауларға төзімділік, ауқымды жүйелер, параллельдік, [[ЭЕМ архитектурасы|компьютер архитектурасы]], Интернет іздеу және қызметтері және соған байланысты теорияны қамтиды.

== Ынтымақтастық ==
Microsoft Research Барселона суперкомпьютер орталығындағы академиялық институттармен,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bscmsrc.eu/|title=BSC-Microsoft Research Centre - BSC-Microsoft Research Centre|accessdate=26 January 2017}}&lt;/ref&gt; INRIA,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.msr-inria.inria.fr/|title=Microsoft Research Inria Joint Centre|accessdate=26 January 2017|archiveurl=https://archive.today/20120629073928/http://www.msr-inria.inria.fr/|archivedate=29 June 2012}}&lt;/ref&gt; [[Карнеги Меллон Университеті|Карнеги Меллон университеті]], [[Массачусетс технологиялық институты]], Сан-Паулу зерттеу қоры (FAPESP), Microsoft әлеуметтік NUI зерттеу орталығымен көп жылдық бірлескен бірлескен зерттеулерге инвестициялайды. және басқалар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://research.microsoft.com/en-us/collaboration/institutes/default.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081214173917/http://research.microsoft.com/en-us/collaboration/institutes/default.aspx|archivedate=December 14, 2008|title=Academic Programs - Microsoft Research|accessdate=26 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-in/msidc/|title=Microsoft India Development Center - MSIDC|work=www.microsoft.com}}&lt;/ref&gt;

== Сондай-ақ қараңыз ==

* Microsoft сыйлығы
* Microsoft зерттеу карталары

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==

* {{Ресми сайт|https://www.microsoft.com/en-us/research}}
* [https://www.microsoft.com/en-us/research/blog/ The Microsoft Research Blog]
* [http://news.softpedia.com/cat/Microsoft/Developing-Projects/ Microsoft Developing Project] (news archive from Softpedia)
* [https://www.msra.cn/ Microsoft Research Asia] local Chinese website</text>
      <sha1>smlr871gqvgvfbox26q2r5ua9u7y41b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687733</id>
    <revision>
      <id>3608723</id>
      <parentid>3366547</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */ Санат</comment>
      <origin>3608723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29945" sha1="iwf32qj5x9vlea7czoan62utx9j46g0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =   монарх
 | Қазақша есімі        = Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд
 | Шынайы есімі         = {{lang-ar|سلمان بن عبد العزيز آل سعود}}
 | Суреті               = Salman 2017.jpg
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = Royal Standard of Kingdom of Saudi Arabia.svg
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = 7-[[Сауд Арабия мәліктерінің тізімі|Сауд Арабиясы мәлігі]]&lt;br /&gt;Екі киелі мешіт сақтаушысы
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = Emblem of Saudi Arabia.svg
 | Ту2                   = Royal Standard of Saudi Arabia.svg {{!}} border
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Басқарған кезеңі     = [[23 қаңтар]] [[2015 жыл|2015]] бастап
 | Ізашары              = [[Абдулла ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд]]
 | Ізбасары             = 
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = [[Мұхаммед ибн Салман әл-Сауд]]
 | Бірігіп басқарушы1   =
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     =  
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = 
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = Сауд Арабиясының премьер-министрі
 | Ту_2                 = Emblem of Saudi Arabia.svg
 | Ту2_2                = Royal Standard of the Crown Prince of Saudi Arabia.svg
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = [[23 қаңтар]] [[2015 жыл|2015]] бастап
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = [[Абдулла ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд]]
 | Ізбасары_2           = [[Мұхаммед ибн Салман әл-Сауд]]
 | Титулы_3             = [[Сауд Арабиясының тақ мұрагері]]
 | Ту_3                 = Emblem of Saudi Arabia.svg
 | Ту2_3                = Royal Standard of the Crown Prince of Saudi Arabia.svg
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = [[16 маусым]] [[2012 жыл|2012]]
 | Басқаруын аяқтады_3  = [[23 қаңтар]] [[2015 жыл|2015]]
 | Ізашары_3            = [[Найеф ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд]]
 | Ізбасары_3           = [[Мүкрин ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд]]&lt;br /&gt;[[Мұхаммед ибн Найеф әл-Сауд]]&lt;br /&gt;[[Мұхаммед ибн Салман әл-Сауд]]
 | Титулы_4             = Сауд Арабиясының Қорғаныс министрі
 | Ту_4                 = Emblem of Saudi Arabia.svg
 | Ту2_4                = Flag the Saudi Arabia Defense Minister.png
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 2011
 | Басқаруын аяқтады_4  = 2015
 | Ізашары_4            = [[Сұлтан ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд]]
 | Ізбасары_4           = [[Мұхаммед ибн Салман әл-Сауд]]
 | Титулы_5             = [[Эр-Рияд]] губернаторы
 | Ту_5                 = Emblem of Saudi Arabia.svg
 | Ту2_5                = Flag of Saudi Arabia.svg
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 1963
 | Басқаруын аяқтады_5  = 2011
 | Ізашары_5            = [[Бадыр ибн Сауд әл-Сауд]]
 | Ізбасары_5           = [[Саттам ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд]]
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = [[Ислам|ислам]] [[Сунниттер|суннит бағыты]]
 | Азаматтығы               = 
 | Туған күні         = 31.12.1935
 | Туған жері         = [[Эр-Рияд]], [[Сауд Арабиясы]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Сауд әулеті]]
 | Туған кездегі есімі      = 
 | Әкесі                = [[Әбд әл-Ғазиз ибн Әбдірахман әл-Сауд]]
 | Анасы                = Хасса бинт Ахмет ас-Сұдайри
 | Жұбайы               = Сұлтана ас-Сұдайри&lt;br /&gt;Фахда әл-Хислаян&lt;br /&gt;Сара ас-Сабии&lt;br /&gt;Мудаби ад-Дабиш&lt;br /&gt;Сұлтана әл-Халиди
 | Балалары             = '''ұлдары:''' Фахд, [[Сұлтан ибн Салман әл-Сауд|Сұлтан]], Ахмет, [[Әбд әл-Ғазиз ибн Салман әл-Сауд|Әбд әл-Ғазиз]], [[Фейсал ибн Салман әл-Сауд|Фейсал]], [[Мұхаммед ибн Салман әл-Сауд|Мұхаммед]], Сауд, [[Турки ибн Салман әл-Сауд|Турки]], [[Халид ибн Салман әл-Сауд|Халид]], Найеф, Бандар және Ракан&lt;br /&gt;'''қызы:'''[[Хасса бинт Салман әл-Сауд|Хасса]]
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = [[Сауд Арабиясының қарулы күштері]]
 | Атағы                = Сауд Арабиясының барлық қарулы күштерінің бас қолбасшысы
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = саясаткер
 | Мамандығы            = мемлекеттік қайраткер
 | Білімі               = Ханзадалар мектебі
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = توقيع الملك سلمان.png
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Salman of Saudi Arabia
}}
'''Салман ибн Әбд әл-Ғазиз ибн Әбдірахман әл-Сауд''' ({{lang-ar|سلمان بن عبد العزيز بن عبد الرحمن آل سعود}}; [[31 желтоқсан]] [[1935 жыл|1935]], [[Эр-Рияд]], [[Сауд Арабиясы]]) — [[Сауд Арабия мәліктерінің тізімі|Сауд Арабиясының мәлігі]], премьер-министр және Сауд Арабиясы қарулы күштерінің бас қолбасшысы. Ол 2015 жылы 23 қаңтарда өзінің қандас ағасы [[Абдулла ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Абдулла]] мәлік қайтыс болғаннан кейін мәлік және премьер-министр болды. Сауд әулетінің жиырмасыншы басшысы. [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясының]] негізін қалаушы [[Әбд әл-Ғазиз ибн Әбдірахман әл-Сауд|Әбд әл-Ғазиз]] мәліктің [[Хасса бинт Ахмет әл-Сұдайри|Хасса әл-Сұдайриден]] туған 25-ұлы және Сұдайри жетіліктің алтыншысы. Таққа отырғанға дейін 2011-2015 жылдары Қорғаныс министрі және 1963-2017 жылдары [[Эр-Рияд]] губернаторы болды&lt;ref&gt;{{cite news|last=al Baker|first=Basheer|title=Prince Salman Seeks Balance in Saudi Transitional Period|url=http://english.al-akhbar.com/content/prince-salman-seeks-balance-saudi-transitional-period|accessdate=2012-04-23|work=Al Akhbar|date=2011-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104023721/http://english.al-akhbar.com/content/prince-salman-seeks-balance-saudi-transitional-period|archivedate=2012-01-04}}&lt;/ref&gt;.

Ол Әбд әл-Ғазиз мәліктің тірі ұлдарының ең үлкені және әлемдегі ең кәрі монарх.

== Өмірбаяны ==
=== Алғашқы жылдары ===
Ол 1935 жылы 31 желтоқсанда Эр-Риядта (Сауд Арабиясы) дүниеге келді, Хасса бинт Ахмет ас-Сұдайриден Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд мәліктің 25-ұлы болды. Ол алты ағайындымен бірге «Сұдайри жетілігі» деп аталатын топты құрады.

Оның алты аға-бауыры мен төрт әпкесі болды. Оның аға-бауырлары: Фахд мәлік (1921-2005), Сұлтан ханзада (1930-2011), Әбдірахман ханзада (1931-2017), Найеф ханзада (1933-2012), Турки ханзада (1934-2016) және Ахмет ханзада (1942 жылы туған), әпкелері: Лулуба (2008 ж. қай.), Латифа, Әл-Жаухара (2019 ж. қай.) және Жабахир (2015 ж. қай.).

Ол Мурабба сарайында тәрбиеленген. Бастапқы білімді Әбд әл-Ғазиз мәлік балалары үшін ашқан Эр-Риядтағы Ханзадалар мектебінде алды. Дін мен қазіргі ғылымды оқыды.

18 жасқа толғанда, әкесі оны 1953 жылы наурызда өзінің өкілі және Эр-Рияд аймағының губернаторы етіп тағайындады.

Кейінірек, 1955 жылы сәуірде Сауд мәлік оны министр дәрежесімен Эр-Рияд губернаторы етіп тағайындады. 1960 жылы желтоқсанда бұл қызметтен кетті.

1956 жылы Ұлыбритания, Франция және Израилдің Мысырға қарсы бірлескен басқыншылық (Суэц дағдарысы) кезінде Мысыр әскеріне ерікті ретінде кірді.

=== Білімі ===
Бастауыш білімін Эр-Риядтағы Ханзадалар мектебінде алып, дін мен заманауи ғылымды оқыды. 10 жасында меккелік [[Әл-Харам мешіті|әл-Харам мешітінің]] имамы әрі уағызшысы Абдулла Хаяттың жетекшілігімен [[Құран|Құран Кәрімді]] жатқа білген. Бала кезінен ғылымға қызығушылық танытты. Кейін көптеген құрметті дәрежелермен және беделді халықаралық сыйлықтармен марапатталды, соның ішінде:
* [[Медине Ислам университеті|Ислам университетінің]] құрметті докторы ([[Медине]], Сауд Арабиясы).
* [[Умм әл-Құра университеті|Умм әл-Қура университетінің]] құрметті докторы ([[Мекке]], Сауд Арабиясы).
* Ұлттық ислам университетінің құрметті докторы ([[Дели]], [[Үндістан]]). Бұл құрметті дәреже әлемдік аренадағы көрнекті мемлекет қайраткері ретіндегі қайырымдылық қызметі мен білім саласына қолдау көрсеткені үшін берілді.
* «Васеда» университетінің заң ғылымдарының құрметті докторы ([[Жапония]]).
* Берлин-Бранденбург технологиялық және гуманитарлық ғылымдар академиясының «Кент» медалі ([[Германия]]).
* Халықаралық Ислам университетінің саяси ғылымдарының құрметті докторы ([[Малайзия]]).
* Ресей СІМ ММХҚИ құрметті докторы.

=== Эр-Рияд губернаторы ===
1963 жылы ақпанда Эр-Рияд аймағының губернаторы болып тағайындалды. Бұл лауазымда 1963 жылдан 2011 жылға дейін 48 жыл қызмет етті. Губернатор ретінде Эр-Риядты орта қаладан ірі мегаполиске айналдыруға зор үлес қосты, елге туристер мен инвестиция тартуға атсалысты. Батыспен геосаяси және экономикалық қарым-қатынасты сақтады.

Губернаторлығы кезінде оның кеңесшілері [[Сауд Патша Университеті|Сауд Патша университетінен]] алынған жас, жоғары білікті технократтар болды. Өзі туып-өскен Эр-Риядтағы сарайынан аймақ губернаторы ретінде Эр-Риядты басқарды.

Ол осы лауазымды елу жылдан астам басқарды, Эр-Риядты орташа есеппен 200 мың адам тұратын қаладан 5 миллионнан астам халқы бар әлемдегі ең жылдам дамып келе жатқан астаналардың біріне айналдыруды тамаша басқарды.

Бұл кезең әдетте кез келген даму үдерісінде туындайтын күрделі қиындықтармен қатар жүрді. Дегенмен, ол өзінің жоғары қабілетін ынтасы мен табысқа жету арқылы көрсетті. Эр-Рияд қазір өңірдегі ең бай қала әрі аймақтық сауда және көлік орталығына айналды. Оның тұсында Эр-Рияд ірі инфрақұрылымдық даму жобаларының – заманауи жылдам күрежолдарының, мектептердің, ауруханалардың, университеттердің, мұражайлардың, спорт алаңдары мен стадиондардың іске асырылуының куәсі болды.

=== Өзге лауазымдары ===
Эр-Рияд губернаторы лауазымымен қатар Сауд Арабиясында да бірқатар маңызды қызметтерді атқарды, олардың ішіндегі ең маңыздылары:
* Эр-Риядты дамыту жөніндегі жоғары комиссияның төрағасы.
* Дирияны дамыту жөніндегі жоғары атқару комитетінің төрағасы.
* Фахд мәлік атындағы ұлттық кітапхананың қамқоршылық кеңесі төрағасы.
* Әбд әл-Ғазиз мәлік үйінің директорлар кеңесі төрағасы.
* Әбд әл-Ғазиз мәлік Ислам ұйымының бас хатшысы.
* Салман мәлік атындағы Қоғамдық орталықтың құрметті төрағасы.
* Жеке Сұлтан ханзада университеті және Салман ханзада ғылыми шұратындағы Эр-Рияд ғылыми қайырымдылық ұйымының директорлар кеңесі төрағасы.
* Эр-Риядтағы науқастардың достары комитеті директорлар кеңесінің құрметті президенті.
* Әбд әл-Ғазиз ибн Баз атындағы қайырымдылық ұйымының қамқоршылық кеңесі құрметті президенті.
* Салман ханзада баспанамен қамтамасыз ету қайырымдылық қоғамының директорлар кеңесі төрағасы.
* Эр-Риядтағы жетім балаларға қамқорлық көрсететін қайырымдылық қоғамының директорлар кеңесі төрағасы.

=== Оның басшылығымен шетелде өз қызметін жүзеге асырған қоғамдар мен комитеттер ===
* 1956 жылы мысырлық Суэц қаласында Израиль, Ұлыбритания және Францияның үшжақты агрессиясы кезінде зардап шеккендердің пайдасына қайырымдылық жинау комитетінің төрағасы.
* 1956 жылы Алжир зардап шеккендеріне қайырымдылық жинау жөніндегі бас комитеттің төрағасы.
* 1976 жылы Иорданияда қаза тапқандардың отбасыларына көмек көрсету жөніндегі халықтық комитеттің төрағасы.
* Палестина халқына көмек көрсету халықтық комитетінің төрағасы.
* 1973 жылғы Пәкістандағы зардап шеккендерге көмек көрсету жөніндегі халық комитетінің төрағасы.
* 1973 жылы Израильге қарсы соғыста Мысырға экономикалық және әскери қолдау көрсету халық комитетінің төрағасы.
* 1973 жылы Израильге қарсы соғыста Сирияға экономикалық және әскери қолдау көрсету халық комитетінің төрағасы.
* 1988 жылы Судандағы су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсету жөніндегі жергілікті комитеттің төрағасы.
* 1990 жылы Ирактың Кувейтке басып кіруінен кейін кувейттік босқындарға көмектесу жөніндегі жергілікті комитеттің төрағасы.
* 1991 жылы Бангладештегі су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін қайырымдылық жинайтын комитет төрағасы.
* 1992 жылы Босния және Герцеговинадағы мұсылмандарға көмек көрсету үшін қор жинау жоғары комитетінің төрағасы.
* 1985 жылдан 1992 жылға дейін араб, Еуропа елдері мен АҚШ-та өткен «Патшалық: кеше және бүгін» көрмесінің төрағасы.
* 2000 жылы Палестина интифадасын қолдау үшін қаржы жинау жоғары комитетінің төрағасы.

=== Қорғаныс министрі ===
2011 жылдың қарашасында қорғаныс министрі болып тағайындалды. Ол бұл қызметте қайтыс болған ағасы мұрагер ханзада Сұлтанның орнына келді&lt;ref&gt;{{cite news|title=Saudi Arabia names Prince Salman as new defence minister|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15607814|access-date=2012-05-26|work=BBC News|date=2011-11-05|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308051038/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15607814}}&lt;/ref&gt;, ал ханзада Саттам Эр-Рияд губернаторы болып тағайындалды. Ұлттық қауіпсіздік кеңесіне де кірді&lt;ref&gt;{{cite news|title=The Allegiance Council|url=http://www.thefreelibrary.com/The+Allegiance+Council.-a0272373988|access-date=2013-03-16|work=APS Diplomat News Service|date=2011-10-27|archive-date=2013-04-11|archive-url=https://archive.today/20130411223309/http://www.thefreelibrary.com/The+Allegiance+Council.-a0272373988}}&lt;/ref&gt;. 2012 жылдың сәуір айында Құрама Штаттар мен Ұлыбританияда болып, АҚШ президенті [[Барак Обама|Барак Обамамен]] және Ұлыбритания премьер-министрі [[Дэвид Кэмерон|Дэвид Кэмеронмен]] кездесті&lt;ref&gt;{{cite news|title=Saudi Prince dead, Salman likely successor|url=http://www.tradearabia.com/news/LAW_219067.html|access-date=2012-06-17|work=Trade Arabia|date=2012-06-16|archive-date=2012-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120619191540/http://www.tradearabia.com/news/LAW_219067.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = | тақырыбы = Al Saud move with speed to reconfigure top team after Nayef's death |шынайы атауы = | сілтеме = http://www.gsn-online.com/sites/default/files/GSN%20926.pdf | тілі = en| жауапты =| баспа авторы = | басылым = Gulf States Newsletter| түрі = journal| орны = | баспасы = | жыл = 2012| томы = 36| нөмірі = 926| беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Leon Panetta with Prince Salman bin Abd al-Aziz Al Saud at the Pentagon April 2012.jpg|thumb|right|250px|Ханзада Салман АҚШ қорғаныс министрі Леон Панеттамен Пентагонда, 2012 жыл сәуір]]
Al Akhbar газеті бұл лауазымға тағайындалуына оның бітімгершілік және дипломатиялық қабілеттері, орта таптан шығуы (бұл оған мәліктік отбасындағы әкелер мен ұлдар арасында делдалдық жасауға мүмкіндік берді), сондай-ақ араб әлеміндегі және халықаралық саладағы (губернаторы қызметін атқарғанда орнады) кең байланыстарының арқасында болғандығы деп мәлімдеді.

Ағасы мұрагер ханзада [[Найеф ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Найеф]] қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай 2012 жылдың маусымында Сауд Арабиясының тақ мұрагері&lt;ref&gt;{{cite news|last=Patrick|first=Neil|title=Saudi Arabia: Crown Prince's death raises succession questions|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18494785|access-date=2012-06-17|work=BBC|date=2012-06-17|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308004109/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18494785}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{мақала | авторы = Roberts, David| тақырыбы = Saudi Succession after the Death of Crown Prince Nayef |шынайы атауы = | сілтеме = http://www.rusi.org/go.php?structureID=commentary&amp;ref=C4FE08BAF7F8BE#.UWhk8bVSjm4| тілі = en| жауапты =| баспа авторы = | басылым = RUSI Analysis| түрі = journal| орны = | баспасы = | жыл = 2012| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалды. «Рейтер» агенттігі оның тағайындалуын Абдолла мәліктің сақтықпен жүргізген реформаларының жалғаса беретіндігінің белгісі деп санады&lt;ref&gt;{{cite news|last=McDowall|first=Angus|title=Saudi appoints Prince Salman as crown prince|url=http://uk.reuters.com/article/2012/06/18/uk-saudi-crownprince-appointment-idUKBRE85H15K20120618|access-date=2012-06-18|work=Reuters|date=2012-06-18|archive-date=2015-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004173904/http://uk.reuters.com/article/2012/06/18/uk-saudi-crownprince-appointment-idUKBRE85H15K20120618}}&lt;/ref&gt;. Сауд Арабиясының реформаторлары ханзада Салманның мәліктік отбасының басқа мүшелеріне қарағанда оппозиция өкілдеріне дипломатиялық көзқараспен қарайтынын айтты, бірақ оны саяси реформатор деп санауға болмайды&lt;ref&gt;{{cite news|last=Allam|first=Abeer|title=Saudi Arabia: In a restless realm|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/59c7492e-e07b-11e1-9335-00144feab49a.html#axzz24gOc6N1u|access-date=2012-08-26|work=Financial Times|date=2012-08-26|archive-date=2012-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120913230532/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/59c7492e-e07b-11e1-9335-00144feab49a.html#axzz24gOc6N1u}}&lt;/ref&gt;. Олар сондай-ақ [[Абдулла ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Абдулла]] мәлік сияқты Салманның да саяси өзгерістерге емес, ең алдымен экономикалық жағдайды жақсартуға көңіл бөлетінін айтты.

=== Мәлік әрі Екі киелі мешіт сақтаушысы ===
Сауд Арабиясының тақ мұрагері бола отырып, 2015 жылдың 23 қаңтарында қандас ағасы [[Абдулла ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Абдулла]] мәлік қайтыс болғаннан кейін бірден Сауд Арабиясының мәлігі һәм Екі киелі мешіт сақтаушысы болды. Сонымен бірге оның басқа қандас інісі [[Мүкрин ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Мүкрин]] тақ мұрагері және премьер-министрдің орынбасары болды. Салманның інісі — [[Мұхаммед ибн Найеф әл-Сауд|Мұхаммед ибн Найеф]] тақ мұрагерінің орынбасары және Сауд Арабиясы тағының мұрагері желісінде екінші болып тағайындалды.

Билік басына келгенін тойлау үшін ол мемлекеттік қызметкерлерге, зейнеткерлер мен студенттерге екі айлық өтемақы төлеуге, 500 мың азаматтық тұтқынға және 133 мың долларға дейін жететін айыппұлдарға кешірім беруге бұйрық берді. Сондай-ақ, шетелдік тұтқындарды елден шығару, одан кейін мемлекетке кіруге тыйым салу туралы үкімдердің күші жойылып, халықты электр қуатымен және ауыз сумен қамтамасыз ететін жаңа нысандардың құрылысына 20 миллиард доллар бөлінді. Сондай-ақ Сауд Арабиясы Суперлигасының футбол клубтарына, әдеби клубтарға, қайырымдылық қорлары мен кәсіподақтарға да қаржылай көмек көрсетілді.

Оның билігінің басталуы елдегі қылмыскерлерді өлім жазасына кесу санының күрт өсуімен сипатталды: 2015 жылдың 26 қаңтарынан 16 маусымына дейін 90 сотталған (салыстыру үшін, алдыңғы мәлік кезінде бүкіл 2014 жылы 87 өлім үкімі орындалды) өлім жазасына кесілді. 2016 жылдың басында шииттер жетекшісі Нимр ан-Нимрдің өлім жазасына кесілуі Иран мен Сауд Арабиясы арасындағы қарым-қатынастың бұзылуына әкелді. Жаңа мәлік тұсында оппозиционерлерге қарсы жәбірлер жалғасты. Мысалы, 2015 жылы апелляциялық сот Абдулла мәліктің Әли Мұхаммад әл-Нимрді 2012 жылғы шерулерге қатысқаны үшін үкімін күшінде қалдырды. Тіпті мәліктің туыстары да өлім жазасынан құтылмады. Мәселен, 2016 жылы ханзадалардың бірі осыдан үш жыл бұрын төбелесіп, адам өлтіргені үшін өлім жазасына кесілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Сауд Арабиясы билеушілері]]
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>iwf32qj5x9vlea7czoan62utx9j46g0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстандағы президент сайлауы (2022)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687927</id>
    <revision>
      <id>3608901</id>
      <parentid>3578667</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T10:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31235-21</username>
        <id>181689</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42498" sha1="2zs7m20j05w8vaxfp740jairvv05fb0" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Қазақстандағы президент сайлауы (2019)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2019
 | ел = Қазақстан 
 | келесі сайлау = Қазақстандағы президент сайлауы (2029)
 | келесі сайлау жылы = 2029
 | сайлау атауы = Қазақстан Республикасының кезектен тыс президент сайлауы
 | сайлау күні = [[2022 жыл]], [[20 қараша]]
 | түрі = [[Қазақстандағы сайлау жүйесі|Президент сайлауы]]

 | жалпы кандидат = 6
 | кезең = 
 | жарамды = 7,940,477
 | жарамсыз = 359,569
 | халық = 
 | тіркелген =  11,953,465
 | сайлаушылар = 8,300,046
 | қатысқандар = 69.44
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 77.54
 | босжәнежарамсыз = 57 500
 | қатысқандар2 = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2 = 
 | жарамды2 = 
 | босжәнежарамсыз2 = 
 | бос2 = 
 | жарамсыз2 =
 | қосымша2 =

 | түс1 = #55B49F
 | сурет1 = Касым-Жомарт Токаев (28-09-2021) (cropped).jpg
 | кандидат1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | дауыс1 = 6456392
 | пайыз1 = 81.31
 | науқан = [[21 қазан]] — [[19 қараша]] [[2022 жыл|2022]]
 | дебат = [[11 қараша]] [[2022 жыл|2022]]
 | жыныс1 = ер
 | партия1 = [[Партиясыз]]
 | коалиция1 = [[Халықтық коалиция (Қазақстан)|Халықтық коалиция]]
 | партия1 коалиция1 = [[Аманат (партия)|Аманат]]
 | партия2 коалиция1 = [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]
 | партия3 коалиция1 = [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]]
 | партия4 коалиция1 = «Ардагерлер ұйымы» РҚБ
 | партия5 коалиция1 = «Qazaqstan Team» РҚБ
 | партия6 коалиция1 = «Қазақстан мәслихаттары депутаттарының бірлестігі» РҚБ
 | партия7 коалиция1 = «Генералдар кеңесі» РҚБ&lt;br&gt;«Қазақстандық спортшылар одағы» РҚБ

 | түс2 = #0A5B2D
 | сурет2 = Jiguli Dairabaev (2023-04-04 cropped).jpg
 | кандидат2 = [[Жигули Пархима|Жигули Пархима]]
 | жыныс2 = ер
 | партия2 = [[Ауыл (партия)|NSDAP]]
 | дауыс2 = 271641
 | пайыз2 = 3.42

 | сурет3 = Каракат Абден (2023-02-24) (1).jpg
 | түс3 = #AE1622
 | кандидат3 = [[Қарақат Жақсылыққызы Әбден|Қарақат Әбден]]
 | жыныс3 = әйел
 | партия3 = «[[Кәсіби әлеуметтік қызметкерлердің ұлттық альянсы]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» РҚБ
 | дауыс3 = 206206
 | пайыз3 = 2.60

 | түс4 = #7D5D9C
 | жыныс4 = ер
 | сурет4 =
 | кандидат4 = [[Мейрам Зекешұлы Қажыкен|Мейрам Қажыкен]]
 | дауыс4 = 200907
 | пайыз4 = 2.53
 | партия4 = «[[Аманат кәсіподақтар достастығы|„Аманат“ кәсіподақтар достастығы]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» РКҰ

 | сурет5 = Nurlan Auesbaev.png
 | түс5 = #28176F
 | кандидат5 = [[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев|Нұрлан Әуесбаев]]
 | жыныс5 = ер
 | партия5 = [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]
 | дауыс5 = 176116
 | пайыз5 = 2.22

 | түс6 = #F89B4D
 | сурет6 = Saltanat Tursynbekova (2023-09-26, cropped).jpg
 | кандидат6 = [[Салтанат Пархатқызы Тұрсынбекова|Салтанат Тұрсынбекова]]
 | партия6 = «[[Қазақ аналары — дәстүрге жол]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» РҚБ
 | жыныс6 = әйел
 | дауыс6 = 168731
 | пайыз6 = 2.12

 | сурет7 = 
 | түс7 = black
 | кандидат7 = 
 | жыныс7 = ер
 | партия7 = [[Бәріне қарсымын]]
 | дауыс7 = 460484
 | пайыз7 = 5.80

 | соңы = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республикасының президенті]]
 | ізашар партия = [[Аманат (партия)|Аманат]]
 | ізашар = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | ізбасар = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | ізбасар партия = [[Аманат (партия)|Аманат]]
 | қарта = 2022 Kazakh Presidential Election Results Map - Vote Share.svg
 | қарта атауы = Облыс бойынша сайлау нәтижесі
 
 | төменгі тақырып = Сайлаудың ресми [[логотип]]і
 | мазмұн = [[Сурет:Logo Qazaq PS2022.svg|200px|сүрмесіз|ортаға]]
 }}
'''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кезектен тыс [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] сайлауы''' 2022 жылдың 20 қарашасында өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-prezident-saylauyi-otetn-kund-belgled-343167/|title=Тоқаев президент сайлауы өтетін күнді белгіледі|author=Дина Шарипханова|publisher=[[Tengrinews.kz]]|date=21 қыркүйек 2022|accessdate=}}&lt;/ref&gt; Бұл Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері өткізілген жетінші президенттік сайлау және 1999 жылдан бері қатарынан алтыншы кезектен тыс сайлау болмақ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/toqaev-qazaqstan-halqyna-uendew-zhasady/|title=Тоқаев Қазақстан халқына үндеу жасады|author=Айнура Дарибаева|publisher=kaz.orda.kz|date=21 қыркүйек 2022|accessdate=}}&lt;/ref&gt;.

[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 2022 жылдың 1 қыркүйегінде Қазақстан халқына жолдауында президенттік мерзімнің ең көп санын екіден бір мерзімге дейін қысқартуды және президенттік мерзімін бес жылдан жеті жылға дейін ұлғайтуды ұсынды&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.zakon.kz/6023618-tokaev-predlozhil-provesti-vneocherednye-vybory-prezidenta.html|title=Внеочередные выборы президента пройдут в Казахстане осенью|author=Динара Халдарова|publisher=zakon.kz|date=9 қыркүйек 2022|accessdate=9 қыркүйек 2022}}&lt;/ref&gt;.

Сайлау нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 81,31&amp;nbsp;% дауыс жинап, қайта сайланды. Оның ұлықтау рәсімі [[26 қараша]] күні өтті.

== Үміткерлері ==
[[File:2022 жылғы Қазақстан президентін сайлауда қолданылған дауыс беру парағы.jpg|thumb|2022 жылғы Қазақстан президентін сайлауда қолданылған дауыс беру парағы]]

[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] екі мерзімге жұмыс істеу жоспары туралы айтып берді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20220911/kezekten-tys-prezident-saylauy-qalay-otedi-27479714.html|title=Кезектен тыс президент сайлауы қалай өтеді|publisher=sputnik.kz|date=11 қыркүйек 2022|accessdate=}}&lt;/ref&gt;. Бұл оның 2024 жылғы сайлауға қатысатынын білдіреді&lt;ref name=&quot;Сайлау-2024&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ia-centr.ru/experts/vyacheslav-shchekunskikh/vybory-2024-v-kazakhstane-budut-napryazhennymi/|title=Выборы-2024 в Казахстане будут напряжёнными|accessdate=24 маусым 2022|archivedate=28 наурыз 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220328225430/https://ia-centr.ru/experts/vyacheslav-shchekunskikh/vybory-2024-v-kazakhstane-budut-napryazhennymi/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

26 қыркүйек күні «[[Yntymaq]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» тіркелмеген партиясы өзінің басшысы [[Мейрам Зекешұлы Қажыкен]]ді сайлау үміткері ретінде ұсынды.&lt;ref&gt;Қайсар Алмас [https://vlast.kz/novosti/51815-glava-iniciativnoj-gruppy-partii-yntymaq-mejram-kazyken-gotov-ucastvovat-v-prezidentskih-vyborah.html Глава инициативной группы партии Yntymaq Мейрам Кажыкен готов участвовать в президентских выборах] vlast.kz. 26.9.2022.&lt;/ref&gt; Ол ОСК-нде күні тіркелді.&lt;ref&gt;[https://www.election.gov.kz/eng/news/acts/index.php?ID=7650 &quot;On the registration of Meiram Kazhyken as a candidate for the President of the Republic of Kazakhstan at the early elections of the President of the Republic of Kazakhstan scheduled for November 20, 2022&quot;] election.gov.kz. 15.10.2022&lt;/ref&gt;

30 қыркүйек күні [[Ауыл (партия)|«Ауыл» Халықтық-демократиялық патриоттық партиясы]]ның XX кезектен тыс жиналысы өтті. Оның нәтижесінде партия атынан сайлауға қатысатын үміткер [[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев|Жигули Дайрабаев]] таңдалды.&lt;ref&gt;[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/jiguli-dayrabaev-stal-pervyim-kandidatom-v-prezidentyi-479188/ Жигули Дайрабаев стал первым кандидатом в президенты] (орысша) tengrinews.kz. 30.09.2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rus.azattyq.org/a/32059158.html Партия «Ауыл» выдвинула кандидата в президенты. Им стал Жигули Дайрабаев] (орысша) [[Азаттық радиосы]]. 30.09.2022.&lt;/ref&gt;

1 қазан күні [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы]] XIX кезектен тыс жиналысын өткізіп, 2007 жылдан бері тұңғыш рет президент сайлауына үміткер таңдады. Бұл үміткер — [[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев]].&lt;ref&gt;[https://stan.kz/nyrlan-auesbaev-prezidenttikke-kandidat-boldi-371237/ Нұрлан Әуесбаев президенттікке кандидаттыққа ұсынылды] stan.kz. 1 қазан 2022&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://orda.kz/pervyj-kandidat/?utm_source=google.com&amp;utm_medium=organic&amp;utm_campaign=google.com&amp;utm_referrer=google.com Первый кандидат в президенты Казахстана — Жигули Дайрабаев] (орысша) orda.kz. 1 қазан 2022.&lt;/ref&gt;

19 қазан күні [[Қарақат Жақсылыққызы Әбден]] «[[Кәсіби әлеуметтік қызметкерлердің ұлттық альянсы]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» атты Республикалық қоғамдық бірлестік атынан президент сайлауға үміткер болып тіркелді.&lt;ref&gt;[https://tengrinews.kz/news/karakat-abden-zaregistrirovana-kandidatom-v-prezidentyi-480847/ Каракат Абден зарегистрирована кандидатом в президенты] tengrinews.kz. 9.10.2022&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rus.azattyq.org/a/karakat-abden-poluchila-registratsiyu-kandidata-v-prezidenty/32091676.html «Ты – казашка. Гордись!» Каракат Абден получила регистрацию кандидата в президенты] [[Азаттық радиосы]] 9.10.2022&lt;/ref&gt;

Келесі күні 20 ақпанда, «[[Қазақ аналары – дәстүрге жол]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» республикалық қоғамдық бірлестігі ұсынған [[Салтанат Пархатқызы Тұрсынбекова]]&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/saltanat-tursyinbekova-prezidenttkke-kandidat-retnde-trkeld-344280/ Салтанат Тұрсынбекова президенттікке кандидат ретінде тіркелді] tengrinews.kz. 20.10.2022&lt;/ref&gt; президентікке үміткер болып тіркелді.&lt;ref&gt;[https://sputnik.kz/20221020/ortalyq-saylau-komissiyasy-saltanat-tursynbekovany-prezidenttikke-kandidat-retinde-tirkedi-28644008.html Салтанат Тұрсынбекова президенттікке кандидат ретінде тіркелді] sputnik.kz. 20.10.2022&lt;/ref&gt;

== Бағалау ==
2022 жылдың басында [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|Қазақстандағы жаппай наразылық]] — 2024 жылдың саяси циклына, атап айтқанда президенттік сайлауға дайындықтың басы болып табылады деген пікір айтылды&lt;ref name=&quot;Сайлау-2024&quot;/&gt;. 2024 жылғы дауыс беру 2019 жылы Нұрсұлтан Назарбаевтың кетуімен басталған биліктің ауысуының бір бөлігі болуы тиіс. Сарапшылардың пайымдауынша, қоғамдағы қарсылық көңіл-күйінің өсуі аясында бірнеше үкімет кландары арасында күрес орын алуы мүмкін.

Сонымен қатар, кезектен тыс президенттік сайлауда сұрақтар туындады. Ұлттық экономика министрі Әлібек Қуантыров Қазақстанда кезектен тыс президенттік сайлауды өткізуге арналған бюджет жеткілікті екенін айтты. Президенттің бастамаларына арнайы бөлінген қаражат бар&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://bizmedia.kz/2022/09/03/kuantyrov-rk-est-dengi-na-dosrochnye-vybory/|title=Куантыров: У Казахстана есть деньги на досрочные выборы|publisher=bizmedia.kz|date=3 қыркүйек 2022|accessdate=3 қыркүйек 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Үгіт-насихат науқаны ==
Үгіт-насихат науқаны ресми түрде 2022 жылдың 21 қазанында сағат 18:00-де басталды.&lt;ref&gt;[https://nege.kz/news/el/prezident_sailaui_ugitnasihat_naukani_bastaldi_20221021205829 Президент сайлауы: Үгіт-насихат науқаны басталды!] n-news. 21.10.2022&lt;/ref&gt;

=== Қасым-Жомарт Тоқаев ===
[[File:Tokayev_poster_2022.jpg|солға|нобай|299x299 нүкте|Тоқаевтың сайлауалды тұғырнамасын насихаттайтын плакат, [[Астана]], 2 қараша 2022]]
[[File:Tokayev_bus_stop.jpg|солға|нобай|Тоқаевтың сайлауалды үгіті бар автобус тұрағы, [[Астана]], 31 қараша 2022]]

[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] 2022 жылғы 1 қыркүйекте халыққа Жолдауында қайта сайлауға түсетінін жариялады.

Тоқаев [[Халықтық коалиция (Қазақстан)|Халықтық коалиция]]ға кандидат болғаннан кейін ол «жақын болашақта» өзінің сайлауалды тұғырнамасының жариялануы туралы мәлімдеді. Өзінің жоспарында ол елді жан-жақты трансформациялау, азаматтардың әл-ауқатын арттыру жөніндегі шаралар, мемлекет, өңірлік және жаһандық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және көп бағытты сыртқы саясат сияқты мақсаттарын айтып кеткен.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-jakyin-arada-saylaualdyi-tugyirnamasyin-usyinatyinyin-343757/|title=Тоқаев жақын арада сайлауалды тұғырнамасын ұсынатынын жариялады|publisher=tengrinews.kz|date=6 қазан 2022|accessdate=26 қазан 2022}}&lt;/ref&gt;

Тоқаевтың сайлауалды бағдарламасы 2022 жылғы 28 қазанда оның сайлауалды веб-сайты іске қосылғаннан кейін жарияланды, ол үш блоктан тұратын: «Әділетті мемлекет, Әділетті экономика, Әділетті қоғам». Бұл сөз тіркесі кейінірек оның сайлауалды үгітінің &quot;ұраны&quot; болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://toqaev2022.kz/kk/programs|title=Тоқаев сайлауалды сайтының бағдарламасы|publisher=toqaev2022.kz}}&lt;/ref&gt;

Тоқаев сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді «Әділетті Қазақстанды» құрудың «негізгі шарты» деп атап, азаматтарға бағытталған әлеуметтік инвестициялар «экономикалық өсудің негізі» болатынын атап өтті, ол қолжетімді және сапалы білім беруге, денсаулық сақтау саласын жақсартуға, ұлттық егемендікті нығайту, жастардың мемлекеттік басқаруға қатысуы үшін көбірек мүмкіндіктер ашу және қоршаған ортаны қорғауға уәде берді.

Тоқаевтың сайлауалды үгіт-насихат жұмыстары 28 қазанда [[Абай облысы]]на барған сапарынан басталды, сол жерде ол және оның сайлауалды штабының өкілдері ақсақалдармен, зиялы қауыммен, колледж студенттерімен және жұмысшылармен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://toqaev2022.kz/kk/programs|title=Тоқаевтың сайлауалды штабы: өңірлердегі кездесулер Абай облысынан басталды|publisher=kaz.elorda.info.kz|date=28 қазан 2022|accessdate=10 қараша 2022}}&lt;/ref&gt;

=== Мейрам Қажыкен ===

2022 жылдың 21 қазанында сайлауалды штабының ашылуында «Ынтымақ» төрағасы және «[[Аманат кәсіподақтар достастығы]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» партиясы атынан шыққан үміткер [[Мейрам Зекешұлы Қажыкен]] өзінің сайлауалды бағдарламасының негізгі бағыттарын ашты, оның осы сөзінде азаматтық қоғамның дамуы мен әлеуметтік серіктестік аталған.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://azattyq-ruhy.kz/news/45707-umitker-meiram-kazhykennin-sailaualdy-shtaby-oz-zhumysyn-bastady|title=Үміткер Мейрам Қажыкеннің сайлауалды штабы өз жұмысын бастады|publisher=Azattyq-ruhy.kz|date=21 қараша 2022|accessdate=27 қараша 2022}}&lt;/ref&gt;

Оның «Игілік түбірі – ынтымақ» деп аталған бағдарламасы барлық [[Қазақтар|қазақстандық этностардың]] мәдени бірігуге, жоғары сапалы білімге кеңірек қол жеткізуге, азаматтық қоғамға көбірек шешім қабылдау функциялары бар мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыруға, сот жүйесінің тәуелсіздігін және елдің қорғанысын арттыруға, тәуелсіз кәсіподақтарды нығайтуға, денсаулық сақтау және әлеуметтік салада әлеуметтік саясатты жүргізуге, еңбек жағдайлары мен жалақының өсуімен бірге қорғанысты дамытуға, [[экономика]]лық саладағы модернизация жүргізуге, сыртқы екіжақты келісімді арттыруға және экономикалық пен саяси егемендікті нығайтуға шақырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://mssi.kz/kk/2022/10/24/%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b7%d0%b8%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d1%82%d1%82%d1%96%d0%ba%d0%ba%d0%b5-%d0%ba%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b8%d0%b4%d0%b0%d1%82-%d0%bc-%d2%9b%d0%b0%d0%b6%d1%8b%d0%ba%d0%b5%d0%bd%d0%bd%d1%96/|title=ПРЕЗИДЕНТТІККЕ КАНДИДАТ М.ҚАЖЫКЕННІҢ САЙЛАУАЛДЫ БАҒДАРЛАМАСЫ «Игілік түбірі – ынтымақ»|publisher=mssi.kz|date=24 қазан 2022|accessdate=7 қараша 2022}}&lt;/ref&gt;

=== Жигули Дайрабаев ===
 
[[Сурет:Dairabaev in Western Kazakhstan Region.png|thumb|Жигули Дайрабаев [[Батыс Қазақстан]]да, 18 қараша 2022]]

[[Ауыл (партия)|«Ауыл» Халықтық-демократиялық партиясы]] атынан шыққан президенттікке кандидат [[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев|Жигули Дайрабаев]]тың сайлауалды бағдарламасында «дала демократиясы», жоғары рухани-адамгершілік мәдениет, қуатты аграрлық сектор және қуатты өңірлер қағидаттары қамтылып, ауылдық елді-мекендерде инфрақұрылымды одан әрі дамытуды жақтады. Қазақстан «аграрлық державаға» айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/sayasat/item/570391-zh-dajrabaev-yzylorda-oblysyna-bardy|title=Ж.ДАЙРАБАЕВ ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНА БАРДЫ|author=24.kz|date=27.10.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

23 қазанда Дайрабаев [[Астана]]дағы «Шапағат» коммуналдық базарына алғашқы үгіт-насихат жұмыстарына барды, онда ол өзінің сайлауалды тұғырнамасын таныстырған сатушылармен және сатып алушылармен кездесіп, Қазақстандағы азық-түлік бағасының өсуі мәселесін көтерді.

Сайлауалды штабының жетекшісі, [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|2019 жылғы президент]]тікке бұрынғы кандидат [[Төлеутай Сатайұлы Рақымбеков|Төлеутай Рақымбеков]]тың айтуынша, оның филиалдары 20 облыстың барлығында, сонымен қатар 164 ауылдық округ пен 37 ауданда 222 бөлімше жұмыс істейтін болады.

Алайда Дайрабаевтың үгіт-насихатында даулары да болды. Мысалы, [[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев]]тың Дайрабаевты сынға алып, оның &quot;Ауыл партиясында емес те екен&quot; деп айыптағаны. Осыған жауап ретінде Жигули Дайрабаев видеоға түсіп, Нұрлан Әуесбаевты бетпе-бет кездесуге және дебат ұйымдастыруға шақырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/jiguli-dayrabaev-predlojil-nurlanu-auesbaevu-pogovorit-tet-a-481892/|title=Жигули Дайрабаев предложил Нурлану Ауесбаеву поговорить &quot;тет-а-тет&quot;|author=tengrinews|date=1.11.2022|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Қарақат Әбден ===

[[Кәсіби әлеуметтік қызметкерлердің ұлттық альянсы]] атынан президенттікке үміткер [[Қарақат Жақсылыққызы Әбден]] мемлекеттің басты байлығы — тұлғаның өзі деген ұстаныммен қазақстандық азаматтардың өмір сүру деңгейін көтеру және отбасылардың лайықты өмір сүруін қамтамасыз ету үшін үгіт-насихат жүргізді. Оның жарияланған сайлауалды бағдарламасы өзін-өзі «әлеуметтік бағыттағы», әсіресе отбасыларға, балаларға, жастар мен қарттарға қатысты сипаттады: отбасы институтын нығайтуға, бос уақытты тегін өткізуді кеңейтуге және білім беру нысандарын салуға шақырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20221028025806/https://abden.kz/src/pdf/abden_program.pdf|title=&quot;Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат Қарақат Әбденнің сайлауалды БАҒДАРЛАМАСЫ&quot;|author=abden.kz|date=21.10.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

Әбден өзінің алғашқы үгіт-насихат сапарында 22 қазанда [[Астана]] маңындағы [[Қосшы]] және [[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]] жерлерін аралап, сайлаушылармен мәселелер талқылап, бағдарламасын таныстырды. 1 қарашада Әбден Қазақстанда [[Хэллоуин]] мерекесіне тыйым салуды ұсынды. 12 қараша күні Қарақат Әбден шетелдіктерге тұрмысқа шыққан қазақ қыздарына салық салу керек деген ұсыныс айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://adyrna.kz/post/137351|title=Қарақат Әбден шетелдіктерге тұрмысқа шыққан қазақ қыздарына салық салуды ұсынды|author=adyrna.kz|date=12.11.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/qaraqat-aebden-sheteldikterge-neke-salyghyn-engizwdi-usyndy/|title=Қарақат Әбден шетелдіктерге неке салығын енгізуді ұсынды|author=Ләззат Нұрсапақызы|date=12.11.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ktk.kz/ru/newsfeed/article/2022/11/11/227467/|title=Дебаты: Каракат Абден предлагает обложить большими налогами девушек, выходящих замуж за иностранцев|author=ktk.kz|date=12.11.2022|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Оның бұл ұсынысы көпшілікпен сынға алынды.

=== Салтанат Тұрсынбекова ===
[[Салтанат Пархатқызы Тұрсынбекова]] «[[Қазақ аналары — дәстүрге жол]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» атынан ұсынылғаннан кейін «[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] белгілеген стратегияны» ұстану қажеттігін және оның сайлауалды науқаны «халықаралық саясаттағы жағдайға» қатысты мәселелерді шешуге емес, әлеуметтік мәселелерге назар аударатынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vlast.kz/novosti/52070-pravozasitnica-saltanat-tursynbekova-stanet-ese-odnim-kandidatom-v-prezidenty.html|title=Правозащитница Салтанат Турсынбекова станет еще одним кандидатом в президенты|author=Дмитрий Мазоренко|date=11.10.2022|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Тұрсынбекова үгіт-насихат жұмыстарын негізінен заңның үстемдігі мәселесіне арнады, онда ол Қазақстанда отбасындағы зорлық-зомбылық пен балаларды қорлаудың көбейгенін атап өтіп, халықтың сот төрелігіне деген сенімін жақтады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://st22.kz/programkz|title=&quot;Сайлау бағдарламасы&quot;|author=st22.kz|date=28.10.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

2022 жылдың 26 ​​қазанында Тұрсынбекова [[Қарағанды]] қаласында сайлауалды науқанын бастады, онда құқық қорғаушылармен, заңгерлермен, магистранттармен, тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарымен және адам құқықтарын қорғау саласында жұмыс істейтін түрлі үкіметтік емес ұйымдардың мүшелерімен кездесулер өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/last/saltanat-tursynbekova-karagandy-kalasyna-bardy|title=&quot;Салтанат Тұрсынбекова Қарағанды қаласына барды&quot;|author=inbusiness.kz|date=26.10.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

Тұрсынбекова өзінің &quot;президент атану үшін бара жатқан жоқ&quot; екенін және &quot;сайлауға түскен кандидаттың бәрі тек президент болу үшін түспейтін шығар&quot; ойлағанын айтқаны үшін даудың нысанасына айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stan.kz/prezident-atanu-ushin-bara-zhatkan-zhokpin-kazakstanda-371873/|title=&quot;Президент атану үшін бара жатқан жоқпын&quot;: Қазақстанда кезектен тыс сайлауға үміткерлер саяси додаға түсудегі мақсаттары туралы айтты|author=stan.kz|date=11.10.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

=== Нұрлан Әуесбаев ===

Оппозициялық [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] құрылғаннан бері тіркелген бірінші және жалғыз кандидат [[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев]] сайлауалды үгіт науқанын «Еркіндік. Әділдік. Ынтымақ!» ұранымен жүргізді. Ол Қазақстанның тәуелсіздігінің соңғы отыз жылындағы мәселелерді, ең алдымен, [[COVID-19 пандемиясы]]ның салдарын жоюды мақсат етіп, әлеуметтік демократия құндылықтары «олигархтар мен шетелдік саясаткерлер» тудырған кейінгі өсіп келе жатқан мәселелерді шешеді деп уәде берді. Оның сайлауалды тұғырнамасы [[атқарушы билік]]ті орталықсыздандыруды, [[олигархия]]мен күресу мақсатында «басқарушы таптың» қолындағы оффшорлық активтерді қайтаруды, әрбір азаматтың қажеттілігін ескере отырып өмір сүру деңгейін жақсартуды және мәртебесін сақтай отырып, сауда келіссөздері арқылы егемендікті арттыруды талап етті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://osdp.kz/kz/zhanalyktar/320-zhsdp-atynan-prezidenttikke-mitker-uesbaev-n-rlan-satybaldy-lyny-sajlaualdy-ba-darlamasy|title=&quot;ЖСДП атынан Президенттікке үміткер Әуесбаев Нұрлан Сатыбалдыұлының сайлауалды бағдарламасы&quot;|author=osdp.kz|date=27.10.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

Әуесбаев алғашқы үгіт науқанын 2022 жылы 22 қазанда [[Қарағанды облысы]]ның [[Шахтинск]] қаласында өткізіп, жұмысшылармен кездесіп, өзінің сайлауалды тұғырнамасының басымдықтарына тоқталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/165765/|title=&quot;Нұрлан Әуесбаев Шахтинск қаласы тұрғындарымен кездесті&quot;|author=Данияр Асылбек, qazaqstan.tv|date=10.11.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

== Нәтижесі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Үміткер
!Партиясы
!Дауыс саны
!%
|-
| style=&quot;background-color:#55B49F&quot; |
|'''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]'''
|[[Халықтық коалиция (Қазақстан)|Халықтық коалиция]] ([[Партиясыз]])
|6 456 392
|81,31
|-
| style=&quot;background-color:#0A5B2D;&quot; |
|[[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев|Жигули Дайрабаев]]
|[[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]] ([[Партиясыз]])
|271 641
|3,42
|-
| style=&quot;background-color:#AE1622;&quot; |
|[[Қарақат Жақсылыққызы Әбден|Қарақат Әбден]]
|[[Кәсіби әлеуметтік қызметкерлердің ұлттық альянсы|КӘҚҰА]] ([[Аманат]])
|206 206
|2,6
|-
| style=&quot;background-color:#7D5D9C;&quot; |
|[[Мейрам Зекешұлы Қажыкен|Мейрам Қажыкен]]
|[[Аманат кәсіподақтар достастығы]] ([[Ынтымақ (партия, Қазақстан)|Ынтымақ]])
|200 907
|2,53
|-
| style=&quot;background-color:#28176F;&quot; |
|[[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев|Нұрлан Әуесбаев]]
|[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]
|176 116
|2,22
|-
| style=&quot;background-color:#F89B4D;&quot; |
|[[Салтанат Пархатқызы Тұрсынбекова|Салтанат Тұрсынбекова]]
|[[Қазақ аналары — дәстүрге жол|ҚА—ДЖ]] ([[Аманат]])
|168 731
|2,12
|-
| style=&quot;background-color:black;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
|460 484
|5,8
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |'''Жалпы'''
| style=&quot;text-align:left;&quot; |'''8 300 046'''
| style=&quot;text-align:left;&quot; |'''100,00'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Жарамды дауыс саны
| style=&quot;text-align:left;&quot; |7 940 477
| style=&quot;text-align:left;&quot; |99,57
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Жарамсыз дауыс саны
| style=&quot;text-align:left;&quot; |359 569
| style=&quot;text-align:left;&quot; |0,43
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Тіркелген сайлаушылар
| style=&quot;text-align:left;&quot; |11 953 465
| style=&quot;text-align:left;&quot; |69,44
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Дереккөзі:&lt;ref name=&quot;natiyje&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/obyyavlenyi-itogi-vyiborov-prezidenta-v-kazahstane-483885/|title=Объявлены итоги выборов президента в Казахстане|lang=ru|date=2022-11-22|publisher=tengrinews|accessdate=2023-07-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sandar&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/za-kasym-zhomarta-tokaeva-progolosovali-81-31-cik-ozvuchil-predvaritel-nye-itogi-vyborov_a4004237|title=За Касым-Жомарта Токаева проголосовали 81,31 % - ЦИК озвучила предварительные итоги выборов|lang=ru|date=2022-11-21|author=КҮЗЕКБАЙ, Ақбота|publisher=kazinform|accessdate=2023-07-23}}&lt;/ref&gt;
|}

== Сын ==

=== ЕҰУ ғалымдарының айыптары  ===
2022 жылғы 8 қыркүйекте «Current Time» атты [[чехия]]лық сайт [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н.Гумилёв атындағы Еуразия ұлттық университетінің]] қазақстандық ғалымдары жасаған айыптар туралы хабарлады. Ғалымдардың айтуы бойынша оларды университет басшылығы президент Тоқаевтың реформаларын қолдасын деп мәжбүрлеп, жұмысынан шығарамыз деп қорқытты. Университет бұл мәлімдемелерді жоққа шығарды.&lt;ref&gt;[https://www.currenttime.tv/a/media-plan-kto-kogda-v-kakih-smi-dolzhen-rashvalivat-uchenye-v-kazahstane-zayavili-chto-zastavlyayut-reklamirovat-poslanie-tokaeva/32024270.html &quot;Медиаплан, кто, когда, в каких СМИ должен расхваливать&quot;. Ученые в Казахстане заявили, что их заставляют рекламировать Токаева] (орысша) currenttime.tv. &quot;Кім, кімді, қай БАҚ-та мақтайтыны жоспарланған&quot;. Қазақстан ғалымдары Тоқаевты жарнамалауға мәжбүрміз деп отыр. 13.9.2022&lt;/ref&gt;

=== Интернет нашарлауы ===

2022 жылғы қыркүйектің соңына қарай бүкіл Қазақстан бойынша интернет желісіндегі үзілістер орын алды. Оқиға Президент Тоқаевтың мұнай және сирек металл саласындағы активтерге иелік еткені жайлы мақала жариялануымен тұспа-тұс келді. The Public Eye мақаласына сенсек, Тоқаев өзінің ұлы Тимур Тоқаев атымен Швейцариялық оффшор компаниялары көмегімен ақша жылыстаумен айналысады. Осы күндері түрлі тәуелсіз ақпарат сайттарының пайдаланушылары сайттарға кіре алмады және кірумен қиыншылдықтарға тап болды. [[Қазақтелеком]] акционерлік қоғамы 25 қыркүйекте берген ресми жауабында бұл мәселені шетелден жасалған DDoS-шабуылдарды айыптады.

NetBlocks Қазақстандағы интернет байланысы номиналды деңгейден 23&amp;nbsp;%-ға төмендегенін және NetBlocks атқарушы директоры Альп Токер бұл оқиғаның «интернет үзілісінен өзгеше» болғанын хабарлады.&lt;ref&gt;[https://www.azattyq.org/a/32055675.html NetBlocks Қазақстан аумағында интернет байланыстың нашарлағанын тіркеді] [[Азаттық радиосы]]. 28.9.2022&lt;/ref&gt; [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Қазақстан Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті]] интернет нашарлауын кибершабуылдар деп сипаттады.&lt;ref&gt;[https://sts.kz/kz/2022/09/28/kaznet-atakovan-hakeram/ ҚАЗНЭТ ХАКЕРЛЕР ШАБУЫЛЫНА ҰШЫРАДЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014020857/https://sts.kz/kz/2022/09/28/kaznet-atakovan-hakeram/ |date=2022-10-14 }} sts.kz. 28.9.2022&lt;/ref&gt;

Тоқаев 30 қыркүйекте [[Абай облысы]]на сапары кезінде алдағы сайлау учаскелеріне жасалған кибершабуылдарды «ел ішінде төңкеріс ұйымдастыруға» әрекеттенген «сыртқы күштерді» айыптаған. Ақорда баспасөз сайтында оның бұл сөзі жазылмаған.&lt;ref&gt;[https://mediazona.ca/news/2022/09/30/tokaev-cyberattacks/ Токаев связал атаки на казахстанский сегмент интернета с предстоящими выборами; на сайте Акорды эту цитату не опубликовали] {{ref-ru}} ''mediazona.ca.'' 30.9.2022&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2}}

{{Қазақстан сайлаулары}}

[[Санат:Қазақстандағы президент сайлаулары]]
[[Санат:2022 жылдағы Қазақстан]]</text>
      <sha1>2zs7m20j05w8vaxfp740jairvv05fb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608902</id>
      <parentid>3608901</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T10:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31235-21</username>
        <id>181689</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42444" sha1="1cnc13jpwqek1vsogmudgz3qaps6s0e" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Қазақстандағы президент сайлауы (2019)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2019
 | ел = Қазақстан 
 | келесі сайлау = Қазақстандағы президент сайлауы (2029)
 | келесі сайлау жылы = 2029
 | сайлау атауы = Қазақстан Республикасының кезектен тыс президент сайлауы
 | сайлау күні = [[2022 жыл]], [[20 қараша]]
 | түрі = [[Қазақстандағы сайлау жүйесі|Президент сайлауы]]

 | жалпы кандидат = 6
 | кезең = 
 | жарамды = 7,940,477
 | жарамсыз = 359,569
 | халық = 
 | тіркелген =  11,953,465
 | сайлаушылар = 8,300,046
 | қатысқандар = 69.44
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 77.54
 | босжәнежарамсыз = 57 500
 | қатысқандар2 = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2 = 
 | жарамды2 = 
 | босжәнежарамсыз2 = 
 | бос2 = 
 | жарамсыз2 =
 | қосымша2 =

 | түс1 = #55B49F
 | сурет1 = Putin.jpg
 | кандидат1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | дауыс1 = 6456392
 | пайыз1 = 81.31
 | науқан = [[21 қазан]] — [[19 қараша]] [[2022 жыл|2022]]
 | дебат = [[11 қараша]] [[2022 жыл|2022]]
 | жыныс1 = ер
 | партия1 = [[Партиясыз]]
 | коалиция1 = [[Халықтық коалиция (Қазақстан)|Халықтық коалиция]]
 | партия1 коалиция1 = [[Аманат (партия)|Аманат]]
 | партия2 коалиция1 = [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]
 | партия3 коалиция1 = [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]]
 | партия4 коалиция1 = «Ардагерлер ұйымы» РҚБ
 | партия5 коалиция1 = «Qazaqstan Team» РҚБ
 | партия6 коалиция1 = «Қазақстан мәслихаттары депутаттарының бірлестігі» РҚБ
 | партия7 коалиция1 = «Генералдар кеңесі» РҚБ&lt;br&gt;«Қазақстандық спортшылар одағы» РҚБ

 | түс2 = #0A5B2D
 | сурет2 = Jiguli Dairabaev (2023-04-04 cropped).jpg
 | кандидат2 = [[Жигули Пархима|Жигули Пархима]]
 | жыныс2 = ер
 | партия2 = [[Ауыл (партия)|NSDAP]]
 | дауыс2 = 271641
 | пайыз2 = 3.42

 | сурет3 = Каракат Абден (2023-02-24) (1).jpg
 | түс3 = #AE1622
 | кандидат3 = [[Қарақат Жақсылыққызы Әбден|Қарақат Әбден]]
 | жыныс3 = әйел
 | партия3 = «[[Кәсіби әлеуметтік қызметкерлердің ұлттық альянсы]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» РҚБ
 | дауыс3 = 206206
 | пайыз3 = 2.60

 | түс4 = #7D5D9C
 | жыныс4 = ер
 | сурет4 =
 | кандидат4 = [[Мейрам Зекешұлы Қажыкен|Мейрам Қажыкен]]
 | дауыс4 = 200907
 | пайыз4 = 2.53
 | партия4 = «[[Аманат кәсіподақтар достастығы|„Аманат“ кәсіподақтар достастығы]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» РКҰ

 | сурет5 = Nurlan Auesbaev.png
 | түс5 = #28176F
 | кандидат5 = [[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев|Нұрлан Әуесбаев]]
 | жыныс5 = ер
 | партия5 = [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]
 | дауыс5 = 176116
 | пайыз5 = 2.22

 | түс6 = #F89B4D
 | сурет6 = Saltanat Tursynbekova (2023-09-26, cropped).jpg
 | кандидат6 = [[Салтанат Пархатқызы Тұрсынбекова|Салтанат Тұрсынбекова]]
 | партия6 = «[[Қазақ аналары — дәстүрге жол]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» РҚБ
 | жыныс6 = әйел
 | дауыс6 = 168731
 | пайыз6 = 2.12

 | сурет7 = 
 | түс7 = black
 | кандидат7 = 
 | жыныс7 = ер
 | партия7 = [[Бәріне қарсымын]]
 | дауыс7 = 460484
 | пайыз7 = 5.80

 | соңы = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республикасының президенті]]
 | ізашар партия = [[Аманат (партия)|Аманат]]
 | ізашар = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | ізбасар = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | ізбасар партия = [[Аманат (партия)|Аманат]]
 | қарта = 2022 Kazakh Presidential Election Results Map - Vote Share.svg
 | қарта атауы = Облыс бойынша сайлау нәтижесі
 
 | төменгі тақырып = Сайлаудың ресми [[логотип]]і
 | мазмұн = [[Сурет:Logo Qazaq PS2022.svg|200px|сүрмесіз|ортаға]]
 }}
'''[[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кезектен тыс [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] сайлауы''' 2022 жылдың 20 қарашасында өтті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-prezident-saylauyi-otetn-kund-belgled-343167/|title=Тоқаев президент сайлауы өтетін күнді белгіледі|author=Дина Шарипханова|publisher=[[Tengrinews.kz]]|date=21 қыркүйек 2022|accessdate=}}&lt;/ref&gt; Бұл Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері өткізілген жетінші президенттік сайлау және 1999 жылдан бері қатарынан алтыншы кезектен тыс сайлау болмақ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/toqaev-qazaqstan-halqyna-uendew-zhasady/|title=Тоқаев Қазақстан халқына үндеу жасады|author=Айнура Дарибаева|publisher=kaz.orda.kz|date=21 қыркүйек 2022|accessdate=}}&lt;/ref&gt;.

[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 2022 жылдың 1 қыркүйегінде Қазақстан халқына жолдауында президенттік мерзімнің ең көп санын екіден бір мерзімге дейін қысқартуды және президенттік мерзімін бес жылдан жеті жылға дейін ұлғайтуды ұсынды&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.zakon.kz/6023618-tokaev-predlozhil-provesti-vneocherednye-vybory-prezidenta.html|title=Внеочередные выборы президента пройдут в Казахстане осенью|author=Динара Халдарова|publisher=zakon.kz|date=9 қыркүйек 2022|accessdate=9 қыркүйек 2022}}&lt;/ref&gt;.

Сайлау нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 81,31&amp;nbsp;% дауыс жинап, қайта сайланды. Оның ұлықтау рәсімі [[26 қараша]] күні өтті.

== Үміткерлері ==
[[File:2022 жылғы Қазақстан президентін сайлауда қолданылған дауыс беру парағы.jpg|thumb|2022 жылғы Қазақстан президентін сайлауда қолданылған дауыс беру парағы]]

[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] екі мерзімге жұмыс істеу жоспары туралы айтып берді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20220911/kezekten-tys-prezident-saylauy-qalay-otedi-27479714.html|title=Кезектен тыс президент сайлауы қалай өтеді|publisher=sputnik.kz|date=11 қыркүйек 2022|accessdate=}}&lt;/ref&gt;. Бұл оның 2024 жылғы сайлауға қатысатынын білдіреді&lt;ref name=&quot;Сайлау-2024&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ia-centr.ru/experts/vyacheslav-shchekunskikh/vybory-2024-v-kazakhstane-budut-napryazhennymi/|title=Выборы-2024 в Казахстане будут напряжёнными|accessdate=24 маусым 2022|archivedate=28 наурыз 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220328225430/https://ia-centr.ru/experts/vyacheslav-shchekunskikh/vybory-2024-v-kazakhstane-budut-napryazhennymi/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

26 қыркүйек күні «[[Yntymaq]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» тіркелмеген партиясы өзінің басшысы [[Мейрам Зекешұлы Қажыкен]]ді сайлау үміткері ретінде ұсынды.&lt;ref&gt;Қайсар Алмас [https://vlast.kz/novosti/51815-glava-iniciativnoj-gruppy-partii-yntymaq-mejram-kazyken-gotov-ucastvovat-v-prezidentskih-vyborah.html Глава инициативной группы партии Yntymaq Мейрам Кажыкен готов участвовать в президентских выборах] vlast.kz. 26.9.2022.&lt;/ref&gt; Ол ОСК-нде күні тіркелді.&lt;ref&gt;[https://www.election.gov.kz/eng/news/acts/index.php?ID=7650 &quot;On the registration of Meiram Kazhyken as a candidate for the President of the Republic of Kazakhstan at the early elections of the President of the Republic of Kazakhstan scheduled for November 20, 2022&quot;] election.gov.kz. 15.10.2022&lt;/ref&gt;

30 қыркүйек күні [[Ауыл (партия)|«Ауыл» Халықтық-демократиялық патриоттық партиясы]]ның XX кезектен тыс жиналысы өтті. Оның нәтижесінде партия атынан сайлауға қатысатын үміткер [[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев|Жигули Дайрабаев]] таңдалды.&lt;ref&gt;[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/jiguli-dayrabaev-stal-pervyim-kandidatom-v-prezidentyi-479188/ Жигули Дайрабаев стал первым кандидатом в президенты] (орысша) tengrinews.kz. 30.09.2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rus.azattyq.org/a/32059158.html Партия «Ауыл» выдвинула кандидата в президенты. Им стал Жигули Дайрабаев] (орысша) [[Азаттық радиосы]]. 30.09.2022.&lt;/ref&gt;

1 қазан күні [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы]] XIX кезектен тыс жиналысын өткізіп, 2007 жылдан бері тұңғыш рет президент сайлауына үміткер таңдады. Бұл үміткер — [[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев]].&lt;ref&gt;[https://stan.kz/nyrlan-auesbaev-prezidenttikke-kandidat-boldi-371237/ Нұрлан Әуесбаев президенттікке кандидаттыққа ұсынылды] stan.kz. 1 қазан 2022&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://orda.kz/pervyj-kandidat/?utm_source=google.com&amp;utm_medium=organic&amp;utm_campaign=google.com&amp;utm_referrer=google.com Первый кандидат в президенты Казахстана — Жигули Дайрабаев] (орысша) orda.kz. 1 қазан 2022.&lt;/ref&gt;

19 қазан күні [[Қарақат Жақсылыққызы Әбден]] «[[Кәсіби әлеуметтік қызметкерлердің ұлттық альянсы]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» атты Республикалық қоғамдық бірлестік атынан президент сайлауға үміткер болып тіркелді.&lt;ref&gt;[https://tengrinews.kz/news/karakat-abden-zaregistrirovana-kandidatom-v-prezidentyi-480847/ Каракат Абден зарегистрирована кандидатом в президенты] tengrinews.kz. 9.10.2022&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rus.azattyq.org/a/karakat-abden-poluchila-registratsiyu-kandidata-v-prezidenty/32091676.html «Ты – казашка. Гордись!» Каракат Абден получила регистрацию кандидата в президенты] [[Азаттық радиосы]] 9.10.2022&lt;/ref&gt;

Келесі күні 20 ақпанда, «[[Қазақ аналары – дәстүрге жол]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» республикалық қоғамдық бірлестігі ұсынған [[Салтанат Пархатқызы Тұрсынбекова]]&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/saltanat-tursyinbekova-prezidenttkke-kandidat-retnde-trkeld-344280/ Салтанат Тұрсынбекова президенттікке кандидат ретінде тіркелді] tengrinews.kz. 20.10.2022&lt;/ref&gt; президентікке үміткер болып тіркелді.&lt;ref&gt;[https://sputnik.kz/20221020/ortalyq-saylau-komissiyasy-saltanat-tursynbekovany-prezidenttikke-kandidat-retinde-tirkedi-28644008.html Салтанат Тұрсынбекова президенттікке кандидат ретінде тіркелді] sputnik.kz. 20.10.2022&lt;/ref&gt;

== Бағалау ==
2022 жылдың басында [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|Қазақстандағы жаппай наразылық]] — 2024 жылдың саяси циклына, атап айтқанда президенттік сайлауға дайындықтың басы болып табылады деген пікір айтылды&lt;ref name=&quot;Сайлау-2024&quot;/&gt;. 2024 жылғы дауыс беру 2019 жылы Нұрсұлтан Назарбаевтың кетуімен басталған биліктің ауысуының бір бөлігі болуы тиіс. Сарапшылардың пайымдауынша, қоғамдағы қарсылық көңіл-күйінің өсуі аясында бірнеше үкімет кландары арасында күрес орын алуы мүмкін.

Сонымен қатар, кезектен тыс президенттік сайлауда сұрақтар туындады. Ұлттық экономика министрі Әлібек Қуантыров Қазақстанда кезектен тыс президенттік сайлауды өткізуге арналған бюджет жеткілікті екенін айтты. Президенттің бастамаларына арнайы бөлінген қаражат бар&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://bizmedia.kz/2022/09/03/kuantyrov-rk-est-dengi-na-dosrochnye-vybory/|title=Куантыров: У Казахстана есть деньги на досрочные выборы|publisher=bizmedia.kz|date=3 қыркүйек 2022|accessdate=3 қыркүйек 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Үгіт-насихат науқаны ==
Үгіт-насихат науқаны ресми түрде 2022 жылдың 21 қазанында сағат 18:00-де басталды.&lt;ref&gt;[https://nege.kz/news/el/prezident_sailaui_ugitnasihat_naukani_bastaldi_20221021205829 Президент сайлауы: Үгіт-насихат науқаны басталды!] n-news. 21.10.2022&lt;/ref&gt;

=== Қасым-Жомарт Тоқаев ===
[[File:Tokayev_poster_2022.jpg|солға|нобай|299x299 нүкте|Тоқаевтың сайлауалды тұғырнамасын насихаттайтын плакат, [[Астана]], 2 қараша 2022]]
[[File:Tokayev_bus_stop.jpg|солға|нобай|Тоқаевтың сайлауалды үгіті бар автобус тұрағы, [[Астана]], 31 қараша 2022]]

[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] 2022 жылғы 1 қыркүйекте халыққа Жолдауында қайта сайлауға түсетінін жариялады.

Тоқаев [[Халықтық коалиция (Қазақстан)|Халықтық коалиция]]ға кандидат болғаннан кейін ол «жақын болашақта» өзінің сайлауалды тұғырнамасының жариялануы туралы мәлімдеді. Өзінің жоспарында ол елді жан-жақты трансформациялау, азаматтардың әл-ауқатын арттыру жөніндегі шаралар, мемлекет, өңірлік және жаһандық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және көп бағытты сыртқы саясат сияқты мақсаттарын айтып кеткен.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-jakyin-arada-saylaualdyi-tugyirnamasyin-usyinatyinyin-343757/|title=Тоқаев жақын арада сайлауалды тұғырнамасын ұсынатынын жариялады|publisher=tengrinews.kz|date=6 қазан 2022|accessdate=26 қазан 2022}}&lt;/ref&gt;

Тоқаевтың сайлауалды бағдарламасы 2022 жылғы 28 қазанда оның сайлауалды веб-сайты іске қосылғаннан кейін жарияланды, ол үш блоктан тұратын: «Әділетті мемлекет, Әділетті экономика, Әділетті қоғам». Бұл сөз тіркесі кейінірек оның сайлауалды үгітінің &quot;ұраны&quot; болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://toqaev2022.kz/kk/programs|title=Тоқаев сайлауалды сайтының бағдарламасы|publisher=toqaev2022.kz}}&lt;/ref&gt;

Тоқаев сондай-ақ әлеуметтік мәселелерді «Әділетті Қазақстанды» құрудың «негізгі шарты» деп атап, азаматтарға бағытталған әлеуметтік инвестициялар «экономикалық өсудің негізі» болатынын атап өтті, ол қолжетімді және сапалы білім беруге, денсаулық сақтау саласын жақсартуға, ұлттық егемендікті нығайту, жастардың мемлекеттік басқаруға қатысуы үшін көбірек мүмкіндіктер ашу және қоршаған ортаны қорғауға уәде берді.

Тоқаевтың сайлауалды үгіт-насихат жұмыстары 28 қазанда [[Абай облысы]]на барған сапарынан басталды, сол жерде ол және оның сайлауалды штабының өкілдері ақсақалдармен, зиялы қауыммен, колледж студенттерімен және жұмысшылармен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://toqaev2022.kz/kk/programs|title=Тоқаевтың сайлауалды штабы: өңірлердегі кездесулер Абай облысынан басталды|publisher=kaz.elorda.info.kz|date=28 қазан 2022|accessdate=10 қараша 2022}}&lt;/ref&gt;

=== Мейрам Қажыкен ===

2022 жылдың 21 қазанында сайлауалды штабының ашылуында «Ынтымақ» төрағасы және «[[Аманат кәсіподақтар достастығы]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» партиясы атынан шыққан үміткер [[Мейрам Зекешұлы Қажыкен]] өзінің сайлауалды бағдарламасының негізгі бағыттарын ашты, оның осы сөзінде азаматтық қоғамның дамуы мен әлеуметтік серіктестік аталған.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://azattyq-ruhy.kz/news/45707-umitker-meiram-kazhykennin-sailaualdy-shtaby-oz-zhumysyn-bastady|title=Үміткер Мейрам Қажыкеннің сайлауалды штабы өз жұмысын бастады|publisher=Azattyq-ruhy.kz|date=21 қараша 2022|accessdate=27 қараша 2022}}&lt;/ref&gt;

Оның «Игілік түбірі – ынтымақ» деп аталған бағдарламасы барлық [[Қазақтар|қазақстандық этностардың]] мәдени бірігуге, жоғары сапалы білімге кеңірек қол жеткізуге, азаматтық қоғамға көбірек шешім қабылдау функциялары бар мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыруға, сот жүйесінің тәуелсіздігін және елдің қорғанысын арттыруға, тәуелсіз кәсіподақтарды нығайтуға, денсаулық сақтау және әлеуметтік салада әлеуметтік саясатты жүргізуге, еңбек жағдайлары мен жалақының өсуімен бірге қорғанысты дамытуға, [[экономика]]лық саладағы модернизация жүргізуге, сыртқы екіжақты келісімді арттыруға және экономикалық пен саяси егемендікті нығайтуға шақырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://mssi.kz/kk/2022/10/24/%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b7%d0%b8%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d1%82%d1%82%d1%96%d0%ba%d0%ba%d0%b5-%d0%ba%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b8%d0%b4%d0%b0%d1%82-%d0%bc-%d2%9b%d0%b0%d0%b6%d1%8b%d0%ba%d0%b5%d0%bd%d0%bd%d1%96/|title=ПРЕЗИДЕНТТІККЕ КАНДИДАТ М.ҚАЖЫКЕННІҢ САЙЛАУАЛДЫ БАҒДАРЛАМАСЫ «Игілік түбірі – ынтымақ»|publisher=mssi.kz|date=24 қазан 2022|accessdate=7 қараша 2022}}&lt;/ref&gt;

=== Жигули Дайрабаев ===
 
[[Сурет:Dairabaev in Western Kazakhstan Region.png|thumb|Жигули Дайрабаев [[Батыс Қазақстан]]да, 18 қараша 2022]]

[[Ауыл (партия)|«Ауыл» Халықтық-демократиялық партиясы]] атынан шыққан президенттікке кандидат [[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев|Жигули Дайрабаев]]тың сайлауалды бағдарламасында «дала демократиясы», жоғары рухани-адамгершілік мәдениет, қуатты аграрлық сектор және қуатты өңірлер қағидаттары қамтылып, ауылдық елді-мекендерде инфрақұрылымды одан әрі дамытуды жақтады. Қазақстан «аграрлық державаға» айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/sayasat/item/570391-zh-dajrabaev-yzylorda-oblysyna-bardy|title=Ж.ДАЙРАБАЕВ ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНА БАРДЫ|author=24.kz|date=27.10.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

23 қазанда Дайрабаев [[Астана]]дағы «Шапағат» коммуналдық базарына алғашқы үгіт-насихат жұмыстарына барды, онда ол өзінің сайлауалды тұғырнамасын таныстырған сатушылармен және сатып алушылармен кездесіп, Қазақстандағы азық-түлік бағасының өсуі мәселесін көтерді.

Сайлауалды штабының жетекшісі, [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|2019 жылғы президент]]тікке бұрынғы кандидат [[Төлеутай Сатайұлы Рақымбеков|Төлеутай Рақымбеков]]тың айтуынша, оның филиалдары 20 облыстың барлығында, сонымен қатар 164 ауылдық округ пен 37 ауданда 222 бөлімше жұмыс істейтін болады.

Алайда Дайрабаевтың үгіт-насихатында даулары да болды. Мысалы, [[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев]]тың Дайрабаевты сынға алып, оның &quot;Ауыл партиясында емес те екен&quot; деп айыптағаны. Осыған жауап ретінде Жигули Дайрабаев видеоға түсіп, Нұрлан Әуесбаевты бетпе-бет кездесуге және дебат ұйымдастыруға шақырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/jiguli-dayrabaev-predlojil-nurlanu-auesbaevu-pogovorit-tet-a-481892/|title=Жигули Дайрабаев предложил Нурлану Ауесбаеву поговорить &quot;тет-а-тет&quot;|author=tengrinews|date=1.11.2022|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Қарақат Әбден ===

[[Кәсіби әлеуметтік қызметкерлердің ұлттық альянсы]] атынан президенттікке үміткер [[Қарақат Жақсылыққызы Әбден]] мемлекеттің басты байлығы — тұлғаның өзі деген ұстаныммен қазақстандық азаматтардың өмір сүру деңгейін көтеру және отбасылардың лайықты өмір сүруін қамтамасыз ету үшін үгіт-насихат жүргізді. Оның жарияланған сайлауалды бағдарламасы өзін-өзі «әлеуметтік бағыттағы», әсіресе отбасыларға, балаларға, жастар мен қарттарға қатысты сипаттады: отбасы институтын нығайтуға, бос уақытты тегін өткізуді кеңейтуге және білім беру нысандарын салуға шақырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20221028025806/https://abden.kz/src/pdf/abden_program.pdf|title=&quot;Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат Қарақат Әбденнің сайлауалды БАҒДАРЛАМАСЫ&quot;|author=abden.kz|date=21.10.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

Әбден өзінің алғашқы үгіт-насихат сапарында 22 қазанда [[Астана]] маңындағы [[Қосшы]] және [[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]] жерлерін аралап, сайлаушылармен мәселелер талқылап, бағдарламасын таныстырды. 1 қарашада Әбден Қазақстанда [[Хэллоуин]] мерекесіне тыйым салуды ұсынды. 12 қараша күні Қарақат Әбден шетелдіктерге тұрмысқа шыққан қазақ қыздарына салық салу керек деген ұсыныс айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://adyrna.kz/post/137351|title=Қарақат Әбден шетелдіктерге тұрмысқа шыққан қазақ қыздарына салық салуды ұсынды|author=adyrna.kz|date=12.11.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/qaraqat-aebden-sheteldikterge-neke-salyghyn-engizwdi-usyndy/|title=Қарақат Әбден шетелдіктерге неке салығын енгізуді ұсынды|author=Ләззат Нұрсапақызы|date=12.11.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ktk.kz/ru/newsfeed/article/2022/11/11/227467/|title=Дебаты: Каракат Абден предлагает обложить большими налогами девушек, выходящих замуж за иностранцев|author=ktk.kz|date=12.11.2022|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Оның бұл ұсынысы көпшілікпен сынға алынды.

=== Салтанат Тұрсынбекова ===
[[Салтанат Пархатқызы Тұрсынбекова]] «[[Қазақ аналары — дәстүрге жол]]&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;» атынан ұсынылғаннан кейін «[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] белгілеген стратегияны» ұстану қажеттігін және оның сайлауалды науқаны «халықаралық саясаттағы жағдайға» қатысты мәселелерді шешуге емес, әлеуметтік мәселелерге назар аударатынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vlast.kz/novosti/52070-pravozasitnica-saltanat-tursynbekova-stanet-ese-odnim-kandidatom-v-prezidenty.html|title=Правозащитница Салтанат Турсынбекова станет еще одним кандидатом в президенты|author=Дмитрий Мазоренко|date=11.10.2022|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Тұрсынбекова үгіт-насихат жұмыстарын негізінен заңның үстемдігі мәселесіне арнады, онда ол Қазақстанда отбасындағы зорлық-зомбылық пен балаларды қорлаудың көбейгенін атап өтіп, халықтың сот төрелігіне деген сенімін жақтады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://st22.kz/programkz|title=&quot;Сайлау бағдарламасы&quot;|author=st22.kz|date=28.10.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

2022 жылдың 26 ​​қазанында Тұрсынбекова [[Қарағанды]] қаласында сайлауалды науқанын бастады, онда құқық қорғаушылармен, заңгерлермен, магистранттармен, тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарымен және адам құқықтарын қорғау саласында жұмыс істейтін түрлі үкіметтік емес ұйымдардың мүшелерімен кездесулер өткізді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/last/saltanat-tursynbekova-karagandy-kalasyna-bardy|title=&quot;Салтанат Тұрсынбекова Қарағанды қаласына барды&quot;|author=inbusiness.kz|date=26.10.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

Тұрсынбекова өзінің &quot;президент атану үшін бара жатқан жоқ&quot; екенін және &quot;сайлауға түскен кандидаттың бәрі тек президент болу үшін түспейтін шығар&quot; ойлағанын айтқаны үшін даудың нысанасына айналды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stan.kz/prezident-atanu-ushin-bara-zhatkan-zhokpin-kazakstanda-371873/|title=&quot;Президент атану үшін бара жатқан жоқпын&quot;: Қазақстанда кезектен тыс сайлауға үміткерлер саяси додаға түсудегі мақсаттары туралы айтты|author=stan.kz|date=11.10.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

=== Нұрлан Әуесбаев ===

Оппозициялық [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] құрылғаннан бері тіркелген бірінші және жалғыз кандидат [[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев]] сайлауалды үгіт науқанын «Еркіндік. Әділдік. Ынтымақ!» ұранымен жүргізді. Ол Қазақстанның тәуелсіздігінің соңғы отыз жылындағы мәселелерді, ең алдымен, [[COVID-19 пандемиясы]]ның салдарын жоюды мақсат етіп, әлеуметтік демократия құндылықтары «олигархтар мен шетелдік саясаткерлер» тудырған кейінгі өсіп келе жатқан мәселелерді шешеді деп уәде берді. Оның сайлауалды тұғырнамасы [[атқарушы билік]]ті орталықсыздандыруды, [[олигархия]]мен күресу мақсатында «басқарушы таптың» қолындағы оффшорлық активтерді қайтаруды, әрбір азаматтың қажеттілігін ескере отырып өмір сүру деңгейін жақсартуды және мәртебесін сақтай отырып, сауда келіссөздері арқылы егемендікті арттыруды талап етті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://osdp.kz/kz/zhanalyktar/320-zhsdp-atynan-prezidenttikke-mitker-uesbaev-n-rlan-satybaldy-lyny-sajlaualdy-ba-darlamasy|title=&quot;ЖСДП атынан Президенттікке үміткер Әуесбаев Нұрлан Сатыбалдыұлының сайлауалды бағдарламасы&quot;|author=osdp.kz|date=27.10.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

Әуесбаев алғашқы үгіт науқанын 2022 жылы 22 қазанда [[Қарағанды облысы]]ның [[Шахтинск]] қаласында өткізіп, жұмысшылармен кездесіп, өзінің сайлауалды тұғырнамасының басымдықтарына тоқталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/165765/|title=&quot;Нұрлан Әуесбаев Шахтинск қаласы тұрғындарымен кездесті&quot;|author=Данияр Асылбек, qazaqstan.tv|date=10.11.2022|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

== Нәтижесі ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Үміткер
!Партиясы
!Дауыс саны
!%
|-
| style=&quot;background-color:#55B49F&quot; |
|'''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]'''
|[[Халықтық коалиция (Қазақстан)|Халықтық коалиция]] ([[Партиясыз]])
|6 456 392
|81,31
|-
| style=&quot;background-color:#0A5B2D;&quot; |
|[[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев|Жигули Дайрабаев]]
|[[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]] ([[Партиясыз]])
|271 641
|3,42
|-
| style=&quot;background-color:#AE1622;&quot; |
|[[Қарақат Жақсылыққызы Әбден|Қарақат Әбден]]
|[[Кәсіби әлеуметтік қызметкерлердің ұлттық альянсы|КӘҚҰА]] ([[Аманат]])
|206 206
|2,6
|-
| style=&quot;background-color:#7D5D9C;&quot; |
|[[Мейрам Зекешұлы Қажыкен|Мейрам Қажыкен]]
|[[Аманат кәсіподақтар достастығы]] ([[Ынтымақ (партия, Қазақстан)|Ынтымақ]])
|200 907
|2,53
|-
| style=&quot;background-color:#28176F;&quot; |
|[[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев|Нұрлан Әуесбаев]]
|[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]
|176 116
|2,22
|-
| style=&quot;background-color:#F89B4D;&quot; |
|[[Салтанат Пархатқызы Тұрсынбекова|Салтанат Тұрсынбекова]]
|[[Қазақ аналары — дәстүрге жол|ҚА—ДЖ]] ([[Аманат]])
|168 731
|2,12
|-
| style=&quot;background-color:black;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Бәріне қарсымын]]
|460 484
|5,8
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |'''Жалпы'''
| style=&quot;text-align:left;&quot; |'''8 300 046'''
| style=&quot;text-align:left;&quot; |'''100,00'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Жарамды дауыс саны
| style=&quot;text-align:left;&quot; |7 940 477
| style=&quot;text-align:left;&quot; |99,57
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Жарамсыз дауыс саны
| style=&quot;text-align:left;&quot; |359 569
| style=&quot;text-align:left;&quot; |0,43
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Тіркелген сайлаушылар
| style=&quot;text-align:left;&quot; |11 953 465
| style=&quot;text-align:left;&quot; |69,44
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Дереккөзі:&lt;ref name=&quot;natiyje&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/obyyavlenyi-itogi-vyiborov-prezidenta-v-kazahstane-483885/|title=Объявлены итоги выборов президента в Казахстане|lang=ru|date=2022-11-22|publisher=tengrinews|accessdate=2023-07-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sandar&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/za-kasym-zhomarta-tokaeva-progolosovali-81-31-cik-ozvuchil-predvaritel-nye-itogi-vyborov_a4004237|title=За Касым-Жомарта Токаева проголосовали 81,31 % - ЦИК озвучила предварительные итоги выборов|lang=ru|date=2022-11-21|author=КҮЗЕКБАЙ, Ақбота|publisher=kazinform|accessdate=2023-07-23}}&lt;/ref&gt;
|}

== Сын ==

=== ЕҰУ ғалымдарының айыптары  ===
2022 жылғы 8 қыркүйекте «Current Time» атты [[чехия]]лық сайт [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н.Гумилёв атындағы Еуразия ұлттық университетінің]] қазақстандық ғалымдары жасаған айыптар туралы хабарлады. Ғалымдардың айтуы бойынша оларды университет басшылығы президент Тоқаевтың реформаларын қолдасын деп мәжбүрлеп, жұмысынан шығарамыз деп қорқытты. Университет бұл мәлімдемелерді жоққа шығарды.&lt;ref&gt;[https://www.currenttime.tv/a/media-plan-kto-kogda-v-kakih-smi-dolzhen-rashvalivat-uchenye-v-kazahstane-zayavili-chto-zastavlyayut-reklamirovat-poslanie-tokaeva/32024270.html &quot;Медиаплан, кто, когда, в каких СМИ должен расхваливать&quot;. Ученые в Казахстане заявили, что их заставляют рекламировать Токаева] (орысша) currenttime.tv. &quot;Кім, кімді, қай БАҚ-та мақтайтыны жоспарланған&quot;. Қазақстан ғалымдары Тоқаевты жарнамалауға мәжбүрміз деп отыр. 13.9.2022&lt;/ref&gt;

=== Интернет нашарлауы ===

2022 жылғы қыркүйектің соңына қарай бүкіл Қазақстан бойынша интернет желісіндегі үзілістер орын алды. Оқиға Президент Тоқаевтың мұнай және сирек металл саласындағы активтерге иелік еткені жайлы мақала жариялануымен тұспа-тұс келді. The Public Eye мақаласына сенсек, Тоқаев өзінің ұлы Тимур Тоқаев атымен Швейцариялық оффшор компаниялары көмегімен ақша жылыстаумен айналысады. Осы күндері түрлі тәуелсіз ақпарат сайттарының пайдаланушылары сайттарға кіре алмады және кірумен қиыншылдықтарға тап болды. [[Қазақтелеком]] акционерлік қоғамы 25 қыркүйекте берген ресми жауабында бұл мәселені шетелден жасалған DDoS-шабуылдарды айыптады.

NetBlocks Қазақстандағы интернет байланысы номиналды деңгейден 23&amp;nbsp;%-ға төмендегенін және NetBlocks атқарушы директоры Альп Токер бұл оқиғаның «интернет үзілісінен өзгеше» болғанын хабарлады.&lt;ref&gt;[https://www.azattyq.org/a/32055675.html NetBlocks Қазақстан аумағында интернет байланыстың нашарлағанын тіркеді] [[Азаттық радиосы]]. 28.9.2022&lt;/ref&gt; [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Қазақстан Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті]] интернет нашарлауын кибершабуылдар деп сипаттады.&lt;ref&gt;[https://sts.kz/kz/2022/09/28/kaznet-atakovan-hakeram/ ҚАЗНЭТ ХАКЕРЛЕР ШАБУЫЛЫНА ҰШЫРАДЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014020857/https://sts.kz/kz/2022/09/28/kaznet-atakovan-hakeram/ |date=2022-10-14 }} sts.kz. 28.9.2022&lt;/ref&gt;

Тоқаев 30 қыркүйекте [[Абай облысы]]на сапары кезінде алдағы сайлау учаскелеріне жасалған кибершабуылдарды «ел ішінде төңкеріс ұйымдастыруға» әрекеттенген «сыртқы күштерді» айыптаған. Ақорда баспасөз сайтында оның бұл сөзі жазылмаған.&lt;ref&gt;[https://mediazona.ca/news/2022/09/30/tokaev-cyberattacks/ Токаев связал атаки на казахстанский сегмент интернета с предстоящими выборами; на сайте Акорды эту цитату не опубликовали] {{ref-ru}} ''mediazona.ca.'' 30.9.2022&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2}}

{{Қазақстан сайлаулары}}

[[Санат:Қазақстандағы президент сайлаулары]]
[[Санат:2022 жылдағы Қазақстан]]</text>
      <sha1>1cnc13jpwqek1vsogmudgz3qaps6s0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлмира Жылқашинова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>692037</id>
    <revision>
      <id>3608646</id>
      <parentid>3590196</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5425" sha1="b00wh1ia3mu511qoy1q67rxlyyv98ez" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2022}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Жилкашинова Альмира Михайловна ''' (1981 жылы 26 қыркүйекте Өскемен қаласында дүниеге келген) физик-инженер. Төменгі температурада жұмыс жасайтын жел генераторларын ойлап тапқан ғалым.

== Өмірбаяны ==
*1999 жылы орта мектепті бітірген соң С.Аманжолов атындағы ШҚМУ-ға оқуға түсті. 2004 жылы «физик-инженер» мамандығын алып, сол жылы оқуын «Физика» мамандығы бойынша магистратурада жалғастырды.
*2006 жылы физика магистрі деген академиялық дәрежеге ие болып, «Физика конденсированного состояния» мамандығы бойынша аспирантураға түсті. 2010 жылы Ядролық физика институтында (Алматы қаласы) кандидаттық диссертация қорғап, физика-математика ғылымдарының кандидаты деген ғылыми атаққа ие болды.
*2007 жылдан бері өзінің кәсіби мансап жолын С. Аманжолов атындағы ШҚМУ –нің физика кафедрасында инженер болудан бастады.
*2008 жылы осы кафедрада ұстаздық етті.
*2009 жылы университетте ұжымдық негізде пайдаланатын Ұлттық ғылыми зертхана құрылып, күні бүгінге дейін сол зертханада қызмет етуде.
*2010 жылы «Ядролық физика» базасында кандидаттық дисертация қорғап, физика-математика ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды.

==Ғылым жолында жеткен жетістіктері==
* Ресей Федерациясында ғылыми тағылымдамадан өту үшін Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті Қорының грантының иегері;
* үздік инновациялық жобаға арналған «Қазақстанда жасалған» республикалық байқауының жеңімпазы;
* Республикалық «Үздік инновациялық бизнес жоба» байқауының жеңімпазы;
* Жылдың үздік ғылыми қызметкері» атағы
* Ұлыбританияда ғылыми тағылымдамадан өту үшін British Council грантының иегері (Imperial College London – Renewable Energy Laboratory);
* USAID бағдарламасының түлегі – АҚШ-та (Солтүстік Каролина – theResearchTrianglearea) «Инновациялар мен технологиялар арқылы шағын бизнесті дамыту, технологияларды коммерцияландыру» тақырыбында тағылымдамадан өткен;
* BOKU университетінде ғылыми тағылымдамадан өту үшін TOSCA Еуропалық стипендиясының иегері, Австрия (Вена);
* Ғылыми тағылымдамадан өту үшін ITEC бағдарламасы бойынша Үндістан үкіметінің стипендиясының иегері (жел технологиясы орталығы) (Ченай, Үндістан);
* «Жасыл» экономика және G-Global-ды дамыту үшін коалициясы» АИҚ «Таза шағын энергетика» басым бағыты бойынша Ғылыми-техникалық кеңесінің мүшесі.
* 2010 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің мемлекеттік бюджеттік ғылыми жобаларының, шаруашылық мердігерлік жұмыстардың ғылыми жетекшісі, «ҰАТД» АҚ және Темпус халықаралық жобасы қаржыландыратын жобалардың жетекшісі.
* 2015 жылы А.Жилкашиноваға Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі атағы берілді.
Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Өнертапқыш әйел-2015» республикалық «Шапағат» байқауының жеңімпазы.
2017 жылы ЭКСПО-2017 Халықаралық мамандандырылған көрмесінің «Қазақстан» (Сфера) ұлттық павильонында А.Жилкашинова және оның командасының жаңартылатын энергия саласында әзірлеген ғылыми жобасы қойылған болатын.</text>
      <sha1>b00wh1ia3mu511qoy1q67rxlyyv98ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Герман империясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>698269</id>
    <revision>
      <id>3608770</id>
      <parentid>3573064</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T04:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Маржан 1973</username>
        <id>181517</id>
      </contributor>
      <origin>3608770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6025" sha1="an9rbbaltib2c87fj2dqvibd5zenz21" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тарихи мемлекеттер|атауы=Герман Империясы|өз атауы=Deutsches Reich|статусы=Империя|құрылуы=18 қаңтар 1871|ыдырауы=9 қараша 1918|байрақ=Flag of Germany (1867–1918).svg|елтаңбасы=Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg|байрақ_сипаттамасы=[[Германияның туы|Байрақ]]|елтаңба_сипаттамасы=Елтаңба|ұраны=Gott mit uns ([[неміс тілі|немісше]]) &lt;br&gt;
Nobiscum Deus ([[латын тілі|латынша]]) &lt;br&gt;
(&quot;Құдай бізбен бірге&quot;)|карта=German Empire 1914.svg|сипаттамасы=Герман империясының Еуропадағы территориялары (1914)|астана=[[Берлин]]|тілі=[[Неміс тілі|Немісше]]|діні=&lt;i&gt;(1880 жылы)&lt;/i&gt;
62,63% [[Протестантизм|Протестанттар]] &lt;br&gt;
35,89% [[Католицизм|Католиктер]]
1,24% [[Иудаизм|Иудейлер]]
0,24% Қалғандары|аумағы=540 857,54 км² (1910)}}'''Герман империясы''' ([[Неміс тілі|Немісше]]: ''Deutsches Reich''), сонымен қатар '''Империалды Германия''' немесе жай '''[[Германия]]''' деп аталған, [[Франк-прусс соғысы]] нәтижесінде 1871 жылдағы [[Германияның бірігуі|Германияның бірігуімен]] басталып, 1918 жылы [[Қараша төңкерісі|Қараша төңкерісінің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы|Республиканың]] жариялануымен аяқталған Германия елінің тарихи кезеңі. 

Империя 1871 жылының 18 қаңтарында, [[Солтүстік Германия Конфедерациясы]] мен Аустриядан басқа барлық Герман мемлекеттер біріккенде құрылған. 1850 жылынан бастап, елде белсенді [[Индустриализация|индустрияландыру]] үдерісі өтіп, Еуропаның ең ұзын темір жолы мен әлемнің ең ірі әскерін құрып, 47 жылдық кезеңде Германия Еуропадағы [[Ұлы державалар|державалардың]] бірі болған. 

[[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысында]] Германияның Парижді екпіндеп басып алу жоспары бұзылып, [[Батыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Батыс фронты]] дағдарысқа ұшыраған. [[Одақтастар (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Одақтастар]] бастаған соғыс-теңіздік блокаданың кесірінен, Германияда азық тапшылығы пайда болған. Дегенмен, Германия [[Шығыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғысы)|Шығыс фронтында]] өз мүмкіндіктерін көрсете алған. [[Ресей империясы|Ресейдің]] [[Брест келісімі|Брест келісімінде]] белгіленген аумақты басып алған. 1918 жылының қарашасында, елде басталған [[Қараша төңкерісі|төңкерістің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы]] жарияланып, Герман империясы құлдыраған. Соғыстан кейін Одақтастар Германияны ірі репарацияларды төлеуге мәжбүрлеп, 1922 жылы болған [[гиперинфляция]] мен [[Ұлы тоқырау|Ұлы тоқыраудың]] әсерінен, елде [[нацизм]] мен [[фашизм]] таралып, [[Адольф Гитлер|Адольф Гитлердің]] үкіметке келуіне әкелді.

== Колониялары ==
1884 жылы Германия өзінің Африкадағы алғашқы колонияларын құрды. Африка үшін күрес кезеңінде Германия қазіргі Того, Танзания, Руанда, Бурунди, Намибия, Камерун аймақтарын басып алды.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/German-Empire Britannica]&lt;/ref&gt; 1899 жылы Испания Тынық мұхитындағы аралдарды Германияға сатты. Алайда Германия осы колониялардың бәрінен [[Версаль бейбіт келісімі]] бойынша айрылды.

== Конституциясы ==
Империя федеративті парламенттік конституциялық [[монархия]] болды. Федералдық кеңес ([[Бундесрат]]) ең жоғарғы билігі болды. Императорлық [[Рейхстаг (ғимарат)|рейхстаг]] (Рейхстаг) [[Парламент]] ретінде қызмет еткен жалпыға бірдей ерлер дауысы бойынша сайланған заң шығарушы орган болды. Ол заң жобаларын ұсынуға және бундесраттың келісімімен жыл сайын мемлекеттік бюджет пен әскери бюджетті бекітуге құқылы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Германия империясы| ]]</text>
      <sha1>an9rbbaltib2c87fj2dqvibd5zenz21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608773</id>
      <parentid>3608770</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T04:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Маржан 1973</username>
        <id>181517</id>
      </contributor>
      <origin>3608773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6083" sha1="ti8c5r09gp3zzjwg50o3am003phkcoq" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тарихи мемлекеттер|атауы=Герман Империясы|өз атауы=Deutsches Reich|статусы=Империя|құрылуы=18 қаңтар 1871|ыдырауы=9 қараша 1918|байрақ=Flag of Germany (1867–1918).svg|елтаңбасы=Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg|байрақ_сипаттамасы=[[Германияның туы|Байрақ]]|елтаңба_сипаттамасы=Елтаңба|ұраны=Gott mit uns ([[неміс тілі|немісше]]) &lt;br&gt;
Nobiscum Deus ([[латын тілі|латынша]]) &lt;br&gt;
(&quot;Құдай бізбен бірге&quot;)|карта=German Empire 1914.svg|сипаттамасы=Герман империясының Еуропадағы территориялары (1914)|астана=[[Берлин]]|тілі=[[Неміс тілі|Немісше]]|діні=&lt;i&gt;(1880 жылы)&lt;/i&gt;
62,63% [[Протестантизм|Протестанттар]] &lt;br&gt;
35,89% [[Католицизм|Католиктер]]
1,24% [[Иудаизм|Иудейлер]]
0,24% Қалғандары|аумағы=540 857,54 км² (1910)}}'''Герман империясы''' ([[Неміс тілі|Немісше]]: ''Deutsches Reich''), сонымен қатар '''Империалды Германия''' немесе жай '''[[Германия]]''' деп аталған, [[Франк-прусс соғысы]] нәтижесінде 1871 жылдағы [[Германияның бірігуі|Германияның бірігуімен]] басталып, 1918 жылы [[Қараша төңкерісі|Қараша төңкерісінің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы|Республиканың]] жариялануымен аяқталған Германия елінің тарихи кезеңі. 

Империя 1871 жылының 18 қаңтарында, [[Солтүстік Германия Конфедерациясы]] мен Аустриядан басқа барлық Герман мемлекеттер біріккенде құрылған. 1850 жылынан бастап, елде белсенді [[Индустриализация|индустрияландыру]] үдерісі өтіп, Еуропаның ең ұзын темір жолы мен әлемнің ең ірі әскерін құрып, 47 жылдық кезеңде Германия Еуропадағы [[Ұлы державалар|державалардың]] бірі болған. 

[[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысында]] Германияның Парижді екпіндеп басып алу жоспары бұзылып, [[Батыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Батыс фронты]] дағдарысқа ұшыраған. [[Одақтастар (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Одақтастар]] бастаған соғыс-теңіздік блокаданың кесірінен, Германияда азық тапшылығы пайда болған. Дегенмен, Германия [[Шығыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғысы)|Шығыс фронтында]] өз мүмкіндіктерін көрсете алған. [[Ресей империясы|Ресейдің]] [[Брест келісімі|Брест келісімінде]] белгіленген аумақты басып алған. 1918 жылының қарашасында, елде басталған [[Қараша төңкерісі|төңкерістің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы]] жарияланып, Герман империясы құлдыраған. Соғыстан кейін Одақтастар Германияны ірі репарацияларды төлеуге мәжбүрлеп, 1922 жылы болған [[гиперинфляция]] мен [[Ұлы тоқырау|Ұлы тоқыраудың]] әсерінен, елде [[нацизм]] мен [[фашизм]] таралып, [[Адольф Гитлер|Адольф Гитлердің]] үкіметке келуіне әкелді.

== Колониялары ==
1884 жылы Германия өзінің Африкадағы алғашқы колонияларын құрды. Африка үшін күрес кезеңінде Германия қазіргі Того, Танзания, Руанда, Бурунди, Намибия, Камерун аймақтарын басып алды.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/German-Empire Britannica]&lt;/ref&gt; 1899 жылы Испания Тынық мұхитындағы аралдарды Германияға сатты. Алайда Германия осы колониялардың бәрінен [[Версаль бейбіт келісімі]] бойынша айрылды.

== Конституциясы ==
Империя федеративті парламенттік конституциялық [[монархия]] болды. Федералдық кеңес ([[Бундесрат]]) ең жоғарғы билігі болды. Императорлық [[Рейхстаг (ғимарат)|рейхстаг]] (Рейхстаг) [[Парламент]] ретінде қызмет еткен жалпыға бірдей ерлер дауысы бойынша сайланған заң шығарушы орган болды. Ол заң жобаларын ұсынуға және бундесраттың келісімімен жыл сайын мемлекеттік бюджет пен әскери бюджетті бекітуге құқылы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Германия империясы| ]]
[[Санат:Германия елінің тарихы]]</text>
      <sha1>ti8c5r09gp3zzjwg50o3am003phkcoq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608776</id>
      <parentid>3608773</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T05:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6215" sha1="dftdr5lf8pv6qllzzkyjpjhcz1bk3cp" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тарихи мемлекеттер|атауы=Герман Империясы|өз атауы=Deutsches Reich|статусы=Империя|құрылуы=18 қаңтар 1871|ыдырауы=9 қараша 1918|байрақ=Flag of Germany (1867–1918).svg|елтаңбасы=Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg|байрақ_сипаттамасы=[[Германияның туы|Байрақ]]|елтаңба_сипаттамасы=Елтаңба|ұраны=Gott mit uns ([[неміс тілі|немісше]]) &lt;br&gt;
Nobiscum Deus ([[латын тілі|латынша]]) &lt;br&gt;
(&quot;Құдай бізбен бірге&quot;)|карта=German Empire 1914.svg|сипаттамасы=Герман империясының Еуропадағы территориялары (1914)|астана=[[Берлин]]|қалалары=Берлин, Гамбург, Мюнхен, Дрезден, Бреслау, Кёнинсберг, Данциг|тілі=[[Неміс тілі|Немісше]]|валютасы=Алтын марка (1873—1914) &lt;br&gt;Қағаз марка (1914—1918)|аумағы=540 857,54 км² (1910)|басқару_формасы=[[монархия|дуалистік монархия]]|династиясы=[[Гогенцоллер]]}}'''Герман империясы''' ([[Неміс тілі|Немісше]]: ''Deutsches Reich''), сонымен қатар '''Империалды Германия''' немесе жай '''[[Германия]]''' деп аталған, [[Франк-прусс соғысы]] нәтижесінде 1871 жылдағы [[Германияның бірігуі|Германияның бірігуімен]] басталып, 1918 жылы [[Қараша төңкерісі|Қараша төңкерісінің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы|Республиканың]] жариялануымен аяқталған Германия елінің тарихи кезеңі. 

Империя 1871 жылының 18 қаңтарында, [[Солтүстік Германия Конфедерациясы]] мен Аустриядан басқа барлық Герман мемлекеттер біріккенде құрылған. 1850 жылынан бастап, елде белсенді [[Индустриализация|индустрияландыру]] үдерісі өтіп, Еуропаның ең ұзын темір жолы мен әлемнің ең ірі әскерін құрып, 47 жылдық кезеңде Германия Еуропадағы [[Ұлы державалар|державалардың]] бірі болған. 

[[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысында]] Германияның Парижді екпіндеп басып алу жоспары бұзылып, [[Батыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Батыс фронты]] дағдарысқа ұшыраған. [[Одақтастар (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Одақтастар]] бастаған соғыс-теңіздік блокаданың кесірінен, Германияда азық тапшылығы пайда болған. Дегенмен, Германия [[Шығыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғысы)|Шығыс фронтында]] өз мүмкіндіктерін көрсете алған. [[Ресей империясы|Ресейдің]] [[Брест келісімі|Брест келісімінде]] белгіленген аумақты басып алған. 1918 жылының қарашасында, елде басталған [[Қараша төңкерісі|төңкерістің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы]] жарияланып, Герман империясы құлдыраған. Соғыстан кейін Одақтастар Германияны ірі репарацияларды төлеуге мәжбүрлеп, 1922 жылы болған [[гиперинфляция]] мен [[Ұлы тоқырау|Ұлы тоқыраудың]] әсерінен, елде [[нацизм]] мен [[фашизм]] таралып, [[Адольф Гитлер|Адольф Гитлердің]] үкіметке келуіне әкелді.

== Колониялары ==
1884 жылы Германия өзінің Африкадағы алғашқы колонияларын құрды. Африка үшін күрес кезеңінде Германия қазіргі Того, Танзания, Руанда, Бурунди, Намибия, Камерун аймақтарын басып алды.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/German-Empire Britannica]&lt;/ref&gt; 1899 жылы Испания Тынық мұхитындағы аралдарды Германияға сатты. Алайда Германия осы колониялардың бәрінен [[Версаль бейбіт келісімі]] бойынша айрылды.

== Конституциясы ==
Империя федеративті парламенттік конституциялық [[монархия]] болды. Федералдық кеңес ([[Бундесрат]]) ең жоғарғы билігі болды. Императорлық [[Рейхстаг (ғимарат)|рейхстаг]] (Рейхстаг) [[Парламент]] ретінде қызмет еткен жалпыға бірдей ерлер дауысы бойынша сайланған заң шығарушы орган болды. Ол заң жобаларын ұсынуға және бундесраттың келісімімен жыл сайын мемлекеттік бюджет пен әскери бюджетті бекітуге құқылы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Германия империясы| ]]
[[Санат:Германия елінің тарихы]]</text>
      <sha1>dftdr5lf8pv6qllzzkyjpjhcz1bk3cp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608796</id>
      <parentid>3608776</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[Қатысушы талқылауы:Маржан 1973|талқылауы]]) істеген нөмір 3608773 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3608796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6157" sha1="q7q6ee5ic589qaplslfet0tcwwz1s0h" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тарихи мемлекеттер|атауы=Герман Империясы|өз атауы=Deutsches Reich|статусы=Империя|құрылуы=18 қаңтар 1871|ыдырауы=9 қараша 1918|байрақ=Flag of Germany (1867–1918).svg|елтаңбасы=Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg|байрақ_сипаттамасы=[[Германияның туы|Байрақ]]|елтаңба_сипаттамасы=Елтаңба|ұраны=Gott mit uns ([[неміс тілі|немісше]]) &lt;br&gt;
Nobiscum Deus ([[латын тілі|латынша]]) &lt;br&gt;
(&quot;Құдай бізбен бірге&quot;)|карта=German Empire 1914.svg|сипаттамасы=Герман империясының Еуропадағы территориялары (1914)|астана=[[Берлин]]|қалалары=Берлин, Гамбург, Мюнхен, Дрезден, Бреслау, Кёнинсберг, Данциг|тілі=[[Неміс тілі|Немісше]]|валютасы=Алтын марка (1873—1914) &lt;br&gt;Қағаз марка (1914—1918)|аумағы=540 857,54 км² (1910)|басқару_формасы=[[монархия|дуалистік монархия]]|династиясы=[[Гогенцоллер]]}}'''Герман империясы''' ([[Неміс тілі|Немісше]]: ''Deutsches Reich''), сонымен қатар '''Империалды Германия''' немесе жай '''[[Германия]]''' деп аталған, [[Франк-прусс соғысы]] нәтижесінде 1871 жылдағы [[Германияның бірігуі|Германияның бірігуімен]] басталып, 1918 жылы [[Қараша төңкерісі|Қараша төңкерісінің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы|Республиканың]] жариялануымен аяқталған Германия елінің тарихи кезеңі. 

Империя 1871 жылының 18 қаңтарында, [[Солтүстік Германия Конфедерациясы]] мен Аустриядан басқа барлық Герман мемлекеттер біріккенде құрылған. 1850 жылынан бастап, елде белсенді [[Индустриализация|индустрияландыру]] үдерісі өтіп, Еуропаның ең ұзын темір жолы мен әлемнің ең ірі әскерін құрып, 47 жылдық кезеңде Германия Еуропадағы [[Ұлы державалар|державалардың]] бірі болған. 

[[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысында]] Германияның Парижді екпіндеп басып алу жоспары бұзылып, [[Батыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Батыс фронты]] дағдарысқа ұшыраған. [[Одақтастар (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Одақтастар]] бастаған соғыс-теңіздік блокаданың кесірінен, Германияда азық тапшылығы пайда болған. Дегенмен, Германия [[Шығыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғысы)|Шығыс фронтында]] өз мүмкіндіктерін көрсете алған. [[Ресей империясы|Ресейдің]] [[Брест келісімі|Брест келісімінде]] белгіленген аумақты басып алған. 1918 жылының қарашасында, елде басталған [[Қараша төңкерісі|төңкерістің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы]] жарияланып, Герман империясы құлдыраған. Соғыстан кейін Одақтастар Германияны ірі репарацияларды төлеуге мәжбүрлеп, 1922 жылы болған [[гиперинфляция]] мен [[Ұлы тоқырау|Ұлы тоқыраудың]] әсерінен, елде [[нацизм]] мен [[фашизм]] таралып, [[Адольф Гитлер|Адольф Гитлердің]] үкіметке келуіне әкелді.

== Колониялары ==
1884 жылы Германия өзінің Африкадағы алғашқы колонияларын құрды. Африка үшін күрес кезеңінде Германия қазіргі Того, Танзания, Руанда, Бурунди, Намибия, Камерун аймақтарын басып алды.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/German-Empire Britannica]&lt;/ref&gt; 1899 жылы Испания Тынық мұхитындағы аралдарды Германияға сатты. Алайда Германия осы колониялардың бәрінен [[Версаль бейбіт келісімі]] бойынша айрылды.

== Конституциясы ==
Империя федеративті парламенттік конституциялық [[монархия]] болды. Федералдық кеңес ([[Бундесрат]]) ең жоғарғы билігі болды. Императорлық [[Рейхстаг (ғимарат)|рейхстаг]] (Рейхстаг) [[Парламент]] ретінде қызмет еткен жалпыға бірдей ерлер дауысы бойынша сайланған заң шығарушы орган болды. Ол заң жобаларын ұсынуға және бундесраттың келісімімен жыл сайын мемлекеттік бюджет пен әскери бюджетті бекітуге құқылы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Германия империясы| ]]</text>
      <sha1>q7q6ee5ic589qaplslfet0tcwwz1s0h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608817</id>
      <parentid>3608796</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Колониялары */</comment>
      <origin>3608817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6245" sha1="gqrnxwk07zrisu9hu4pm2xw6e4xwkhq" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тарихи мемлекеттер|атауы=Герман Империясы|өз атауы=Deutsches Reich|статусы=Империя|құрылуы=18 қаңтар 1871|ыдырауы=9 қараша 1918|байрақ=Flag of Germany (1867–1918).svg|елтаңбасы=Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg|байрақ_сипаттамасы=[[Германияның туы|Байрақ]]|елтаңба_сипаттамасы=Елтаңба|ұраны=Gott mit uns ([[неміс тілі|немісше]]) &lt;br&gt;
Nobiscum Deus ([[латын тілі|латынша]]) &lt;br&gt;
(&quot;Құдай бізбен бірге&quot;)|карта=German Empire 1914.svg|сипаттамасы=Герман империясының Еуропадағы территориялары (1914)|астана=[[Берлин]]|қалалары=Берлин, Гамбург, Мюнхен, Дрезден, Бреслау, Кёнинсберг, Данциг|тілі=[[Неміс тілі|Немісше]]|валютасы=Алтын марка (1873—1914) &lt;br&gt;Қағаз марка (1914—1918)|аумағы=540 857,54 км² (1910)|басқару_формасы=[[монархия|дуалистік монархия]]|династиясы=[[Гогенцоллер]]}}'''Герман империясы''' ([[Неміс тілі|Немісше]]: ''Deutsches Reich''), сонымен қатар '''Империалды Германия''' немесе жай '''[[Германия]]''' деп аталған, [[Франк-прусс соғысы]] нәтижесінде 1871 жылдағы [[Германияның бірігуі|Германияның бірігуімен]] басталып, 1918 жылы [[Қараша төңкерісі|Қараша төңкерісінің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы|Республиканың]] жариялануымен аяқталған Германия елінің тарихи кезеңі. 

Империя 1871 жылының 18 қаңтарында, [[Солтүстік Германия Конфедерациясы]] мен Аустриядан басқа барлық Герман мемлекеттер біріккенде құрылған. 1850 жылынан бастап, елде белсенді [[Индустриализация|индустрияландыру]] үдерісі өтіп, Еуропаның ең ұзын темір жолы мен әлемнің ең ірі әскерін құрып, 47 жылдық кезеңде Германия Еуропадағы [[Ұлы державалар|державалардың]] бірі болған. 

[[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысында]] Германияның Парижді екпіндеп басып алу жоспары бұзылып, [[Батыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Батыс фронты]] дағдарысқа ұшыраған. [[Одақтастар (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Одақтастар]] бастаған соғыс-теңіздік блокаданың кесірінен, Германияда азық тапшылығы пайда болған. Дегенмен, Германия [[Шығыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғысы)|Шығыс фронтында]] өз мүмкіндіктерін көрсете алған. [[Ресей империясы|Ресейдің]] [[Брест келісімі|Брест келісімінде]] белгіленген аумақты басып алған. 1918 жылының қарашасында, елде басталған [[Қараша төңкерісі|төңкерістің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы]] жарияланып, Герман империясы құлдыраған. Соғыстан кейін Одақтастар Германияны ірі репарацияларды төлеуге мәжбүрлеп, 1922 жылы болған [[гиперинфляция]] мен [[Ұлы тоқырау|Ұлы тоқыраудың]] әсерінен, елде [[нацизм]] мен [[фашизм]] таралып, [[Адольф Гитлер|Адольф Гитлердің]] үкіметке келуіне әкелді.

== Колониялары ==
1884 жылы Германия өзінің Африкадағы алғашқы колонияларын құрды. Африка үшін күрес кезеңінде Германия қазіргі Того, Танзания, Руанда, Бурунди, Намибия, Камерун аймақтарын басып алды.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/German-Empire Britannica]&lt;/ref&gt; 1899 жылы Испания Тынық мұхитындағы аралдарды Германияға сатты. Алайда Германия осы колониялардың бәрінен [[Версаль бейбіт келісімі]] бойынша айрылды.
[[File:Deutsche Kolonien rus.PNG|Герман империясының картасы]]

== Конституциясы ==
Империя федеративті парламенттік конституциялық [[монархия]] болды. Федералдық кеңес ([[Бундесрат]]) ең жоғарғы билігі болды. Императорлық [[Рейхстаг (ғимарат)|рейхстаг]] (Рейхстаг) [[Парламент]] ретінде қызмет еткен жалпыға бірдей ерлер дауысы бойынша сайланған заң шығарушы орган болды. Ол заң жобаларын ұсынуға және бундесраттың келісімімен жыл сайын мемлекеттік бюджет пен әскери бюджетті бекітуге құқылы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Германия империясы| ]]</text>
      <sha1>gqrnxwk07zrisu9hu4pm2xw6e4xwkhq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608819</id>
      <parentid>3608817</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Колониялары */</comment>
      <origin>3608819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6255" sha1="b1c5nsnbundiiqvgmzri8g0d0ynyteo" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тарихи мемлекеттер|атауы=Герман Империясы|өз атауы=Deutsches Reich|статусы=Империя|құрылуы=18 қаңтар 1871|ыдырауы=9 қараша 1918|байрақ=Flag of Germany (1867–1918).svg|елтаңбасы=Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg|байрақ_сипаттамасы=[[Германияның туы|Байрақ]]|елтаңба_сипаттамасы=Елтаңба|ұраны=Gott mit uns ([[неміс тілі|немісше]]) &lt;br&gt;
Nobiscum Deus ([[латын тілі|латынша]]) &lt;br&gt;
(&quot;Құдай бізбен бірге&quot;)|карта=German Empire 1914.svg|сипаттамасы=Герман империясының Еуропадағы территориялары (1914)|астана=[[Берлин]]|қалалары=Берлин, Гамбург, Мюнхен, Дрезден, Бреслау, Кёнинсберг, Данциг|тілі=[[Неміс тілі|Немісше]]|валютасы=Алтын марка (1873—1914) &lt;br&gt;Қағаз марка (1914—1918)|аумағы=540 857,54 км² (1910)|басқару_формасы=[[монархия|дуалистік монархия]]|династиясы=[[Гогенцоллер]]}}'''Герман империясы''' ([[Неміс тілі|Немісше]]: ''Deutsches Reich''), сонымен қатар '''Империалды Германия''' немесе жай '''[[Германия]]''' деп аталған, [[Франк-прусс соғысы]] нәтижесінде 1871 жылдағы [[Германияның бірігуі|Германияның бірігуімен]] басталып, 1918 жылы [[Қараша төңкерісі|Қараша төңкерісінің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы|Республиканың]] жариялануымен аяқталған Германия елінің тарихи кезеңі. 

Империя 1871 жылының 18 қаңтарында, [[Солтүстік Германия Конфедерациясы]] мен Аустриядан басқа барлық Герман мемлекеттер біріккенде құрылған. 1850 жылынан бастап, елде белсенді [[Индустриализация|индустрияландыру]] үдерісі өтіп, Еуропаның ең ұзын темір жолы мен әлемнің ең ірі әскерін құрып, 47 жылдық кезеңде Германия Еуропадағы [[Ұлы державалар|державалардың]] бірі болған. 

[[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысында]] Германияның Парижді екпіндеп басып алу жоспары бұзылып, [[Батыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Батыс фронты]] дағдарысқа ұшыраған. [[Одақтастар (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Одақтастар]] бастаған соғыс-теңіздік блокаданың кесірінен, Германияда азық тапшылығы пайда болған. Дегенмен, Германия [[Шығыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғысы)|Шығыс фронтында]] өз мүмкіндіктерін көрсете алған. [[Ресей империясы|Ресейдің]] [[Брест келісімі|Брест келісімінде]] белгіленген аумақты басып алған. 1918 жылының қарашасында, елде басталған [[Қараша төңкерісі|төңкерістің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы]] жарияланып, Герман империясы құлдыраған. Соғыстан кейін Одақтастар Германияны ірі репарацияларды төлеуге мәжбүрлеп, 1922 жылы болған [[гиперинфляция]] мен [[Ұлы тоқырау|Ұлы тоқыраудың]] әсерінен, елде [[нацизм]] мен [[фашизм]] таралып, [[Адольф Гитлер|Адольф Гитлердің]] үкіметке келуіне әкелді.

== Колониялары ==
1884 жылы Германия өзінің Африкадағы алғашқы колонияларын құрды. Африка үшін күрес кезеңінде Германия қазіргі Того, Танзания, Руанда, Бурунди, Намибия, Камерун аймақтарын басып алды.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/German-Empire Britannica]&lt;/ref&gt; 1899 жылы Испания Тынық мұхитындағы аралдарды Германияға сатты. Алайда Германия осы колониялардың бәрінен [[Версаль бейбіт келісімі]] бойынша айрылды.
[[File:Deutsche Kolonien rus.PNG|300px|Германия империясының картасы]]

== Конституциясы ==
Империя федеративті парламенттік конституциялық [[монархия]] болды. Федералдық кеңес ([[Бундесрат]]) ең жоғарғы билігі болды. Императорлық [[Рейхстаг (ғимарат)|рейхстаг]] (Рейхстаг) [[Парламент]] ретінде қызмет еткен жалпыға бірдей ерлер дауысы бойынша сайланған заң шығарушы орган болды. Ол заң жобаларын ұсынуға және бундесраттың келісімімен жыл сайын мемлекеттік бюджет пен әскери бюджетті бекітуге құқылы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Германия империясы| ]]</text>
      <sha1>b1c5nsnbundiiqvgmzri8g0d0ynyteo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Двинск-Печорск су алабы өңірі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>700039</id>
    <revision>
      <id>3608769</id>
      <parentid>3155019</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T03:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Маржан 1973</username>
        <id>181517</id>
      </contributor>
      <origin>3608769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1048" sha1="nv6yatm0wbjo7z6ikidcnzs2784mknq" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

== Двинско-Печорск су алабы ==

'''Двинско-Печорск су алабы'''- Ресейдің 20 бассейндік округінің бірі (Су кодексінің 28-бабына сәйкес).

2006 жылы су объектілерін (өзен бассейндері мен Ақ және Баренц теңіздерінің ілеспе жер асты су қоймалары) (ішкі теңіз сулары мен Ресей Федерациясының іргелес аумақтық теңізі шегінде) пайдалану мен қорғаудың арнайы аймағын белгілеу мақсатында пайда болды.

==Дереккөз==
&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/Двинско-Печорский_бассейновый_округ&lt;/ref&gt;
&lt;references /&gt;
[[Санат:География]]</text>
      <sha1>nv6yatm0wbjo7z6ikidcnzs2784mknq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608797</id>
      <parentid>3608769</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:Аблайхан (ХБН)|Аблайхан (ХБН)]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3155019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="998" sha1="kx7q663j72bqgs0wpmu96x2z72mdbx7" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
== Двинско-Печорск су алабы ==

'''Двинско-Печорск су алабы'''- Ресейдің 20 бассейндік округінің бірі (Су кодексінің 28-бабына сәйкес).

2006 жылы су объектілерін (өзен бассейндері мен Ақ және Баренц теңіздерінің ілеспе жер асты су қоймалары) (ішкі теңіз сулары мен Ресей Федерациясының іргелес аумақтық теңізі шегінде) пайдалану мен қорғаудың арнайы аймағын белгілеу мақсатында пайда болды.

==Дереккөз==
&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/Двинско-Печорский_бассейновый_округ&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>kx7q663j72bqgs0wpmu96x2z72mdbx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nintendo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>701175</id>
    <revision>
      <id>3608752</id>
      <parentid>3600092</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T20:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cicihwahyuni6</username>
        <id>131962</id>
      </contributor>
      <origin>3608752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3092" sha1="hm8yorshl67z8ogxu4d1wzevaq2nqyx" xml:space="preserve">[[Сурет:Nintendo Entertainment System.webp|нобай]]
{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Nintendo Co''' — штаб-пәтері Киото қаласында орналасқан жапондық көпұлтты бейне ойын компаниясы. Ол бейне ойындарды да, бейне ойын консольдерін де әзірлейді, басып шығарады және шығарады.

Nintendo 1889 жылы қолөнерші Фусадзиро Ямаучи Nintendо Karuta ретінде құрылды және бастапқыда қолдан жасалған ханафуда ойын карталарын шығарды. 1960 жылдары бизнестің әртүрлі салаларына кірісіп, қоғамдық компания ретінде заңды мәртебеге ие болғаннан кейін, Nintendo 1977 жылы өзінің алғашқы консолін, Түсті теледидар ойынын таратты. Ол 1981 жылы Donkey Kong және Nintendo шығарылымымен халықаралық танымалдыққа ие болды. Entertainment System және Super Mario Bros. 1985 ж.

Содан бері Nintendo Game Boy, Super Nintendo Entertainment System, Nintendo DS, Wii және Switch сияқты бейне ойын индустриясындағы ең табысты консольдерді шығарды. Ол Mario, Donkey Kong, The Legend of Zelda, Pokémon, Kirby, Metroid, Fire Emblem, Animal Crossing, Splatoon, Star Fox, Xenoblade Chronicles және Super Smash Bros. Nintendo тұмары Марио сияқты көптеген ірі франшизаларды жасады. танылды. Компания дүние жүзінде 5,592 миллиардтан астам бейне ойындарын және 882,6 миллионнан астам аппараттық құралдарды, соның ішінде түсті теледидар ойыны мен ойын және сағат сатылымдарын 2023 жылдың наурыз айындағы жағдай бойынша сатты.

Nintendo-ның Pokémon компаниясы және HAL зертханасы сияқты іскер серіктестерінен басқа Жапонияда және шетелде бірнеше еншілес компаниялары бар. Nintendo және оның қызметкерлері марапаттарға ие болды, соның ішінде технология және инженерия саласындағы Эмми марапаттары, Game Awards, Game Developers Choice марапаттары және Британдық Академия ойындарының марапаттары. Бұл жапон нарығындағы ең бай және ең құнды компаниялардың бірі.

[[Санат:Ойын платформалары]]</text>
      <sha1>hm8yorshl67z8ogxu4d1wzevaq2nqyx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608754</id>
      <parentid>3608752</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T20:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Cicihwahyuni6|Cicihwahyuni6]] ([[User talk:Cicihwahyuni6|т]]) өңдемелерінен [[User:Jumadulla1997|Jumadulla1997]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3600092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="2wo69f51t4vjlhbaxwx71r94di35z1a" xml:space="preserve">[[Сурет:Nintendo Entertainment System.webp|нобай]]
{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Nintendo Co''' — штаб-пәтері Киото қаласында орналасқан жапондық көпұлтты бейне ойын компаниясы. Ол бейне ойындарды да, бейне ойын консольдерін де әзірлейді, басып шығарады және шығарады.

Nintendo 1889 жылы қолөнерші Фусадзиро Ямаучи Nintendо Karuta ретінде құрылды және бастапқыда қолдан жасалған ханафуда ойын карталарын шығарды. 1960 жылдары бизнестің әртүрлі салаларына кірісіп, қоғамдық компания ретінде заңды мәртебеге ие болғаннан кейін, Nintendo 1977 жылы өзінің алғашқы консолін, Түсті теледидар ойынын таратты. Ол 1981 жылы Donkey Kong және Nintendo шығарылымымен халықаралық танымалдыққа ие болды. Entertainment System және Super Mario Bros. 1985 ж.

Содан бері Nintendo Game Boy, Super Nintendo Entertainment System, Nintendo DS, Wii және Switch сияқты бейне ойын индустриясындағы ең табысты консольдерді шығарды. Ол Mario, Donkey Kong, The Legend of Zelda, Pokémon, Kirby, Metroid, Fire Emblem, Animal Crossing, Splatoon, Star Fox, Xenoblade Chronicles және Super Smash Bros. Nintendo тұмары Марио сияқты көптеген ірі франшизаларды жасады. танылды. Компания дүние жүзінде 5,592 миллиардтан астам бейне ойындарын және 882,6 миллионнан астам аппараттық құралдарды, соның ішінде түсті теледидар ойыны мен ойын және сағат сатылымдарын 2023 жылдың наурыз айындағы жағдай бойынша сатты.

Nintendo-ның Pokémon компаниясы және HAL зертханасы сияқты іскер серіктестерінен басқа Жапонияда және шетелде бірнеше еншілес компаниялары бар. Nintendo және оның қызметкерлері марапаттарға ие болды, соның ішінде технология және инженерия саласындағы Эмми марапаттары, Game Awards, Game Developers Choice марапаттары және Британдық Академия ойындарының марапаттары. Бұл жапон нарығындағы ең бай және ең құнды компаниялардың бірі.

[[Санат:Ойын платформалары]]</text>
      <sha1>2wo69f51t4vjlhbaxwx71r94di35z1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оппенхеймер (фильм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>705018</id>
    <revision>
      <id>3608781</id>
      <parentid>3600303</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T05:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42604" sha1="ehzt2qg09ecmnh0vw64vj1mdju0ji1x" xml:space="preserve">{{Кино
| Қазақша атауы           = Оппенхеймер
| Шынайы атауы          = {{lang-en|Oppenheimer}}
| Суреті      = Oppenheimer (film).jpg
| Жанры           = [[өмірбаяндық фильм]]&lt;br&gt;[[тарихи фильм]]&lt;br&gt;[[драма]]
| Режиссёрі         = [[Кристофер Нолан]]
| Продюсері         = Кристофер Нолан&lt;br&gt;Эмма Томас&lt;br&gt;Чарльз Ровен
| Сценарист        = Кристофер Нолан
| Актерлер    = [[Киллиан Мёрфи]]&lt;br&gt;Эмили Блант&lt;br&gt;[[Мэтт Деймон]]&lt;br&gt;[[Роберт Дауни (кіші)]]&lt;br&gt;Флоренс Пью&lt;br&gt;[[Рами Малек]]&lt;br&gt;[[Гэри Олдман]]&lt;br&gt;Бен Сафди
| Операторы         = Хойте ван Хойтема
| Композиторы       = Людвиг Йоранссон
| Компания         = Syncopy Films&lt;br&gt;Atlas Entertainment
| Дистрибьютор     = [[Universal Pictures]]
| Ұзақтығы           = 180 мин
| Бюджет           = [[Доллар США|$]]100 млн
| Түсім            = $400,38 млн &lt;ref&gt;https://www.boxofficemojo.com/title/tt15398776/&lt;/ref&gt;
| Мемлекет           = {{GBR}}&lt;br&gt;{{USA}}
| Жыл             = 2023
}}
'''«Оппенхеймер»''' ({{lang-en|Oppenheimer}}) — атом бомбасын жасаушы [[Роберт Оппенгеймер|Роберт Оппенхеймер]] туралы баяндайтын режиссер және сценарист Кристофер Ноланның триллер элементтері бар өмірбаяндық фильмі.

Кай Берд пен Мартин Шервиннің &quot;Оппенхеймер. Американдық Прометейдің жеңісі мен трагедиясы&quot; атты кітабының негізінде түсірілді.  Фильмде басты рөлдерді Киллиан Мерфи, Эмили Блант, Роберт Дауни кіші, Флоренс Пью сомдады.

Фильм жұмыстары 2021 жылы басталды, ал 2023 жылдың 12 шілдесінде әлемдік премьерасы өтті.  21 шілде фильм прокатқа шықты. 96-шы Академия сыйлықтарында фильм үлкен жетістікке жетіп, жеті [[Оскар сыйлығы]]н жеңіп алды. Олардың ішінде [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]], [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]] ([[Кристофер Нолан]]), [[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]] ([[Киллиан Мёрфи|Силлиан Мерфи]]), Үздік қолдаушы актер ([[Роберт Дауни (кіші)|Роберт Дауни-Кіші]]), [[Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы|Үздік монтаж]] ([[Дженнифер Лейм]]), [[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік кинооператорлық жұмыс]] ([[Хойте ван Хойтема]]) және Үздік оригиналды музыка ([[Лудвиг Гёранссон]]) сияқты номинациялар бар.

== Синопсис ==
[[Сурет:J. Robert Oppenheimer at the Guest Lodge, Oak Ridge, in 1946 4.jpg|солға|нобай|Роберт Оппенхеймер Oak Ridge Ұлттық зертханасында, 1946 ж.]]
1926 жылы [[Роберт Оппенгеймер|Роберт Оппенхеймер]] [[Ұлыбритания]]ның Кембридж қаласындағы Кавендиш зертханасында оқыды. Үйді сағынудан басқа, американдықты мазасыздық шабуылдары азаптайды. Ол талапшыл Патрик Блэкетттің басшылығымен жұмыс істейді, тіпті соңғысының алмасын уландыруға дейін барады. Алайда Оппенхеймер қатты қуанады, әсіресе [[Нильс Бор]] оны кездейсоқ жегісі келгенде. Оппенхеймер Германиядағы Геттинген университетінде физика бойынша докторлық диссертациясын қорғады, онда ол [[Вернер Гейзенберг]]пен кездесті. Содан кейін Роберт Америка Құрама Штаттарына оралып, кванттық физика саласындағы зерттеулерін кеңейтуге үміттенді. Ол [[Калифорния университеті, Беркли|Берклидегі Калифорния университетінде]] және Калифорния технологиялық институтында сабақ бере бастады. 1936 жылы ол коммунистік партияның жас әйел мүшесі Джин Татлокпен кездесті. Олар қайтыс болғанға дейін — 1944 жылдың қаңтарында-мерзімді романтикалық қарым-қатынаста болады және бұл Оппенхеймердің 1940 жылы өткен биолог және бұрынғы коммунист Кэтрин Пуенингке үйленуіне қарамастан. Коммунистермен байланысты Роберт Оппенхеймер содан бері ФБР-нің ерекше бақылауында болды.

1939 жылы, [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тың басында генерал Лесли Гроувс [[Манхэттен жобасы]]н басқару үшін Оппенхеймерді жалдады. Оның мақсаты-атом бомбасын жасау. Содан кейін ғалым оны коммунистерге деген жанашырлығы жоқ деп сендірді. Оппенхеймер, еврей, сонымен қатар Вернер Гейзенберг бастаған ядролық қару жасау бағдарламасында нацистерден озып кетуге ерекше қызығушылық танытады. Оппенхеймер құрамына Эдвард Теллер, Исидор Исаак Раби және Дэвид Л.Хилл кіретін ғалымдар тобын жинады. Ол оларды Нью-Мексикодағы Лос-Аламоста зертханада жасырын бомба жасау үшін біріктіреді, бұл оның ықтимал жаһандық әсеріне қарамастан әлемді құтқарады деген ниетпен. Даму кезінде Оппенхеймерге Нильс Бор келеді, сонымен қатар ол [[Альберт Эйнштейн]]мен сөйлеседі, ол оған мұндай бомбаның әлемді бұзуы мүмкін тізбекті реакцияны тудыруы мүмкін екендігі туралы айтады.
[[Сурет:Trinity Test - Oppenheimer and Groves at Ground Zero 002.jpg|солға|нобай|1945 жылғы Тринити сынағы]]
[[Сурет:Trinity shot color.jpg|нобай|Тринити сынағы 1945 жылы 16 шілде Аламогордо, Нью-Мексико]]
1945 жылы Еуропадағы екінші дүниежүзілік соғыс [[Нацистік Германия|Үшінші Рейх]] тапсырылғаннан кейін аяқталды. Жобаға қатысатын кейбір ғалымдар жобаны жалғастыру қажеттілігіне күмәндана бастайды. Дегенмен, бомба жасау аяқталды және Тринити сынағы 1945 жылы 16 шілдеде, [[Потсдамдық конференция|Потсдам конференциясының]] алдында сәтті өтті. АҚШ президенті [[Гарри Трумэн|Гарри С. Трумэн]] Жапонияны тапсыруға мәжбүр ету үшін [[Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тасталуы|Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тастауға]] шешім қабылдады. Содан бері Роберт Оппенхеймер көпшіліктің көз алдында &quot;атом бомбасының әкесі&quot; болып танылды. Бомбалардан болған үлкен қиратуларды ескерген ғалым АҚШ президентімен кездесіп, оны бұдан күшті қару-жарақ жасауда ұстамдылыққа шақырады. Алайда, Трумэн Оппенхеймердің әлсіздік деп санайтын ауыр жағдайына қол тигізбейді және ол бомбаны қолдануға тек президент ретінде жауапты екенін айтады. Соған қарамастан, Оппенхеймер өзін кінәлі сезінуді жалғастыруда.

Содан кейін Оппенхеймер одан әрі ядролық дамуға, атап айтқанда сутегі бомбасының дамуына сыни көзқараспен қарайды. Осылайша, бұл оны бұрынғы қызметкері Эдвард Теллерге қарсы қояды. Оның ұстанымы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағына]] қарсы [[Қырғи қабақ соғысы|қырғи қабақ соғыстың]] ортасында дау-дамайға айналады. [[Америка Құрама Штаттары]]ның Атом энергиясы жөніндегі комиссиясының президенті Льюис Штраус Оппенхеймерге, атап айтқанда, изотоптар айналымы туралы пікірталас кезінде оны көпшілік алдында қорлағаны үшін ашуланды. Штраус сонымен қатар Оппенхеймер оны Эйнштейннің алдында сынағанына сенімді. 1954 жылы сәуірде Штраус жасырын түрде маневр жасап, ғалымның кеңестік тыңшы екенін дәлелдеуге бағытталған қауіпсіздік мәселелері бойынша Оппенхеймер тыңдауын ұйымдастырды. Кейбір туыстарымен қорғалған Оппенхеймер Теллер мен басқа серіктестердің айғақтарына берілген. Штраус Оппенхеймердің бұрынғы немесе қазіргі коммунистермен байланысын пайдаланады, мысалы, оның марқұм иесі Джин Татлок және оның ағасы Фрэнк. Бірнеше одақтастардың айғақтарына қарамастан, Оппенхеймердің қауіпсіздік рұқсаты алынып тасталды. Бұл оның қоғамдық имиджіне нұқсан келтіреді және оның саяси ықпалын жоққа шығарады. Кейінірек Льюис Штраустың сауда министрі болып тағайындалуын мақұлдау немесе мақұлдамау үшін Сенаттың мақұлдау тыңдаулары жиналады. Қандай жағдай болмасын, Штраустың Оппенхеймерді құлатудағы жеке және құпия себептерін Манхэттен жобасының бұрынғы мүшесі Дэвид л.Хилл ашады. Бұл экспозициялар Штраусты тексерудің сәтсіздігіне әкеледі.

1963 жылы президент Линдон Б. Джонсон Оппенхеймерге саяси және медианы оңалту белгісі ретінде Энрико-Ферми сыйлығын берді. Содан кейін Оппенхеймердің Эйнштейнмен бұрынғы әңгімесі Льюис Штраус туралы емес, ядролық қаруды қолданудың ұзақ мерзімді салдары туралы екені анықталды. Оппенхеймер &quot;Тринити&quot; сынағы және кеңірек айтқанда, атом қаруының жасалуы ядролық ашаршылыққа әкелуі мүмкін оқиғалардың тізбекті реакциясын тудырды ма деп ойлайды.

== Актерлік құрамы ==
&lt;gallery align=&quot;left&quot; perrow=&quot;9&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Сурет:Cillian Murphy Press Conference The Party Berlinale 2017 02 (cropped).jpg|Киллиан Мерфи (2017)
Сурет:Emily Blunt at WWD Style Awards 2026-02.jpg|Эмили Блант (2026)
Сурет:Matt Damon, Berlinale 2023 (cropped).jpg|Мэтт Деймон (2023)
Сурет:Robert Downey Jr-2008 cropped.JPG|Роберт Дауни кіші (2008)
Сурет:Florence Pugh - The Wonder BFI London Film Festival Premiere, October 2022 (cropped).jpg|Флоренс Пью (2022)
Сурет:Josh Hartnett SDCC 2014.jpg|Джош Хартнетт (2014)
Сурет:Casey Affleck at the Manchester by the Sea premiere (30199719155) (cropped).jpg|Кейси Аффлек (2016)
Сурет:Rami Malek in 2015 (2) (cropped).jpg|Рами Малек (2015)
Сурет:KennethBranaghApr2011.jpg|Кеннет Брана (2011)
&lt;/gallery&gt;

== Түсірілім ==
{{Multiple image|perrow=1|total_width=200|image1=Filming of the 2022 movie Oppenheimer at UC Berkeley.jpg|image2=Period car at UC Berkeley campus for the filming of the 2022 movie Oppenheimer.jpg|footer=Түсірілім Берклидегі Калифорния университетінде 2022 жылдың мамырында өтті.}}2020 жылдың желтоқсанында Warner Bros. Pictures өзінің 2021 жылғы фильмдерін театрларда және [[HBO|HBO Max]] ағындық қызметінде бір уақытта шығаруды жоспарлап отырғанын жариялады. &quot;Ұйқысыздық&quot; (2002) фильмінен бері фильмдерінің әрқайсысы бойынша студиямен жұмыс істеген режиссер Кристофер Нолан бұл шешімге күмән келтірді. 2021 жылдың қаңтарында Ноланның келесі фильмі Warner Bros. Pictures қаржыландырмайтын немесе таратпайтын алғашқы фильм болуы мүмкін деп хабарланды.  Нолан бұған дейін студияның &quot;Wonder Woman 1984&quot; (2020) фильмін бір уақытта шығару туралы шешімін қолдап, оның бұл жағдай дұрыс шешілді деп ойлағанын айтты, бірақ оның &quot;аргумент&quot; (2020) фильмінің кейінге қалдырылған шығарылымы туралы кез келген талқылаудан алынып тасталғанын айтты&lt;ref&gt;{{cite web|author=Watson, R. T.|url=https://www.wsj.com/articles/want-to-be-a-hollywood-player-covid-and-streaming-have-changed-all-the-rules-11611247554|title=Want to Be a Hollywood Player? Covid and Streaming Have Changed All the Rules|website=[[The Wall Street Journal]]|date=2021-01-21|access-date=2021-10-09|archive-date=2021-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009205153/https://www.wsj.com/articles/want-to-be-a-hollywood-player-covid-and-streaming-have-changed-all-the-rules-11611247554|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Rubin, Rebecca |url=https://variety.com/2020/film/news/christopher-nolan-warner-bros-deal-hbo-max-1234849809/ |title=After Christopher Nolan’s Explosive Remarks, Could Warner Bros. Lose Its Superstar Director? |website=[[Variety]] |date=2020-12-10 |access-date=2021-05-04 |archive-date=2020-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210222646/https://variety.com/2020/film/news/christopher-nolan-warner-bros-deal-hbo-max-1234849809/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Katz, Brandon |url=https://observer.com/2021/02/christopher-nolan-films-warner-bros-tenet-disney-universal-sony-paramount/ |title=Where Will Christopher Nolan Go After His War With Warner? |website=[[The New York Observer]] |date=2021-02-03 |access-date=2021-05-04 |archive-date=2021-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203154004/https://observer.com/2021/02/christopher-nolan-films-warner-bros-tenet-disney-universal-sony-paramount/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Boone, John|url=https://www.etonline.com/christopher-nolan-reflects-on-tenet-release-reacts-to-warner-broshbo-max-deal-exclusive-157414|title=Christopher Nolan Reflects on 'Tenet' Release, Reacts to Warner Bros./HBO Max Deal (Exclusive)|website=[[Entertainment Tonight]]|date=2020-12-07|access-date=2021-10-09|archive-date=2021-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009205545/https://www.etonline.com/christopher-nolan-reflects-on-tenet-release-reacts-to-warner-broshbo-max-deal-exclusive-157414|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Christopher Nolan Cannes 2018.jpg|солға|нобай|Режиссер Кристофер Нолан]]
2021 жылдың қыркүйегінде Нолан атом бомбасын жасаушы Роберт Оппенхеймер туралы өмірбаяндық фильм түсіретіні белгілі болды, басты рөл туралы келіссөздер жүргізіп жатқан Киллиан Мерфи&lt;ref&gt;{{cite web |author=Fleming, Mike Jr. |url=https://deadline.com/2021/09/christopher-nolan-next-movie-development-of-atom-bomb-robert-oppenheimer-world-war-ii-1234829960/ |title=Christopher Nolan Bombshell: Director Talking To Multiple Studios On Film He’ll Direct About J. Robert Oppenheimer &amp; Development Of The A-Bomb In WWII |website=[[Deadline Hollywood]] |date=2021-09-09 |access-date=2021-09-10 |archive-date=2021-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210909225837/https://deadline.com/2021/09/christopher-nolan-next-movie-development-of-atom-bomb-robert-oppenheimer-world-war-ii-1234829960/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. Нолан фильмге арналған бірнеше студияларға жүгінді, соның ішінде Sony Pictures, Universal Pictures, Paramount Pictures және Apple Studios Warner Bros. Pictures-пен қарым-қатынасының шиеленісуіне байланысты, бірақ олармен қайтадан жұмыс істеуді таңдау әлі де қол жетімді болды&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kit, Borys |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/sony-universal-studios-vying-for-new-christopher-nolan-movie-1235010970/ |title=Sony, Universal Among Studios Vying for New Christopher Nolan Movie |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=2021-09-09 |access-date=2021-09-10 |archive-date=2021-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911132439/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/sony-universal-studios-vying-for-new-christopher-nolan-movie-1235010970/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hollywoodreporter&quot;&gt;{{cite web |author=Kit, Borys |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-pitch-to-studios-including-apple-seeking-his-next-film-1235014132/ |title=Inside the Studios’ (And Apple’s) Frenzy to Get Christopher Nolan’s Next Film |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=2021-09-15 |access-date=2021-09-15 |archive-date=2021-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915154038/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-pitch-to-studios-including-apple-seeking-his-next-film-1235014132/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.Инсайдерлердің айтуынша, Paramount бас директор мен төраға Джим Янопулосты Брайан Роббинс алмастырғаннан кейін, стримингтік қызметтерде фильмдердің шығарылымын көбейтуді жақтаушы, ерте таңдаудан шығарылды&lt;ref name=&quot;hollywoodreporter&quot; /&gt;. 14 қыркүйекте Universal Pictures фильмнің дистрибьюторы болатыны жарияланды. 2022 жылдың 2 қаңтарында Лос-Анджелесте таспа өндірісі 2022 жылдың наурызында басталатыны туралы ақпарат пайда болды&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.worldofreel.com/blog/2022/1/9629zsmkpna55krjt7ukvvmuuf3hbv|title=Christopher Nolan’s ‘Oppenheimer’ Starts Shooting in March; Full Plot Details Revealed|website=World of Reel|access-date=2022-01-04|archive-date=2022-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104001226/https://www.worldofreel.com/blog/2022/1/9629zsmkpna55krjt7ukvvmuuf3hbv|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Ноланның кейбір талаптарына 100 миллион долларлық бюджет және оған теңестірілген маркетингтік бюджет, кем дегенде 100 күндік театр терезесі, жалпы кассаның 20% - ы және студия басқа жаңа фильм шығармауы керек фильм шыққанға дейінгі және кейінгі үш апталық кезең кірді&lt;ref name=&quot;hollywoodreporter&quot; /&gt;.

2021 жылдың қазан айында Киллиан Мерфи басты рөлге бекітілді (&quot;Оппенхеймер&quot; Ноланның Мерфи қосалқы емес, басты рөлді сомдаған алғашқы фильмі болды)&lt;ref&gt;{{cite web |author=Agar, Chris |url=https://screenrant.com/christopher-nolan-oppenheimer-movie-release-date-cast-cillian-murphy/ |title=Christopher Nolan's Next Movie Title, Release Date &amp; Star Revealed |website=[[Screen Rant]] |date=2021-10-08 |access-date=2021-10-08 |archive-date=2021-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008185317/https://screenrant.com/christopher-nolan-oppenheimer-movie-release-date-cast-cillian-murphy/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deadline&quot;&gt;{{cite web|author=Kroll, Justin|url=https://deadline.com/2021/10/cillian-murphy-j-robert-oppenheimer-christopher-nolans-universal-film-july-2023-1234852888/|title=Cillian Murphy Confirmed to Star As J. Robert Oppenheimer In Christopher Nolan’s Next Film At Universal, Film Will Bow in July 2023|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2021-10-08|access-date=2021-10-08|archive-date=2021-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119035819/https://deadline.com/2021/10/cillian-murphy-j-robert-oppenheimer-christopher-nolans-universal-film-july-2023-1234852888/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Сол айда Эмили Блант фильмге Кэтрин Оппенхеймер ретінде қосылды&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kroll, Justin |url=https://deadline.com/2021/10/emily-blunt-christopher-nolans-oppenheimer-universal-1234858556/ |title=Emily Blunt In Talks To Join Christopher Nolan’s Next Film ‘Oppenheimer’ At Universal |website=[[Deadline Hollywood]] |date=2021-10-20 |access-date=2021-10-20 |archive-date=2021-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102160825/https://deadline.com/2021/10/emily-blunt-christopher-nolans-oppenheimer-universal-1234858556/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Couch, Aaron |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/emily-blunt-christopher-nolan-oppenheimer-1235034103/ |title=Emily Blunt Joining Christopher Nolan’s ‘Oppenheimer’ |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=2021-10-20 |access-date=2021-10-20 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026232004/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/emily-blunt-christopher-nolan-oppenheimer-1235034103/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. 2021 жылдың қарашасында Мэтт Дэймон Лесли Гроувс, ал кіші Роберт Дауни Льюис Штраусс рөліне бекітілді&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kroll, Justin |url=https://deadline.com/2021/11/robert-downey-jr-matt-damon-christopher-nolan-oppenheimer-1234859892/ |title=Robert Downey Jr. And Matt Damon Latest Stars To Join Christopher Nolan’s ‘Oppenheimer’ |website=[[Deadline Hollywood]] |date=2021-11-02 |access-date=2021-11-02 |archive-date=2021-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102154342/https://deadline.com/2021/11/robert-downey-jr-matt-damon-christopher-nolan-oppenheimer-1234859892/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kit, Borys |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/matt-damon-robert-downey-jr-christopher-nolan-oppenheimer-1235040518/ |title=Matt Damon, Robert Downey Jr. Join Christopher Nolan’s ‘Oppenheimer’ |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=2021-11-02 |access-date=2021-11-02 |archive-date=2021-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102160710/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/matt-damon-robert-downey-jr-christopher-nolan-oppenheimer-1235040518/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. 2021 жылдың желтоқсанында фильмде Флоренс Пью, Рами Малек және Бен Сафди сәйкесінше ашылмаған ғалым және Эдвард Теллер жан Тэтлок рөлдерін сомдайтыны белгілі болды. 2022 жылдың қаңтарында жобаға Джош Хартнетт, ал ақпан айында Дэйн Дехан, Джек Куэйд, Дилан Арнольд Фрэнк Оппенхеймер, Олли Хааскиви, Алден Эренрайк, Дэвид Крамхолц, Мэттью Модин және Кеннет Брана қосылды&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/02/christopher-nolans-oppenheimer-adds-kenneth-branagh-gets-first-look-photo-1234958101/|title=Christopher Nolan’s ‘Oppenheimer’ Gets First-Look Photo As Kenneth Branagh Joins Cast|author=Matt Grobar, Matt Grobar|website=Deadline|date=2022-02-22|access-date=2022-02-22|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222201533/https://deadline.com/2022/02/christopher-nolans-oppenheimer-adds-kenneth-branagh-gets-first-look-photo-1234958101/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/01/josh-hartnett-christopher-nolans-oppenheimer-1234904070/|title=Josh Hartnett Joins Christopher Nolan’s Next Film ‘Oppenheimer’|author=Justin Kroll, Justin Kroll|website=Deadline|date=2022-01-04|access-date=2022-02-08|archive-date=2022-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220109161036/https://deadline.com/2022/01/josh-hartnett-christopher-nolans-oppenheimer-1234904070/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/02/oppenheimer-matthew-modine-joins-christopher-nolans-film-for-universal-1234933906/|title=‘Oppenheimer’: Matthew Modine Joins Christopher Nolan’s Film For Universal|author=Matt Grobar, Matt Grobar|website=Deadline|date=2022-02-16|access-date=2022-02-22|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222012404/https://deadline.com/2022/02/oppenheimer-matthew-modine-joins-christopher-nolans-film-for-universal-1234933906/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-oppenheimer-movie-dylan-arnold-olli-haaskivi-1235094434/|title=Christopher Nolan’s ‘Oppenheimer’ Adds ‘Halloween Kills,’ ‘Manifest’ Actors (Exclusive)|author=Borys Kit, Borys Kit|website=The Hollywood Reporter|date=2022-02-16|access-date=2022-02-22|archive-date=2022-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218135303/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-oppenheimer-movie-dylan-arnold-olli-haaskivi-1235094434/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Наурызда жобаға Харрисон Гилбертсон мен Эмма Дюмонт қосылды&lt;ref name=&quot;GilbertsonDumont&quot;&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-harrison-gilbertson-emily-dumont-1234975430/|title=''Oppenheimer'': Harrison Gilbertson &amp; Emma Dumont Board Christopher Nolan's Thriller For Universal|first=Matt|last=Grobar|website=[[Deadline Hollywood]]|date=March 10, 2022|access-date=March 10, 2022|archive-date=2022-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422215910/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-harrison-gilbertson-emily-dumont-1234975430/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.Түсірілімге жаппай қатысқан нағыз ғалымдар да қатысты&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://ew.com/movies/oppenheimer-christopher-nolan-cillian-murphy-in-conversation/|title=Christopher Nolan and Cillian Murphy discuss their epic movie partnership|author=Clark Collis May 09, 2023 at 09:00 AM EDT|website=EW.com|access-date=2023-06-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Kit, Borys|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/florence-pugh-rami-malek-christopher-nolan-oppenheimer-1235060259/|title=Florence Pugh, Rami Malek, Benny Safdie Join Christopher Nolan’s ‘Oppenheimer’ (Exclusive)|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2021-12-09|access-date=2021-12-10|archive-date=2021-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220080851/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/florence-pugh-rami-malek-christopher-nolan-oppenheimer-1235060259/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

Фильмді оператор Хой ван Хойтем 65 мм және 65 мм үлкен форматты IMAX пленкасының тіркесімін пайдаланып түсірген. Кейінгі өндіріс кезінде фильмді Дженнифер Лэйм өңдеді, фильмнің музыкасын Людвиг Йоранссон жазды&lt;ref name=&quot;deadline&quot; /&gt;.

Фильмдегі жұмыс аяқталғанға дейін де Нолан оны өзінің жобаларының ішіндегі ең күрделі және ауқымды деп атады. Режиссердің айтуынша, ең үлкен қиындықтар компьютерлік графиканы қолданбай ядролық жарылысты қайта құру болды&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2022/12/15/nolanfilm/|title=Нолан назвал самый сложный проект в своей карьере|website=Lenta.RU|date=2022-12-15|access-date=2022-12-17}}&lt;/ref&gt;.

== Тұсаукесері ==
[[Universal Pictures]] фильмді 2023 жылдың 21 шілдесінде IMAX, 35 мм және 70 мм форматтарында шығарды. Фильмнің бюджеті мен маркетингтік шығындарын ескере отырып, Variety порталы фильмнің өзін-өзі ақтау үшін кем дегенде 400 миллион доллар әлемдік кассада жиналуы керек деп болжады&lt;ref&gt;{{cite web |author=Rubin, Rebecca |url=https://variety.com/2021/film/news/christopher-nolan-oppenheimer-ww2-movie-1235109373/ |title=Why Christopher Nolan’s $100 Million WWII Drama ‘Oppenheimer’ Could Be the Last of Its Kind |website=[[Variety]] |date=2021-11-18 |access-date=2021-12-13 |archive-date=2021-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211118153354/https://variety.com/2021/film/news/christopher-nolan-oppenheimer-ww2-movie-1235109373/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Lawrence, Gregory|url=https://collider.com/christopher-nolan-next-movie-oppenheimer-release-date-2023/|title=Christopher Nolan's New Movie 'Oppenheimer' Sets 2023 Release Date|website=[[Collider]]|date=2021-10-08|access-date=2021-10-09|archive-date=2021-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008180419/https://collider.com/christopher-nolan-next-movie-oppenheimer-release-date-2023/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

12 шілдеде [[Париж]]де тұсаукесер көрсетілімі өтті. Сыншылардың алғашқы пікірлері негізінен ынталы болды. Сонымен, Total Film редакторының орынбасары Мэтт Мэттам &quot;Оппенхаймер&quot; оны &quot;таң қалдырды&quot; деп мәлімдеді. Оның айтуынша, &quot;бұл [[Киллиан Мёрфи]] керемет ойнаған тарихи тұлғаны үлкен ауқымды зерттеу. Ноланға тән шиеленіс пен құрылым сезімімен түсірілген эпикалық тарихи драма&quot;. Associated Press-тен Линдси Бар &quot;нақты оқиғалардың шынайы көрінісі, өнертапқыштық баяндау және Киллиан Мёрфи, [[Эмили Блант]], [[кіші Роберт Дауни]], [[Мэтт Дэймон]] және басқа да көптеген суретшілердің нәзік актерлік шеберлігі&quot; картинасының сөзсіз артықшылықтарын атап өтті&lt;ref name=&quot;киноафиша&quot;&gt;[https://www.kinoafisha.info/news/snogsshibatelnyy-i-zahvatyvayuschiy-poyavilis-pervye-otzyvy-o-filme-oppengeymer/ Сногсшибательный и захватывающий: появились первые отзывы о фильме «Оппенгеймер»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714115447/https://www.kinoafisha.info/news/snogsshibatelnyy-i-zahvatyvayuschiy-poyavilis-pervye-otzyvy-o-filme-oppengeymer/ |date=2023-07-14 }}&lt;/ref&gt;.

&quot;Оппенхаймер&quot; [[Грета Гёрвиг]]тің «[[Барби (фильм)|Барби]]» фильмінің тұсаукесерімен бір күні кинотеатрларда шықты. Екі фильмнің, қуыршақ туралы қиял-ғажайып комедия мен атом бомбасын жасаушы туралы өмірбаяндық триллердің арасындағы қарама-қайшылыққа байланысты интернетте &quot;Барбенхаймер&quot; [[интернет-мем]]і пайда болды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vox.com/culture/23789864/barbenheimer-barbieheimer-barbie-oppenheimer-release-memes-double-feature |last=Romano |first=Aja. |title=Barbieheimer: It's black. It's pink. It's more meaningful than you think. |publisher=[[Vox (сайт)|Vox]] |date=2023-07-10 |lang=en |archive-date=2023-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710223328/https://www.vox.com/culture/23789864/barbenheimer-barbieheimer-barbie-oppenheimer-release-memes-double-feature}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.northjersey.com/story/entertainment/movies/2023/07/10/barbie-oppenheimer-release-on-the-same-day/70395685007/ |last=Beckerman |first=Jim. |title=Why are moviegoers so excited to see 'Barbie' and 'Oppenheimer' together? |publisher=North Jersey Media Group |date=2023-07-10 |lang=en |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717155739/https://www.northjersey.com/story/entertainment/movies/2023/07/10/barbie-oppenheimer-release-on-the-same-day/70395685007/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.film.ru/articles/obyasnyaem-fenomen-barbengeymera-kak-dva-nepohozhih-filma-stali-odnim-celym-blagodarya |title=Объясняем феномен «Барбенгеймера»: как два непохожих фильма стали одним целым благодаря хаотичной интернет-культуре |publisher=Film.ru |date=2023-07-20 |lang=ru}}&lt;/ref&gt; Киллиан Мёрфи көрермендерге екі фильмді де бір күнде көруге кеңес берді және &quot;егер бұл жақсы фильмдер болса, бұл киноға пайдалы болады&quot; деп ескертті&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gamesradar.com/cillian-murphy-barbie-oppenheimer-double-bill/  |last=Watson |first=Fay|title=Cillian Murphy gives Barbenheimer double bill his seal of approval |publisher=Games Radar |date=2023-07-10 |lang=en |archive-date=2023-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710102214/https://www.gamesradar.com/cillian-murphy-barbie-oppenheimer-double-bill/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.lavanguardia.com/magazine/protagonistas/20230709/9091303/cillian-murphy-actor-irlandes-oppenheimer-peaky-blinders.html |last=Rodríguez |first=Rafael. |title=Cillian Murphy, 'Oppenheimer' contra 'Barbie': &quot;Ni héroes ni villanos; me interesan las sombras&quot;  |publisher=[[La Vanguardia]] |date=2023-07-09 |lang=es |archive-date=2023-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710132911/https://www.lavanguardia.com/magazine/protagonistas/20230709/9091303/cillian-murphy-actor-irlandes-oppenheimer-peaky-blinders.html}}&lt;/ref&gt;.

[[Rotten Tomatoes]] шолуларының агрегатор сайтында &quot;Оппенхаймер&quot; рейтингі 94% құрайды, сыншылардың 161 шолуы негізінде орташа бағасы 8,8/10 және &quot;балғындық сертификаты&quot; бар&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/oppenheimer_2023 |title=Oppenheimer |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Metacritic агрегатор сайтында фильмнің рейтингі 53 сыншылардың шолуы негізінде мүмкін болатын 100 ұпайдың 89-% құрайды, бұл &quot;жалпыға бірдей мойындауға&quot; сәйкес келеді&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.metacritic.com/movie/oppenheimer |title=Oppenheimer |publisher=[[Metacritic]] |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Оскар 2024 ==
&quot;Oppenheimer&quot; фильмі Кристофер Ноланның режиссурасымен 96-шы Академия сыйлықтарында үлкен жетістікке жетіп, жеті Оскар сыйлығын жеңіп алды. Олардың ішінде Үздік фильм, Үздік режиссер (Кристофер Нолан), Үздік актер (Силлиан Мерфи), Үздік қолдаушы актер (Роберт Дауни-Кіші), Үздік монтаж (Дженнифер Лейм), Үздік кинооператорлық жұмыс (Хойте ван Хойтема) және Үздік оригиналды музыка (Лудвиг Гёранссон) сияқты номинациялар бар&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oscars 2024: Christopher Nolan's Oppenheimer Wins 7 Academy Awards, Including Best Picture|url=https://www.nbc.com/nbc-insider/how-many-oscars-did-oppenheimer-win-at-academy-awards|accessdate=2024 жылғы 15 наурыз}}&lt;/ref&gt;.

Фильм, Манхэттен жобасы мен оның бас кейіпкері Дж. Роберт Оппенгеймердің күрделі өмірін зерттеу арқылы, сыншылардан жоғары баға алып, дүниежүзі бойынша кассалық жинақта шамамен 1 миллиард доллар жинақтады. Бұл жетістік R рейтингісі және үш сағаттан аса уақытқа созылғанына қарамастан, фильмнің оқиғасының тартымдылығын және оның жасалуындағы мұқият шеберлікті көрсетеді.

Силлиан Мерфидің Үздік актер номинациясында жеңіске жетуі ерекше назар аударды, бұл оның Оскарға алғашқы ұсынылуы болатын, ол бұл жеңісті &quot;барлық бейбітшілік жасаушыларға&quot; арнады, бұл фильмнің тақырыбының күрделі мұрасын мойындайды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oscars 2024: Christopher Nolan's 'Oppenheimer' wins Best Film and sweeps up seven Academy Awards|url=https://www.euronews.com/culture/2024/03/10/oscars-2024-live-coverage-of-the-96th-academy-awards|accessdate=2024 жылғы 15 наурыз}}&lt;/ref&gt;. Фильм сондай-ақ, Ұлттық Көрермендер Кеңесінен, Алтын Глобустан, Экран Актерлері Одағынан, Британдық Кино және Телевидение Өнері Академиясынан және тағы басқалардан марапаттар алды, бұл оның кино өнеркәсібіндегі кең ауқымды бағалауын көрсетеді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oscars 2024: Christopher Nolan's Oppenheimer Wins 7 Academy Awards, Including Best Picture|url=https://www.nbc.com/nbc-insider/how-many-oscars-did-oppenheimer-win-at-academy-awards|accessdate=2024 жылғы 15 наурыз}}&lt;/ref&gt;.

== Тағы қараңыз ==
* [[Роберт Оппенгеймер|Роберт Оппенхеймер]]
* [[Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тасталуы]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2}}

{{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}}

[[Санат:Кристофер Нолан фильмдері]]
[[Санат:АҚШ биографиялық фильмдері]]
[[Санат:Ұлыбритания биографиялық фильмдері]]
[[Санат:АҚШ драма-фильмдері]]
[[Санат:Ұлыбритания драма-фильмдері]]
[[Санат:Universal Pictures фильмдері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]]
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс туралы фильмдер]]</text>
      <sha1>ehzt2qg09ecmnh0vw64vj1mdju0ji1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фабьен Урега</title>
    <ns>0</ns>
    <id>707856</id>
    <revision>
      <id>3608812</id>
      <parentid>3606210</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3608812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2605" sha1="gewj1o9d5p69obv09z2w7hcaabx95b2" xml:space="preserve">{{Футболшы
 |туған күні                  = 07.12.1992
 |туған жері                  = {{туғанжері|Париж|Парижде}}, [[Франция]]
 |азаматтығы                  = {{ту|Франция}} [[Франция]]
 |бойы                        = 178
 |позиция                     = жартылай қорғаушы
 |қазіргі клуб                = {{ту|Литва}} [[Кауно Жальгирис]]
 |клубтары                    = {{футбол карьерасы
|2011—2013|{{ту|Франция}} Дранси|41 (1)
|2013—2015|{{ту|Франция}} [[Гавр (футбол клубы)|Гавр 2]]|32 (4)
|2015—2016|{{ту|Бельгия}} Виртон|8 (0)
|2017—2018|{{ту|Франция}} Дранси|24 (5)
|2018—2019|{{ту|Франция}} [[Париж (футбол клубы)|Париж]]|27 (0)
|2019—2021|{{ту|Франция}} [[Сошо (футбол клубы)|Сошо]]|46 (3)
|2021—2022|{{ту|Франция}} [[Орлеан (футбол клубы)|Орлеан]]|10 (1)
|2022|{{ту|Литва}} [[Жальгирис (футбол клубы)|Жальгирис]]|32 (5)
|2023—2024|{{ту|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|30 (1)
|2025—    |{{ту|Литва}} [[Кауно Жальгирис]]|48 (12)
}}
}}
'''Фабьен Урега''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Fabien Ourega''; 7 желтоқсан 1992,&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/216533 Тransfermarkt.com]&lt;/ref&gt; [[Париж]], [[Франция]]) — франциялық футболшы,  жартылай қорғаушы.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

; «Жальгирис»

* Литва чемпионы: 2022
* Литва Кубогы: 2022

'''&quot;Астана&quot;'''

* Қазақстан суперкубогы: 2023
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [https://toplyga.lt/zaidejas/fabien-ourega toplyga.lt (lt)]
* [https://www.soccerway.com/player/ourega-fabien/AaMShz1l/ SOCCERWAY]
* [https://globalsportsarchive.com/people/soccer/fabien-ourega/73326/ Globalsportsarchive]

{{сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Франция футболшылары]]
[[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Сошо ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жальгирис ФК ойыншылары]]
[[Санат:Астана ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>gewj1o9d5p69obv09z2w7hcaabx95b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрей Штолцерс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>709549</id>
    <revision>
      <id>3608742</id>
      <parentid>3261341</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T19:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ulubiony</username>
        <id>120657</id>
      </contributor>
      <comment>сурет</comment>
      <origin>3608742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5093" sha1="6r268b5f0ltys23ggg8uancznnfkf3c" xml:space="preserve">{{Футболшы|туған күні=8.7.1974
|азаматтығы = {{ту|Латвия}} [[Латвия]]
|бойы = 178
|позиция = жартылай қорғаушы
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1992|{{ту|Латвия}} [[Олимпия (футбол клубы, Рига)|Даугава]]|14 (3)
|1993—1994|{{ту|Латвия}} [[Олимпия (футбол клубы, Рига)|Олимпия (Рига)]]|39 (19)
|1996—1997|{{ту|Латвия}} [[Сконто (футбол клубы)|Сконто]]|49 (15)
|1998—2000|{{ту|Украина}} [[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|Шахтёр (Донецк)]]|49 (14)
|2000|{{аренда}}{{ту|Ресей}} [[Спартак (футбол клубы, Мәскеу)|Спартак (Мәскеу)]]|11 (5)
|2000—2004|{{ту|Англия}} [[Фулхэм (футбол клубы)|Фулхэм]]|25 (2)
|2004—2005|{{ту|Англия}} [[Йовил Таун]]|36 (4)
|2005—2006|{{ту|Әзірбайжан}} [[Баку (футбол клубы)|Баку]]|10 (4)
|2006—2007|{{ту|Латвия}} [[Сконто (футбол клубы)|Сконто]]|16 (2)
|2007—2009|{{ту|Латвия}} [[Олимп (футбол клубы, Рига)|Олимп]]|36 (6)
|2009—2010|{{ту|Англия}} [[Бат Сити]]|8 (1)
|2010|{{ту|Англия}} [[Хейз энд Идинг Юнайтед]]|9 (1)
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|1994—2005|{{футбол|Латвия}} |81 (7)
}}
|бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|2017|{{ту|Гонконг}} [[Юэн Лонг]]|''жас''
|2017—2018|{{ту|Англия}} [[Фулхэм (футбол клубы)|Фулхэм]]|''жас''
|2019|{{ту|Гонконг}} [[Истерн (футбол клубы)|Истерн]]|
}}|сурет=Andrejs Štolcers 09052026 (2).jpg}}

'''Андрей Янович Столцерс''' ({{Lang-lv|Andrejs Štolcers}}; [[8 шілде|8 шілде,]] [[1974 жыл|1974]], [[Рига]]) — [[Латвия|латыш]] [[Футбол|футболшысы]], [[жартылай қорғаушы]]. [[Футболдан 2004 жылғы Еуропа біріншілігі|2004 жылғы Еуропа чемпионатына]] қатысқан. Футбол жаттықтырушысы.

== Карьерасы ==
1996 жылы жаттықтырушы [[Александр Старков]] Штолцерсті &quot;[[Сконто (футбол клубы)|Сконтоға]]&quot; шақырды, онда Андрей екі дүркін Латвия чемпионы болды.

1998 жылы Достастық кубогынан кейін ол мәскеулік «[[Торпедо (футбол клубы, Мәскеу)|Торпедоға]]» ауысуы мүмкін еді, бірақ медициналық тексеру нәтижесі бойынша трансфер жүзеге  астады. Бірақ артынша [[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|«Шахтерге»]] ауысты&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sport-express.ru/newspaper/1998-02-25/4_4/|title=Андрей ШТОЛЦЕРС• ПРЕЖДЕ ЧЕМ ДЕЛО ДОШЛО ДО ФУТБОЛЬНЫХ МЕДАЛЕЙ, ПОЛУЧИЛ ХОККЕЙНУЮ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717211815/http://www.sport-express.ru/newspaper/1998-02-25/4_4/|archivedate=2015-07-17|accessdate=2009-10-15|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. «Шахтер» құрамында ол үш рет Украина чемпионатының күміс жүлдегері атанды, содан кейін Мәскеудің [[Спартак (футбол клубы, Мәскеу)|«Спартагында]]&lt;nowiki/&gt;» ойнап Ресей чемпионы болды.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===
* [[Футболдан Латвия чемпионаты|Латвия чемпионы]]: 1996, 1997 ж
* [[Футболдан Украина чемпионаты|Украина чемпионатының]] күміс жүлдегері: 1997/98, 1998/99, 1999/2000
* [[Футболдан Ресей чемпионаты|Ресей чемпионы]]: 2000
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:латвия футболшылары]]
[[Санат:Олимпия Рига ФК ойыншылары]]
[[Санат:Латвия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Сконто Рига ФК ойыншылары]]
[[Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары]]
[[Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Фулхэм ФК ойыншылары]]
[[Санат:Баку ФК ойыншылары]]
[[Санат:Олимп Рига ФК ойыншылары]]
[[Санат:Латвия футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Истерн ФК жаттықтырушылары]]</text>
      <sha1>6r268b5f0ltys23ggg8uancznnfkf3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Серік Мақашұлы Жұманғарин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>715680</id>
    <revision>
      <id>3608750</id>
      <parentid>3504023</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T20:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жастық шағы және білімі */</comment>
      <origin>3608750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28010" sha1="02c8qvm3xidaxwrjsew2pij1114z6zh" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  =
 | Қазақша есімі        = Серік Мақашұлы Жұманғарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Жұманғарин, 2023 жыл

 | Титулы               = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]]
 | Ту                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады      = 21 желтоқсан 2024 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер              = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
 | Ізашары              = [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]
 | Ізбасары             = 

 | Титулы_2               = [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары
 | Ту_2                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_2                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_2      = 2 қыркүйек 2022 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады_2    = 
 | Президент_2            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер_2              = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] &lt;br /&gt;[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
 | Ізашары_2              = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]]
 | Ізбасары_2             = 

 | Титулы_3               = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]]
 | Ту_3                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_3                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_3      = 2 қыркүйек 2022
 | Басқаруын аяқтады_3    = 2 қыркүйек 2023&lt;br&gt;&lt;small&gt;(15 тамыз–2 қыркүйек 2022 {{Comment|м.о.|Осы уақыт аралығында міндетін орындаушысы болған}})&lt;/small&gt;
 | Президент_3            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер_3              = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
 | Ізашары_3              = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]]
 | Ізбасары_3             = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]]

 | Титулы_4               = [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы
 | Ту_4                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_4                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_4      = 14 қыркүйек 2020
 | Басқаруын аяқтады_4    = 15 тамыз 2022
 | Президент_4            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_4              = Рустам Ахметов
 | Ізбасары_4             = [[Марат Талғатұлы Омаров|Марат Омаров]]

 | Титулы_5               = [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]] Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі
 | Ту_5                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_5                  = Flag of the Eurasian Economic Union.svg
 | Басқара бастады_5      = 20 желтоқсан 2019
 | Басқаруын аяқтады_5    = 14 тамыз 2020
 | тақырыпша2_5           = Төрағасы
 | мәтін2_5               = [[Тигран Суренович Саргсян|Тигран Саргсян]]&lt;br&gt;[[Михаил Владимирович Мясникович|Михаил Мясникович]]

 | Титулы_6               = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]]
 | Ту_6                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_6                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_6      = 19 қаңтар 2017
 | Басқаруын аяқтады_6    = 10 сәуір 2019
 | тақырыпша2_6           = Министрі
 | мәтін2_6               = [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]]&lt;br&gt;[[Руслан Ерболатұлы Дәленов|Руслан Дәленов]]

 | Титулы_7               = [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]]
 | Ту_7                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_7                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_7      = ақпан 2013
 | Басқаруын аяқтады_7    = 15 тамыз 2014
 | тақырыпша2_7           = Министрі
 | мәтін2_7               = [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Болат Жәмішев]]

 | Туған күні           = 22.7.1969
 | Туған жері           = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31229313&amp;pos=1;13#pos=1;13|title=Жумангарин Серик Макашевич (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-11}}&lt;/ref&gt;
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 3

 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 1) Ленин ордені және Қазан төңкерісі орденінің Мәскеу энергетикалық институты (1993);&lt;br&gt;2) [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] (1997);&lt;br&gt;3) [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясы]] (2013).
 | Мамандығы            = 1) [[жылу физикасы]];&lt;br&gt;2) [[экономика]];&lt;br&gt;3) іскерлік басқару магистрі.
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Serik Jumanğarin

 | Атағы                = 
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 

 | Марапаттары          = {{Қатар|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}}
 | Қолтаңбасы           = 
}}
'''Серік Мақашұлы Жұманғарин''' ([[22 шілде]] [[1969 жыл]], [[Ақтөбе]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, экономист, физик, 2022 жылғы қыркүйектен [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары және 2024 жылғы желтоқсаннан [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]].

Бұрын Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы (2020–2022), [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]] Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі (2019–2020), [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] (2017–2019) және [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]] (2013–2014) болған.

== Жастық шағы және білімі ==
Серік Мақашұлы Жұманғарин [[1969 жыл]]дың [[22 шілде]]сінде, [[Ақтөбе]] қаласында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасының [[Табын]] руынан шыққан. 

Жұманғарин 1993 жылы [[жылу физикасы]] мамандығына Мәскеу энергетикалық институында, 1997 жылы [[экономист]] мамандығына [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті|Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]]нде және 2013 жылы іскерлік басқару мамандығынан магистр дәрежесіне [[Алматы]] қаласындағы [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясы]]нда білім алған.

== Мансабы ==
[[Сурет:Ermek Amanşaev and Serik Jumanğarin 01 (2023-04-03).jpg|нобай|солға|[[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің Жұманғаринның Премьер-Министр орынбасары – Сауда және интеграция министрінің кандидатурасына келісім беруі, сәуір 2023]]

1993–2004 жылдары Жұманғарин еңбек жолын кәсіпкерлікпен бастады.&lt;ref name=&quot;premyer&quot;&gt;{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/zhumangarin|title=Премьер-Министрдің орынбасары|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20231023071530/https://primeminister.kz/kz/government/composition/zhumangarin|date=2023-10-23}}&lt;/ref&gt; 1993–1994 жылдары «Тынай» ХЖҚ директоры болды және 1994–2004 жылдары аралығында «Медкорп» жеке кәсіпорнының директоры, «АСБ» жеке кәсіпорнының бас есепшісі және директоры, «Атырау мұнай өңдеу зауыты» АҚ өкілдігінің директоры, «Компания Global» ЖШС коммерциялық директоры, «Батыс Ойл Газ» Корпорациясы» ЖШС бас директоры болған.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

2005 жылы ол өзінің саяси мансабын [[Ақтөбе]] қаласының экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі басшысының орынбасары ретінде бастады, бұл қызметте 2006 жылға дейін болды. Сол жылдың сәуірінен желтоқсанына дейін Ақтөбе қаласының кәсіпкерлік бөлімінің басшысы қызметін атқарды.

2006 жылдан 2007 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі|Қазақстан Табиғи монополияларды реттеу агенттігі]]нің [[Ақтөбе облысы]] бойынша департаменті басшысының орынбасары болса, 2007–2008 жылдары сол агенттіктің басшысы болған. Сол жылдың наурызынан маусымына дейін ол, оған қоса, агенттіктегі департаменттердің бірін басқарған.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

2008 жылдың маусымында Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] Сауда комитеті төрағасының орынбасары, Сауданы дамыту департаментінің директоры қызметтерінде болды, бұл лауазымдарда 2010 жылдың сәуіріне дейін болған. Бұдан кейін, сол жылдың шілдесіне дейін «Қазақстандық келісім-шарт агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары қызметінде бола тұрды.

2010 жылдың шілдесі мен 2011 жылдың қарашасы аралығында Жұманғарин «NadLoc» жергілікті қамтуды дамыту ұлттық агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары, бірінші орынбасары болды және 2012 жылдың наурызынан шілдесіне дейін [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]] Өңірлік саясат және бюджетаралық қатынастар департаментінің директоры қызметін атқарды.

2012 жылдың 25 шілдесінен келесі жылдың қаңтарына дейін Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]]нің Өңірлік даму комитетін басқарды және 2013 жылдың ақпанынан 2014 жылдың 15 тамызына дейін ол — [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]].

2014–2017 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің төрағасы болса, 2017–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|сол министрліктің вице-министрі]].&lt;ref name=&quot;premyer&quot; /&gt;

2019 жылдың 20 желтоқсанында ол [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]]да Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі болып тағайындалды, бұл қызметін 2020 жылдың 14 тамызына дейін жалғастырды. 2020 жылдың 14 қыркүйегінде ол [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Қазақстанның Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]не басшылық етті.

2022 жылдың тамызында ол [[Қазақстан президенті|президент]] қаулысымен [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]]нің міндетін атқарушысы болып тағайындалды және агенттіктің төрағасы лауазымынан босатылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/sm-zhumangarin-turaly-1574456|title=С.М. Жұманғарин туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2022-06-15|accessdate=2023-10-23}}&lt;/ref&gt; Сол жылдың қыркүйегінде ол толыққанды премьер орынбасары — министр болып тағайындалған және келесі жылдың 3 сәуірінде қайта тағайындалды.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

2023 жылдың 2 қыркүйегінде күшке енген президенттің жарлығымен ол министр лауазымынан босатылды да, Премьер-министр орынбасары болуын жалғастырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/press/news/details/612271?lang=kk|title=Серік Жұманғарин ҚР Сауда және интеграция министрі лауазымынан босатылды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-23}}&lt;/ref&gt;

2024 жылы 21 желтоқсанда Мемлекет басшысының жарлығымен Премьер-Министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/sm-zhumangarin-turaly-21114817|title=С.М. Жұманғарин туралы|lang=kk|publisher=Қазақстан президентінің ресми сайты|date=2024-12-21|accessdate=2024-12-21}}&lt;/ref&gt;

Жұманғарин — 2019 жылдан бері Қазақстаннан Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының мүшесі және 2022 жылдан бері ЕЭК Кеңесіндегі [[Қазақстан]]ның өкілі, «Қорғас» шекара маңы ынтымақтастығы халықаралық орталығы» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі, «QazTrade» Сауда саясатын дамыту орталығы» акционерлік қоғамы мен «QazExpoCongress» Ұлттық компаниясы Директорлар кеңестерінің мүшесі.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

== Сын ==
[[Сурет:Serik Jumanğarin and Nooruddin Azizi (2023-08-03).jpg|нобай|солға|Серік Жұманғарин мен [[Талибан]] үкіметінің өкілі, Ауғанстан Сауда және өнеркәсіп министрі {{iw|Нуриддин Азизи|Нуриддин Азизи|en|Nooruddin Azizi}}, 2023 жылдың тамызы]]
=== Журналистке ұрысқаны ===
2019 жылы сол кезде вице-министр болған Жұманғарин тілшілерге &quot;Жынымды келтірмеңізші!&quot; деп ұрысқаны бар.&lt;ref&gt;{{YouTube|1RwigyuMGno|&quot;Блин, жынымды келтірмеші&quot;- Вице министр}}&lt;/ref&gt; Осы сөзі үшін ол сынға ұшыраған,&lt;ref name=&quot;basearnasi&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32282652.html|title=Сауда министрі Жұманғарин &quot;Бәсе&quot; арнасы жазған 10 пәтер өзінің отбасына тиесілі болғанын растады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-02-22|accessdate=2023-10-23}}&lt;/ref&gt; бірнеше күннен кейін «сөйлеу мәнерінің шектен шыққанын» мойындады да, журналистерден кешірім сұрады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/29767655.html|title=Вице-министр журналистерден кешірім сұрады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2019-02-13|accessdate=2023-10-23}}&lt;/ref&gt;

=== Жылжымайтын мүлік дауы ===
2016 жылы &quot;Бәсе&quot; [[YouTube]] арнасы [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]]нде табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің жетекшісі болып тұрған Жұманғаринға қарсы &quot;пара ретінде 10 пәтер алғанын&quot;, &quot;тоғызын әйелінің атына рәсімдегенін&quot; деген айып салған. 2023 жылдың 22 ақпанында ол бұл айыпты &quot;интернет-арна жариялаған ақпаратты жала жабу және фактілерді бұрмалау&quot; деп атады және пәтерлерді өз еңбегімен тапқанын, ешқандай заңсыз әрекет жасамағанын айтты.&lt;ref name=&quot;basearnasi&quot; /&gt;

=== Ауғанстан делегациясын қарсы алғаны ===
Үкіметін ресми түрде мойындамағанына және Талибанды террористік ұйым қатарына енгізбегеніне қарамастан, 2023 жылдың 3 тамызында [[Астана]]да ауған-қазақ бизнес-форумы өткізілді. Форумға 200 ауғандық делегат келген және оның барысында 200 миллион долларға жуық келісім-шартқа қол қойылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32541226.html|title=Активисты критикуют Астану за соглашения с подконтрольным талибам Афганистаном|lang=ru|author=ТОЙКЕН, Сәния|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-08-09|accessdate=2023-10-05}}&lt;/ref&gt; Форумға қатысқан қонақтар қатарында Ауғанстан Сауда және өнеркәсіп министрі {{iw|Нуриддин Азизи|Нуриддин Азизи|en|Nooruddin Azizi}},&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/actual/v_astanu_pribyila_delegatsiya_talibov/? |title=В Астану прибыла делегация талибов |lang=ru |website=[[Forbes]] |date=2023-08-02 |accessdate=2023-10-05}}&lt;/ref&gt; [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Қазақстан Сауда және интеграция министрі]] Серік Жұманғарин&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32532141.html|title=Министр қазақ-ауған форумында: Астана Ауғанстанмен байланысты сақтауға мүдделі|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-08-03|accessdate=2023-10-06}}&lt;/ref&gt; және оның орынбасары [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kakix-investorov-iz-kazaxstana-zdut-v-afganistane|title=Каких инвесторов из Казахстана ждут в Афганистане|lang=ru|publisher=informburo|date=2023-08-03|accessdate=2023-10-06}}&lt;/ref&gt; болды.

=== Шегіртке жайлы сөзі ===
Қазақстандағы паразит [[қара шегірткелер]] мәселесі жайлы сөйлегенде, Жұманғарин олардың тағам ретінде желінуінің [[халал]] екенін айтып кетті.&lt;ref name=&quot;cegirtke&quot;&gt;{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/16318-shegirtke-khalal-dep-konilderindi-koteru-ushin-aittym-zhumangarin/ |title= «Шегіртке халал» деп көңілдеріңді көтеру үшін айттым – Жұманғарин |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |author= Өрібай, Аян |date= 2024-06-13 |accessdate= 2024-06-17}}&lt;/ref&gt; [[Қазақтың ұлттық тағамдары]] арасында жәндіктің еш болмағандығынан Жұманғаринның бұл сөзі сынға алынды, үлкен талқыға ұласты және Жұманғаринның елдегі паразит мәселесіне дұрыс қарамағанына ұқсады.&lt;ref&gt;{{YouTube|agPaDYWubRM|title=КТЖ, утильсбор, халяльная саранча, платный дождь, Мусин, Масимов, ЛГБТ}}&lt;/ref&gt; Жұманғаринның бұл сөзін депутат [[Ерлан Бияхметұлы Саиров|Ерлан Саиров]] та сынға алды.&lt;ref name=&quot;sarancha&quot;&gt;{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/2024-06-13/zmzh-sarancha-2/ |title= Жумангарин заявил, что не призывал казахстанцев есть саранчу |lang= ru |work= kz.kursiv.media |author= Тукушева, Айгерим; Азимжанова, Айтурган |date= 2024-06-13 |accessdate= 2024-05-26}}&lt;/ref&gt;

Даулы болған сөзі жайлы Жұманғаринге қайта сұрақ қойғанда, ол бұл сөздің «&quot;шиеленісті&quot; қоғамдық-саяси өмірдегі [БАҚ-тың] көңілін көтеру үшін» айтқанын белгілеп кетті. Сонымен қатар, ол ешқашан да халықтың шегіртке жеуін ұсынбағанын айтады.&lt;ref name=&quot;cegirtke&quot; /&gt; Серік Жұманғарин 2024 жылы Қазақстанда қара шегірткелер көбеюі мәселесінің орын алмайтынына уәде де берді.&lt;ref name=&quot;sarancha&quot; /&gt;

== Марапаттары ==
Серік Жұманғаринның марапаттары:&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;
* [[Астанаға 10 жыл медалі]];
* [[Еуразиялық экономикалық одақ]]тың дамуына қосқан үлесі үшін (2019).

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}
{{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}}

[[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Алматы Менеджмент Университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан сауда министрлері]]</text>
      <sha1>02c8qvm3xidaxwrjsew2pij1114z6zh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608751</id>
      <parentid>3608750</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T20:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жастық шағы және білімі */</comment>
      <origin>3608751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28044" sha1="5m8dxz8fo5qua9w227o9bt1midqy93z" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  =
 | Қазақша есімі        = Серік Мақашұлы Жұманғарин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Жұманғарин, 2023 жыл

 | Титулы               = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]]
 | Ту                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады      = 21 желтоқсан 2024 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер              = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
 | Ізашары              = [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]
 | Ізбасары             = 

 | Титулы_2               = [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары
 | Ту_2                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_2                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_2      = 2 қыркүйек 2022 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады_2    = 
 | Президент_2            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер_2              = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] &lt;br /&gt;[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
 | Ізашары_2              = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]]
 | Ізбасары_2             = 

 | Титулы_3               = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]]
 | Ту_3                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_3                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_3      = 2 қыркүйек 2022
 | Басқаруын аяқтады_3    = 2 қыркүйек 2023&lt;br&gt;&lt;small&gt;(15 тамыз–2 қыркүйек 2022 {{Comment|м.о.|Осы уақыт аралығында міндетін орындаушысы болған}})&lt;/small&gt;
 | Президент_3            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер_3              = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
 | Ізашары_3              = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]]
 | Ізбасары_3             = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]]

 | Титулы_4               = [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы
 | Ту_4                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_4                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_4      = 14 қыркүйек 2020
 | Басқаруын аяқтады_4    = 15 тамыз 2022
 | Президент_4            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_4              = Рустам Ахметов
 | Ізбасары_4             = [[Марат Талғатұлы Омаров|Марат Омаров]]

 | Титулы_5               = [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]] Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі
 | Ту_5                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_5                  = Flag of the Eurasian Economic Union.svg
 | Басқара бастады_5      = 20 желтоқсан 2019
 | Басқаруын аяқтады_5    = 14 тамыз 2020
 | тақырыпша2_5           = Төрағасы
 | мәтін2_5               = [[Тигран Суренович Саргсян|Тигран Саргсян]]&lt;br&gt;[[Михаил Владимирович Мясникович|Михаил Мясникович]]

 | Титулы_6               = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]]
 | Ту_6                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_6                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_6      = 19 қаңтар 2017
 | Басқаруын аяқтады_6    = 10 сәуір 2019
 | тақырыпша2_6           = Министрі
 | мәтін2_6               = [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]]&lt;br&gt;[[Руслан Ерболатұлы Дәленов|Руслан Дәленов]]

 | Титулы_7               = [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]]
 | Ту_7                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_7                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_7      = ақпан 2013
 | Басқаруын аяқтады_7    = 15 тамыз 2014
 | тақырыпша2_7           = Министрі
 | мәтін2_7               = [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Болат Жәмішев]]

 | Туған күні           = 22.7.1969
 | Туған жері           = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31229313&amp;pos=1;13#pos=1;13|title=Жумангарин Серик Макашевич (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-11}}&lt;/ref&gt;
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 3

 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 1) Ленин ордені және Қазан төңкерісі орденінің Мәскеу энергетикалық институты (1993);&lt;br&gt;2) [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] (1997);&lt;br&gt;3) [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясы]] (2013).
 | Мамандығы            = 1) [[жылу физикасы]];&lt;br&gt;2) [[экономика]];&lt;br&gt;3) іскерлік басқару магистрі.
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Serik Jumanğarin

 | Атағы                = 
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 

 | Марапаттары          = {{Қатар|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}}
 | Қолтаңбасы           = 
}}
'''Серік Мақашұлы Жұманғарин''' ([[22 шілде]] [[1969 жыл]], [[Ақтөбе]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, экономист, физик, 2022 жылғы қыркүйектен [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары және 2024 жылғы желтоқсаннан [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]].

Бұрын Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы (2020–2022), [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]] Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі (2019–2020), [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]] (2017–2019) және [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]] (2013–2014) болған.

== Жастық шағы және білімі ==
Серік Мақашұлы Жұманғарин [[1969 жыл]]дың [[22 шілде]]сінде, [[Ақтөбе]] қаласында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасының [[Табын]] руының Қаражон бөлімінен шыққан. 

Жұманғарин 1993 жылы [[жылу физикасы]] мамандығына Мәскеу энергетикалық институында, 1997 жылы [[экономист]] мамандығына [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті|Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]]нде және 2013 жылы іскерлік басқару мамандығынан магистр дәрежесіне [[Алматы]] қаласындағы [[Алматы Менеджмент Университеті|Халықаралық бизнес академиясы]]нда білім алған.

== Мансабы ==
[[Сурет:Ermek Amanşaev and Serik Jumanğarin 01 (2023-04-03).jpg|нобай|солға|[[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің Жұманғаринның Премьер-Министр орынбасары – Сауда және интеграция министрінің кандидатурасына келісім беруі, сәуір 2023]]

1993–2004 жылдары Жұманғарин еңбек жолын кәсіпкерлікпен бастады.&lt;ref name=&quot;premyer&quot;&gt;{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/zhumangarin|title=Премьер-Министрдің орынбасары|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20231023071530/https://primeminister.kz/kz/government/composition/zhumangarin|date=2023-10-23}}&lt;/ref&gt; 1993–1994 жылдары «Тынай» ХЖҚ директоры болды және 1994–2004 жылдары аралығында «Медкорп» жеке кәсіпорнының директоры, «АСБ» жеке кәсіпорнының бас есепшісі және директоры, «Атырау мұнай өңдеу зауыты» АҚ өкілдігінің директоры, «Компания Global» ЖШС коммерциялық директоры, «Батыс Ойл Газ» Корпорациясы» ЖШС бас директоры болған.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

2005 жылы ол өзінің саяси мансабын [[Ақтөбе]] қаласының экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі басшысының орынбасары ретінде бастады, бұл қызметте 2006 жылға дейін болды. Сол жылдың сәуірінен желтоқсанына дейін Ақтөбе қаласының кәсіпкерлік бөлімінің басшысы қызметін атқарды.

2006 жылдан 2007 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі|Қазақстан Табиғи монополияларды реттеу агенттігі]]нің [[Ақтөбе облысы]] бойынша департаменті басшысының орынбасары болса, 2007–2008 жылдары сол агенттіктің басшысы болған. Сол жылдың наурызынан маусымына дейін ол, оған қоса, агенттіктегі департаменттердің бірін басқарған.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

2008 жылдың маусымында Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] Сауда комитеті төрағасының орынбасары, Сауданы дамыту департаментінің директоры қызметтерінде болды, бұл лауазымдарда 2010 жылдың сәуіріне дейін болған. Бұдан кейін, сол жылдың шілдесіне дейін «Қазақстандық келісім-шарт агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары қызметінде бола тұрды.

2010 жылдың шілдесі мен 2011 жылдың қарашасы аралығында Жұманғарин «NadLoc» жергілікті қамтуды дамыту ұлттық агенттігі» АҚ басқарма төрағасының орынбасары, бірінші орынбасары болды және 2012 жылдың наурызынан шілдесіне дейін [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]] Өңірлік саясат және бюджетаралық қатынастар департаментінің директоры қызметін атқарды.

2012 жылдың 25 шілдесінен келесі жылдың қаңтарына дейін Жұманғарин [[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрлігі]]нің Өңірлік даму комитетін басқарды және 2013 жылдың ақпанынан 2014 жылдың 15 тамызына дейін ол — [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму вице-министрі]].

2014–2017 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің төрағасы болса, 2017–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|сол министрліктің вице-министрі]].&lt;ref name=&quot;premyer&quot; /&gt;

2019 жылдың 20 желтоқсанында ол [[Еуразиялық Экономикалық комиссия]]да Бәсекелестік және монополияға қарсы реттеу министрі болып тағайындалды, бұл қызметін 2020 жылдың 14 тамызына дейін жалғастырды. 2020 жылдың 14 қыркүйегінде ол [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Қазақстанның Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]не басшылық етті.

2022 жылдың тамызында ол [[Қазақстан президенті|президент]] қаулысымен [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]]нің міндетін атқарушысы болып тағайындалды және агенттіктің төрағасы лауазымынан босатылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/sm-zhumangarin-turaly-1574456|title=С.М. Жұманғарин туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2022-06-15|accessdate=2023-10-23}}&lt;/ref&gt; Сол жылдың қыркүйегінде ол толыққанды премьер орынбасары — министр болып тағайындалған және келесі жылдың 3 сәуірінде қайта тағайындалды.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

2023 жылдың 2 қыркүйегінде күшке енген президенттің жарлығымен ол министр лауазымынан босатылды да, Премьер-министр орынбасары болуын жалғастырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mti/press/news/details/612271?lang=kk|title=Серік Жұманғарин ҚР Сауда және интеграция министрі лауазымынан босатылды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-23}}&lt;/ref&gt;

2024 жылы 21 желтоқсанда Мемлекет басшысының жарлығымен Премьер-Министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/sm-zhumangarin-turaly-21114817|title=С.М. Жұманғарин туралы|lang=kk|publisher=Қазақстан президентінің ресми сайты|date=2024-12-21|accessdate=2024-12-21}}&lt;/ref&gt;

Жұманғарин — 2019 жылдан бері Қазақстаннан Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының мүшесі және 2022 жылдан бері ЕЭК Кеңесіндегі [[Қазақстан]]ның өкілі, «Қорғас» шекара маңы ынтымақтастығы халықаралық орталығы» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі, «QazTrade» Сауда саясатын дамыту орталығы» акционерлік қоғамы мен «QazExpoCongress» Ұлттық компаниясы Директорлар кеңестерінің мүшесі.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

== Сын ==
[[Сурет:Serik Jumanğarin and Nooruddin Azizi (2023-08-03).jpg|нобай|солға|Серік Жұманғарин мен [[Талибан]] үкіметінің өкілі, Ауғанстан Сауда және өнеркәсіп министрі {{iw|Нуриддин Азизи|Нуриддин Азизи|en|Nooruddin Azizi}}, 2023 жылдың тамызы]]
=== Журналистке ұрысқаны ===
2019 жылы сол кезде вице-министр болған Жұманғарин тілшілерге &quot;Жынымды келтірмеңізші!&quot; деп ұрысқаны бар.&lt;ref&gt;{{YouTube|1RwigyuMGno|&quot;Блин, жынымды келтірмеші&quot;- Вице министр}}&lt;/ref&gt; Осы сөзі үшін ол сынға ұшыраған,&lt;ref name=&quot;basearnasi&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32282652.html|title=Сауда министрі Жұманғарин &quot;Бәсе&quot; арнасы жазған 10 пәтер өзінің отбасына тиесілі болғанын растады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-02-22|accessdate=2023-10-23}}&lt;/ref&gt; бірнеше күннен кейін «сөйлеу мәнерінің шектен шыққанын» мойындады да, журналистерден кешірім сұрады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/29767655.html|title=Вице-министр журналистерден кешірім сұрады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2019-02-13|accessdate=2023-10-23}}&lt;/ref&gt;

=== Жылжымайтын мүлік дауы ===
2016 жылы &quot;Бәсе&quot; [[YouTube]] арнасы [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]]нде табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің жетекшісі болып тұрған Жұманғаринға қарсы &quot;пара ретінде 10 пәтер алғанын&quot;, &quot;тоғызын әйелінің атына рәсімдегенін&quot; деген айып салған. 2023 жылдың 22 ақпанында ол бұл айыпты &quot;интернет-арна жариялаған ақпаратты жала жабу және фактілерді бұрмалау&quot; деп атады және пәтерлерді өз еңбегімен тапқанын, ешқандай заңсыз әрекет жасамағанын айтты.&lt;ref name=&quot;basearnasi&quot; /&gt;

=== Ауғанстан делегациясын қарсы алғаны ===
Үкіметін ресми түрде мойындамағанына және Талибанды террористік ұйым қатарына енгізбегеніне қарамастан, 2023 жылдың 3 тамызында [[Астана]]да ауған-қазақ бизнес-форумы өткізілді. Форумға 200 ауғандық делегат келген және оның барысында 200 миллион долларға жуық келісім-шартқа қол қойылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32541226.html|title=Активисты критикуют Астану за соглашения с подконтрольным талибам Афганистаном|lang=ru|author=ТОЙКЕН, Сәния|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-08-09|accessdate=2023-10-05}}&lt;/ref&gt; Форумға қатысқан қонақтар қатарында Ауғанстан Сауда және өнеркәсіп министрі {{iw|Нуриддин Азизи|Нуриддин Азизи|en|Nooruddin Azizi}},&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/actual/v_astanu_pribyila_delegatsiya_talibov/? |title=В Астану прибыла делегация талибов |lang=ru |website=[[Forbes]] |date=2023-08-02 |accessdate=2023-10-05}}&lt;/ref&gt; [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Қазақстан Сауда және интеграция министрі]] Серік Жұманғарин&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32532141.html|title=Министр қазақ-ауған форумында: Астана Ауғанстанмен байланысты сақтауға мүдделі|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2023-08-03|accessdate=2023-10-06}}&lt;/ref&gt; және оның орынбасары [[Қайрат Қалмұқаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kakix-investorov-iz-kazaxstana-zdut-v-afganistane|title=Каких инвесторов из Казахстана ждут в Афганистане|lang=ru|publisher=informburo|date=2023-08-03|accessdate=2023-10-06}}&lt;/ref&gt; болды.

=== Шегіртке жайлы сөзі ===
Қазақстандағы паразит [[қара шегірткелер]] мәселесі жайлы сөйлегенде, Жұманғарин олардың тағам ретінде желінуінің [[халал]] екенін айтып кетті.&lt;ref name=&quot;cegirtke&quot;&gt;{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/16318-shegirtke-khalal-dep-konilderindi-koteru-ushin-aittym-zhumangarin/ |title= «Шегіртке халал» деп көңілдеріңді көтеру үшін айттым – Жұманғарин |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |author= Өрібай, Аян |date= 2024-06-13 |accessdate= 2024-06-17}}&lt;/ref&gt; [[Қазақтың ұлттық тағамдары]] арасында жәндіктің еш болмағандығынан Жұманғаринның бұл сөзі сынға алынды, үлкен талқыға ұласты және Жұманғаринның елдегі паразит мәселесіне дұрыс қарамағанына ұқсады.&lt;ref&gt;{{YouTube|agPaDYWubRM|title=КТЖ, утильсбор, халяльная саранча, платный дождь, Мусин, Масимов, ЛГБТ}}&lt;/ref&gt; Жұманғаринның бұл сөзін депутат [[Ерлан Бияхметұлы Саиров|Ерлан Саиров]] та сынға алды.&lt;ref name=&quot;sarancha&quot;&gt;{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/2024-06-13/zmzh-sarancha-2/ |title= Жумангарин заявил, что не призывал казахстанцев есть саранчу |lang= ru |work= kz.kursiv.media |author= Тукушева, Айгерим; Азимжанова, Айтурган |date= 2024-06-13 |accessdate= 2024-05-26}}&lt;/ref&gt;

Даулы болған сөзі жайлы Жұманғаринге қайта сұрақ қойғанда, ол бұл сөздің «&quot;шиеленісті&quot; қоғамдық-саяси өмірдегі [БАҚ-тың] көңілін көтеру үшін» айтқанын белгілеп кетті. Сонымен қатар, ол ешқашан да халықтың шегіртке жеуін ұсынбағанын айтады.&lt;ref name=&quot;cegirtke&quot; /&gt; Серік Жұманғарин 2024 жылы Қазақстанда қара шегірткелер көбеюі мәселесінің орын алмайтынына уәде де берді.&lt;ref name=&quot;sarancha&quot; /&gt;

== Марапаттары ==
Серік Жұманғаринның марапаттары:&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;
* [[Астанаға 10 жыл медалі]];
* [[Еуразиялық экономикалық одақ]]тың дамуына қосқан үлесі үшін (2019).

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}
{{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}}

[[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Алматы Менеджмент Университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан сауда министрлері]]</text>
      <sha1>5m8dxz8fo5qua9w227o9bt1midqy93z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арсен Томский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>722665</id>
    <revision>
      <id>3608783</id>
      <parentid>3503333</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T06:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alothav</username>
        <id>153273</id>
      </contributor>
      <comment>inDrive бетіне қазақ тіліндегі сілтеме</comment>
      <origin>3608783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13626" sha1="qkis8v4ey51s96usa5ens1us6tn9rvo" xml:space="preserve">{{Кәсіпкер|Есімі=Арсен Григорьевич Томский|Сурет=INDRIVE 2024-3.jpg|Туған күні=20.11.1973|Азаматтығы={{RUS}}(1973-2023), &lt;br/&gt;  {{KZ}} (2023-)|Туған жері=[[Якутск]], [[Саха Республикасы]]|Компания 1=[[InDrive]]|Лауазымы 1=Негізін қалаушы, бас директор|Білімі=М.К. Аммосов атындағы Солтүстік-Шығыс федералды университеті (1995)}}'''Арсен Григорьевич Томский''' (''1973 жылғы 20 қарашада туған, [[Якутск]], [[Саха Республикасы]]'') — технология саласындағы кәсіпкер, филантроп, меценат, [[inDrive]] халықаралық интернет-компаниясының негізін қалаушы және бас директоры.
Ресейдегі тәуелсіз интернет-басылым  Ykt.Ru-дың негізін қалаушы, ''«От Якутска до Кремниевой долины. История создания глобальной технологической компании»'' кітабының авторы (2019). Кітап 2022 жылы ''«[[InDriver.Якутиядан Кремний алабына дейін (кітап)|inDriver.Якутиядан Кремний алабына дейін]]&lt;nowiki/&gt;»'' қазақ тілінде жарық көрді. Кітапты қазақ тілінде Ұлттық аударма бюросы дайындады&lt;ref&gt;Т{{Cite web|title=омский А.: inDriver. Якутиядан Кремний алабына дейін|url=https://www.meloman.kz/delovaya-literatyra-kazakhstana/tomskij-a-indriver-jakutijadan-kremnij-alabyna-dejin.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Арсен Томский Алматыда қазақ тіліндегі кітабының тұсаукесерін өткізді|url=https://massaget.kz/layfstayl/debiet/audarma/73181/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;inDriver. Якутиядан Кремний алабына дейін&quot; аудиокітап тыңдау|url=https://kitap.kz/book/indriver-yakutiyadan-kremniy-alabyna-deyin}}&lt;/ref&gt;.

2023 жылдың соңында Арсен Томский қазақстандық Alternativa Film Awards киносыйлығында Қазақстан үкіметінің шақыруымен Қазақстан азаматтығын алғанын және Ресей азаматтығынан бас тартқанын жариялады&lt;ref&gt;[https://www.forbes.ru/biznes/501693-osnovatel-indrive-arsen-tomskij-polucil-grazdanstvo-kazahstana Основатель InDrive Арсен Томский получил гражданство Казахстана] ''Forbes''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kapital.kz/business/121293/osnovatel-indrive-arsen-tomskiy-poluchil-grazhdanstvo-kazakhstana.html Основатель inDrive Арсен Томский получил гражданство Казахстана] ''kapital.kz''&lt;/ref&gt;.

== Өмірбаяны ==

=== Білімі===
Ригадағы азаматтық авиация инженерлерін дайындайтын инстиутына оқуға түседі, кейін Якут мемлекеттік университетіне ауысуына тура келеді. 1995 жылы осы университеттің математика факультетін бітіреді.  

2021 жылы [[Стэнфорд университеті|Стэнфорд жоғары бизнес мектебінде]] басшыларға арналған бағдарламаны аяқтады.&lt;ref&gt;[https://www.gsb.stanford.edu/exec-ed/difference/participants/ceo-takes-ride-hailing-company-siberia-silicon-valley-gears-drive CEO Takes Ride-Hailing Company from Siberia to Silicon Valley, Gears up to Drive Global Expansion] ''Stanford Business''&lt;/ref&gt;

=== Кәсіпкерлік қызметі ===
1994 жылы Якутияда өзінің [[Кәсіпкерлік|кәсіпкерлік қызметін]] қаржы индустриясы үшін бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеумен бастады. 

1999 жылы ''SakhaInternet'' компаниясын құрды, кейін ол ''Sinet Group'' болды және '''''Ykt.ru''''' сайтын ашты.&lt;ref&gt;[https://www.s-vfu.ru/news/detail.php?ELEMENT_ID=14905 История успеха Арсена Томского: «Не бойтесь, не слушайте отговорок. Делайте!»] ''Северо-Восточный федеральный университет имени М.К. Аммосова''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ozy.com/around-the-world/can-this-siberian-entrepreneur-make-you-haggle-for-your-ride/92899/ CAN THIS SIBERIAN ENTREPRENEUR MAKE YOU HAGGLE FOR YOUR RIDE?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011231356/https://www.ozy.com/around-the-world/can-this-siberian-entrepreneur-make-you-haggle-for-your-ride/92899/ |date=2022-10-11 }} ''OZY.com''&lt;/ref&gt; 

2013 жылы Якутскте Арсен Томский '''inDriver''' ('''''«Independent Drivers»''' — тәуелсіз жүргізушілер деген сөздің қысқашасы'')&lt;ref&gt;[https://www.forbes.ru/svoi-biznes/442151-osnovatel-indriver-arsen-tomskij-forbes-budem-delat-raundy-primerno-raz-v-god Арсен Томский: &quot;В жизни – как на велосипеде, нельзя останавливаться в развитии&quot;] ''oyla.xyz''&lt;/ref&gt; компаниясын құрды, ал 2022 жылы оның атауы '''inDrive''' ('''''«Inner Drive»''' деген сөздің қысқашасы'') болып өзгертілді.&lt;ref&gt;[https://kapital.kz/business/109552/indriver-menyayet-nazvaniye-na-indrive.html inDriver меняет название на inDrive] ''kapital.kz''&lt;/ref&gt; inDrive жолаушылар тасымалы қызметі ретінде басталды; уақыт өте келе компанияға жүк тасымалдау, қалааралық саяхат, курьерлер және қалалық қызметтер кірген, басқа да сервистер қосылды.

2020 жылдың қаңтарында inDrive 72 миллион долларын құрайтын алғашқы ірі [[Инвестиция]]сын тартып, 472 миллион долларға бағаланды.&lt;ref&gt;[https://www.crunchbase.com/organization/indriver InDrive Profile] ''Crunchbase''&lt;/ref&gt; 

2021 жылдың басында inDrive ретінде танылып, 150 миллион долларлық инвестициялық раундта '''''unicorn''''' яғни бағасы бір миллиард АҚШ долларынан асқан компания компания ретінде танылды&lt;ref&gt;[https://bne.eu/siberian-born-unicorn-is-now-among-the-world-s-top-ride-hailing-apps-221570/ Siberian-born unicorn is now among the world’s top ride-hailing apps] ''BNE''&lt;/ref&gt;, компанияға ''Insight Partners'', ''General Catalyst'' и ''Bond Capital'' секілді қорлар инвестиция жасап, компанияны 1,23 млрд долларға бағалаған болатын.&lt;ref&gt;[https://www.sports.ru/tribuna/blogs/voronin/3036711.html «Мы не благотворители, не патриоты. Мы развиваторы». Бизнесмен, который построит футбольные школы в малых городах России] ''sports.ru''&lt;/ref&gt;

2022 жылдың соңындағы жағдай бойынша inDrive қызметтері 46 елдің 700-ден астам қаласында қолжетімді болды. inDrive бас кеңсесі [[Калифорния]]да [[Маунтин-Вью]] ауданында орналасқан.

2022 жылы Ресейдің [[Украина]]ға әскери басып кіруіне байланысты Арсен Томский жыл соңына дейін inDrive қызметкерлерін елден толығымен көшіру туралы шешім қабылдады&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/departure-of-tech-workers-weighs-on-russian-economy-11668172429 Departure of Tech Workers Weighs on Russian Economy] ''The Wall Street Journal''&lt;/ref&gt;.

=== Қоғамдық қызметі ===
Арсен Томский өз жобаларының атынан коммерциялық емес және [[Қайырымдылық көмек|қайырымдылық шараларын]] тұрақты ұйымдастырады.

2008 жылы [[Якут мемлекеттік университеті]]нің базасында «Три долины» инновациялық технопаркін құрды, оның мақсаты аймақ экономикасын табиғи ресурстардан технологияға әртараптандыру.

2012 жылдан бері BeginIT коммерциялық емес білім беру жобасы жұмыс істейді. Жоба шалғайдағы ауыл мектептері мен балалар үйлерінің балаларын IT саласында мансапқа ұмтылуға ынталандыру үшін бағдарламалау негіздерін үйретеді. 2022 жылғы есеп бойынша жоба 13 елдегі 120-дан астам мектеп пен [[Балалар үйі]]н қамтыды.&lt;ref&gt;[https://24.kg/biznes_info/247995_izinDriver_vinDrive_mejdunarodnyiy_servis_provodit_rebrending/ Из inDriver — в inDrive: международный сервис проводит ребрендинг] ''24.kg''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/10/19/indrives-beginit-project-trains-underserved-children-on-it-skills Indrive’s BeginIT Project Trains Underserved Children on IT Skills] ''This Day''&lt;/ref&gt;

2021 жылы Арсен Томский өзінің ''«Sinet Spark»'' коммерциялық емес жобалау және білім беру ұйымымен Якутияның бірнеше аймағындағы [[Орман өрті|орман өрттерін]] сөндіруге қаржылай көмек көрсетті, кейіннен ұйым Якутиядағы және әлемдегі орман өрттерінің шығу себептерін зерттеу және азайту жобасын жасады.&lt;ref&gt;[https://100mcr.com/participants/komanda-sinet-spark/ Команда Sinet Spark, Некоммерческая проектно-образовательная организация] ''100 Most Creative Russians''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://yakutia-daily.ru/glava-yakutii-provel-vstrechu-s-predprinimatelem-arsenom-tomskim/ Глава Якутии провел встречу с предпринимателем Арсеном Томским] ''Якутия daily''&lt;/ref&gt;

2023 жылы '''''Alternativa Film Awards''''' халықаралық киносыйлығы бастау алды.&lt;ref&gt;[https://tribune.kz/indrive-zapustil-kinopremiyu-alternativa-film-awards/ inDrive запустил кинопремию Alternativa Film Awards] ''Tribune.kz''&lt;/ref&gt; Сыйлық әлеуметтік маңызы бар фильмдерді қолдайды, жұмыстарды бағалау кезінде қазылар алқасы фильмнің көркемдік бөлігіне ғана емес, оның әлеуметтік мәніне де назар аударады.&lt;ref&gt;[https://the-steppe.com/kino/v-almaty-prosila-pervaya-mezidunarodnaya-kinopremiya-alternativa-film-awards В Алматы прошла первая международная кинопремия Alternativa Film Awards] ''Steppe''&lt;/ref&gt;

Арсен Томский 2023 жылдан бастап [[IQanat (олимпиада)|iQANAT қазақстандық қайырымдылық жобасының]] жанашыры ретінде [[Павлодар облысы]]ның қамқоршысы ретінде қатысып келеді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Основатель InDrive Арсен Томский высказался о несправедливости|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/osnovatel-indrive-arsen-tomskiy-vyiskazalsya-519648/}}&lt;/ref&gt;. 

2024 жылдың қаңтарында [[Айдын Жұмаділұлы Рақымбаев|Айдын Рахымбаев]] пен Арсен Тоский '''''&quot;Ана үйі&quot;''''' жобасын халықаралық деңгейде дамыту мақсатында ''Mother's Home International Foundation (MHIF)'' қорын құратындарын және алдағы уақытта 10 елде жұмыс бастайтындарын хабарлады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рахимбаев и Томский запустят проект «Дом мамы» в десяти странах|url=https://forbes.kz//life/rahimbaev_i_tomskiy_zapustyat_proekt_doma_mamyi_v_desyati_stranah/?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Благотворительный фонд «Ана Yйі» выходит на новый уровень|url=https://kz.kursiv.media/2024-01-25/skvr-anauyii/}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

[[Санат:Интернет-кәсіпкерлер]]
[[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]]
[[Санат:28 қарашада туғандар]]
[[Санат:1973 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>qkis8v4ey51s96usa5ens1us6tn9rvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Gynephila</title>
    <ns>3</ns>
    <id>733549</id>
    <revision>
      <id>3608739</id>
      <parentid>3299134</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T18:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leaderboard</username>
        <id>128437</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Leaderboard [[Қатысушы талқылауы:Sartricis]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Gynephila]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Sartricis|Sartricis]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Gynephila|Gynephila]]&quot;</comment>
      <origin>3299134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224" sha1="0w0gyo0i8vz780gwczcyqwk8et3cxok" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sartricis}}

-- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 03:05, 2024 ж. наурыздың 22 (+06)</text>
      <sha1>0w0gyo0i8vz780gwczcyqwk8et3cxok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Никола Йович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743021</id>
    <revision>
      <id>3608616</id>
      <parentid>3364718</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T14:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1008" sha1="sya7bngzzou2jbrxuznxte2tme2ux2y" xml:space="preserve">'''Никола Йович''' ({{lang-sr|''Никола Јовић''}}; 9 маусым 2003, [[Лестер]], [[Англия]]) — сербиялық баскетболшы, 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері. 2023 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. 

== Сілтемелер ==

* https://www.adidasngt.com/u18/news/latest/i/bf7parulhswpmf6l/belgrade-angt-mvp-jovic-values-being-a-leader {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629211426/https://www.adidasngt.com/u18/news/latest/i/bf7parulhswpmf6l/belgrade-angt-mvp-jovic-values-being-a-leader |date=2021-06-29 }}
* https://www.eurobasket.com/player.asp?PlayerID=470504
{{Бастама}}
[[Санат:Алфавит бойынша баскетболшылар]]
[[Санат:Сербия баскетболшылары]]
[[Санат:2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері]]</text>
      <sha1>sya7bngzzou2jbrxuznxte2tme2ux2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Отаркүл Оразбайқызы Мұқатова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743467</id>
    <revision>
      <id>3608895</id>
      <parentid>3389891</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T10:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3384" sha1="kulwtreng04xknd57q2f1gucgas42b8" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Отаркүл Оразбайқызы Мұқатова|Толық есімі=Отаркүл Оразбайқызы Мұқатова|Туған күні=22 cәуір 1952 жыл|Қайтыс болған күні=13 қараша 2023 жыл|Туған жері=Торғай облысы Жангелдин ауданы|Азаматтығы=Қазақстан Республикасы|Ұлты=қазақ|Білімі=Республикалық эстрада-цирк студиясы|Әкесі=Оразбай Мұқатов|Анасы=Зибагүл Мұқатова|Жұбайы=Сайлаубек Ордабаев|Балалары=Дастан Ордабаев, Шах-Мұрат Ордабаев|Отбасы=|Марапаттары=Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері|Сурет=[[File:Отаркүл Мұқатова.jpg|thumb|]]}}{{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2024}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; '''Отаркүл Оразбайқызы Мұқатова''' ([[22 сәуір]] [[1952]], [[Торғай]] облысы [[Жангелдин ауданы]] - [[13 қараша]] [[2023]], [[Қостанай]]) - Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері, күміс көмей әнші, республикалық эстрада-цирк студиясын бітіргеннен кейін &quot;[http://Шертер%20фольклорлық%20ансамблі Шертер]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot; фольклорлық ансамблінің әншісі ([[1974]]-[[1994]]), &quot;[[Шертер фольклорлық ансамблі|Шертер&quot; фольклорлық ансамблінің]] директоры ([[1994]]-[[1997]]), [[Шәмші Қалдаяқов|Шәмші Қалдаяқовтың]] &quot;Арқалықтың ақ таңы&quot; (сөзі: М.Шаханов) әнінің алғашқы орындаушысы ([[1972]]). &quot;Шертер&quot; фольклорлық ансамблінің құрамында дүниежүзін аралап, гастрольдік сапарларда болды. Үндістан, Иран, Польша, Блогария, Въетнам, Корея, Филиппин, Жапония, Чехия, Монголия және т.б. он екі мемлекетте өнер көрсетіп, қазақ халқының мәдениетін насихаттауға зор үлес қосты. Мәскеуде өткен Жастар мен студенттердің бүкіл дүниежүзілік XII фестивалінің жүлдегері ([[1983]]). [[2001]]-[[2013]] жылдары [[Арқалық жас көрермен облыстық қазақ театры|Арқалық жас көрермен облыстық қазақ театрының]] директоры қызметін атқарды.  
==Дереккөздер==
&lt;ref&gt;[https://anatili.kazgazeta.kz/news/60726 Отаркүл Оразбайқызы]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://egemen.kz/article/1686-arqalyqtynh-oner-ordasy Арқалықтың өнер ордасы]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://kostanaytany.kz/rwhaniyatta-zharqyn-izin-qaldyrghan/ Отаркүл Мұқатова]&lt;/ref&gt;
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>kulwtreng04xknd57q2f1gucgas42b8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дежнёв мүйісі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>748198</id>
    <revision>
      <id>3608888</id>
      <parentid>3399518</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>4439</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1743" sha1="psuybfdkv309d3bbyjltxwt473xcgqh" xml:space="preserve">{{Мүйіс
 |Атауы             = Дежнев мүйісі
  |Шынайы атауы     = esx/Тугнехалха
 |Сурет             = Kap Deschnjow 4 2014-08-17.jpg
  |Сурет тақырыбы   = 
 |Ең биік нүктесі   = 
 |Координаттары     = 66.0792/-169.6519
  |CoordScale       = 
 |Елдер             = Ресей
  |Аймақ            =
 |Акватория         = Тынық мұхит/Солтүстік Мұзды мұхит
 |Позициялық карта       = Ресей
 |Позициялық карта 1     = 
 |Ортаққордағы санаты    = Cape Dezhnev
}}
'''Дежнев мүйісі''' ({{lang-ru|мыс Дежнёва}}) — [[Еуразия]]ның және [[Ресей]]дің ең шығыс нүстесі. Чукот тұбегінде, Беринг бұғазы жағалауында орналасқан.

Дежнев мүйісі атақты орыс саяхатшысы [[Семен Иванович Дежнев|Семен Дежневтің]] атымен аталады. Дежнев 1648 жылы осы мүйісті алғаш рет ашқан&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171229220253/http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/784/&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==

* https://web.archive.org/web/20120616133448/http://www.rusizn.ru/geo009.html
{{Бастама}}
{{сыртқы сілтемелер}}
{{құрлық мүйістері}}
[[Санат:Жердің экстремалды нүктелері]]
[[Санат:Беринг теңізі мүйістері]]
[[Санат:Чукот теңізі мүйістері]]
[[Санат:Ресей мүйістері]]</text>
      <sha1>psuybfdkv309d3bbyjltxwt473xcgqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбілхайыр Ордасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>750804</id>
    <redirect title="Әбілқайыр хандығы" />
    <revision>
      <id>3608713</id>
      <parentid>3414504</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Әбілқайыр Ордасы]] to [[Әбілқайыр хандығы]]</comment>
      <origin>3608713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="2xw6j831l7cnt3fkeodanmx651117o7" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Әбілқайыр хандығы]]</text>
      <sha1>2xw6j831l7cnt3fkeodanmx651117o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Aldogarov</title>
    <ns>2</ns>
    <id>753164</id>
    <revision>
      <id>3608599</id>
      <parentid>3607699</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1702" sha1="dgh3qzt2x12tiwx35ipr11fqbc2veog" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; width=&quot;20%&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:0,5em; background:none;&quot;
|{{User Wikipedian For|аты = '''Aldogarov'''|жыл = 2020|ай = 03|күн = 02}}
|-
|{{User:Box/Статистика:Мақала саны|7}}
|-
|{{User kk}}
|-
|{{User ru-4}}
|-
|{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}}
|-
|{{User:Box/Туған жері:Атырау облысы}}
|-
|{{User:Box/Қатысушы Атыраудан}}
|-
|{{User:Box/Qazaq}}
|-
|{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}}
|-
|}

Қайырлы күн. Менім есімім Марлен. 2020 жылдан бері қазақша уикипедияның қатысушысымын. 6 жыл ішінде мен 7 мақала жазып, 303 өңдеу енгіздім. Сонымен қатар, орысша уикипедияда 15 мақала жазып, 1000-нан астам өңдеу енгіздім. Мен қазақ тілін дамыту мақсатында қазақша уикипедияға қосылдым және оны алдағы уақытта да белсенді түрде дамытуға тырысамын.

== Менім жазған мақаларым ==
1. [[Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері]]&lt;br&gt;2. [[Дина Болуарте]]&lt;br&gt;3. [[Масуд Пезешкиан]]&lt;br&gt;4. [[Никол Воваевич Пашинян]]&lt;br&gt;5. [[Марк Карни]]&lt;br&gt;6. [[Франсуа Байру]]&lt;br&gt;7. [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы]]</text>
      <sha1>dgh3qzt2x12tiwx35ipr11fqbc2veog</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608856</id>
      <parentid>3608599</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Менім жазған мақаларым */</comment>
      <origin>3608856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1748" sha1="lkki9i4dgxanmqiqyq3ozgiysd5tbqi" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; width=&quot;20%&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:0,5em; background:none;&quot;
|{{User Wikipedian For|аты = '''Aldogarov'''|жыл = 2020|ай = 03|күн = 02}}
|-
|{{User:Box/Статистика:Мақала саны|7}}
|-
|{{User kk}}
|-
|{{User ru-4}}
|-
|{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}}
|-
|{{User:Box/Туған жері:Атырау облысы}}
|-
|{{User:Box/Қатысушы Атыраудан}}
|-
|{{User:Box/Qazaq}}
|-
|{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}}
|-
|}

Қайырлы күн. Менім есімім Марлен. 2020 жылдан бері қазақша уикипедияның қатысушысымын. 6 жыл ішінде мен 7 мақала жазып, 303 өңдеу енгіздім. Сонымен қатар, орысша уикипедияда 15 мақала жазып, 1000-нан астам өңдеу енгіздім. Мен қазақ тілін дамыту мақсатында қазақша уикипедияға қосылдым және оны алдағы уақытта да белсенді түрде дамытуға тырысамын.

== Менім жазған мақаларым ==
1. [[Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері]]&lt;br&gt;2. [[Дина Болуарте]]&lt;br&gt;3. [[Масуд Пезешкиан]]&lt;br&gt;4. [[Никол Воваевич Пашинян]]&lt;br&gt;5. [[Марк Карни]]&lt;br&gt;6. [[Франсуа Байру]]&lt;br&gt;7. [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы]]&lt;br&gt;8. [[Бразилия империясы]]</text>
      <sha1>lkki9i4dgxanmqiqyq3ozgiysd5tbqi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608863</id>
      <parentid>3608856</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1748" sha1="09vw4q8d9apl4wdpryklz7k8vqsfqpu" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; width=&quot;20%&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:0,5em; background:none;&quot;
|{{User Wikipedian For|аты = '''Aldogarov'''|жыл = 2020|ай = 03|күн = 02}}
|-
|{{User:Box/Статистика:Мақала саны|8}}
|-
|{{User kk}}
|-
|{{User ru-4}}
|-
|{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}}
|-
|{{User:Box/Туған жері:Атырау облысы}}
|-
|{{User:Box/Қатысушы Атыраудан}}
|-
|{{User:Box/Qazaq}}
|-
|{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}}
|-
|}

Қайырлы күн. Менім есімім Марлен. 2020 жылдан бері қазақша уикипедияның қатысушысымын. 6 жыл ішінде мен 8 мақала жазып, 362 өңдеу енгіздім. Сонымен қатар, орысша уикипедияда 15 мақала жазып, 1000-нан астам өңдеу енгіздім. Мен қазақ тілін дамыту мақсатында қазақша уикипедияға қосылдым және оны алдағы уақытта да белсенді түрде дамытуға тырысамын.

== Менім жазған мақаларым ==
1. [[Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері]]&lt;br&gt;2. [[Дина Болуарте]]&lt;br&gt;3. [[Масуд Пезешкиан]]&lt;br&gt;4. [[Никол Воваевич Пашинян]]&lt;br&gt;5. [[Марк Карни]]&lt;br&gt;6. [[Франсуа Байру]]&lt;br&gt;7. [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы]]&lt;br&gt;8. [[Бразилия империясы]]</text>
      <sha1>09vw4q8d9apl4wdpryklz7k8vqsfqpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753755</id>
    <revision>
      <id>3608588</id>
      <parentid>3607700</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Тізім */</comment>
      <origin>3608588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3526" sha1="c8msjkvri8r47kxgux58pio245k9aub" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
'''Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері''' ({{lang-ru|Ракетно-артиллерийские катера проекта 0250 «Барс-МО»}}) – [[Орал]] қаласындағы «Зенит» зауытында жасалған отандық әскери кеме. 2021-2017 жылдар аралығында 4 әскери кеме жасалып, әскери қызметке алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zenit.kz/kz/sobitia-kz.html|title=Зенит зауыттың ресмі парақшасы}}&lt;/ref&gt;

[[Сурет:«Орал».jpg|нобай]]

Кемелердің негізгі міндеті Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасының мызғымастығын, аумақтық тұтастығын, егемендігін қорғау болып табылады.

== Конструкция ==
[[File:Kazakh navy arriving in Anzali Port for Sea Cup 2021 (05).jpg|thumb|left|Катер «Маңғыстау» (2021)]]
[[Головной катер]]. Катерлер 2005 жылдан бастап ҚР Шекара қызметі үшін «Зенит» компаниясы салған 0300 («Барс» коды) жобасының ірі патрульдік қайықтарының үлкейтілген нұсқасы болып табылады. Жобаны Николаев қаласындағы &quot;Кеме жасау ғылыми-зерттеу және жобалау орталығы&quot; (&quot;ХПК&quot;) &quot;Барс&quot; үлгiсiндегi патрульдiк катерлерден (0300 жобасы) украиналық мемлекеттiк кәсiпорны қайта өңдедi. 0300 жобасы - Санкт-Петербург Северное конструкторлық бюросының қазақстандық тапсырысы бойынша әзiрленген 22180-жобаның жергiлiктi белгiсi.

== Тізім ==
Қазіргі уақыта 4 катерлер қызметте.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_sudov_vms_rk/0-51&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Әскери нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Қазіргі жағдай'''
|-
|250
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Қазақстан]]»
|Қызметте 
|-
|251
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Орал]]»
|Қызметте 
|-
|252
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Сарыарқа]]»
|Қызметте&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/380861-saryarqa-kemesine-%E2%80%93-10-dgyl|title=«Сарыарқа» кемесіне – 10 жыл}}&lt;/ref&gt; 
|-
|253
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Маңғыстау]]»
|Қызметте&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tumba.kz/tinis/47-%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81/25626-28.04_mangystau.html|title=«Маңғыстау» кемесі суға түсірілді}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]]</text>
      <sha1>c8msjkvri8r47kxgux58pio245k9aub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608601</id>
      <parentid>3608588</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпарат жаңартылды</comment>
      <origin>3608601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4861" sha1="nlf1ypvg8anqtntx5igc3369ilm9zcc" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Азаматтық кеме
  |Қазақша атауы          = Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері
  |Шынайы атауы           = 
  |Сурет                  = «Орал».jpg
  |Сурет тақырыбы         = Орал катері
  |Кеменің түрі           = 
  |Мемлекет               = {{байрақ|Қазақстан}}
  |Айлақ                  = 
  |Класс                  = 
  |ИМО нөмірі             = 
  |Қысқаша атауы          = 
  |Операторы              = 
  |Мекеме                 = 
  |Соғушы                 = 
  |Суға түсірілді         = 
  |Қолданысқа берілді     = 
  |Қолданыстан шықты      = 
  |Қазіргі уақытта        = Қызметте
  |Салмағы                = 
  |Ұзындығы               = 41,75
  |Ені                    = 
  |Биіктігі               = 2,5
  |Шөгуі                  = 2,5
  |Қозғалтқыштар          = 
  |Винттер                = 
  |Қуаттылығы             = 
  |Жылдамдығы             = 
  |Экипаж                 = 23
  |Жолаушылар сыйымдылығы = 
  |Жүк сыйымдылығы        =
  |Commons                = 
}}
'''Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері''' ({{lang-ru|Ракетно-артиллерийские катера проекта 0250 «Барс-МО»}}) – [[Орал]] қаласындағы «Зенит» зауытында жасалған отандық әскери кеме. 2021-2017 жылдар аралығында 4 әскери кеме жасалып, әскери қызметке алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zenit.kz/kz/sobitia-kz.html|title=Зенит зауыттың ресмі парақшасы}}&lt;/ref&gt;

Кемелердің негізгі міндеті Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасының мызғымастығын, аумақтық тұтастығын, егемендігін қорғау болып табылады.

== Конструкция ==
[[File:Kazakh navy arriving in Anzali Port for Sea Cup 2021 (05).jpg|thumb|left|Катер «Маңғыстау» (2021)]]
[[Головной катер]]. Катерлер 2005 жылдан бастап ҚР Шекара қызметі үшін «Зенит» компаниясы салған 0300 («Барс» коды) жобасының ірі патрульдік қайықтарының үлкейтілген нұсқасы болып табылады. Жобаны Николаев қаласындағы &quot;Кеме жасау ғылыми-зерттеу және жобалау орталығы&quot; (&quot;ХПК&quot;) &quot;Барс&quot; үлгiсiндегi патрульдiк катерлерден (0300 жобасы) украиналық мемлекеттiк кәсiпорны қайта өңдедi. 0300 жобасы - Санкт-Петербург Северное конструкторлық бюросының қазақстандық тапсырысы бойынша әзiрленген 22180-жобаның жергiлiктi белгiсi.

== Тізім ==
Қазіргі уақыта 4 катерлер қызметте.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_sudov_vms_rk/0-51&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Әскери нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Қазіргі жағдай'''
|-
|250
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Қазақстан]]»
|Қызметте 
|-
|251
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Орал]]»
|Қызметте 
|-
|252
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Сарыарқа]]»
|Қызметте&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/380861-saryarqa-kemesine-%E2%80%93-10-dgyl|title=«Сарыарқа» кемесіне – 10 жыл}}&lt;/ref&gt; 
|-
|253
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Маңғыстау]]»
|Қызметте&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tumba.kz/tinis/47-%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81/25626-28.04_mangystau.html|title=«Маңғыстау» кемесі суға түсірілді}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]]</text>
      <sha1>nlf1ypvg8anqtntx5igc3369ilm9zcc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608602</id>
      <parentid>3608601</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4976" sha1="lslvpndv27o7gbjayy453ruqb8n2j7i" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Азаматтық кеме
  |Қазақша атауы          = Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері
  |Шынайы атауы           = 
  |Сурет                  = «Орал».jpg
  |Сурет тақырыбы         = Орал катері
  |Кеменің түрі           = 
  |Мемлекет               = {{байрақ|Қазақстан}}
  |Айлақ                  = 
  |Класс                  = 
  |ИМО нөмірі             = 
  |Қысқаша атауы          = 
  |Операторы              = [[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері]]
  |Мекеме                 = [[Ақтау]]
  |Соғушы                 = 
  |Суға түсірілді         = 
  |Қолданысқа берілді     = 
  |Қолданыстан шықты      = 
  |Қазіргі уақытта        = Қызметте
  |Салмағы                = 
  |Ұзындығы               = 41,75 м
  |Ені                    = 7,8 м
  |Биіктігі               = 2,5 м
  |Шөгуі                  = 2,5 м
  |Қозғалтқыштар          = 
  |Винттер                = 
  |Қуаттылығы             = 
  |Жылдамдығы             = 
  |Экипаж                 = 23
  |Жолаушылар сыйымдылығы = 
  |Жүк сыйымдылығы        =
  |Commons                = 
}}
'''Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері''' ({{lang-ru|Ракетно-артиллерийские катера проекта 0250 «Барс-МО»}}) – [[Орал]] қаласындағы «Зенит» зауытында жасалған отандық әскери кеме. 2021-2017 жылдар аралығында 4 әскери кеме жасалып, әскери қызметке алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zenit.kz/kz/sobitia-kz.html|title=Зенит зауыттың ресмі парақшасы}}&lt;/ref&gt;

Кемелердің негізгі міндеті Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасының мызғымастығын, аумақтық тұтастығын, егемендігін қорғау болып табылады.

== Конструкция ==
[[File:Kazakh navy arriving in Anzali Port for Sea Cup 2021 (05).jpg|thumb|left|Катер «Маңғыстау» (2021)]]
[[Головной катер]]. Катерлер 2005 жылдан бастап ҚР Шекара қызметі үшін «Зенит» компаниясы салған 0300 («Барс» коды) жобасының ірі патрульдік қайықтарының үлкейтілген нұсқасы болып табылады. Жобаны Николаев қаласындағы &quot;Кеме жасау ғылыми-зерттеу және жобалау орталығы&quot; (&quot;ХПК&quot;) &quot;Барс&quot; үлгiсiндегi патрульдiк катерлерден (0300 жобасы) украиналық мемлекеттiк кәсiпорны қайта өңдедi. 0300 жобасы - Санкт-Петербург Северное конструкторлық бюросының қазақстандық тапсырысы бойынша әзiрленген 22180-жобаның жергiлiктi белгiсi.

== Тізім ==
Қазіргі уақыта 4 катерлер қызметте.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_sudov_vms_rk/0-51&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Әскери нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Қазіргі жағдай'''
|-
|250
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Қазақстан]]»
|Қызметте 
|-
|251
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Орал]]»
|Қызметте 
|-
|252
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Сарыарқа]]»
|Қызметте&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/380861-saryarqa-kemesine-%E2%80%93-10-dgyl|title=«Сарыарқа» кемесіне – 10 жыл}}&lt;/ref&gt; 
|-
|253
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Маңғыстау]]»
|Қызметте&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tumba.kz/tinis/47-%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81/25626-28.04_mangystau.html|title=«Маңғыстау» кемесі суға түсірілді}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]]</text>
      <sha1>lslvpndv27o7gbjayy453ruqb8n2j7i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608603</id>
      <parentid>3608602</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Конструкция */</comment>
      <origin>3608603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4943" sha1="r1r4urkqks3jc7q7btjjw9o0z6ogcft" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Азаматтық кеме
  |Қазақша атауы          = Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері
  |Шынайы атауы           = 
  |Сурет                  = «Орал».jpg
  |Сурет тақырыбы         = Орал катері
  |Кеменің түрі           = 
  |Мемлекет               = {{байрақ|Қазақстан}}
  |Айлақ                  = 
  |Класс                  = 
  |ИМО нөмірі             = 
  |Қысқаша атауы          = 
  |Операторы              = [[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері]]
  |Мекеме                 = [[Ақтау]]
  |Соғушы                 = 
  |Суға түсірілді         = 
  |Қолданысқа берілді     = 
  |Қолданыстан шықты      = 
  |Қазіргі уақытта        = Қызметте
  |Салмағы                = 
  |Ұзындығы               = 41,75 м
  |Ені                    = 7,8 м
  |Биіктігі               = 2,5 м
  |Шөгуі                  = 2,5 м
  |Қозғалтқыштар          = 
  |Винттер                = 
  |Қуаттылығы             = 
  |Жылдамдығы             = 
  |Экипаж                 = 23
  |Жолаушылар сыйымдылығы = 
  |Жүк сыйымдылығы        =
  |Commons                = 
}}
'''Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері''' ({{lang-ru|Ракетно-артиллерийские катера проекта 0250 «Барс-МО»}}) – [[Орал]] қаласындағы «Зенит» зауытында жасалған отандық әскери кеме. 2021-2017 жылдар аралығында 4 әскери кеме жасалып, әскери қызметке алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zenit.kz/kz/sobitia-kz.html|title=Зенит зауыттың ресмі парақшасы}}&lt;/ref&gt;

Кемелердің негізгі міндеті Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасының мызғымастығын, аумақтық тұтастығын, егемендігін қорғау болып табылады.

== Конструкция ==
[[File:Kazakh navy arriving in Anzali Port for Sea Cup 2021 (05).jpg|thumb|left|Катер «Маңғыстау» (2021)]]
Катерлер 2005 жылдан бастап ҚР Шекара қызметі үшін «Зенит» компаниясы салған 0300 («Барс» коды) жобасының ірі патрульдік қайықтарының үлкейтілген нұсқасы болып табылады. Жобаны Николаев қаласындағы &quot;Кеме жасау ғылыми-зерттеу және жобалау орталығы&quot; (&quot;ХПК&quot;) &quot;Барс&quot; үлгiсiндегi патрульдiк катерлерден (0300 жобасы) украиналық мемлекеттiк кәсiпорны қайта өңдедi. 0300 жобасы - Санкт-Петербург Северное конструкторлық бюросының қазақстандық тапсырысы бойынша әзiрленген 22180-жобаның жергiлiктi белгiсi.

== Тізім ==
Қазіргі уақыта 4 катерлер қызметте.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_sudov_vms_rk/0-51&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Әскери нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Қазіргі жағдай'''
|-
|250
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Қазақстан]]»
|Қызметте 
|-
|251
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Орал]]»
|Қызметте 
|-
|252
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Сарыарқа]]»
|Қызметте&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/380861-saryarqa-kemesine-%E2%80%93-10-dgyl|title=«Сарыарқа» кемесіне – 10 жыл}}&lt;/ref&gt; 
|-
|253
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Маңғыстау]]»
|Қызметте&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tumba.kz/tinis/47-%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81/25626-28.04_mangystau.html|title=«Маңғыстау» кемесі суға түсірілді}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]]</text>
      <sha1>r1r4urkqks3jc7q7btjjw9o0z6ogcft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608604</id>
      <parentid>3608603</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3608604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4986" sha1="1bcb9a29wkc31it6pxhwv06fm2cvt0g" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Азаматтық кеме
  |Қазақша атауы          = Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері
  |Шынайы атауы           = 
  |Сурет                  = «Орал».jpg
  |Сурет тақырыбы         = Орал катері
  |Кеменің түрі           = 
  |Мемлекет               = {{байрақ|Қазақстан}}
  |Айлақ                  = 
  |Класс                  = 
  |ИМО нөмірі             = 
  |Қысқаша атауы          = 
  |Операторы              = [[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері]]
  |Мекеме                 = [[Ақтау]]
  |Соғушы                 = 
  |Суға түсірілді         = 
  |Қолданысқа берілді     = 
  |Қолданыстан шықты      = 
  |Қазіргі уақытта        = Қызметте
  |Салмағы                = 
  |Ұзындығы               = 41,75 м
  |Ені                    = 7,8 м
  |Биіктігі               = 2,5 м
  |Шөгуі                  = 2,5 м
  |Қозғалтқыштар          = 
  |Винттер                = 
  |Қуаттылығы             = 
  |Жылдамдығы             = 
  |Экипаж                 = 23
  |Жолаушылар сыйымдылығы = 
  |Жүк сыйымдылығы        =
  |Commons                = 
}}
'''Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері''' ({{lang-ru|Ракетно-артиллерийские катера проекта 0250 «Барс-МО»}}) – [[Орал]] қаласындағы «Зенит» зауытында жасалған отандық әскери кеме. 2021-2017 жылдар аралығында 4 әскери кеме жасалып, әскери қызметке алынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zenit.kz/kz/sobitia-kz.html|title=Зенит зауыттың ресмі парақшасы}}&lt;/ref&gt;

Кемелердің негізгі міндеті Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасының мызғымастығын, аумақтық тұтастығын, егемендігін қорғау болып табылады.

== Конструкция ==
[[File:Kazakh navy arriving in Anzali Port for Sea Cup 2021 (05).jpg|thumb|left|Катер «Маңғыстау» (2021)]]
Катерлер 2005 жылдан бастап ҚР Шекара қызметі үшін «Зенит» компаниясы салған 0300 («Барс» коды) жобасының ірі патрульдік қайықтарының үлкейтілген нұсқасы болып табылады. Жобаны Николаев қаласындағы &quot;Кеме жасау ғылыми-зерттеу және жобалау орталығы&quot; (&quot;ХПК&quot;) &quot;Барс&quot; үлгiсiндегi патрульдiк катерлерден (0300 жобасы) украиналық мемлекеттiк кәсiпорны қайта өңдедi. 0300 жобасы - Санкт-Петербург Северное конструкторлық бюросының қазақстандық тапсырысы бойынша әзiрленген 22180-жобаның жергiлiктi белгiсi.

== Тізім ==
Қазіргі уақыта 4 катерлер қызметте.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_sudov_vms_rk/0-51&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wide sortable&quot;
|-
! '''Әскери нөмірі'''
! '''Атауы'''
! '''Қазіргі жағдай'''
|-
|250
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Қазақстан]]»
|Қызметте 
|-
|251
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Орал]]»
|Қызметте 
|-
|252
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Сарыарқа]]»
|Қызметте&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/380861-saryarqa-kemesine-%E2%80%93-10-dgyl|title=«Сарыарқа» кемесіне – 10 жыл}}&lt;/ref&gt; 
|-
|253
|«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Маңғыстау]]»
|Қызметте&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tumba.kz/tinis/47-%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81/25626-28.04_mangystau.html|title=«Маңғыстау» кемесі суға түсірілді}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]]
[[Санат:Әскери кемелер]]</text>
      <sha1>1bcb9a29wkc31it6pxhwv06fm2cvt0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дина Болуарте</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753880</id>
    <revision>
      <id>3608605</id>
      <parentid>3607701</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3608605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14004" sha1="gyb1tkee2sdzo84g71m01u998avgnd7" xml:space="preserve">{{Дереккөздер жетіспейді}}
{{Мемлекеттік қайраткер
|Шынайы есімі   = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}
|Есімі          = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра
|Қазақша есімі  =
|Сурет ені      = 250
|Суреті         = Dina Boluarte December 2023.jpg
|Титулы          = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]]
|Ту              = Insignia of the President of Peru.svg
|Ту2             = Flag of Peru.svg
|Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 
|Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025
|Вице-президент = ваканті
|Ізашары       = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]]
|Ізбасары       = [[Хоссе Хери]]
|Титулы_2       = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]]
|Ту_2           = Insignia of the President of Peru.svg
|Ту2_2          = Flag of Peru.svg
|Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021
|Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022
|Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]]
|Ізашары_2        = [[Мерседес Араос]]
|Ізбасары_2       = орны бос
|Титулы_3         = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]]
|Ту_3             = Insignia of the President of Peru.svg
|Ту2_3            = Flag of Peru.svg
|Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021
|Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы
|Ізашары_3         = 
|Ізбасары_3        = 
|Басқара бастады_4 =
|Басқаруын аяқтады_4=
|Ізашары_4         = [[Сильвиана Варгас]]
|Ізбасары_4        = [[Синтия Линдо Эспиноса]]
|Титулы_5           = 
|Ту_5               =
|Ту2_5              =
|Басқара бастады_5  =
|Басқаруын аяқтады_5=
|Діні           =[[Католицизм]] 
|Партиясы       = Еркін Перу (2017—2022)
|Балалары       = Давид Эдуардо Гомес Болуарте&lt;br&gt;Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте
|Анасы          = 
|Жұбайы         =Давид Гомес Вильясант 
|Әкесі          = 
|Туған күні     = 31.05.1962
|Туған жері     = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]]
|Сайты          = 
|Қолтаңба ені   = 
|Қолтаңбасы     = Dina Boluarte signature.svg
|Commons        =
|түс=елбасы|Азаматтығы=Перу|Әскер түрі=Перу Қарулы Күштері|Атағы=[[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]|Қызмет еткен жылдары=2022 — 2025}} 
'''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) —  [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}&lt;/ref&gt;

Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған.

== Ерте жылдары ==
Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}&lt;/ref&gt; 

2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды.

Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды.

2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды.

Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған.

2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді.

== Жеке өмірі ==
Болуарте испан тілінің ана тілі иесі болып табылады, сондай-ақ өзінің мұрагерлік тілі саналатын кечуа тілін еркін меңгерген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jugo.pe/el-quechua-de-dina/|title=El quechua de Dina}}&lt;/ref&gt; Ол ұзақ жылдар бойы Давид Гомес Вильясантеге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптылардың Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте атты екі ұлы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/|title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú}}&lt;/ref&gt; Кіші ұлы 2024 жылғы сәуірде Жоғарғы сот судьясының шешімімен жүргізілген тінту кезінде Болуартенің үйінде болған және полиция мен прокурорға есікті ашудан бас тартқан. Оның ағасы Никанор Болуарте 2024 жылы ықпал саудасына қатысты күдік бойынша қамауға алынған. Никанор Болуартенің «Перу үшін азаматтар» (испанша: Ciudadanos Por el Perú) саяси партиясы 2025 жылғы 18 қаңтарда тіркелген. 2025 жылғы наурызда жарияланған жеке телефон хат-хабарларына сүйенген мәліметтер бойынша, Болуарте президенттік қызметі кезінде бұрынғы әріптесі Хуан Оласабаль Сеговиямен романтикалық қарым-қатынаста болған болуы мүмкін деген ақпарат тарады. Алайда Болуартенің адвокаты мұндай қарым-қатынастың болғанын жоққа шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.infobae.com/peru/2025/03/17/la-vida-amorosa-de-dina-boluarte-comentada-por-su-propio-abogado-es-irrelevante-el-amorio-de-la-presidenta/|title=La vida amorosa de Dina Boluarte comentada por su propio abogado: “Es irrelevante el amorío de la presidenta”}}&lt;/ref&gt;

Болуарте өзін католик ретінде жария түрде таныстырып, президенттік қызметі кезінде Франциск пен Лев XIV папаларымен кездескен. Алайда 2025 жылғы мамырда оның рухани тәлімгері протестант пасторы Энтони Ластра болғаны және оған Үкімет сарайында евангелистік капеллан қызметін құру мүмкіндігі ұсынылғаны туралы ақпарат жарияланды. Ластра Болуартемен мұндай рухани байланысы болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Болуартенің жеке заттарының арасынан «вуду қуыршағы» деп сипатталған қуыршақ табылғаны туралы мәлімет жарияланды.

== Марапаттары ==
* {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені 
* {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені 
* {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Перу саясаткерлері]]
[[Санат:Перу заңгерлері]]
[[Санат:Перу президенттері]]
[[Санат:Перу вице-президенттері]]
[[Санат:Әйел]]</text>
      <sha1>gyb1tkee2sdzo84g71m01u998avgnd7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608618</id>
      <parentid>3608605</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Санат дұрысталды</comment>
      <origin>3608618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14029" sha1="eplbl3uqezm3djjyhsz8qhimiv91mwk" xml:space="preserve">{{Дереккөздер жетіспейді}}
{{Мемлекеттік қайраткер
|Шынайы есімі   = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}
|Есімі          = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра
|Қазақша есімі  =
|Сурет ені      = 250
|Суреті         = Dina Boluarte December 2023.jpg
|Титулы          = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]]
|Ту              = Insignia of the President of Peru.svg
|Ту2             = Flag of Peru.svg
|Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 
|Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025
|Вице-президент = ваканті
|Ізашары       = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]]
|Ізбасары       = [[Хоссе Хери]]
|Титулы_2       = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]]
|Ту_2           = Insignia of the President of Peru.svg
|Ту2_2          = Flag of Peru.svg
|Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021
|Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022
|Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]]
|Ізашары_2        = [[Мерседес Араос]]
|Ізбасары_2       = орны бос
|Титулы_3         = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]]
|Ту_3             = Insignia of the President of Peru.svg
|Ту2_3            = Flag of Peru.svg
|Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021
|Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы
|Ізашары_3         = 
|Ізбасары_3        = 
|Басқара бастады_4 =
|Басқаруын аяқтады_4=
|Ізашары_4         = [[Сильвиана Варгас]]
|Ізбасары_4        = [[Синтия Линдо Эспиноса]]
|Титулы_5           = 
|Ту_5               =
|Ту2_5              =
|Басқара бастады_5  =
|Басқаруын аяқтады_5=
|Діні           =[[Католицизм]] 
|Партиясы       = Еркін Перу (2017—2022)
|Балалары       = Давид Эдуардо Гомес Болуарте&lt;br&gt;Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте
|Анасы          = 
|Жұбайы         =Давид Гомес Вильясант 
|Әкесі          = 
|Туған күні     = 31.05.1962
|Туған жері     = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]]
|Сайты          = 
|Қолтаңба ені   = 
|Қолтаңбасы     = Dina Boluarte signature.svg
|Commons        =
|түс=елбасы|Азаматтығы=Перу|Әскер түрі=Перу Қарулы Күштері|Атағы=[[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]|Қызмет еткен жылдары=2022 — 2025}} 
'''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) —  [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}&lt;/ref&gt;

Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}&lt;/ref&gt;

2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған.

== Ерте жылдары ==
Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}&lt;/ref&gt; 

2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды.

Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды.

2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды.

Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған.

2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді.

== Жеке өмірі ==
Болуарте испан тілінің ана тілі иесі болып табылады, сондай-ақ өзінің мұрагерлік тілі саналатын кечуа тілін еркін меңгерген.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jugo.pe/el-quechua-de-dina/|title=El quechua de Dina}}&lt;/ref&gt; Ол ұзақ жылдар бойы Давид Гомес Вильясантеге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптылардың Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте атты екі ұлы бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/|title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú}}&lt;/ref&gt; Кіші ұлы 2024 жылғы сәуірде Жоғарғы сот судьясының шешімімен жүргізілген тінту кезінде Болуартенің үйінде болған және полиция мен прокурорға есікті ашудан бас тартқан. Оның ағасы Никанор Болуарте 2024 жылы ықпал саудасына қатысты күдік бойынша қамауға алынған. Никанор Болуартенің «Перу үшін азаматтар» (испанша: Ciudadanos Por el Perú) саяси партиясы 2025 жылғы 18 қаңтарда тіркелген. 2025 жылғы наурызда жарияланған жеке телефон хат-хабарларына сүйенген мәліметтер бойынша, Болуарте президенттік қызметі кезінде бұрынғы әріптесі Хуан Оласабаль Сеговиямен романтикалық қарым-қатынаста болған болуы мүмкін деген ақпарат тарады. Алайда Болуартенің адвокаты мұндай қарым-қатынастың болғанын жоққа шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.infobae.com/peru/2025/03/17/la-vida-amorosa-de-dina-boluarte-comentada-por-su-propio-abogado-es-irrelevante-el-amorio-de-la-presidenta/|title=La vida amorosa de Dina Boluarte comentada por su propio abogado: “Es irrelevante el amorío de la presidenta”}}&lt;/ref&gt;

Болуарте өзін католик ретінде жария түрде таныстырып, президенттік қызметі кезінде Франциск пен Лев XIV папаларымен кездескен. Алайда 2025 жылғы мамырда оның рухани тәлімгері протестант пасторы Энтони Ластра болғаны және оған Үкімет сарайында евангелистік капеллан қызметін құру мүмкіндігі ұсынылғаны туралы ақпарат жарияланды. Ластра Болуартемен мұндай рухани байланысы болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Болуартенің жеке заттарының арасынан «вуду қуыршағы» деп сипатталған қуыршақ табылғаны туралы мәлімет жарияланды.

== Марапаттары ==
* {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені 
* {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені 
* {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Перу саясаткерлері]]
[[Санат:Перу заңгерлері]]
[[Санат:Перу президенттері]]
[[Санат:Перу вице-президенттері]]
[[Санат:Президент әйелдер]]</text>
      <sha1>eplbl3uqezm3djjyhsz8qhimiv91mwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Масуд Пезешкиан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754519</id>
    <revision>
      <id>3608606</id>
      <parentid>3608058</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3608606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21007" sha1="iwyk4el9vqc3cp4keax8wy4wbvf1fx6" xml:space="preserve">{{Машиналық аударма}}
{{Мемлекеттік қайраткер
| түс                  = елбасы
| Қазақша есімі        = Масуд Пезешкиан
| Шынайы есімі         = {{lang-fa|مسعود پزشکیان}}&lt;br&gt;{{lang-az|مسعود پزشکیان}}
| Суреті               = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg
| Атауы                = 
| Титулы               = [[Иран|Иранның 9-Президенті]]
| Ту                   = Office of the President of the Islamic Republic of Iran Seal.svg
| Ту2                  = Flag of Iran.svg
| Басқара бастады      = 22 шілден 2024 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады    = 
| Иран жоғарғы көсемі  = Иран жоғарғы көсемі
| Ізашары              = [[Ибрахим Раиси]]&lt;br&gt;[[Мохаммад Мохбер]] ({{м.а.}})
| Титулы_2             = Уақытша басқарушы кеңестің мүшесі
| Ту_2                 = Emblem of Iran.svg
| Ту2_2                = Flag of Iran.svg
| Басқара бастады_2    = 1 наурыз
| Басқаруын аяқтады_2  = 8 наурыз 2026
| Ізашары_2            = Лауазым құрылды
| Ізбасары_2           = [[Моджтаба Хаменеи]] (Иран жоғарғы көсемі)
| Титулы_3             = Исламдық консультативтік кеңестің мүшесі
| Ту_3                 = Islamic Parliament of Iran Seal.svg
| Ту2_3                = Flag of Iran.svg
| Басқара бастады_3    = 27 мамыр 2008
| Басқаруын аяқтады_3  = 28 шілде 2024
| Ізашары_3            = 
| Ізбасары_3           =
| Титулы_4             = Денсаулық сақтау және медициналық білім министрі
| Ту_4                 = Emblem of Iran (red).svg
| Ту2_4                = Flag of Iran.svg
| Басқара бастады_4    = 22 тамыз 2001
| Басқаруын аяқтады_4  = 24 тамыз 2005
| Ізашары_4            = [[Мохаммад Фархади]]
| Ізбасары_4           = [[Камран Багери Ланкарани]]
| Титулы_5             = 
| Ту_5                 = 
| Ту2_5                = 
| Басқара бастады_5    = 
| Басқаруын аяқтады_5  = 
| Ізашары_5            = 
| Ізбасары_5           = 
| Титулы_6             = 
| Ту_6                 =
| Ту2_6                = 
| Басқара бастады_6    = 
| Басқаруын аяқтады_6  = 
| Президент_6          = 
| Ізашары_6            = 
| Ізбасары_6           = 
| Басқара бастады_7    = 
| Басқаруын аяқтады_7  =
| Президент_7          = 
| Ізашары_7            = 
| Ізбасары_7           = 
| Титулы_8             = 
| Ту_8                 = 
| Ту2_8                = 
| Басқара бастады_8    = 
| Басқаруын аяқтады_8  = 
| Ізашары_8            = 
| Ізбасары_8           = 
| тақырыпша1_8         = 
| мәтін1_8             = 
| Туған күні           = 29.09.1954
| Туған жері           = {{туғанжері|Мехабад|Мехабадта}}, [[Иран шаһаншаһ мемлекеті|Иран]]
| Азаматтығы           = 
| Атағы                = 
| Әскер түрі           = [[Ислам революциясы сақшылар корпусы]]&lt;br&gt;[[Әскери медицина]]
| Қайтыс болған күні   = 
| Қайтыс болған жері   = 
| Жерленді             = 
| Діні                 = [[Ислам]]
| Әкесі                = 
| Анасы                = 
| Жұбайы               = Фатемех Маджиди (Қайтыс болды)
| Балалары             = Захра Пезешкиан&lt;br&gt;Мехди Пезешкиан&lt;br&gt;Юзеф Пезешкиан
| Династия             = 
| Партиясы             = [[Партиясыз]] 
| Білімі               = [[Тебриз медицина ғылымдары университеті]]&lt;br&gt;[[Иран медицина ғылымдары университеті]]
| Ғылыми дәрежесі      = 
| Қолтаңбасы           = Masoud Pezeshkian signature.svg
| Commons              = Masoud Pezeshkian
| Марапаттары          = 
| Сайты            = 
| Қызмет еткен жылдары  = 1978
 | Атағы                 = Әскері дәрігер
| Әскер түрі            = [[Ислам революциясы сақшылар корпусы]]&lt;br&gt;[[Әскери медицина]]
| Басқарды             = 
| Шайқасы              = [[Иран-Ирак соғысы]]&lt;br&gt;[[Сирия азаматтық соғысы]]&lt;br&gt;[[Израиль-Иран соғысы]]&lt;br&gt;[[Ирандағы соғыс (2026)]]
}}
'''Масуд Пезешкиан''' ({{lang-fa|مسعود پزشکیان}}; [[29 қыркүйек]] [[1954 жыл]], [[Мехабад]]) — [[иран]]дық  [[Кардиохирургия|кардиохирург]], саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы 28 шілдеден бастап [[Иран|Иран Ислам Республикасының]] [[Иран президенті|9-шы президенті]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://massaget.kz/news/reformator-masud-pezeshkian-irannyin-jana-prezident-bolyip-111214/|title=Реформатор Масуд Пезешкиан Иранның жаңа президенті болып сайланды}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Масуд Пезешкиан 1956 жылы 29 қырқүйекте Махабад қаласында дүниеге келген. Өзін түрік деп санайды&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://tr.euronews.com/2024/07/06/iranin-yeni-cumhurbaskani-mesud-pezeskiyan-kimdir |title=İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan kimdir? |lang=tr |website=[[Euronews]] |quote=&quot;Evde çocuklarımla Farsça yerine Türkçe konuşuyorum. Annem de babam da Türk. Türklüğümle gurur duyuyorum&quot; diyen Mesud Pezeşkiyan, Cuma günü düzenlenen Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda Said Celili'den daha fazla oy alarak İran'ın 9'uncu Cumhurbaşkanı oldu. }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|title=Atam da türkdür, anam da. Türk olmağımla fəxr edirəm — Pezeşkian|lang=az|website=olke.az|date=2024-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709123918/https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|archive-date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|title=Pezeshkian's Ethnicity and Jalili's Campaign Fail to Mobilize Turk Voters|lang=en|author=Ata Mahamad|website=IRANWIRE|date=2024-06-30|archive-date=2024-07-30|access-date=2025-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730085456/https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ана тілі деңгейінде парсы және әзербайжан тілдерінен бөлек, күрд тілін де меңгерген&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Who Is Masud Pezeshkian, Iran's President-Elect?|first=Kian|last=Sharifi|url=https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2024-09-11|lang=en|archive-date=2024-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911025440/https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

1973 жылы Урмия ауыл шаруашылығы академиясын бітірді. Тамақ өнеркәсібі саласы бойынша диплом алды.

Әскерге шақырылып, Заболь қаласына қызмет етуге барған. Дәл осы кезеңде ол медицинаға қызығушылық танытты. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін туған өңіріне оралып, медициналық институтқа түсіп, жалпы медицина бойынша білім алды.
Иран-Ирак соғысы кезінде Пезешкиан жиі алғы шепте болып, медициналық бригадаларды жіберуді ұйымдастырып, дәрігер ретінде жұмыс істеді.

1985 жылы Тебриз университетінің медицина факультетінде профессор қызметін атқарды.

1993–1999 жылдары Тебриз медициналық ғылымдар университетін басқарды.

2000 жылы жарты жыл бойы Иранның Денсаулық сақтау, емдеу және медициналық білім министрінің орынбасары болды.

2000–2004 жылдары Денсаулық сақтау, емдеу және медициналық білім министрі қызметін атқарды.

2024 жылғы 28 маусымда өткен президент сайлауының бірінші турында Масуд Пезешкиан 10 415 991 дауысқа (42,5%) ие болып, екінші турға өтті.

== Президенттігі ==
Пезешкиан президент ретіндегі алғашқы баспасөз мәслихатында Иранның «әдеп полициясы» әйелдерді міндетті [[хиджаб]] тағу мәселесі бойынша бұдан былай «мазаламайтынын» уәде етті. Ол сондай-ақ Иранның ядролық келісімі бойынша келіссөздер арқылы елге шетелдік инвестиция тартуға ниетті екенін білдірді.
Алайда 2025 жылы [[АҚШ]] президенті болып қайтадан [[Дональд Трамп]] сайланып, Иранға қатысты «ең жоғары қысым» саясатын жариялап, жаңа санкциялар енгізді, бұл елдегі экономикалық жағдайды күрделендірді&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/person/696a0af99a7947c8555ecd40|title=Пезешкиан Масуд|lang=ru-RU|website=[[РБК]]|access-date=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;.

=== Дін ===
Пезешкиан — Құран оқытушысы әрі Нахдж әл-Балаға (шиа мұсылмандары үшін маңызды мәтін) тәпсірін оқушы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |title=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613042850/https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ол сондай-ақ Иран–Түркия достық қоғамы мүшесі болып табылады&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&amp;siteid=1&amp;pageid=4467 اسامي اعضاء گروه دوستي پارلماني مجلس نهم]&lt;/ref&gt;.

=== Он екі күндік соғыс ===
2025 жылғы 13 маусымда Израиль Иранға әуе соққыларын бастап, Он екі күндік соғыстың басталуына түрткі болды&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2025/06/12/middleeast/israel-iran-strikes-intl-hnk Israel hits Iran's nuclear program and military leadership in unprecedented strikes]&lt;/ref&gt;. Бұған жауап ретінде Пезешкиан Иранның [[Атом қуаты халықаралық агенттігі|Атом қуаты халықаралық агенттігімен]] ынтымақтастығын тоқтата тұруды бұйырды&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/iran-nuclear-iaea-cooperation-8bbdc81b9199d8d179d0fb2e1b8dac2a Iran's president orders country to suspend cooperation with UN nuclear watchdog IAEA]&lt;/ref&gt;. «Фарс» агенттігі мен [[АҚШ]] барлау дереккөздері 16 маусымда израильдік күштердің Пезешкианды өлтіруге әрекет жасағанын растады&lt;ref&gt;[https://www.cbsnews.com/news/irans-president-injured-during-israeli-strikes-u-s-intelligence-sources-say/ Iran's president injured during Israeli strikes, U.S. intelligence sources say]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.middleeasteye.net/news/iran-president-masoud-pezeshkian-tells-tucker-carlson-israel-tried-assassinate-him Iran's President Masoud Pezeshkian says Israel tried to assassinate him]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-860301 Iranian President Masoud Pezeshkian claims Israel tried to kill him]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/world/story/irans-president-claims-israel-tried-to-assassinate-him-during-12-day-war-glbs-2752304-2025-07-08 Iran's president claims Israel tried to assassinate him during 12-day war]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/cn0z8n037p6o Iran President Pezeshkian was reportedly injured in Israeli strikes]&lt;/ref&gt;.

Қастандық әрекеті Пезешкиан басқа жоғары лауазымды ирандық шенеуніктермен кездесу өткізіп жатқан ғимаратқа соққы беруді қамтыды. Шабуыл кезінде эвакуация жолдарын бұғаттау және ауа айналымын бұзу үшін ғимараттың кіреберістері мен шығаберістеріне бағытталған алты зымыран немесе бомба қолданылған&lt;ref&gt;[https://www.ndtv.com/world-news/iran-president-masoud-pezeshkian-injured-in-israels-nasrallah-style-assassination-plot-report-8867547 Iran's President Was Injured In Israel's Nasrallah-Style Assassination Plot: Report]&lt;/ref&gt;. Нысаналы қабатта электр қуаты өшірілгеніне қарамастан, Пезешкианды қоса алғанда ирандық шенеуніктер алдын ала жоспарланған төтенше шығу жолы арқылы қашып үлгерді&lt;ref&gt;[https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/iranian-president-lightly-wounded-while-escaping-israeli-attack Iranian president lightly wounded while escaping Israeli attack]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/07/13/iranian-president-injured-during-israeli-airstrike/ Wounded Iranian president forced to escape through emergency hatch during Israeli air strike]&lt;/ref&gt;.

=== 2026 жылы Иранға қатысты болған әскери қақтығыстар ===
Пезешкиан 2026 жылғы 28 ақпанда басталған [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ-Израильдің Иранға бірлескен соққыларын]] айыптап, бұл шабуылдарды «гуманитарлық қағидаттардың өрескел бұзылуы және мұсылмандарға қарсы ашық соғыс жариялау» деп сипаттады&lt;ref&gt;[https://www.npr.org/2026/03/07/g-s1-112858/iran-president-statement Iran's president apologizes for strikes on neighbors as strikes pound their cities]&lt;/ref&gt;. 1 наурызда [[Иран жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи]] өлтірілгеннен кейін, президент Пезешкиан Уақытша жетекшілік кеңес құрамына [[Әлиреза Арафи]] (Сарапшылар кеңесі төрағасының екінші орынбасары) және [[Ғолам Хоссейн Мохсени-Эджеи]] (сот жүйесінің басшысы) бірге кірді&lt;ref&gt;[https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/ Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader]&lt;/ref&gt;.

7 наурызда Пезешкиан Иранның жауап ретінде жасаған зымыран соққылары үшін көрші елдерден кешірім сұрап, мемлекеттік телеарна арқылы егер бұл елдер Иранға қарсы шабуылдар үшін плацдарм ретінде пайдаланылмаса, Иран аймақ елдеріне жасалатын шабуылдарды тоқтататынын мәлімдеді. Соған қарамастан, шабуылдар жалғаса берді, бұл ирандық басшылықтың Ислам революциясы сақшылары корпусы үстінен бақылауы шектеулі екенін көрсетті. Пезешкиан сондай-ақ [[АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]тың Иранның «сөзсіз капитуляциясы» туралы талабын ашық түрде қабылдамады&lt;ref&gt;[https://indianexpress.com/article/world/iran-president-pezeshkian-apology-neighbours-trump-surrender-demand-10569646/ Iran President Pezeshkian apologises to neighbours for attacks, tells Trump to take 'Tehran surrender dream to grave]&lt;/ref&gt;.

== Жеке өмірі ==
Масуд Пезешкиан бұрын Фатеме Маджидиге үйленген болатын&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |title=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام' |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610055741/https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 1993 жылы Пезешкиан автокөлік апатынан жұбайы мен бір баласынан айырылды. Ол қалған екі ұлы мен қызын жалғыз өзі тәрбиелеп өсірді және қайтадан ешқашан үйленбеді. Оның қызы Захра Пезешкиан Шариф технологиялық университетінде химия мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған және Рухани үкіметі билікке келгенге дейін Jam Petrochemical компаниясында жұмыс істеген.

Масуд Пезешкиан парсы, күрд және әзербайжан тілдерінде еркін сөйлейді.

Пезешкиан «Трактор» футбол клубының жанкүйері.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/ |title=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707042204/https://www.khabaronline.ir/amp/1919716/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттары == 
* {{байрақ|Түрікменстан}} «Magtymguly Pyragy» медалі (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.parahat.info/edict/2949 |title=Указ Президента Туркменистана от 11 октября 2024 года «О награждении юбилейной медалью Туркменистана „Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna“ Президента Исламской Республики Иран ПЕЗЕШКИАНА Масуда» |archive-date=2024-11-07 |access-date=2024-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107165748/https://www.parahat.info/edict/2949 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз == 
* [[Ирандағы соғыс (2026)]]
* [[Иран]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Пезешкиан, Масуд}}
[[Санат:Иран саясаткерлері]]
[[Санат:Иран президенттері]]
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>iwyk4el9vqc3cp4keax8wy4wbvf1fx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Никол Воваевич Пашинян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754595</id>
    <revision>
      <id>3608609</id>
      <parentid>3607648</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T14:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3608609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14591" sha1="ku2fayk4kveom9c71pz0rrrst997ygz" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Шынайы есімі   = {{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}
|Есімі          = Никол Пашинян
|Қазақша есімі  = 
|Сурет ені      = 250
|Суреті         = Nikol Pashinyan 2025 (cropped).jpg
|Титулы          = [[Армения]]ның 16-шы [[Арменияның премьер-министрі|Премьер-министрі]]
|Ту              = Coat of arms of Armenia.svg
|Ту2             = Flag of Armenia.svg
|Басқара бастады = 8 мамыр 2018 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады =
|Президент = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] (2018–2022)&lt;br&gt;[[Ален Симонян]] (2022 м.а.)&lt;br&gt;[[Ваагн Хачатурян]] (2022 жылдан бастап)
|Ізашары       = [[Серж Саргсян]]
|Титулы_2       = [[Еуразиялық Экономикалық Одақ|Еуразиялық Экономикалық Одақдың]] төрағасы
|Ту_2           = Emblem of the Eurasian Economic Union.svg
|Ту2_2          = Flag of the Eurasian Economic Union.svg
|Басқара бастады_2 = 2024
|Басқаруын аяқтады_2 = 
|Президент_2 = 
|Ізашары_2        = [[Владимир Путин]]
|Ізбасары_2       = [[Александр Лукашенко]]
| Басқара бастады_3    = 2019
| Басқаруын аяқтады_3  = 
| Ізашары_3            = [[Владимир Путин]]
| Ізбасары_3           = [[Александр Лукашенко]]
|Титулы_4         = [[ҰҚШҰ]] Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы
|Ту_4             = Emblem of the Collective Security Treaty Organization.svg
|Ту2_4            = Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg
|Басқара бастады_4 = 2021
|Басқаруын аяқтады_4 = 2022
|Титулы_5         = Армения Республикасы Ұлттық жиналысының депутаты
|Ту_5             = Logo parliament of Armenia.png
|Ту2_5            = Flag_of_Armenia.svg
|Басқара бастады_5 = 6 мамыр 2012 
|Басқаруын аяқтады_5 = 9 мамыр 2018
|Титулы_6         = [[Азаматтық келсімшарт]] партияның төрағасы
|Ту_6             = Civil Contract (Armenia) logo.png
|Ту2_6            = Flag_of_Armenia.svg
|Басқара бастады_6 = 30 қазан 2022 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады_6 = 
|Діні           = [[Армяндық апостол шіркеуі]]
|Партиясы       = [[Импичмент партиясы|Импичмент]] (2007)&lt;br&gt;[[Арменияның ұлттық конгресс]] (2008—2013)&lt;br&gt;[[Азаматтық келсімшарт]] (2013 жылдан бастап)
| Білімі        = [[Ереван мемлекеттік университеті]]
|Балалары       = Мариам, Шушанну, Арпине, Ашота
|Анасы          = Светлана Пашинян
|Жұбайы         = Ажырасқан
|Әкесі          = Вова Пашинян
|Туған күні     = 1.06.1975
|Туған жері     = [[Иджеван]]
|Сайты          = [https://www.primeminister.am/ru/ primeminister.am] {{ref-ru}}
|Марапаттары    = {{Алтын Қыран ордені}} 
|Қолтаңба ені   = 
|Қолтаңбасы     = Signature of Nikol Pashinyan.svg
|Commons        =
 | Атағы                 = [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]
| Әскер түрі            = [[Армения Республикасы Қарулы Күштері]]
| Басқарды             = 
| Шайқасы              = [[Карабақ соғысы]]&lt;br&gt;[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
}} 
'''Никол Воваевич Пашинян''' ({{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}) — [[Армения|Арменияның]] мемлекеттік қайраткері және саясаткер. [[Армения|Арменияның]] [[Премьер-министр|Премьер-министрі]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pashinyan-armeniyanyin-premer-ministr-bolyip-325469/|title=Никол Пашинян Арменияның премьер-министрі болып тағайындалды}}&lt;/ref&gt; Азаматтық келсімшарт партиясының төрағасы.

Армениядағы барқыт революциясының көшбасшысы. Армения Ұлттық жиналысының депутаты (2012–2018). «Елк» фракциясының жетекшісі (2017–2018).

== Өмірбаяны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.primeminister.am/ru/pm-pashinyan/|title=Никол Пашинян Арменияның өмірбаяны}}&lt;/ref&gt;==
1975 жылғы 1 маусымда [[Иджеван]] қаласында дүниеге келген.

Иджеван қаласындағы №1 орта мектепті бітірген.

1991–1995 жылдары Ереван мемлекеттік университетінде білім алған. Бесінші курста саяси себептермен университеттен шығарылған.

1992 жылдан бастап белсенді түрде журналистикамен айналысты. «Дпрутюн», «Айастан», «Лрагир», «Лрагир ор», «Молорак» газеттерінде жұмыс істеген. 1998 жылы «Орагир» күнделікті газетін құрды, алайда 1999 жылы саяси себептермен сот шешімі бойынша жабылды. 1999 жылы «Айкакан жаманак» газетінің бас редакторы болып тағайындалып, бұл қызметті 2012 жылға дейін атқарды.

1999 жылдың тамыз айында саяси себептермен бір жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Кейін халықаралық және армян журналистік қауымдастықтарының талап етуімен апелляциялық сот жазаны орындауды бір жылға кейінге қалдырды, нәтижесінде жаза орындалмады.

2006 жылы «Альтернатива» қоғамдық-саяси бастамасының құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. 2007 жылғы парламенттік сайлауда «Импичмент» альянсының пропорционалды тізімінде бірінші нөмірмен қатысты. 2008 жылғы президенттік сайлауда Армения Республикасының президенттігіне кандидат Левон Тер-Петросянның сайлауалды штабының мүшесі болды.

2008 жылғы 1 наурыз оқиғаларынан кейін іздеуде жүріп, бір жыл төрт ай бойы жасырын өмір сүрді. 2009 жылғы 1 шілдеде Армения Республикасының Бас прокуратурасына өз еркімен келіп, қамауға алынды. 2010 жылдың қаңтарында 2008 жылғы 1 наурыздағы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырды деген айыппен 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Армян және халықаралық қоғамдастық тарапынан саяси тұтқын, ар-ождан тұтқыны ретінде кеңінен танылды. Түрмеде 1 жыл 11 ай отырғаннан кейін, 2011 жылғы 27 мамырда рақымшылық шешімімен босатылды.

2012 жылғы парламенттік сайлауда «Армян ұлттық конгресі» фракциясының пропорционалды тізімі бойынша Ұлттық Жиналыстың депутаты болып сайланды. 2012–2013 жылдары Ұлттық Жиналыстың әдеп жөніндегі комиссиясының төрағасы болды.

2013 жылы «Азаматтық келісім» қоғамдық-саяси бірлестігін құрды. 2013–2015 жылдары осы бірлестіктің басқарма кеңесінің мүшесі болды, ал 2015 жылдан бастап оның негізінде құрылған аттас партияның басқарма мүшесі.

2016 жылдың мамыр айында «Азаматтық келісім» партиясының еріктілер жасағының командирі болды.

2017 жылғы 2 сәуірде өткен парламенттік сайлауда «ЕЛК» («Шығу») блогының тізімі бойынша Ереван қаласының Кентрон, Эребуни, Норк-Мараш және Нубарашен әкімшілік аудандарын қамтитын №4 сайлау округінен депутат болып сайланды.

2017 жылдың мамыр айынан бастап «ЕЛК» парламенттік фракциясының жетекшісі болды.

2018 жылғы 31 наурызда Гюмри қаласындағы Вардананц алаңынан «Менің қадамым» қозғалысын бастады. Бұл қозғалыс сол жылдың сәуір–мамыр айларында бейбіт халықтық барқыт революцияға алып келді.

2018 жылғы 8 мамырда жалпыхалықтық қозғалыстың талап етуімен Ұлттық Жиналыс тарапынан Армения Республикасының Премьер-министрі болып сайланды.

2018 жылғы 16 қазанда кезектен тыс сайлау өткізу мақсатында сайлауалды уәдесіне сәйкес отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін уақытша атқарушы ретінде қызметін жалғастырды.

2018 жылғы 9 желтоқсанда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Менің қадамым» альянсының пропорционалды тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде альянс сайлаушылардың шамамен 70% дауысын жинады.

Осыған байланысты 2019 жылғы 14 қаңтарда Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне және 89-бабында белгіленген тәртіпке сәйкес Никол Пашинян Армения Республикасының Премьер-министрі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pasinian-armeniia-premer-ministri-bolyp-tagaiyndaldy-294860/|title=Никол Пашинян Армения премьер-министрі болып тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы 25 сәуірде елдегі ішкі саяси жағдайды реттеу мақсатында отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін атқарушы болып қалды.

2021 жылғы 20 маусымда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Азаматтық келісім» партиясының тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде партия 53,91% дауыс жинады.

Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне сәйкес 2021 жылғы 2 тамызда Армения Республикасының Премьер-министрі болып қайта тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://admin.egemen.kz/article/283498-nikol-pashinyan-armeniyanynh-premer-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy|title=Никол Пашинян Арменияның Премьер-Министрі болып қайта тағайындалды}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/mir/6508165-grazhdanskaya-zhena-50letnego-nikola-pashinyana-obyavila-o-rasstavanii.html|title=Гражданская жена 50-летнего Никола Пашиняна объявила о расставании}}&lt;/ref&gt; ==
Никол Пашинян ажырасқан, бұрын Анна Акопянмен некеде болған. Оның Мариам, Шушанна, Арпине есімді қыздары және Ашот есімді ұлы бар. Туған армян тілінен бөлек, орыс, ағылшын және француз тілдерін меңгерген.

== Марапаттары ==
* 2025 жылы [[Қазақстан Республикасы|Қазақстан Республикасының]] «[[Алтын Қыран]]» орденімен марапатталған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/tokaev-pashinjanga-altyn-kyran-ordenin-tabystady-136191/|title=Тоқаев Пашинянға «Алтын Қыран» орденін табыстады}}&lt;/ref&gt;
* 2023 жылы [[Ватикан]] тарапынан Пий IX орденінің Үлкен Кресті дәрежесімен марапатталған.
* 2026 жылы Адамзаттық бауырластық үшін Заид сыйлығының лауреаты атанды.
* 2026 жылы Бейбітшілік пен татуласу үшін Герника сыйлығына ие болды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Армения]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Армения премьер-министрлері]]
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>ku2fayk4kveom9c71pz0rrrst997ygz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марк Карни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>754805</id>
    <revision>
      <id>3608632</id>
      <parentid>3469147</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3608632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44302" sha1="q05mnt1tk9yms80en5tj5je897tl6js" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
|Қазақша есімі  = Марк Карни
|Шынайы есімі   = {{lang-en|Mark Carney}}
|Суреті         = Mark Carney portrait February 2020.jpg
|Сурет ені      = 
|Атауы          = Карни, 2020 жыл
|Титулы              = [[Канада]]ның 16-[[Канада премьер-министрі|Премьер-министрі]]
|Ту                  = Flag of Canada.svg
|Ту2                 = Royal Coat of Arms of Canada.svg
|Басқара бастады     = 14 наурыз 2025 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады   =
|Монарх              = [[III Чарльз]]
|Ізашары             = [[Джастин Трюдо]]
|Ізбасары            = 
|Титулы_2            = [[Канада Либералдық партиясы|Либералдық партия]]ның көшбасшысы
|Ту_2                = Liberale Partei Kanadas Logo.svg
|Ту2_2               = Flag of Canada.svg
|Басқара бастады_2   = 9 наурыз 2025 жылдан бастап
|Басқаруын аяқтады_2 = 
|Монарх_2            = 
|Ізашары_2           = [[Джастин Трюдо]]
|Ізбасары_2          = 
|Титулы_3            = [[Ағылшын банкісі]]нің 120-губернаторы
|Ту_3                = 
|Ту2_3               = 
|Басқара бастады_3   = 1 шілде 2013
|Басқаруын аяқтады_3 = 15 наурыз 2020
|Ізашары_3           = [[Мервин Кинг]]
|Ізбасары_3          = [[Эндрю Бейли (банкир)|Эндрю Бейли]]
|Титулы_4            = [[Канада банкі]]нің 8-губернаторы
|Ту_4                = 
|Ту2_4               = 
|Басқара бастады_4   = 1 ақпан 2008
|Басқаруын аяқтады_4 = 3 маусым 2013
|Премьер_4           = [[Стивен Харпер]]
|Діні           = [[католицизм]]
|Партиясы       = [[Канада Либералдық партиясы|Либералдық партия]]
|Білімі         = 1) [[Гарвард университеті]] (1988)&lt;br&gt;2) [[Оксфорд университеті]] (1993, 1995)
|Ғылыми дәрежесі= экономика бойынша [[философия докторы]] (1995)
|Балалары       = 3
|Анасы          = 
|Жұбайы         = {{marriage|[[Диана Фокс Карни]]|1994}}&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web |title=Diana Fox Carney |url=https://skoll.org/contributor/diana-fox-carney/ |language=en |publisher=Skoll Foundation |accessdate=2025-01-19}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250121225325/https://skoll.org/contributor/diana-fox-carney/ |date=2025-01-21}}&lt;/ref&gt;
|Әкесі          = 
|Туған кездегі есімі = Марк Джозеф Карни&lt;br&gt;({{lang-en|Mark Joseph Carney}})
|Туған күні     = 16.03.1965
|Туған жері     = [[Форт-Смит (Солтүстік-Батыс территориялары)|Форт-Смит]], {{туғанжері|Солтүстік-Батыс территориялары|Солтүстік-Батыс территорияларында}}, [[Канада]]
|Сайты          = {{URL|http://www.markcarney.ca/}}
|Марапаттары    = {{Қатар
 |{{Канада орденінің офицері}}
}}
|Қолтаңба ені   = 
|Қолтаңбасы     = Signature of Mark Carney.svg
|Commons        = Mark Carney
}} 
'''Марк Джозеф Карни''' ({{lang-en|Mark Joseph Carney}}; [[16 наурыз]] [[1965 жыл]], [[Форт-Смит (Солтүстік-Батыс территориялары)|Форт-Смит]], [[Солтүстік-Батыс территориялары]]) — [[канада]]лық экономист және саясаткер, 2025 жылғы наурыздан бергі [[Канада премьер-министрі]] және [[Канада Либералдық партиясы|Либералдық партия]]ның көшбасшысы. Бұрын Карни 2013 жылдан 2020 жылға дейін [[Ағылшын банкісі]]нің басшысы және 2008 жылдан 2013 жылға дейін [[Канада банкі]]нің басшысы қызметтерінде болды.

Карни [[Форт-Смит (Солтүстік-Батыс территориялары)|Форт-Смит]], [[Солтүстік-Батыс территориялары]] дүниеге келді де, [[Эдмонтон]], [[Альберта]]да тәрбие алған. 1988 жылы ол [[Гарвард университеті]]нде экономикадан бакалавриатын бітіріп, [[Оксфорд университеті]]нде 1993 жылы магистратура мен 1995 жылы докторантура алды. Карни [[Goldman Sachs]]-та сәл қызмет етті де, 2003 жылы [[Канада банкі]] басшысының орынбасары тағайындалды. 2004 жылы ол [[Канада Қаржы департаменті]] министрінің аға біріккен орынбасары болып тағайындалды. 2007 жылы Карни [[Канада банкі]]нің басшысы болды да, [[2007—2008 жылдардағы қаржы дағдарысы|жаһандық қаржы дағдарысы]] кезіндегі Канаданың [[ақша-несие саясаты]]н басқарды. Бұл лауазымды 2013 жылға дейін иеленген ол [[Ағылшын банкісі]] басшысы болып тағайындалды. Бұл лауазымда ол Ұлыбритания орталық банкінің [[Ұлыбританияның Еуроодақтан шығуы|Brexit]]-ке және [[COVID-19 пандемиясы]]ның бастапқы кезеңдеріне реакциясына жауапты еді.

Банкирліктен кеткен Карни кейін [[Brookfield Corporation|Brookfield Asset Manager]]-дің импакт-инвестициялауының төрағасы және [[Bloomberg]] директорлар кеңесінің төрағасы еді.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |author=Thomas, Daniel; Nicolaou, Anna |date=2023-08-21 |title=Bloomberg overhauls management team with Mark Carney to lead new board |url=https://www.ft.com/content/4e298ff7-8d34-4498-8908-dc945e2bc93e |accessdate=2024-07-17 |publisher=[[Financial Times]]}}&lt;/ref&gt; Ол, оған қоса, [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның (БҰҰ) жаһандық жылыну және қаржы елшісі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mark Carney |url=https://www.gfanzero.com/about/mark-carney/ |accessdate=2024-02-09 |publisher=Glasgow Financial Alliance for Net Zero |date=2021-06-08 |language=en}} {{Wayback|date=2024-02-06 |url=https://web.archive.org/web/20240206232125/https://www.gfanzero.com/about/mark-carney/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet |last=McGregor |first=Glen E. |user=glen_mcgregor |number=1880007764447228195 |title=Mark Carney says he is no longer an executive at Bloomberg, Brookfield, Stripe or other companies... }}&lt;/ref&gt; Карни тағы премьер-министр [[Джастин Трюдо]]ның бейресми кеңесшілерінің бірі және 2024 жылғы қыркүйектен бастап [[Канада Либералдық партиясы|Либералдық партия]] экономикалық өсім мақсатты тобының басшысы болды. 2025 жылғы қаңтарда ол Либералдық партия басшылығына өз үміткерлігін ұсынды да, сол жылғы наурызда жеңіп шықты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/mark-karni-kanadanin-zhana-premer-ministr-boladi-cc3488/|title=Марк Карни Канаданың жаңа премьер-министрі болады|language=kk|work=kaz.inform.kz|date=2025-03-10|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;

== Ерте жылдары және білімі ==
Марк Джозеф Карни 1965 жылғы 16 наурызда, [[Форт-Смит (Солтүстік-Батыс территориялары)|Форт-Смит]], [[Солтүстік-Батыс территориялары]]нда туған.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|date=2012-11-26|title=Bank of Canada Governor Mark Carney|publisher=[[CBC News]]|url=http://www.cbc.ca/news2/interactives/carney-mark|accessdate=2021-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Scoffield&gt;{{cite journal|author=Scoffield, Heather|date=2008-01-25|title=Mark Carney takes up his mission [March 30, 2009 update]|url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/mark-carney-takes-up-his-mission/article18442482/?page=all|format=print, online news report|journal=The Globe and Mail|pages=B1, B4–5|accessdate=2016-06-24}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20150716165143/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/mark-carney-takes-up-his-mission/article662945/page1|date=2015-07-16}}&lt;/ref&gt; Анасы Верли Маргарет (туғанында Кемпер) үй шаруасындағы әйел еді және әкесі Роберт Джеймс Джастин Карни [[орта мектеп]] директоры болған.&lt;ref name=RD01&gt;{{cite web|url=http://www.readersdigest.ca/home-garden/money/one-one-mark-carney|title=One-on-One with Mark Carney|date=2011-04-21|publisher=Reader's Digest|accessdate=2016-06-24|last=Belluz|first=Julia}} {{Wayback|date=2016-06-23|url=https://web.archive.org/web/20160623201651/http://www.readersdigest.ca/home-garden/money/one-one-mark-carney/?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=FathersObit&gt;{{cite journal|author=Globe and Mail Staff|date=2009-12-14|title=Carney, Robert James, Ph.D., Professor Emeritus, University of Alberta|format=Obituary|journal=The Globe and Mail|url=http://v1.theglobeandmail.com/servlet/story/Deaths.20091214.93216996/BDAStory/BDA/deaths|accessdate=2016-06-24}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20151126182437/http://v1.theglobeandmail.com/servlet/story/Deaths.20091214.93216996/BDAStory/BDA/deaths|date=2015-11-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Staff|date=1957|title=Marriages: Carney-Kemper|url=http://www.library.ubc.ca/archives/pdfs/chronicle/AL_CHRON_1957_3.pdf|format=bulletin entry|language=en|journal=UBC Alumni Chronicle, Autumn|location=Vancouver|publisher=University of British Columbia|page=38|accessdate=2016-06-24|quote=Carney-Kemper. Robert James Martin Carney, B.A.'57, to Verlie Margaret Kemper}} {{Wayback|date=2020-09-06|url=https://web.archive.org/web/20200906072607/http://www.library.ubc.ca/archives/pdfs/chronicle/AL_CHRON_1957_3.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.legacy.com/obituaries/edmontonjournal/obituary.aspx?n=robert-carney&amp;pid=143690793|title=Robert Carney's Obituary on Edmonton Journal|publisher=Edmonton Journal|accessdate=2016-07-20}} {{Wayback|date=2018-06-12|url=https://web.archive.org/web/20180612142105/http://www.legacy.com/obituaries/edmontonjournal/obituary.aspx?n=robert-carney&amp;pid=143690793}}&lt;/ref&gt; Төрт ата-әжелерінің үшеуі ирландиялық еді, [[Мейо (графтық)|Мейо]] графтығындағы [[Ахагауэр]]ден.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newstalk.com/news/irishman-considering-running-to-replace-trudeau-as-canadian-prime-minister-2123096 |title=Irishman 'considering' running to replace Trudeau as Canadian Prime Minister |first=James |last=Wilson |publisher=News Talk |date=2025-01-07 |accessdate=2025-01-17|date=2025-01-17|url=https://web.archive.org/web/20250117012755/https://www.newstalk.com/news/irishman-considering-running-to-replace-trudeau-as-canadian-prime-minister-2123096}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rte.ie/news/ireland/2025/0310/1501244-canada-ireland/|title=Election of Carney in Canada 'very positive' for Ireland|publisher=RTÉ News|date=2025-03-10|accessdate=2025-03-11}} {{Wayback|date=2025-03-12|url=https://web.archive.org/web/20250312125309/https://www.rte.ie/news/ireland/2025/0310/1501244-canada-ireland/}}&lt;/ref&gt; Карни алтыда болғанда оның отбасы [[Эдмонтон]], [[Альберта]]да тұрды.&lt;ref name=&quot;Scoffield&quot;/&gt; Роберт Карни [[Канада федералдық сайлауы (1980)|1980 жылы]] Оңтүстік Эдмонтон федералдық округінен депутаттыққа үміткерлігін ұсынған еді, алайда жеңілді.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.hilltimes.com/story/2025/01/13/carney-expected-to-launch-liberal-leadership-bid-in-edmonton-thursday-sources/447405/ |title=Carney expected to launch Liberal leadership bid in Edmonton Thursday: sources |first=Abbas |last=Rana |date=2025-01-13 |publisher=The Hill Times |accessdate=2025-01-14}} {{Wayback|date=2025-01-14 |url=https://web.archive.org/web/20250114010341/https://www.hilltimes.com/story/2025/01/13/carney-expected-to-launch-liberal-leadership-bid-in-edmonton-thursday-sources/447405/}}&lt;/ref&gt; Карни онда болғанда анасы университетке оралды, білім беру саласында оқуын бастады.&lt;ref name=RD01/&gt; Карнидің үш ағайындысы бар: аға мен әпкесі Шон мен Бренда және інісі Брайан.&lt;ref name=&quot;Scoffield&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

Марк Карни [[Гарвард университеті]]нде ішінара стипендияға оқыды.&lt;ref name=Scoffield/&gt;&lt;ref name=RD01/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bankofengland.co.uk/about/Pages/people/biographies/carney.aspx|title=Mark Carney – Governor, Bank of England|language=en|publisher=[[Ағылшын банкісі]]|accessdate=2016-07-20}} {{Wayback|date=2019-09-10|url=https://web.archive.org/web/20190910060214/https://www.bankofengland.co.uk/error/404.html?item=%2Fabout%2Fpages%2Fpeople%2Fbiographies%2Fcarney&amp;user=boe%5CAnonymous&amp;site=boe}}&lt;/ref&gt; Оқуы кезінде ол [[хокей]] ойнайтын.&lt;ref name=&quot;Harvardhockey&quot;&gt;{{cite web|lang=en|title=1986–87 Harvard Men's Ice Hockey Profile (historical tab)|url= https://gocrimson.com/sports/mens-ice-hockey/roster/mark-carney/19775|publisher=[[Гарвард университеті]]|accessdate=2025-01-31}} {{Wayback|date=2025-02-18|url= https://web.archive.org/web/20250218220809/https://gocrimson.com/sports/mens-ice-hockey/roster/mark-carney/19775}}&lt;/ref&gt; 1988 жылы ол экономика бакалавриатына ие болды.&lt;ref name=Scoffield/&gt; Ол кейін [[Оксфорд университеті]]нің [[Әулие Пётр колледжі (Оксфорд)|Әулие Пётр колледжі]] мен [[Наффилд колледжі]]ндегі [[жоғары оқу орнынан кейінгі кәсіби білім]] алды. Бұл жерде ол философиядан 1993 жылы магистратура және 1995 жылы докторантурасын алды.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=CBC News Staff|date=2007-10-04|title= Mark Carney named next Bank of Canada governor|url=https://www.cbc.ca/news/business/mark-carney-named-next-bank-of-canada-governor-1.638514|format=news brief|lang=en|journal=[[CBC News]]|location=Ottawa|publisher=The Crown|accessdate=2016-06-24}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20071008130706/http://www.cbc.ca/money/story/2007/10/04/bankgov.html|date=2007-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Қаржыгер мансабы ==
Карни [[Goldman Sachs]]-та 13 жыл өткізді&lt;ref&gt;{{cite news|author=Peter S. Goodman|url=https://www.nytimes.com/2016/09/16/business/international/bank-of-england-brexit-carney.html?mcubz=0|title=As Britain Confronts 'Brexit,' a Canadian Takes Center Stage: Mark Carney|publisher=[[The New York Times]]|date=2016-09-16|accessdate=2020-02-29}} {{Wayback|date=2020-09-06|url=https://web.archive.org/web/20200906072540/https://www.nytimes.com/2016/09/16/business/international/bank-of-england-brexit-carney.html?mcubz=0}}&lt;/ref&gt; және оның [[Бостон]], [[Лондон]], [[Нью-Йорк]], [[Токио]] және [[Торонто]] кеңселерінде жұмыс істеп көрген.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/lifestyle/london-life/meet-the-guvnor-mark-carney-the-hockey-playing-goldman-sachs-banker-who-is-the-new-boss-of-the-bank-8360190.html|publisher=Evening Standard|date=2012-11-27|lang=en|author=Broughton, Philip Delves|title=Profile: Mark Carney – the hockey playing Goldman Sachs banker who is the new boss of the Bank|accessdate=2018-04-03}} {{Wayback|date=2020-09-06|url=https://web.archive.org/web/20200906072549/https://www.standard.co.uk/lifestyle/london-life/meet-the-guvnor-mark-carney-the-hockey-playing-goldman-sachs-banker-who-is-the-new-boss-of-the-bank-8360190.html}}&lt;/ref&gt; Ұйымда түрлі лауазым иелеген ол [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ндағы пост-[[апартеид]]тік халықаралық облигациялар нарығына шығуына көмек көрсетті, [[Ресейдегі экономикалық дағдарыс (1998)|1998 жылғы Ресей экономикалық дағдарысы]]на қатысты қызмет етті.&lt;ref name=&quot;Scoffield&quot;/&gt;

2003 жылы Карни [[Канада банкі]] төрағасының орынбасары ретінде тағайындалуына байланысты Goldman Sachs-тан кетті.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bank of Canada announces Deputy Governor appointments |url=https://www.bankofcanada.ca/2003/04/bank-canada-announces-deputy-governor-appointments/ |accessdate=2023-05-29 |publisher=[[Канада банкі]]нің ресми сайты |lang=en}} {{Wayback|date=2023-05-29 |url=https://web.archive.org/web/20230529143728/https://www.bankofcanada.ca/2003/04/bank-canada-announces-deputy-governor-appointments/}}&lt;/ref&gt; Бір жылдан кейін, 2014 жылғы 15 қарашадан ол [[Канада Қаржы департаменті]] министрінің аға біріккен орынбасары қызметінде болды.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2004-10-21|title=Deputy Governor Mark Carney appointed Senior Associate Deputy Minister of Finance|format=press release|location=Ottawa|publisher=[[Канада банкі]]|url=http://www.bankofcanada.ca/2004/10/deputy-governor-mark-carney-appointed-senior-associate-deputy-minister-of-finance|accessdate=2016-06-24}} {{Wayback|date=2020-01-18|url=https://web.archive.org/web/20200118054431/https://www.bankofcanada.ca/2004/10/deputy-governor-mark-carney-appointed-senior-associate-deputy-minister-of-finance/}}&lt;/ref&gt;

2004 жылғы қарашадан 2007 жылғы қазанға дейін Карни [[Канада Қаржы департаменті]]нде министрдің аға қосалқы орынбасары және [[Үлкен жетілік]]ке қатысты орынбасары болды.

=== Канада банкінің губернаторы (2008–2013) ===
2007 жылғы қазанда Карни [[Канада банкі]]нің губернаторы болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;07-27&quot;&gt;{{cite web|title=Mark Carney Appointed Governor of the Bank of Canada|format=press release|location=Ottawa|publisher=[[Канада банкі]]|url=http://www.bankofcanada.ca/2007/10/press-releases/mark-carney-appointed-governor-bank-canada|date=2007-10-04|accessdate=2016-06-24}} {{Wayback|date=2018-07-26|url=https://web.archive.org/web/20180726223500/https://www.bankofcanada.ca/2007/10/mark-carney-appointed-governor-bank-canada/}}&lt;/ref&gt; Карни бұл лауазымға [[2007—2008 жылдардағы қаржы дағдарысы|2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы]]ның басында тағайындалды. Тағайындалған кезде Карни [[Үлкен сегіздік]] пен [[Үлкен жиырмалық]] елдерінің арасындағы ең жас орталық банк губернаторы еді.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Vieira|first=Paul|title=Carney vaults over heir apparent for Bank of Canada top job|publisher=[[National Post]]|date=2007-10-04|url=http://www.financialpost.com/story.html?id=4e6b4073-de51-4ab2-b79c-626e93627b45&amp;k=8869|accessdate=2008-01-04}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20110520082801/http://www.financialpost.com/story.html?id=4e6b4073-de51-4ab2-b79c-626e93627b45&amp;k=8869|date=2011-05-20}}&lt;/ref&gt;

=== Ағылшын банкісінің губернаторы (2013–2020) ===
2012 жылғы 26 қарашада [[Ұлыбритания Қазынашылығының канцлері]] [[Джордж Осборн]] Карниді [[Ағылшын банкісі]]нің губернаторы ретінде тағайындайтынын жария қылды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/george-osborne-gets-his-man-mark-carney-named-as-new-bank-of-england-governor-8352494.html|title=George Osborne gets his man: Mark Carney named as new Bank of England Governor|publisher=[[The Independent]]|lang=en|date=2012-11-27|accessdate=2020-04-02|last=Chu|first=Ben|quote=The panel put forward Mr Carney's name to the Chancellor, who then consulted the Prime Minister and the Deputy Prime Minister before announcing his decision.}} {{Wayback|date=2020-04-07|url=https://web.archive.org/web/20200407193312/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/george-osborne-gets-his-man-mark-carney-named-as-new-bank-of-england-governor-8352494.html}}&lt;/ref&gt; 2013 жылғы 1 шілдеде ол ресми түрде [[Мервин Кинг]]тің ізбасары болды.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-20501990|title=Mark Carney named new Bank of England governor|last=Peston|first=Robert|language=en|date=2012-11-26|work=bbc.co.uk|accessdate=2016-06-24}} {{Wayback|date=2012-11-26|url=https://web.archive.org/web/20121126171027/http://www.bbc.co.uk/news/business-20501990}}&lt;/ref&gt; Карни Ағылшын банкісінің 1694 жылы құрылғанынан бергі тұңғыш британдық емес төрағасы болды. 2013 жылы Банкқа қосымша өкілеттік берілді, соның ішінде банк капиталына қойылатын талаптарды белгілеу қабілеті болды.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Schumpeter|date=2012-11-26|title=The Bank of England's new governor: Canada home and dry|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/blogs/schumpeter/2012/11/bank-englands-new-governor|accessdate=2016-06-24}} {{Wayback|date=2016-03-04|url=https://web.archive.org/web/20160304205319/http://www.economist.com/blogs/schumpeter/2012/11/bank-englands-new-governor}}&lt;/ref&gt;
=== Губернаторлықтарынан кейін (2020–2024) ===
2020 жылы Карни [[Канада премьер-министрі]] [[Джастин Трюдо]]ның көптеген бейресми кеңесшілерінің бірі болды, Карниге [[COVID-19 пандемиясы]]на қатысты үкіметтің экономикалық әрекеті туралы кеңес беру тапсырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-14 |title=Mark Carney gives Canada low marks for pandemic preparedness, A+ for benefit spending |url=https://www.cbc.ca/news/politics/mark-carney-pandemic-climate-change-1.5946290 |accessdate=2025-01-14 |publisher=[[CBC News]] |language=en}} {{Wayback|date=2025-01-15 |url=https://web.archive.org/web/20250115200911/https://www.cbc.ca/news/politics/mark-carney-pandemic-climate-change-1.5946290}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Argitis, Theophilos; Bolongaro, Kait |date=2020-08-10 |title=Mark Carney helping Justin Trudeau craft economic recovery plan to pull Canada out of recession |url=https://financialpost.com/news/economy/trudeau-taps-carney-for-help-in-crafting-covid-19-recovery-plan |accessdate=2025-01-15 |publisher=Financial Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cochrane |first=David |date=2020-08-10 |title=Former Bank of Canada governor Mark Carney advising PM on COVID-19 economic response |url=https://www.cbc.ca/news/politics/mark-carney-adviser-coronavirus-response-1.5680765 |accessdate=2025-01-15 |publisher=CBC News}}&lt;/ref&gt;

2020 жылғы қазанда Карни [[Brookfield Corporation|Brookfield Asset Manager]] вице-президенті болды, бұл лауазымда фирманың экологиялық, әлеуметтік және корпорациялық саясатына және импакт-инвестициялауына жауапты болды.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Mark Carney joins Brookfield to lead firm's expansion into ESG funds |publisher=[[Bloomberg News]] |url=https://www.bnnbloomberg.ca/carney-joins-brookfield-to-lead-firm-s-expansion-into-esg-funds-1.1485153 |author=Deveau, Scott; Kelly, Jason |date=2020-08-26 |accessdate=2021-05-08}} {{Wayback|date=2023-08-21 |url=https://web.archive.org/web/20230821135408/https://www.bnnbloomberg.ca/carney-joins-brookfield-to-lead-firm-s-expansion-into-esg-funds-1.1485153}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |title=Mark Carney, ex-head of Bank of Canada and Bank of England, joins Brookfield Asset Management |publisher=[[CBC News]] |url=https://www.cbc.ca/news/business/brookfield-carney-1.5700287 |date=2020-08-26 |accessdate=2021-05-08 |agency=The Canadian Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |language=en |title=Former central banker Mark Carney joins Brookfield to lead environmental, socially driven investing |url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-former-central-banker-mark-carney-joins-brookfield-to-lead/ |accessdate=2021-01-20 |date=2020-08-26 |last=Willis |first=Andrew |publisher=The Globe and Mail}} {{Wayback|date=2021-01-11 |url=https://web.archive.org/web/20210111061104/https://www.theglobeandmail.com/business/article-former-central-banker-mark-carney-joins-brookfield-to-lead/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/business/2020/aug/26/former-bank-of-england-governor-takes-on-new-job-in-canada|title=Mark Carney takes on new job in Canada|first=Phillip |last=Inman|date=2020-08-26|accessdate=2024-10-15|publisher=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;

== Саяси мансабының басы ==
Карни сөзінше, 2012 жылы премьер-министр [[Стивен Харпер]] сол кезде [[Канада банкі]]нің губернаторы болған Карниден [[Канада Қаржы департаменті|Қаржы министрі]] лауазымына тағайындалғанын қалаған-қаламағанын сұраған. Карни бұл лауазымнан «бас тарттым» деді, 2025 жылғы ақпандағы сұхбатта «банкирден бірден сайланбалы қызметке келсем бұрыс болар» деп ойлағанмын деді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Steven |first=Benjamin Lopez |date=2025-02-16 |title=Mark Carney says former prime minister Stephen Harper asked him to be finance minister |url=https://www.cbc.ca/news/politics/mark-carney-stephen-harper-1.7460897 |publisher=CBC News |accessdate=2025-02-17}} {{Wayback|date=2025-02-17 |url=https://web.archive.org/web/20250217031139/https://www.cbc.ca/news/politics/mark-carney-stephen-harper-1.7460897}}&lt;/ref&gt;

2024 жылғы 9 қыркүйекте [[Джастин Трюдо]] Карниді [[Канада Либералдық партиясы]] көшбасшысының Экономикалық өсім жөніндегі жұмыс тобының төрағасы етіп тағайындады.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mark Carney to lead Liberal economic task force ahead of next election |url=https://financialpost.com/news/economy/mark-carney-lead-liberal-economic-task-force-next-election |language=en |publisher=The Canadian Press |accessdate=2025-03-09}} {{Wayback|date=2024-09-09 |url=https://web.archive.org/web/20240909223426/https://financialpost.com/news/economy/mark-carney-lead-liberal-economic-task-force-next-election}}&lt;/ref&gt; [[Христя Фриланд]]тың отставкасы жайлы сөзінде Трюдо кабинетіндегі қаржы министріне ықтимал кандидат ретінде Карнидің есімі аталып кеткен еді.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cochrane |first=David |date=2024-12-15 |title=Sean Fraser to leave federal cabinet as PMO pushes to add Mark Carney |url=https://www.cbc.ca/news/politics/sean-fraser-leaving-cabinet-1.7411260 |accessdate=2024-12-17 |publisher=CBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/politics/article-bloc-quebecois-dissolve-parliament-call/|title=Trudeau told Freeland that Carney would replace her as finance minister over Zoom|publisher=The Globe and Mail|date=2024-12-17|last=Fife|first=Robert|accessdate=2025-02-11}} {{Wayback|date=2025-02-10|url=https://web.archive.org/web/20250210220006/https://www.theglobeandmail.com/politics/article-bloc-quebecois-dissolve-parliament-call/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nationalpost.com/new-brunswick/mark-carney-isnt-joining-the-federal-liberals-dominic-leblanc/wcm/16b98d38-b7c4-4604-88a0-92803b9057d8|title=Mark Carney isn't joining the federal Liberals, says Dominic LeBlanc|lang=en|publisher=National Post|date=2024-12-18|last=Huras|first=Adam}}&lt;/ref&gt;

=== Либералдық партия көшбасшысы (2025–) ===
==== 2025 жылғы сайлануға кампаниясы ====
2025 жылғы 16 қаңтарда Карни [[Канада Либералдық партиясы]] көшбасшылығына өз үміткерлігін ұсынды.&lt;ref name=&quot;BBC2025016&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3vppxe99ndo|title=Mark Carney runs for leader of Canada's Liberal Party|publisher=[[BBC News]]|date=2025-01-16|accessdate=2025-01-16|last=Yousif|first=Nadine}} {{Wayback|date=2025-01-16|url=https://web.archive.org/web/20250116211639/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3vppxe99ndo}}&lt;/ref&gt; Карни, оған қоса, сайлауалды кампаниясына бүкіл назарын аударту үшін барлық атқарушы, мүшелік, кеңесші лауазымдарынан кеткенін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-01-16 |title=Carney cuts business ties to Brookfield and other boards as he launches bid for Liberal leadership |url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-mark-carney-business-ties-board-roles/ |accessdate=2025-01-18 |work=The Globe and Mail |lang=en}} {{Wayback|date=2025-01-18 |url=https://web.archive.org/web/20250118004743/https://www.theglobeandmail.com/business/article-mark-carney-business-ties-board-roles/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Odeh |first=Layan |date=2025-01-16 |title=Carney Leaves Brookfield for Political Run, Flatt Named Chairman |url=https://www.bnnbloomberg.ca/business/company-news/2025/01/16/carney-leaves-brookfield-for-political-run-flatt-named-chairman/ |accessdate=2025-01-18 |publisher=BNN Bloomberg |language=en}} {{Wayback|date=2025-01-17 |url=https://web.archive.org/web/20250117084137/https://www.bnnbloomberg.ca/business/company-news/2025/01/16/carney-leaves-brookfield-for-political-run-flatt-named-chairman/}}&lt;/ref&gt; 9 ақпанға қарай оның кампаниясы 11 000 астам адамнан 1,9 миллион доллар қайырмалдық жинады және Карнидің өзі 66 түрлі Либералдық [[кокус]] мүшелерінен қолдау көрді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ctvnews.ca/politics/article/mark-carneys-leadership-campaign-says-its-raised-19m/?taid=67b0cf2cd66b430001654fb9&amp;utm_campaign=trueAnthem%3A+Trending+Content&amp;utm_medium=trueAnthem&amp;utm_source=twitter |language=en |title=Mark Carney's leadership campaign says it's raised $1.9M |date=2025-02-16}}&lt;/ref&gt; Сайлаудың тұңғыш айналымында Карни жалпы дауыстың 85,9 % жинап алды да, Либералдық партия көшбасшысы болып сайланды.&lt;ref name=&quot;electedliberalleader&quot;&gt;{{cite news |date=2025-03-09 |title=Liberal leadership race: Mark Carney elected in a landslide |url=https://www.cbc.ca/news/politics/livestory/liberal-leadership-race-mark-carney-elected-in-a-landslide-9.6678061 |accessdate=2025-03-09 |publisher=[[CBC News]]}} {{Wayback|date=2025-03-09 |url=https://web.archive.org/web/20250309224817/https://www.cbc.ca/news/politics/livestory/liberal-leadership-race-mark-carney-elected-in-a-landslide-9.6678061}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Rachel Aiello; Mary Nersessian; Phil Hahn |date=2025-03-09 |title=Results are in, Mark Carney wins Liberal leadership race. Follow for live updates. |url=https://www.ctvnews.ca/politics/article/results-are-in-mark-carney-wins-liberal-leadership-race-follow-for-live-updates/ |accessdate=2025-03-09 |publisher=CTVNews |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Канада премьер-министрі (2025–) ==
2025 жылғы 14 наурызда, Либералдық партия көшбасшылығын жеңгеніне 5 күн болғанда, Марк Карни ант беріп, ресми түрде 24-[[Канада премьер-министрі]] болды.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/politics/carney-swearing-in-pm-cabinet-1.7482871|title=Carney sworn in as prime minister with a reworked cabinet filled with new faces|first=John Paul|last=Tasker|publisher=CBC|date=2025-03-14|accessdate=2025-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/3/14/canada-live-news-trudeau-stepping-down-carney-to-be-sworn-in-as-pm|title=Canada live news: Mark Carney sworn in as prime minister amid Trump threats|author=Jillian Kestler-D'Amours; Ali Harb|publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]]|date=2025-03-14|accessdate=2025-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Isai |first=Vjosa |date=2025-03-14 |title=Mark Carney Becomes Canada's Prime Minister at Crucial Moment |url=https://www.nytimes.com/2025/03/14/world/canada/canada-prime-minister-mark-carney-trump.html |accessdate=2025-03-14 |publisher=The New York Times |language=en |issn=0362-4331}} {{Wayback|date=2025-03-14 |url=https://web.archive.org/web/20250314184903/https://www.nytimes.com/2025/03/14/world/canada/canada-prime-minister-mark-carney-trump.html}}&lt;/ref&gt; Ол — территорияларда туған елдің тұңғыш премьері, Онтариодан батысқа қарай туған үшінші премьер ([[Джо Кларк]] пен [[Ким Кэмпбелл]]ден кейін), докторантурасы бар екінші премьер ([[Уильям Лайон Макензи Кинг]]тен кейін), бұрын сайланбалы қызметте болмаған тұңғыш премьер.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Yousif |first=Nadine |date=2025-01-16 |title=Mark Carney runs for leader of Canada's Liberal Party |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3vppxe99ndo |accessdate=2025-01-16 |publisher=[[BBC News]]}} {{Wayback|date=2025-01-16 |url=https://web.archive.org/web/20250116211639/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3vppxe99ndo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tunney |first=Catharine |date=2025-03-09 |title=In landslide win, Liberal Party chooses Mark Carney as new leader and next PM |url=https://www.cbc.ca/news/politics/liberal-pary-leadership-winner-1.7476359 |publisher=[[CBC News]]}}&lt;/ref&gt;

Өкілеттігін жақында ғана бастаған Карни 23 наурызда парламент ыдырауын және [[Канададағы федералдық сайлау (2025)|федералдық сайлау]] өтетінін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2025/03/23/americas/canada-mark-carney-election-intl-latam/index.html |title=Canadian PM Mark Carney announces election as he seeks mandate to tackle Trump |lang=en |publisher=[[CNN]] |last=McCluskey |first=Mitchell |date=2025-03-23 |accessdate=2025-05-05}}&lt;/ref&gt; Сайлауалды кампаниясында [[Дональд Трамп]]қа қарсылығын және Канада халқы бірлігін қалағанын жиі айтқан Карни&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g2y7969gyo |title=Why the Liberals won - and Conservatives lost |lang=en |publisher=[[BBC News]] |last=Murphy |first=Jessica |date=2025-04-31 |accessdate=2025-05-05}}&lt;/ref&gt; сайлауда Либералдар партиясын жеңіске әкелді де, ресми түрде өз лауазымына қайта сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/kanadada-parlament-sailauynda-liberaldyq-partiya-ozdy/33399738.html |title=Канадада парламент сайлауында либералдық партия озды |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-04-29 |accessdate=2025-05-05}}&lt;/ref&gt;

== Өз өмірі ==
Марк Карни — Канада, [[Ұлыбритания]] және [[Ирландия]] азаматы.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.channel4.com/news/mark-carney-jon-snow-channel-4-news-video|title=Full transcript: Mark Carney talks to Jon Snow|language=en|date=2013-11-13|publisher=Channel 4 News|accessdate=2020-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-11-22/boe-governor-carney-fulfills-promise-by-becoming-u-k-citizen|title=BOE Governor Carney Fulfills Promise by Becoming U.K. Citizen|language=en|date=2018-11-22|publisher=Bloomberg|last=O'Brien|first=Fergal|accessdate=2018-11-27}} {{Wayback|date=2019-07-31|url=https://web.archive.org/web/20190731144551/https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-11-22/boe-governor-carney-fulfills-promise-by-becoming-u-k-citizen}}&lt;/ref&gt; 2025 жылы ол британдық және ирландиялық азаматтықтарынан бас тартатынын айтты.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lopez Steven |first=Benjamin |date=2025-03-01 |title=Mark Carney says he's begun the process of renouncing Irish, U.K. citizenship |url=https://www.cbc.ca/news/politics/mark-carney-renounce-citizenship-1.7472421 |publisher=[[CBC News]]}}&lt;/ref&gt; Карни [[Эвертон (футбол клубы)|Эвертон футбол клубы]]н қолдайды және оның [[Ливерпуль]]да тұратын [[жамағайын]]ы бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/9866686/Mark-Carney-is-an-Everton-fan...-but-his-wife-supports-Arsenal.html|title=Mark Carney is an Everton fan... but his wife supports Arsenal|date=2013-02-13|publisher=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=2018-04-03}} {{Wayback|date=2018-06-29|url=https://web.archive.org/web/20180629131702/https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/9866686/Mark-Carney-is-an-Everton-fan...-but-his-wife-supports-Arsenal.html}}&lt;/ref&gt;

Карни британдық экономист&lt;ref name=RD01/&gt; әйелі [[Диана Фокс Карни]]мен&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Carney |first=Diana |title=Diana Fox Carney (Biography) |language=en |url=https://skoll.org/contributor/diana-fox-carney/ |accessdate=2025-01-17 |publisher=Skoll}} {{Wayback|date=2025-01-21 |url=https://web.archive.org/web/20250121225325/https://skoll.org/contributor/diana-fox-carney/}}&lt;/ref&gt; [[Оксфорд университеті]]нде танысты.&lt;ref name=RD01/&gt; Жұп 1994 жылғы шілдеде үйленді, Карни бұл кезде докторантурасын бітіріп жатқан еді.&lt;ref&gt;General Register Office. England and Wales Civil Registration Indexes. Bullingdon Registration District, Oxfordshire. Volume 699 Page 574.&lt;/ref&gt; Олардың төрт баласы бар және олар бастапқыда [[Торонто]]да, кейін [[Оттава]]да және 2013 жылдан бастап [[Лондон]]да тұратын.&lt;ref name=&quot;Scoffield&quot;/&gt; 2020 жылы Ағылшын банкісінің төрағалығынан кеткен Карни Оттаваға оралды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bnnbloomberg.ca/investing/2025/01/06/carney-freeland-lead-list-of-contenders-to-succeed-trudeau-as-canadas-pm/|title=Carney, Freeland and Cabinet Ministers Are Among the Contenders to Succeed Trudeau|language=en|first=Thomas|last=Seal|date=2025-01-06|publisher=BNN Bloomberg}}&lt;/ref&gt;

Карни — машық [[Католицизм|католик]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-08-16 |title=Mark Carney in the service of mammon – and God |url=https://www.standard.co.uk/news/londoners-diary/mark-carney-in-the-service-of-mammon-and-god-8770512.html |accessdate=2024-02-07 |publisher=Evening Standard |language=en}}&lt;/ref&gt; Карни [[Француз тілі|французша]] кішкене сөйлейді.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Blais |first=Éric |date=2025-02-25 |title=Éric Blais: Is Mark Carney's French good enough for a would-be Prime Minister? |url=https://www.thestar.com/opinion/contributors/is-mark-carneys-french-good-enough-for-a-would-be-prime-minister/article_e476f6a6-f2f5-11ef-a1ec-3b69ca4aecdb.html |accessdate=2025-02-28 |publisher=Toronto Star |language=en}} {{Wayback|date=2025-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20250228010957/https://www.thestar.com/opinion/contributors/is-mark-carneys-french-good-enough-for-a-would-be-prime-minister/article_e476f6a6-f2f5-11ef-a1ec-3b69ca4aecdb.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.journaldemontreal.com/2025/02/25/debat-du-parit-liberal-du-canada--bel-effort-en-francais-mais |title=Débat du Parti libéral du Canada: bel effort en français, mais... |date=2025-02-25 |author=Guillaume St-Pierre |accessdate=2025-02-28 |work=www.journaldemontreal.com}} {{Wayback|date=2025-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20250228010958/https://www.journaldemontreal.com/2025/02/25/debat-du-parit-liberal-du-canada--bel-effort-en-francais-mais}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-02-26 |title=Opinion: Will Mark Carney's weak French be his Achilles' heel in Quebec? |url=https://www.theglobeandmail.com/opinion/article-will-mark-carneys-weak-french-be-his-achilles-heel-in-quebec/?utm_medium=Referrer:+Social+Network+/+Media&amp;utm_campaign=Shared+Web+Article+Links |accessdate=2025-02-28 |publisher=The Globe and Mail |language=en}} {{Wayback|date=2025-02-27 |url=https://web.archive.org/web/20250227022438/https://www.theglobeandmail.com/opinion/article-will-mark-carneys-weak-french-be-his-achilles-heel-in-quebec/?utm_medium=Referrer:+Social+Network+/+Media&amp;utm_campaign=Shared+Web+Article+Links}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Үлкен жиырмалық басшылары|мемлекет=Канада}}

{{DEFAULTSORT:Карни, Марк}}
[[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]]
[[Санат:Канада экономистері]]
[[Санат:Канада саясаткерлері]]
[[Санат:Гарвард университеті түлектері]]
[[Санат:Оксфорд университеті түлектері]]
[[Санат:Манитоба университеті құрметті докторлары]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Ағылшын банкісі губернаторлары]]
[[Санат:Канада банкі губернаторлары]]
[[Санат:Канада Либералдық партиясы көшбасшылары]]
[[Санат:Канада премьер-министрлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] 
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]</text>
      <sha1>q05mnt1tk9yms80en5tj5je897tl6js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джа Морант</title>
    <ns>0</ns>
    <id>759402</id>
    <revision>
      <id>3608633</id>
      <parentid>3471800</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11661" sha1="1nag974usaowg3tv2njdzzg6bk4lahx" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|14-05-2025}}
{{cleanup}}
[[Сурет:Ja Morant dribbling.jpg|нобай|386x386 нүкте|'''Джа Морант  № 12''']]
Теметриус Джамел «Джа» Морант (10 тамыз, 1999 жылы туған) — Ұлттық баскетбол қауымдастығының Мемфис Гризлис командасының американдық кәсіби баскетболшысы. Нүкте қорғаушы ретінде ойнайды. Колледж деңгейінде ол Мюррей мемлекеттік университетіндегі Мюррей штатының жарысшылары командасында ойнады. Оны Мемфис Гриззлис 2019 NBA жобасында екінші орынға таңдады.

== Өмірбаяны ==
=== Ерте жылдар ===
Морант Оңтүстік Каролина штатының Далзелл қаласында дүниеге келген Оның әкесі Тай Морант кәсіби баскетболшы болған, бірақ Джа дүниеге келгенде баскетболдан кетіп, шаштараз болды.Джа өз ауласында әкесімен бірге жаттығады, ол оған артқа лақтыруды үйретті және жұмсақ қонумен секіру жаттығулары үшін трактор дөңгелектерін сатып алды.Бала кезінде Джа жиі анасына: «Мен үлкен балаларға мән бермеймін» деп айтатын үлкен қарсыластармен жиі ойнады.Морант Колумбияда, Оңтүстік Каролинада орналасқан Оңтүстік Каролина Хорнетс шағын лигасында ойнады.Бір маусым бойы ол NBA драфтында болашақ №1 таңдау Зайон Уильямсонмен командалас болды.

=== Орта мектеп ===
Морант Оңтүстік Каролинадағы Самтердегі Крествуд мектебінде оқыды.Баскетбол командасындағы алғашқы үш жылында Морант 5'8 дюймден 6'11-ге дейін өсті.Морант 1,679 ұпаймен мектептің барлық уақыттағы үздік бомбардирі ретінде бітірді, сонымен қатар Самтер орта мектебіне қарсы 47 ұпаймен бір ойында рекорд орнатты.Орта мектептегі соңғы екі жылында Джа бір ойында орташа есеппен 27 ұпай, 8 кабылдама және 8 пас берді. Крествудпен бірге болған уақытында Морант Оңтүстік Каролина штатының үш дүркін ең үздік ойыншысы атанды.

== '''Қарумен оқиғалары''' ==
2023 жылдың 4 наурызында команда НБА чемпионы Денвер Наггетстен жеңілгеннен кейін бірнеше сағаттан кейін Моранттың Колорадо түнгі клубында мылтық көрсетіп тұрған Instagram бейнесіне қатысты тергеуді бастағаны туралы хабарланды.Сол күні Гриззлис Моранттың кем дегенде екі ойынға командадан кететінін хабарлады.Сол күні Морант стреспен, алаңдаушылықпен және жалпы әл-ауқатпен күресудің жақсы жолдарын табу үшін командадан «шексіз мерзімге» кететіні туралы ресми мәлімдеме жасады.Ол сондай-ақ Instagram және Twitter аккаунттарын өшірді. Morant аяқ киім фирмасы Nike оқиғаға қатысты мәлімдеме жасады. Мәлімдемеде олар: &quot;Біз Джаның жауапкершілігін бағалаймыз және оған қажетті көмек алуға уақыт бөлеміз. Біз оның әл-ауқатына басымдық беруін қолдаймыз.&quot;Морант сонымен қатар Флоридада психикалық денсаулық бағдарламасын аяқтағаны хабарланған.5 наурызда Гриззлис бас бапкері Тейлор Дженкинс Моранттың командаға оралуы анықталмағанын айтты.8 наурызда Гризлис Моранттың кем дегенде келесі төрт ойынға қатыса алмайтынын хабарлады.[

15 наурызда Морант психикалық денсаулық бағдарламасынан шыққаннан кейін Нью-Йоркте NBA комиссары Адам Сильвермен кездесті. Кездесуге NBA-ның бірнеше басқа басшылары да қатысты.Сол күні НБА түнгі клубтағы оқиға үшін ақысыз Морантты сегіз ойынға шеттеткенін жариялады. Тоқтата тұру Моранттың Гриззлиден кетуі нәтижесінде өткізіп алған алты ойынды қамтыды, яғни ол 20 наурызда ойынға қайта оралуы мүмкін.

14 мамырда, оның бірінші уақытша тоқтатылғаннан кейін екі ай өткен соң, Гриззлис оны басқа Instagram жазбасы кезінде, бұл жағдайда досы Давонта Пактың аккаунтында мылтық көрсеткені үшін барлық командалық әрекеттерден уақытша шеттетті.Оқиғадан кейін Күміс «шок» екенін және лига мен команда әрі қарайғы тәртіптік шаралардың көлемін бағалайтынын айтты. 16 маусымда ол өзінің теріс қылықтарын жоюға болатын лиганың демеушісі болған бағдарламаны аяқтау шартымен 25 ойынға шеттетілді.

== Дереккөздер тізімі ==

# Ja Morant | Memphis Grizzlies | NBA.com. Дата обращения: 1 мая 2023. Архивировано 1 мая 2023 года.
# ↑ Перейти обратно:&lt;sup&gt;'''''1'''''&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;'''''2'''''&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;'''''3'''''&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;'''''4'''''&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;'''''5'''''&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;'''''6'''''&lt;/sup&gt; ''Jeremy Woo.'' Ja Morant, Murray State's High-Flying Star, Is No Longer College Hoops's Best Kept Secret (англ.). Sports Illustrated (23 января 2019). Дата обращения: 24 января 2019. Архивировано 25 января 2019 года.
# ↑ Перейти обратно:&lt;sup&gt;'''''1'''''&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;'''''2'''''&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;'''''3'''''&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;'''''4'''''&lt;/sup&gt; Ja Morant. Murray State University Athletics. Дата обращения: 24 декабря 2018. Архивировано 23 марта 2022 года.
# ↑ Ja Morant (англ.). Yahoo Sports. Дата обращения: 24 ноября 2018. Архивировано 25 декабря 2018 года.
# ↑ Перейти обратно:&lt;sup&gt;'''''1'''''&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;'''''2'''''&lt;/sup&gt; ''Blake Sandlin.'' From Tee to Ja: Morant finishing what his father started (англ.). ''The Murray State News'' (22 февраля 2018). Дата обращения: 24 декабря 2018. Архивировано 25 декабря 2018 года.
# ↑ How Ja Morant went from an unranked player in high school to the likely No. 2 pick in the NBA draft. ''Chicago Tribune'' (17 мая 2019). Дата обращения: 21 июня 2023. Архивировано 3 февраля 2022 года.
# ↑ ''Jeff Greer.'' Who's Ja Morant? The Murray State star is quietly making a name for himself and will soon be in an NBA city near you (англ.). ''The Athletic''. Дата обращения: 21 июня 2023. Архивировано 29 января 2022 года.
# ↑ ''Justin Sayers.'' The best NBA prospect you've never heard of? Murray State's Ja Morant (англ.). ''The Courier-Journal'' (29 января 2019). Дата обращения: 30 января 2019. Архивировано 20 февраля 2023 года.
# ↑ ''Jeff Greer.'' Who’s Ja Morant? The Murray State star is quietly making a name for himself and will soon be in an NBA city near you (англ.). ''The Athletic'' (20 декабря 2018). Дата обращения: 30 января 2019. Архивировано 29 января 2022 года.
# ↑ Перейти обратно:&lt;sup&gt;'''''1'''''&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;'''''2'''''&lt;/sup&gt; ''Matt Norlander.'' Court Report: The real story of Ja Morant and Zion Williamson playing on the same AAU team (англ.). CBS Sports (23 января 2019). Дата обращения: 30 января 2019. Архивировано 2 марта 2022 года.
# ↑ ''Will Aubrey.'' Racer recruiting class ‘among 10 best’ (англ.). Racer Insider (10 ноября 2016). Дата обращения: 24 декабря 2018. Архивировано из оригинала 22 октября 2019 года.
# ↑ Ja Morant (англ.). Rivals.com. Дата обращения: 26 декабря 2018. Архивировано 26 декабря 2018 года.
# ↑ J.A. Morant (англ.). ESPN. Дата обращения: 26 декабря 2018. Архивировано 26 декабря 2018 года.
# ↑ Temetrius Morant (англ.). 247Sports.com. Дата обращения: 26 декабря 2018.
# ↑ Перейти обратно:&lt;sup&gt;'''''1'''''&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;'''''2'''''&lt;/sup&gt; ''Jackson Hoy.'' 2019 Draft Primer: Ja Morant, The Ultimate Sleeper (англ.). The Stepien (29 июня 2018). Дата обращения: 24 декабря 2018. Архивировано из оригинала 29 декабря 2018 года.
# ↑ ''Chris Dortch.'' Once a little-known prospect, Morant has everyone's attention now (англ.). NBA (25 января 2019). Дата обращения: 28 января 2019. Архивировано 28 января 2019 года.
# ↑ Перейти обратно:&lt;sup&gt;'''''1'''''&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;'''''2'''''&lt;/sup&gt; ''Justin Byerly.'' Future Racer: Ja Morant (англ.). Prep Hoops (16 февраля 2017). Дата обращения: 24 декабря 2018. Архивировано 25 декабря 2018 года.
# ↑ Racers Lockdown Brescia - Hawkins On Fire With 28 Points (англ.). Murray State University Athletics (10 ноября 2017). Дата обращения: 24 марта 2019. Архивировано 24 марта 2019 года.
# ↑ Racers Can't Make Fast Start Last At Saint Louis. Murray State University Athletics (12 декабря 2017). Дата обращения: 24 марта 2019. Архивировано 24 марта 2019 года.
# ↑ ''Murray State Basketball 2017-18 NCAA Tournament Guide'', p. 9. &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt;
# ↑ 55-Point Second Half Leads Racers To 4th Straight Win (англ.). Murray State University Athletics (1 февраля 2018). Дата обращения: 26 декабря 2018. Архивировано 27 декабря 2018 года.</text>
      <sha1>1nag974usaowg3tv2njdzzg6bk4lahx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эмиль Затопек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>761955</id>
    <revision>
      <id>3608874</id>
      <parentid>3486953</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3608874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7778" sha1="qtwb2lhbedadsz9s468cn6whlnltr28" xml:space="preserve">{{Жеңіл атлетші
 |есімі          = Эмиль Затопек
 |шынайы есімі   = Emil Zátopek
 |суреті         = Fotothek df roe-neg 0006305 003 Emil Zátopek-2.jpg
 |сурет ені      =
 |сурет тақырыбы = 1951 жылғы суретте
 |лақап аты   = Чех локомотивы
 |азаматтығы     = {{TCH}}
 |клубы          = TJ Gottwaldov, Dukla Praha
 |туған күні     = 19.09.1922
 |туған жері     = [[Копршивнице]], [[Чехословакия]]
 |қайтыс болған күні = 21.11.2000
 |қайтыс болған жері = [[Прага]], [[Чехия]]
 |мансап жылдары    = 1941–1958
 |бапкерлері      =
 |бойы            = 182
 |салмағы         = 72
 |50м             =
 |60м             =
 |100м            =
 |200м            =
 |300м            =
 |400м            =
 |500м            =
 |600м            =
 |800м            = 1.58,7 (1943)
 |1000м           =
 |1500м           = 3.52,8 (1947)
 |1миль           =
 |2000м           =
 |3000м           = 8.07,8 (1948)
 |5000м           = 13.57,2 (1954)
 |5км             =
 |10000м          = 28.54,2 (1954)
 |10км            =
 |6миль           =
 |15км            =
 |20000м          = 59.51,8 (1951)
 |20км            =
 |жарты марафон   =
 |25000м          = 1:16.36,4 (1955)
 |25км            =
 |30000м          = 1:35.23,8 (1952)
 |30км            =
 |марафон         = 2:23.03 (1952)
 |50км            =
 |100км           =
 |100миль         =
 |тәулік          =
 |1сағат          = 20 052 м (1951)
 |6сағат          =
 |12сағат         =
 |80мбж           =
 |100мбж          =
 |110мбж          =
 |200мбж          =
 |300мбж          =
 |400мбж          =
 |2000мкж         =
 |3000мкж         =
 |биіктік         =
 |сырық           =
 |ұзындық         =
 |үштік           =
 |ядро            =
 |диск            =
 |найза           =
 |шарбалға        =
 |бессайыс        =
 |жетісайыс       =
 |сегізсайыс      =
 |онсайыс         =
 
 |медальдары      =
 |марапаттары     =
 |ортаққор        =
}}
{{Медальдар
| ені = 270px
| суреті =
| медальдар =
{{MedalCountry|{{TCH}}}}
{{ОО-спорт | Жеңіл атлетика, ерлер}}
{{турнир|[[Олимпиада ойындары]]}}
{{медаль|Алтын|[[1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1948 Лондон]]|10 000 м}}
{{медаль|Күміс|[[1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1948 Лондон]]|5000 м}}
{{медаль|Алтын|[[1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1952 Хельсинки]]|5000 м}}
{{медаль|Алтын|[[1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1952 Хельсинки]]|10 000 м}}
{{медаль|Алтын|[[1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1952 Хельсинки]]|Марафон}}
{{турнир|[[Жеңіл атлетикадан Еуропа чемпионаты|Еуропа чемпионаты]]}}
{{медаль|Алтын|[[1950 жылғы жеңіл атлетикадан Еуропа чемпионаты|1950 Брюссель]]|5000 м}}
{{медаль|Алтын|[[1950 жылғы жеңіл атлетикадан Еуропа чемпионаты|1950 Брюссель]]|10 000 м}}
{{медаль|Алтын|[[1954 жылғы жеңіл атлетикадан Еуропа чемпионаты|1954 Берн]]|10 000 м}}
{{медаль|Қола| [[1954 жылғы жеңіл атлетикадан Еуропа чемпионаты|1954 Берн]]|5000 м}}
}}
'''Эмиль Затопек''' (19.09.1922—21.11.2000) — [[Чехословакия]]ның [[жеңіл атлетика|жеңіл атлеті]], ұзын дистанцияларға жүгіруші, төрт мәрте Олимпиада чемпионы.

Әртүрлі дистанцияларда ол жалпы есеппен 18 әлем рекордын орнатқан болатын. 1948–1954 жылдары 10 000 метрге жүгіруге қатысқан 38 сайыстың бәрінде де жеңімпаз атанған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iaaf.org/news/news/zatopek-statue-unveiled-in-lausanne|title=Zatopek statue unveiled in Lausanne|date=2002-10-23|publisher=[[Халықаралық жеңіл атлетика федерацияларының қауымдастығы|IAAF]]|lang=en|accessdate=2025-08-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BwbKPCw6?url=http://www.iaaf.org/news/news/zatopek-statue-unveiled-in-lausanne|archivedate=2012-11-05}}&lt;/ref&gt; 1954 жылы осы дистанцияны 29 минуттың ішінде жүгіріп өткен алғашқы адам болды.

== Өмірбаяны ==
Эмиль көпбалалы жанұяда туды. 16 жасынан бастап [[Baťa]] аяқ киім шығаратын фабрикада жұмыс істей бастады. Сол фабрикада ұйымдастырылған сайысқа қатысқаннан кейін спорттық мансапқа белін буды. 1944 жылы ол 2000, 3000 және 5000 метрге жүгіруде чехословакиялық рекордтарды жаңартты.

Алғашқы халықаралық сайысқа қатысуы 1946 жылы орын алды. Алайда сол жылғы жеңіл атлетикадан Еуропа чемпионатында ол жүлдеге іліге алмады.

1948 жылдың мамырында ол [[Дана Затопкова|Дана Ингровамен]] танысады, көп ұзамай олар үйленеді. Екеуі де [[1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика|Лондондағы Олимпиадаға]] қатысады. Дана Затопкова одан кейінгі [[1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика|Олимпиадада]] [[Олимпиада ойындарындағы найза лақтыру|найза лақтырудан]] чемпион атанады.

1958 жылы спорттан кетеді. 1968 жылы [[Прага көктемі]]н қолдаған белсенділердің бірі болған. 1969 жылы армиядан және партиядан қуылады.

2000 жылы ол инсульттан қайтыс болады.

2012 жылы оның есімі [[ИААФ Даңқ залы]]на кіргізілді.

Сондай-ақ оның құрметіне [[(5910) Затопек]] астероиды аталған.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://worldathletics.org/athletes/-/14356601 ИААФ сайтындағы ақпарат]
* [https://olympics.com/en/athletes/emil-zatopek Олимпиада сайтындағы ақпарат]

[[Санат:Чехословакия Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:1952 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері]]
[[Санат:Жеңіл атлетикадан әлем чемпиондары]]</text>
      <sha1>qtwb2lhbedadsz9s468cn6whlnltr28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Непалдағы наразылықтар (2025)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764710</id>
    <revision>
      <id>3608582</id>
      <parentid>3519247</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27782" sha1="mntn8juav6u017qq3nh6e9h0trfwm0x" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс
 |қақтығыс    = Непалдағы жастар көтерілістері
 |бөлім       = 
 |сурет       = GenZ protest against government in chitwan(3), 8 september 2025.jpg
 |сурет атауы = [[Читван (аудан)|Читвандағы]] наразылықшылар
 |дата        = 8–12 қыркүйек 2025
 |орын        = {{Байрақ|Непал}}
 |себеп       = 
* [[Сыбайлас жемқорлық]]
* [[Непотизм]]
* [[Әлеуметтік желі|Әлеуметтік желілерге]] тыйым
 |нәтиже      = 
 |статусы     = Аяқталды
 |өзгерістер  = 
* '''8 қыркүйек:''' [[Ішкі істер министрі (Непал)|Ішкі істер министрі]] [[Рамеш Лехак]] отставкаға кетті
* '''9 қыркүйек:''' [[Непал премьер-министрі]] [[Кхадга Прасад Шарма Оли]] отставкаға кетті&lt;ref name=&quot;R3sign&quot;&gt;{{Cite news |date=2025-09-09 |title=Nepal PM Oli resigns after violent anti-corruption protests, his aide says |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/nepal-pm-oli-resigns-after-violent-anti-corruption-protests-his-aide-says-2025-09-09/ |access-date=2025-09-09 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Әлеуметтік желілерге тыйым алынып тасталды&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-09-09 |title=The Nepalese government has lifted the ban on social media |url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/09/nepal-protests-social-media-ban-lifted-gen-z-kathmandu|access-date=2025-09-09 |work=The Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Непал армиясы]] [[Трибхуван халықаралық әуежайын]] жауып, бақылауға алды
* [[Непал премьер-министрінің орынбасары]] [[Бишну Прасад Паудел]] отставкаға кетті
* [[Непал премьер-министрінің орынбасары]] [[Пракаш Ман Сингх]] отставкаға кетті
* Үкімет ғимараттарының бір бөлігі өртеніп, қиратылды (оның ішінде Непал парламенті ғимараты)&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Cite web|title=Nepal parliament set on fire after PM resigns over anti-corription protests|date=2025-09-09|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0m4vjwrdwgo|website=BBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Al-Jazeera&quot;&gt;{{Cite web|title=Protesters torch Nepal parliament as PM resigns amid turmoil|date=2025-09-09|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2025/9/9/protesters-torch-nepal-parliament-as-pm-resigns-amid-turmoil|website=Al-Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* [[Оппозиция жетекшісі (Непал)|Оппозиция жетекшісі]] [[Прачанда]] отставкаға кетті
 |қарсылас1   =
* '''[[Z буыны|Z буынының]] наразылық жастары'''
** {{flagicon image|Logo of the Nepali Workers' Street Committee.svg}} Сафал жұмысшылар көше комитеті
 |қарсылас2   =
* {{Флаг|Непал}} [[Непал үкіметі]]
** [[Непал полициясы]]
** [[Қарулы полиция күштері (Непал)]]
** {{flagicon image|Roundel of Nepal.svg}} [[Непал қарулы күштері]]
*** [[Непал армиясы]]
** {{Флаг Непал}} [[Төртінші Оли кабинеті]]
*** {{flagicon image|Nepali Congress flag.svg}} [[Непал конгресі]]
*** {{flagicon image|Flag of the CPN-UML (2021-).svg}} [[Непалдың біріктірілген коммунистік партиясы (марксист-лениншіл)|ОМЛ]]
*** {{flagicon image|LSP-N logo.png}} [[Непал демократиялық социалистік партиясы]]
*** {{flagicon image|Flag of North Vietnam (1955–1976).svg}} [[Непал халықтық социалистік партиясы]]
 |қарсылас3   = 
 |қарсылас4   = 
 |командир1   = [[Бален Шах]]
 |командир2   = [[Кхадга Прасад Шарма Оли]] (9 қыркүйекке дейін), [[Бишну Прасад Паудел]] (9 қыркүйекке дейін), [[Рамеш Лехак]] (8 қыркүйекке дейін), [[Пракаш Ман Сингх]] (9 қыркүйекке дейін), [[Рам Чандра Паудел]], [[Шер Бахадур Деуба]], [[Прачанда]] (9 қыркүйекке дейін)
 |командир3   = 
 |командир4   = 
 |күштер1     = белгісіз (жастар қозғалысы, студенттер, белсенділер)
 |күштер2     = Непал полициясы, Қарулы полиция күштері, Непал армиясы
 |күштер3     =  
 |күштер4     = 
 |шығындар1   = 19+ наразылықшылар қаза тапты
 |шығындар2   = 3 полиция қызметкері қаза тапты
 |шығындар3   = 
 |шығындар4   = 
 |жалпы шығындар     = 24+ қаза тапты, 300-ден астамы жараланды
 |азаматтық шығындар = Мемлекеттік ғимараттардың өртенуі, инфрақұрылымдық зақым
 |ортаққор    = 
 |ескерту     = Мәліметтер әртүрлі дереккөздерге байланысты өзгеруі мүмкін
}}
'''[[Непал]]дағы наразылықтар''', сондай-ақ '''[[Z буыны]]ның наразылықтары''' деп аталады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/world/asia/article/nepal-protests-news-gen-z-social-media-tvn65rg6b|title=Nepal protests: 20 dead in Gen Z riots over social media ban|lang=en|first=Arjuna Keshvani-Ham|last=Delhi|website=www.thetimes.com|date=2025-09-08|access-date=|accessdate=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/visual-stories/2025/09/08/gen-z-protest-in-kathmandu-against-corruption-and-social-media-ban|title=Gen Z protest in Kathmandu against corruption and ban on social media platforms|lang=English|website=kathmandupost.com|access-date=|accessdate=2025-09-09}}&lt;/ref&gt; — 2025 жылдың қыркүйегінде бүкіл Непалда өткен ауқымды демонстрациялар. Наразылықтар бұл атауды негізінен студенттер мен жас азаматтар ұйымдастырғандықтан алды. Сондай-ақ, '''«төңкеріс, көтеріліс, немесе зумерлердің наразылығы»'''.&lt;ref&gt;https://versia.ru/rossijskie-turisty-otmenyayut-tury-v-nepal-i-teryayut-dengi-iz-za-revolyucii-zumerov&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bloknot-voronezh.ru/news/kto-stoit-za-revolyutsiya-zumerov-v-nepale-otvetil Кто стоит за «Революцией зумеров» в Непале, ответил эксперт-международник — Воронеж Блокнот — Новости Воронежа. Новости Воронеж. Воронеж новости. Новости Воронежа сегодня….&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt; Наразылықтар көптеген танымал әлеуметтік желілер бұғатталғаннан кейін басталды, бірақ олардың себебі сыбайлас жемқорлыққа және мемлекеттік шенеуніктер мен олардың отбасыларының байлықты көрсетуіне, сондай-ақ мемлекеттік қаражатты тиімсіз басқару туралы айыптауларға байланысты қоғамның көңілін қалдырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/world/story/nepal-gen-z-protest-live-updates-curfew-in-kathmandu-oli-government-in-emergency-huddle-security-forces-use-tear-gas-2783755-2025-09-08|title=Nepal Gen Z Protest Live: PM Oli may leave country; border with India on high alert amid protests|lang=en|first=India Today News|last=Desk|website=India Today|date=2025-09-08|access-date=|accessdate=2025-09-09}}&lt;/ref&gt; Наразылықтар тез кеңейіп, басқарудың, ашықтықтың және саяси жауапкершіліктің кең мәселелерін қамтыды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Gen Z protest in Kathmandu against corruption and ban on social media platforms|url=https://kathmandupost.com/visual-stories/2025/09/08/gen-z-protest-in-kathmandu-against-corruption-and-social-media-ban|access-date=|lang=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20250908141711/https://kathmandupost.com/visual-stories/2025/09/08/gen-z-protest-in-kathmandu-against-corruption-and-social-media-ban|archive-date=2025-09-08|accessdate=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/gen-z-youths-stage-protest-at-maitighar-against-corruption-social-media-ban|title=Gen Z youths stage protest at Maitighar against corruption, social media ban|lang=en|first=T. H. T.|last=Online|website=The Himalayan Times|date=2025-09-08|access-date=|accessdate=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/nepal-ban-social-media-platform-3b42bbbd07bc9b97acb4df09d42029d5|title=Nepal blocks Facebook, X, YouTube and others for failing to register with the government|lang=en|website=AP News|date=2025-09-04|access-date=|accessdate=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=At least 19 killed in ‘gen Z’ protests against Nepal’s social media ban|first=Hannah|last=Ellis-Petersen|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/08/nepal-bans-26-social-media-sites-including-x-whatsapp-and-youtube|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-09-08|access-date=|lang=en-GB|accessdate=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттар ==
Қыркүйек айының басында Непал премьер-министрі [[Хадга Прасад Шарма Оли]] [[Тяньцзинь]]ден (Қытай) оралды, онда [[Тяньцзиньдегі ШЫҰ саммиті (2025)|Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммиті]] аясында ШЫҰ-ға қатысушы мемлекеттердің басшыларымен, соның ішінде ҚХР Төрағасы [[Си Цзиньпин]]мен (30 тамыз)&lt;ref&gt;{{Citeweb|url=https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/zyxw/202508/t20250830_11698944.html|title=President Xi Jinping Meets with Nepali Prime Minister K. P. Sharma Oli|lang=en|website=Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China|date=2025-30-08|access-date=}}&lt;/ref&gt; және Ресей Федерациясының президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]мен (1 қыркүйек) кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8007140|title=Путин получил приглашение в Непал и пообещал его обдумать|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2025-01-09|access-date=}}&lt;/ref&gt; Саммиттің күн тәртібіндегі негізгі тақырыптардың бірі «халықаралық ақпараттық қауіпсіздік саласындағы өзара іс-қимылды нығайту» деп аталды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20250831/kitay-2038382697.html|title=&quot;Единство и решимость&quot;. Путин начинает беспрецедентный визит в Китай|lang=ru|website=РИА Новости|date=2025-30-08|access-date=}}&lt;/ref&gt;

Байланыс және ақпараттық технологиялар министрлігінің жаңа ережелеріне сәйкес тіркелмегені үшін Непал үкіметі 2025 жылдың 4 қыркүйегінде [[YouTube]], X, [[Reddit]], [[LinkedIn]], [[WhatsApp]], [[Facebook]], [[Instagram]] сияқты бірқатар әлеуметтік желілер мен басқа сайттарды бұғаттауға бұйрық берді.&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2025/09/09/1137867-zapret-privel-k-otstavke|title=Как запрет соцсетей в Непале привел к отставке премьера|website=Ведомости|date=2025-09-09|access-date=|accessdate=2025-09-09|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка12&quot;&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/nepal-ban-social-media-platform-3b42bbbd07bc9b97acb4df09d42029d5|title=Nepal blocks Facebook, X, YouTube and others for failing to register with the government|lang=en|website=AP News|date=2025-09-04|access-date=|accessdate=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/68bfb2ba9a7947569bf4d68f|title=Власти Непала отменили блокировку соцсетей после массовых протестов|lang=ru|website=РБК|date=2025-09-09|access-date=|accessdate=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;

Сыншылар бұл әлеуметтік желілердегі беделді саяси көшбасшылардың туыстары пайдаланатын заңсыз артықшылықтарға баса назар аудара отырып, непотизмге баса назар аударатын тенденциядан туындады деп сендірді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A &quot;Nepo Kid&quot; Trend Amid Gen Z-Led Protests Against Nepal's Social Media Ban|url=https://www.ndtv.com/world-news/nepo-kid-trends-amid-gen-z-led-protests-against-nepals-social-media-ban-9240003|website=NDTV|access-date=2025-09-09|lang=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20250909000848/https://www.ndtv.com/world-news/nepo-kid-trends-amid-gen-z-led-protests-against-nepals-social-media-ban-9240003|archive-date=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;

Бұл үрдіс [[Z буыны]]ның көпшіліктің назарын және қатысуын тудырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/army-called-in-to-quell-violent-protests-in-nepal-after-clashes-over-social-media-ban-leave-19-dead/3681127|title=Army called in to quell violent protests in Nepal after clashes over social media ban leave 19 dead|website=www.aa.com.tr|access-date=|accessdate=2025-09-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Why Nepal Banned Social Media, And Why That's Not Only Trigger For Protests|url=https://www.ndtv.com/world-news/nepal-protests-why-nepal-banned-social-media-and-why-thats-not-only-trigger-for-protests-9236802|website=NDTV|access-date=2025-09-09|lang=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20250909000807/https://www.ndtv.com/world-news/nepal-protests-why-nepal-banned-social-media-and-why-thats-not-only-trigger-for-protests-9236802|archive-date=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;

== Хронологиясы ==
2025 жылдың 8 қыркүйегінде Непал астанасы [[Катманду]]да мыңдаған жастар наразылық акцияларына шықты. [[Непал парламенті|Федералдық Парламент]] ғимаратында «Z буынының революциясы» акциясы өтті. Наразылық білдірушілер баррикадалар салып, полицияға әртүрлі заттармен лақтырды, ал оларға жауап ретінде клубтар, су атқыштар және резеңке оқтар қолданылды.&lt;ref name=&quot;автоссылка22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2025/09/09/1137867-zapret-privel-k-otstavke|title=Как запрет соцсетей в Непале привел к отставке премьера|website=Ведомости|date=2025-09-09|access-date=|accessdate=2025-09-09|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2025/09/09/revolyutsiya-pokoleniya-z-zumery-vzbuntovalis-iz-za-zapreta-sotssetey-i-ob-yavili-o-zahvate-vlasti-v-aziatskoy-strane/|title=«Революция поколения Z». Зумеры взбунтовались из-за запрета соцсетей и объявили о захвате власти в азиатской стране|website=lenta.ru|date=2025-09-09|access-date=|accessdate=2025-09-09|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Бұл ретте наразылық білдірушілер [[Индонезиядағы наразылықтар (2025)|Индонезиядағы наразылықтар]]ға ұқсас ман [[One Piece]] [[манга]]сының «сабан қалпақ қарақшыларының» туын пайдаланды.&lt;ref&gt;[https://www.thestatesman.com/entertainment/japanese-manga-icon-becomes-emblem-of-youth-protest-against-social-media-ban-in-nepal-1503482968.html Japanese manga icon becomes emblem of youth protest against social media ban in Nepal]&lt;/ref&gt; Содан кейін наразылық білдірушілер парламент ғимаратының жанындағы тікенек сымнан өтіп, полицейлер оқ жаудырып, кем дегенде 20 адам қаза тапты. 250-ден астам адам зардап шекті, олардың ішінде 28 полиция қызметкері.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/1046205|title=В Непале погибли 20 протестующих во время демонстраций против запрета соцсетей|website=Интерфакс|date=2025-09-08|access-date=|accessdate=2025-09-09|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Ішкі істер министрі Рамеш Лехак наразылық білдірушілерді өлтіргені үшін моральдық жауапкершілікті өз мойнына алып, отставкаға кетті.&lt;ref&gt;[https://indianexpress.com/article/world/nepal-protests-live-updates-clash-youth-genz-army-social-media-ban-10237198/ Nepal Gen Z Protest Live Updates: After PM Oli resigns, President Paudel calls on protesters for dialogue next week]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.firstpost.com/world/nepal-home-minister-resigns-takes-moral-responsibility-after-violent-gen-z-protests-leave-20-dead-13931943.html Nepal home minister resigns after Gen-Z protests over social media ban leave 19 dead]&lt;/ref&gt; Катманду, [[Бирганж]], [[Сиддхартханагар]], [[Бутвал]], [[Похара]], [[Итахари]] және [[Дамак]] сияқты бірнеше ірі қалаларда [[коменданттық сағат]] енгізілді.&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/world/story/nepal-gen-z-protest-live-updates-curfew-in-kathmandu-oli-government-in-emergency-huddle-security-forces-use-tear-gas-2783755-2025-09-08 Nepal Gen Z Protest Live: Play constructive role in maintaining peace and harmony, Army appeals to Gen Z]&lt;/ref&gt;

9 қыркүйекте әлеуметтік медианы бұғаттаудың жойылғаны туралы хабарланды. Осыдан кейін Непалдың премьер-министрі [[Хадга Прасад Шарма Оли]] отставкаға кетті. Алайда наразылық білдірушілер бұған қанағаттанбады-олар жүйелі реформалар мен биліктің есеп беруін талап ете бастады. Сол күні наразылық білдірушілер парламент ғимаратын өртеп жіберді. Сондай-ақ, наразылық білдірушілер Жоғарғы сот ғимаратын және отставкаға кеткен премьер-министрдің резиденциясын өртеп жіберді. Олар оның үйіне және басқа да жоғары лауазымды шенеуніктердің үйлеріне басып кірді, сондай-ақ бұрынғы премьер-министрлер [[Шер Бахадур Деубу]] мен [[Джала Натх Кханала]]ның үйлеріне шабуыл жасады, оның әйелі үйді өртеп, олардан қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;автоссылка22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/1046330|title=В Непале протестующие все активнее призывают назначить премьер-министром мэра Катманду|website=Интерфакс|date=2025-09-09|access-date=|accessdate=2025-09-09|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/1046352|title=Жена бывшего премьера Непала погибла при пожаре на фоне беспорядков|website=Интерфакс|date=2025-09-09|access-date=2025-09-09|lang=ru}}&lt;/ref&gt; «[[Непал Коммунистік партиясы]]ның (БМЛ)» және «[[Непал конгресі]]нің» штаб-пәтері вандализмге ұшырады: партияның жалаулары жұлынып, өртеніп кетті.&lt;ref&gt;[https://theshillongtimes.com/2025/09/09/houses-of-nepal-pm-oli-other-top-leaders-torched-as-unrest-escalates/ Houses of Nepal PM Oli, other top leaders torched as unrest escalates]&lt;/ref&gt; Непал армиясы саясаткерлерді зардап шеккен аудандардан қауіпсіз эвакуациялауға ықпал етті және оларды [[Трибхуван халықаралық әуежайы]]на көшірді, сонымен бірге елдегі жағдайды бақылауға алуға тырысты.&lt;ref&gt;[https://www.coastaldigest.com/world-top-story/nepal-gen-z-protests-explode-residences-pm-and-president-set-fire Nepal Gen Z Protests Explode: Residences of PM and President Set on Fire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250910023505/http://www.coastaldigest.com/world-top-story/nepal-gen-z-protests-explode-residences-pm-and-president-set-fire |date=2025-09-10 }}&lt;/ref&gt;

Непал президенті [[Рама Чандра Паудель]]дің отставкаға кеткені туралы да хабарланды, бірақ оның кеңсесі бұл есептерді жоққа шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/1046360|title=Офис президента Непала опроверг сообщения об отставке главы государства|website=Интерфакс|date=2025-09-09|access-date=|accessdate=2025-09-09|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Әскерилер президентті әскери оқу орталығы орналасқан [[Шивапури]]ге тікұшақпен эвакуациялады, ал бұрынғы әскерилер отставкаға кеткен премьер-министр Шарма Олиді де эвакуациялады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/1046349|title=Военные вывезли президента Непала из Катманду|website=Интерфакс|date=2025-09-09|access-date=|accessdate=2025-09-09|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Ауыл шаруашылығы министрі Рам Натх Адхикари мен денсаулық сақтау министрі Прадип Паудель, сондай-ақ «Ұлттық тәуелсіздік партиясы» партиясының 21 депутаты «[[Ұлттық демократиялық партия (Непал)|Ұлттық демократиялық партия]]ның» барлық депутаттарымен бірге отставкаға кетті.&lt;ref&gt;[https://news24online.com/world/nepal-agriculture-minister-ramnath-adhikari-resigns-after-gen-z-protests-oli-to-flee-dubai-over-social-media-ban/629213/Nepal Unrest: 3 Ministers Resign In 24 Hours After Gen Z Protests Over Social Media Ban; PM To Flee To Dubai? ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://nepalitimes.com/news/kathmandu-burns-despite-pm-resignation Kathmandu burns despite PM resignation]&lt;/ref&gt;

Наразылық білдірушілер арасында Катманду мэрі [[Бажен (Бахтыбаев ауылдық кеңесі)|Бален Шах]]ты өтпелі кезеңнің премьер-министрі етіп тағайындау туралы үндеу тарады.&lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot; /&gt;

== Реакция ==
=== Непал ===
Непалдың бұрынғы әділет, әділет және парламенттік істер министрі Гобинда Банди әлеуметтік желілерге тыйым салу конституцияға және негізгі бостандықтарға, соның ішінде [[Непал конституциясы]] мен [[Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакті]]мен қорғалатын құқықтарға қайшы келеді деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/world/asia/article/nepal-protests-news-gen-z-social-media-tvn65rg6b|title=Nepal protests: 20 dead in Gen Z riots over social media ban|lang=en|first=Arjuna Keshvani-Ham|last=Delhi|website=www.thetimes.com|date=2025-09-08|access-date=|accessdate=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;

Дүйсенбіде Аустралия, Финляндия, Франция, Жапония, Корея, Ұлыбритания және АҚШ елшіліктері бірлескен мәлімдеме жасап, «бейбіт жиналыстар мен сөз бостандығына жалпыға бірдей құқықтарды қолдауды» растады және «барлық тараптарды барынша ұстамдылық танытуға» шақырды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Social Media Goes Back Online in Nepal After 19 Are Killed in Protests|url=https://www.nytimes.com/2025/09/08/world/asia/nepal-protests-gen-z-social-media.html|date=2025-09-08|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;

=== Әлем ===
[[Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комитеті|БҰҰ]] [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комитеті|Адам құқықтары жөніндегі комитеті]] ''«атыс қаруы жиналыстардағы тәртіпті қамтамасыз ету үшін қолайлы құрал емес және оны ешқашан тек жиналысты тарату үшін қолдануға болмайды... құқық қорғау органдарының қызметкерлері жиналыстар аясында атыс қаруын кез-келген қолдануды нақты адамдар қатаң түрде қажет болған жағдайда шектеуі керек. жақын арада өлім немесе ауыр жарақат алу қаупіне қарсы тұру үшін»''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2025/09/09/nepal-police-fire-on-gen-z-protest|title=Nepal: Police Fire on ‘Gen Z’ Protest {{!}} Human Rights Watch|lang=en|date=2025-09-09|access-date=|accessdate=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:2025 жылдағы Непал]]
[[Санат:Непалдағы наразылық акциялары]]
[[Санат:2025 жылғы наразылық акциялары]]</text>
      <sha1>mntn8juav6u017qq3nh6e9h0trfwm0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3608741</id>
      <parentid>3608138</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3608741</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="12nwalanf5dvo6kaiyggb77fhhkper0" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 243774,
	&quot;pages&quot;: 667309,
	&quot;edits&quot;: 3605026,
	&quot;users&quot;: 178056,
	&quot;activeusers&quot;: 492,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8732
}</text>
      <sha1>12nwalanf5dvo6kaiyggb77fhhkper0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Олег Сергеевич Герштанский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>766660</id>
    <revision>
      <id>3608767</id>
      <parentid>3516217</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T03:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3608767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12032" sha1="189bsrt8yo63tyx595uj8ra6a770o8x" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 = Олег Сергеевич Герштанский
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 =
 |Сурет ені             =
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Туған күні          = 21.09.1952
 |Туған жері          = {{туғанжері|Моршанск|Моршанскіде}}, [[Тамбов облысы]], [[РКФСР]], [[КСРО]]
 |Мансабы               = 
 |Азаматтығы            = {{USSR}}&lt;br /&gt;{{KAZ}}   
 |Ұлты                  = 
 |Қайтыс болған күні    = 1.03.2025
 |Қайтыс болған жері    = {{Қайтысболғанжері|Атырау|Атырауда}}, [[Атырау облысы]], [[Қазақстан]]
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Балалары              = 
 |Марапаттары          = {{Қатар
  |{{Парасат ордені}}
  |{{Құрмет ордені}}
  |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}
}} 
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Олег Сергеевич Герштанский''' ([[21 қыркүйек]] [[1952 жыл]], [[Моршанск]], [[Тамбов облысы]] – [[1 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Атырау]]) — қазақстандық мұнай-газ саласының қайраткері, техника ғылымдарының докторы, Қазақстан мұнай-газ саласының еңбек сіңірген қызметкері, АО «НИПИнефтегаз» институтының негізін қалаушы және алғашқы бас директоры.

== Өмірбаяны ==
Герштанский 1952 жылғы 21 қыркүйекте [[Кеңестік Ресей]]дің [[Тамбов облысы]], [[Моршанск]] қаласында дүниеге келген.

=== Білімі ===
1978 жылы Герштанский [[Алматы]] қаласындағы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|В. И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын]] (қазіргі Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті) «Тау-кен инженері-геофизик» мамандығы бойынша үздік тәмамдаған.

1990 жылы ол [[Мәскеу]]дегі Бүкілодақтық мұнай ғылыми-зерттеу институтына оқуға түсіп, 1992 жылы «Мұнай және газ кен орындарын игеру мен пайдалану» мамандығы бойынша техника ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды.

2005 жылы ол «Қазақстанның көпқабатты кен орындарын игерудің соңғы кезеңінде жоғары парафинді мұнай өндіруді қарқындату» тақырыбында докторлық диссертациясын сәтті қорғап, техника ғылымдарының докторы атанды.

=== Еңбек жолы ===
1978–1979 жылдары Герштанский «ҚазНИПИнефть» ғылыми-зерттеу және жобалау институтында инженер-геофизик болып еңбек етті. Осы кезеңде ол [[Өзен мұнай-газ кен орны|Өзен кен орны]] бойынша өндірістік-геофизикалық зерттеулер нәтижелерін талдап, ұңғымалардың өнімділігін арттыру жөнінде ғылыми негізделген ұсынымдар әзірледі.&lt;ref&gt;https://satbayev.university/ru/alumni/gershtanskiy-oleg-sergeevich?ysclid=mgylbsvwdj973394247&lt;/ref&gt;

1980–1994 жылдары ол — «Өзенмұнайгаз» өндірістік басқармасында бас геолог, кейін бас инженердің орынбасары лауазымдарын атқарды. Ол Өзен, [[Қарамандыбас мұнай-газ кен орны|Қарамандыбас]] және [[Теңге мұнай-газ конденсат кен орны|Теңге]] кен орындарының геологиялық және технологиялық қызметтерін басқарды, мұнай мен газ өндірудің тиімді әдістерін енгізді. Осы жылдары екі мұнай кен орнын және бір емдік минералды су көзін алғаш ашқан Қазақстан Республикасының кен орнын алғашқы ашушысы атанды.

1994–1997 жылдары ол «ҚазНИПИнефть» (кейінгі «НИПИмунайгаз») ғылыми-зерттеу және жобалау институтын басқарды.

1997 жылдан бастап ол — өзінің бастамасымен құрылған «НИПИнефтегаз» акционерлік қоғамының бас директоры әрі құрылтайшысы болды. Оның басшылығымен Қазақстандағы ең ірі және стратегиялық маңызы бар жобалар іске асырылды, соның ішінде:
* [[Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орны|Қарашығанақ]] кен орнының «Кен орнын игерудің техникалық-экономикалық негіздемесі», «Мұнай, газ және конденсат қорының қайта есептелуі», «Кен орнын игерудің технологиялық сызбасы»;
* [[Королев мұнай кен орны|Королевское]] және [[Теңіз мұнай кен орны|Теңіз]] кен орындарын дамыту жобалары;
* [[Қашаған кен орны|Қашаған]] кен орнының кешенді талдаулары мен жобалық шешімдері.

Сонымен қатар, оның басшылығымен жерүсті және теңіз нысандарын игеру, мұнай мен газды тасымалдау және дайындау, экологиялық және инженерлік зерттеу бағыттары бойынша ауқымды жобалар жүзеге асырылды, атап айтқанда:
* «Баутино кентіндегі теңіз кемелерін отынмен жабдықтау станциясы»,
* «Ақтау пластмасса зауытында жол битумдарын өндіру»,
* «Чинарев кен орнындағы газды кешенді дайындау қондырғысы (УКПГ-3)»,
* «Қызылорда облысындағы кальцийлендірілген сода зауытының құрылысы».

== Ғылыми еңбектері мен жетістіктері ==
Оның жетекшілігімен Қазақстандағы ең ірі кен орындарының жобалық құжаттары әзірленді:
* Қарашығанақ мұнай-газ конденсатты кен орнының ТЭН және қорларды қайта есептеу жобалары;
* Теңіз, Королев және Қашаған кен орындарын игеру бойынша технологиялық схемалар;
* Мұнай-газ кен орындарын жер үстінде және теңізде орналастыру, инженерлік ізденістер мен инжинирингтік қызметтер жобалары.

Герштанскийдің ғылыми және өндірістік мұрасына 100-ден астам ғылыми мақала, 82 өнертабысы және 5 монографиясы кіреді. Олег Сергеевичтің еңбектері Қазақстанның мұнай-газ ғылымы мен өндірісін дамытуға өлшеусіз үлес қосты. Ол көптеген жас мамандарды тәрбиелеп, өз тәжірибесімен бөлісіп отырды.&lt;ref&gt;https://www.lada.kz/aktau_news/society/135439-skonchalsia-pervootkryvatel-mestorozhdenii-nefti-v-mangistau.html?key=ASdSADASD123FSFASF986njiQWE&amp;ysclid=mgylcwpo7e965690716{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Герштанский О.С. Каспий маңы аймағының қалдық аномалияларын картаға түсіру (геофизикалық әдістер, 1970)

Герштанский О.С. Қазақстанның көп қабатты кен орындарын игерудің кеш сатысында Жоғары парафинді мұнай өндіруді қарқындату. Техника ғылымдарының докторы диссертациясының авторефераты / ВНИИнефть. Мәскеу, 2005.&lt;ref&gt;https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_RU_NLR_bibl_826552/?ysclid=mgyljs5eze634545557&lt;/ref&gt;

== Қоғамдық және кәсіби қызметі ==
Қазақстан мұнайшылары-геологтар қоғамының (KONG) мүшесі, «[[Kazenergy]]» қауымдастығының ғылыми-техникалық кеңесінің мүшесі, сондай-ақ ҚР пайдалы қазбаларды барлау және өндіру жөніндегі Орталық комиссиясының (ЦКРР) құрамында болған.

Ол өз өмірін жас геологтар мен инженерлерді даярлауға, кәсіби мектеп қалыптастыруға арнады. Оның шәкірттері бүгінде Қазақстан мен шетелдің жетекші мұнай компанияларында еңбек етуде.

== Марапаттары ==
* [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2001)
* «ПетроКазахстан» АҚ президентінің алғыс хаты мен Құрмет грамотасы (Кумколь–Жусалы мұнай құбырының құрылысына қатысқаны үшін, 2003)
* «Маңғыстау мұнайына 50 жыл» мерекелік белгісі (ҚМГ президенті Қ. Қабылдин және облыс әкімі Қ. Көшербаевтың шешімімен, 2011)
* [[Құрмет ордені]] (Қазақстан президентінің жарлығы, 5 желтоқсан 2012)
* «Қазақстан мұнайына 120 жыл» мерекелік медалі (2019)
* «Мұнай-газ саласының еңбек сіңірген қайраткері» төсбелгісі (2019).
* «Қазақстанның үздік мұнайшы-геологы» атағы (2023)&lt;ref&gt;https://kong.kz/events/luchshie-geologi.&lt;/ref&gt;  
* [[Парасат ордені]] (2024)&lt;ref&gt;https://elordainfo.kz/ar-turli/olzhas-bektenov-m-nay-gaz-salasyny-yzmetkerlerin-marapattady&lt;/ref&gt;
* «Қазақстанның еңбек сіңірген геологы» атағы. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Герштанский, Олег Сергеевич}}
[[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Қазақстан орыстары]]</text>
      <sha1>189bsrt8yo63tyx595uj8ra6a770o8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нұрмұхамбет Қожахметов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>769026</id>
    <revision>
      <id>3608640</id>
      <parentid>3600158</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7122" sha1="t1qoncwd536asrebsfhhxn4g25x8fvy" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Нұрмұхамбет Қожахметов|Шынайы есімі=Қожахметұлы Нұрмұхамбет|Сурет=Nurmukhambet_Kozh1.jpg|Сурет атауы=1952 жылы жасалған Нұрмұхамбет суреті|Туған күні=24.06.1930|Қайтыс болған күні=12.02.1962|Туған жері=Майлан, Ақмола облысы|Қайтыс болған жері=Ақмола, Қазақ КСР|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}}|Ұлты=Қазақ|Мамандығы=Милиция қызметкері, кіші-сержант|Не үшін белгілі=Ақмолалық апат кезінде ондаған адамның өмірін құтқарған (1959)|Жұбайы=София Қожахметова|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}} {{!}}
Қазақ КСР ІІМ құрмет кітабына енген;
Атына [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|көше]] берілген}}
'''Нұрмұхамбет Қожахметов''' ([[24 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Майлан (ауыл)|Майлан]] – [[12 ақпан]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақмола]]) — милиция кіші-сержанты, Ақмола батыры, «Қызыл Жұлдыз» орденінің иегері. [[1959 жыл|1959 жылы]] [[Есіл|Есіл өзенінің]] үстіндегі [[Ақмола апаты (1959)|көпірдің құлаған]] кезде кезекшілікте болған жалғыз милиция қызметкері.&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/25541-astanadagy-en-en-kosheler Астанадағы ең-ең көшелер] — ЖАНТАЕВ Р.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/article/qupiia-asyldy-astanadagy-kopirdin-qulauy-1794/ 1959 ЖЫЛҒЫ АҚМОЛА АПАТЫНЫҢ ҚҰПИЯСЫ АШЫЛДЫ]&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
1930 жылы, [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]], [[Ерейментау ауданы|Ерейментау ауданының]], [[Майлан (ауыл)|Майлан ауылында]] дүниеге келген. 1952 жылдан бастап Милиция қызметкері. 1958 жылы София атты қызға үйленді. [[1959 жыл|1959 жылғы]] [[Ақмола апаты (1959)|Ақмолалық апат]] кезінде, көпір опырылып құлаған кезде ондаған адамның өмірін сақтап қалған.&lt;ref&gt;[https://biography.wikireading.ru/5223 ҚОЖАХМЕТОВ ТУРАЛЫ БІР ЕСТЕЛІК.]&lt;/ref&gt;

== Өлімі ==
{{Quote|text=''1962 жылдың 12 ақпан күні Нұрмұхамбет үйден шығып, Қазақсельмаш зауытына жіберілді. Бірақ сол күні ол жерге жеткен жоқ. Енді ғана автобусқа мініп келе жатса, алдынан бір кісінің айғалаған дауысы естілді:
- Дүкен қасында адамдар төбелесіп тұр! Құтқарыңдаршы!
''Нұрмұхамбет кенеттен автобустан жүгіріп, дүкенге ұмтыла бастады. Келсе, бір кісі жігітті соққыға жығып жатыр. Аппақ бет, қанмен толды. Нұрмұхамбет кісіні бірден таныды. Ол милицияға танымал қылмыскер болды, аты - Мүкішкев. &quot;Жолама! Өлтірем!&quot; - деген дауыстар естілді. Нұрмұхамбет Мүкішкевпен төбелеске кірді. Мүкішкев қазір мас, қолында қаруы бар. Ал Нұрмұхамбетте ештеңе болған жоқ. Бірақ Нұрмұхамбет өз қаһарлығын көрсетіп, Мүкішкевты ұстап алды. Тобырдан тағы бір дауыс естіліп қалды: &quot;Әй, жібер жігітті!&quot; - деді біреу. Нұрмұхамбет білді - бұл Мүкішкевтың бір досы-ау. Түрін де таныды - ол Алмағашев болды. Қарағандыда бір қызды зорлап, өлтірген. Кенеттен бір әйелдің айғайы естілді: &quot;Милиция келді!&quot;. Нұрмұхамбеттің әріптестері, Қонақбаев және Құтжанов келді. Бірге Мүкішкев пен Алмағашевті көлікке отырғызды. Қожахметов пен Қонақбаев бүліктап жатқан Мүкішкевты тыныштандырып жатқан кезде, Алмағашев пышақты алып, Нұрмұхамбетке 6 ауыр соққы тигізді. Нұрмұхамбет соңғы күшін жинап, Алмағашевті атып тастады. Өзі де, сол жерде қайтыс болды.''&lt;ref&gt;[https://litlife.club/books/253004/read?page=21 Көк шинель] — Жантаев Р., Шәуіл А., Кузнецов Ю.; 1967 жыл (2025 жылы қазақ тілге аударылған); 21-24 беттер&lt;/ref&gt;|sign=Кузнецов Ю.}}

== Марапаттары ==
* [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[21 қаңтар]] [[1961 жыл|1961]]
[[Сурет:Kozhakhmetov list.jpg|230px|оңға]]

== Естелік ==
Астана қаласының бір көшесі — [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]] атына ие.&lt;ref&gt;[https://2gis.kz/astana/geo/70030076411653518/71.387990,51.188789 Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]&lt;/ref&gt;

== Фильмография ==
Нұрмұхамбет Қожахметовты фильм-сериалдарда келесі актёрлер ойнаған:
* «Апатты тергеулер» сериалы, 3-ші хикая: «Ақмола көпірі» (2023) («Расследование катастроф») —  ойнаған [[Жантаев Райымбек|Дауренбекулы Р.]]&lt;ref&gt;Апатты тергеулер телехикаясы (2023) — Жолдасбеков Д.Б.&lt;/ref&gt;
* «Қожахметов ерлігі» фильмі (2025) — ойнаған [[Махметов Азамат|Махметов А.]]&lt;ref&gt;Қожахметов ерлігі (2025) — Жантаева А.&lt;/ref&gt;[[Махметов Азамат|&lt;br /&gt;]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

=== Құжаттар ===
[[Сурет:Reply Zhantayev about Kozhakhmetov.jpg|thumb|ҚР ұлттық архивтің Қожахметов туралы Жантаевқа жауабы]]

[[File:Reply to Zhantayev about Kozhakhmetov.jpg|thumb|РФ мемлекеттік архивтің Қожахметов туралы Жантаевқа жауабы]]
[[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]]</text>
      <sha1>t1qoncwd536asrebsfhhxn4g25x8fvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лаура Фернандес Дельгадо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>775091</id>
    <revision>
      <id>3608619</id>
      <parentid>3565045</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T15:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ақпарат жаңартылды</comment>
      <origin>3608619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4044" sha1="7ypky3jwauourxbb7c11e23fttyvtp9" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Лаура Фернандес Дельгадо
 | Шынайы есімі         = Laura Fernández Delgado
 | Суреті               = Laura Virginia Fernández Delgado in 2017.jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 2017 жылы түскен
 | Титулы               = 50-[[Коста-Рика президенті]]
 | Ту                   = Flag of Costa Rica.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Ізашары              = [[Родриго Чавес Роблес]]
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Титулы_2             = Ұлттық жоспарлау министрі
 | Ту_2                 = Flag of Costa Rica.svg
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 8.05.2022
 | Басқаруын аяқтады_2  = 8.01.2025
 | Президент_2          = Родриго Чавес Роблес
 | Ізашары_2            = Пилар Гарридо Гонзало
 | Ізбасары_2           = Марта Родригез
 | Туған күні           = 4.07.1986
 | Туған жері           = [[Пунтаренас (Коста-Рика)|Пунтаренас]], [[Коста-Рика]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Джеффри Авендано
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = Тәуелсіз халық партиясы
 | Білімі               = [[Коста-Рика университеті]]
 | Мамандығы            = саясаттану
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Laura Fernández Delgado
 | Марапаттары          = 
}}
'''Лаура Вирхиния Фернандес Дельгадо''' — [[Коста-Рика]]ның жаңа сайланған президенті.

2026 жылдың 1 ақпанында өткен президент сайлауында 48,3%-бен жеңіске жетті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apnews.com/article/costa-rica-election-results-fernandez-chaves-f072f4e01cde74a2f037072cc03293d5 |title=Conservative populist Laura Fernández wins Costa Rican presidency, preliminary results show |access-date=2 February 2026 |date=2 February 2026 |publisher=AP News |archive-date=2 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202043729/https://apnews.com/article/costa-rica-election-results-fernandez-chaves-f072f4e01cde74a2f037072cc03293d5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ол [[Лаура Чинчилья]]дан кейін Коста-Рика тарихындағы екінші президент әйел болды.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Muñoz-Ledo |first1=Rocío |title=Laura Fernández asumirá en mayo como la segunda mujer presidenta de Costa Rica |url=https://cnnespanol.cnn.com/2026/02/02/latinoamerica/laura-fernandez-segunda-mujer-presidenta-costa-rica-orix |access-date=2 February 2026 |date=2 February 2026 |language=es |trans-title=Laura Fernández will take office in May as Costa Rica's second female president |archive-date=2 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202092430/http://cnnespanol.cnn.com/2026/02/02/latinoamerica/laura-fernandez-segunda-mujer-presidenta-costa-rica-orix |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{stub}}

[[Санат:Президент әйелдер]]
[[Санат:Коста-Рика президенттері]]
[[Санат:Коста-Рика университетінің түлектері]]
[[Санат:Президент әйелдер]]</text>
      <sha1>7ypky3jwauourxbb7c11e23fttyvtp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3608766</id>
      <parentid>3608147</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T03:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3608766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="738045" sha1="m92zrx8lyaf9l9ptyuymqcxnzl56byu" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 53218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72430]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 37164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 115746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 360338]
|-
|3
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 274844]
|-
|4
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 2013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 40379]
|-
|5
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 27764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40877]
|-
|6
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 46699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 69447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 227387]
|-
|7
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 27354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 113710]
|-
|8
|[[Арқар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 1032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 13998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 17192]
|-
|9
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 129875]
|-
|10
|[[Қызғалдақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 1289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 14149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 21796]
|-
|11
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 117677]
|-
|12
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 33597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 74337]
|-
|13
|[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26483]
|-
|14
|[[Түпті жуа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 11027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 11194]
|-
|15
|[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 2271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17276]
|-
|16
|[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14470]
|-
|17
|[[Бесеудің хаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 4326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 15236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 28132]
|-
|18
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 86845]
|-
|19
|[[Қазақстан музейлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8786]
|-
|20
|[[Қызыл кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 10873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 28407]
|-
|21
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 101720]
|-
|22
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 14880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 67773]
|-
|23
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33128]
|-
|24
|[[Күй аңызы (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10572]
|-
|25
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 51403]
|-
|26
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 60658]
|-
|27
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 24623]
|-
|28
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 124313]
|-
|29
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 3071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 12110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 30224]
|-
|30
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 1197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 12887]
|-
|31
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 59989]
|-
|32
|[[Жуніс Сахиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 6192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9190]
|-
|33
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 55081]
|-
|34
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 26627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 58507]
|-
|35
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 78320]
|-
|36
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40415]
|-
|37
|[[Қазақстан халқының бірлігі күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7582]
|-
|38
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7191]
|-
|39
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18700]
|-
|40
|[[Жоба:Уики-көктем 2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 6150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 10022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 10022]
|-
|41
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55425]
|-
|42
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15655]
|-
|43
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 5697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 18242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 84821]
|-
|44
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 5208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 16190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 110039]
|-
|45
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 51171]
|-
|46
|[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6365]
|-
|47
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 6695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18175]
|-
|48
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58391]
|-
|49
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 4336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 25073]
|-
|50
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 86173]
|-
|51
|[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18716]
|-
|52
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 2092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 5915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 11864]
|-
|53
|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 16537]
|-
|54
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 10690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43522]
|-
|55
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35547]
|-
|56
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 39580]
|-
|57
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 2083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25008]
|-
|58
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16291]
|-
|59
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40393]
|-
|60
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 40464]
|-
|61
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46378]
|-
|62
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 8303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30857]
|-
|63
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21224]
|-
|64
|[[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 6060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 8551]
|-
|65
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27132]
|-
|66
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27709]
|-
|67
|[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 1135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8446]
|-
|68
|[[Қорықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32767]
|-
|69
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 7802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22974]
|-
|70
|[[Әміре Қашаубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15677]
|-
|71
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 8074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 25492]
|-
|72
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17046]
|-
|73
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 36253]
|-
|74
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 12144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64487]
|-
|75
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 27972]
|-
|76
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 37392]
|-
|77
|[[Жетіқарақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 11070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15997]
|-
|78
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 7773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 49531]
|-
|79
|[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10382]
|-
|80
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49285]
|-
|81
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12574]
|-
|82
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28715]
|-
|83
|[[Түменбай Қуандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4411]
|-
|84
|[[Рақымжан Қошқарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10429]
|-
|85
|[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 6989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 41345]
|-
|86
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20080]
|-
|87
|[[Асқар Алтай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 5525]
|-
|88
|[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18308]
|-
|89
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 11138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 67321]
|-
|90
|[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3951]
|-
|91
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 4259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10765]
|-
|92
|[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17337]
|-
|93
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 23290]
|-
|94
|[[Сарматтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 5126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 12678]
|-
|95
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 5746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25916]
|-
|96
|[[Kaspi.kz]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Kaspi.kz 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Kaspi.kz 3321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Kaspi.kz 4555]
|-
|97
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15973]
|-
|98
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 6430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33148]
|-
|99
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 41435]
|-
|100
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 5857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 64760]
|-
|101
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32924]
|-
|102
|[[Ғарышкер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 3337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 6250]
|-
|103
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27528]
|-
|104
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 65942]
|-
|105
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20334]
|-
|106
|[[Темірхан Медетбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4322]
|-
|107
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13768]
|-
|108
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21646]
|-
|109
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28312]
|-
|110
|[[Юрий Алексеевич Гагарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5180]
|-
|111
|[[Тахауи Ахтанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6499]
|-
|112
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18449]
|-
|113
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24989]
|-
|114
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 9303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 83038]
|-
|115
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 4635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19137]
|-
|116
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27685]
|-
|117
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 5398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30617]
|-
|118
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 59753]
|-
|119
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47441]
|-
|120
|[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8252]
|-
|121
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36718]
|-
|122
|[[Жәркен Бөдешұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7803]
|-
|123
|[[Тынымбай Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 6587]
|-
|124
|[[Қазақстан 2030]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 1131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12284]
|-
|125
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 5163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 9929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 30477]
|-
|126
|[[Ерлан Жүніс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 3155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 3970]
|-
|127
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24764]
|-
|128
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22102]
|-
|129
|[[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3301]
|-
|130
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 63352]
|-
|131
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1090]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 12436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41431]
|-
|132
|[[Ғаламшар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 3302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 11445]
|-
|133
|[[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8747]
|-
|134
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12637]
|-
|135
|[[Жүйелік блок]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 2601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 6806]
|-
|136
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26533]
|-
|137
|[[Төлен Әбдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 1248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7860]
|-
|138
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 6756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 23297]
|-
|139
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 7080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 31863]
|-
|140
|[[Бесқонақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4371]
|-
|141
|[[Наурыз мейрамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 21243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29858]
|-
|142
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 41067]
|-
|143
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37539]
|-
|144
|[[Ғарышкерлер күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 91]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2500]
|-
|145
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 5165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28392]
|-
|146
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 7276]
|-
|147
|[[Әбілхан Қастеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 4607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20139]
|-
|148
|[[Құстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13138]
|-
|149
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16416]
|-
|150
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29034]
|-
|151
|[[Отырар кітапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3877]
|-
|152
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16670]
|-
|153
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 4857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 24598]
|-
|154
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 21868]
|-
|155
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 6001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 8128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16940]
|-
|156
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 4769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 25324]
|-
|157
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 5959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 33749]
|-
|158
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 4921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25792]
|-
|159
|[[Нұрдәулет Бәбиханұлы Ақыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 2227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 3430]
|-
|160
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13406]
|-
|161
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31953]
|-
|162
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31768]
|-
|163
|[[Авторлық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 2228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3457]
|-
|164
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36926]
|-
|165
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2087]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16259]
|-
|166
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30582]
|-
|167
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 25012]
|-
|168
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22465]
|-
|169
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9416]
|-
|170
|[[Барыс (жануар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 2544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 9802]
|-
|171
|[[Жұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8213]
|-
|172
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 7390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 44153]
|-
|173
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19996]
|-
|174
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13604]
|-
|175
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28099]
|-
|176
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35530]
|-
|177
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31216]
|-
|178
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21092]
|-
|179
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 6546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 32936]
|-
|180
|[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21960]
|-
|181
|[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 2325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4091]
|-
|182
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 6375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 57909]
|-
|183
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 22688]
|-
|184
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29813]
|-
|185
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11044]
|-
|186
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17091]
|-
|187
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15698]
|-
|188
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23547]
|-
|189
|[[Қазақстандағы «қайта құру» саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 10257]
|-
|190
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12347]
|-
|191
|[[Александрия кiтапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2503]
|-
|192
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31344]
|-
|193
|[[Арал теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22951]
|-
|194
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23796]
|-
|195
|[[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 4777]
|-
|196
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 20724]
|-
|197
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 4276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 24455]
|-
|198
|[[Дәулеткерей Шығайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6966]
|-
|199
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 991]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 4028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 17150]
|-
|200
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 3663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20683]
|-
|201
|[[Құралайдың салқыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 4568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 7070]
|-
|202
|[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10783]
|-
|203
|[[Пернетақта]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 2110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 5978]
|-
|204
|[[Қарлығаштар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 2341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 8504]
|-
|205
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27651]
|-
|206
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24081]
|-
|207
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 5739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28925]
|-
|208
|[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16064]
|-
|209
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 4952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26686]
|-
|210
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 23370]
|-
|211
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29955]
|-
|212
|[[Өмірзая (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32702]
|-
|213
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20374]
|-
|214
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 2941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 14740]
|-
|215
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21845]
|-
|216
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24652]
|-
|217
|[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12305]
|-
|218
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 16007]
|-
|219
|[[Ғарыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 2169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 4869]
|-
|220
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26285]
|-
|221
|[[Ғұндар мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 18207]
|-
|222
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17677]
|-
|223
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 4276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 25175]
|-
|224
|[[Сан есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 17870]
|-
|225
|[[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 14001]
|-
|226
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 5552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 18756]
|-
|227
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23806]
|-
|228
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27200]
|-
|229
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3056]
|-
|230
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19752]
|-
|231
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25290]
|-
|232
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19717]
|-
|233
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 24552]
|-
|234
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 38748]
|-
|235
|[[Жай сөйлем және оның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11200]
|-
|236
|[[Қазақ театры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 5858]
|-
|237
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11806]
|-
|238
|[[Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 1857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 4130]
|-
|239
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17426]
|-
|240
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 26225]
|-
|241
|[[Алдаркөсе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 2576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 7809]
|-
|242
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30443]
|-
|243
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 26229]
|-
|244
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 3962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23684]
|-
|245
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 1060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18232]
|-
|246
|[[Принтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 1543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 2730]
|-
|247
|[[Жау тылындағы бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 6935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 20641]
|-
|248
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12803]
|-
|249
|[[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3787]
|-
|250
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 3655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17878]
|-
|251
|[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 2456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 4753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 17472]
|-
|252
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1077]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 3489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 17105]
|-
|253
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 61114]
|-
|254
|[[Қазақстан кітапханалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2043]
|-
|255
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13347]
|-
|256
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 3106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12497]
|-
|257
|[[Қазақстанның жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 27927]
|-
|258
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21064]
|-
|259
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17368]
|-
|260
|[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 3142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 9117]
|-
|261
|[[Алгоритм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 2142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 6908]
|-
|262
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17605]
|-
|263
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 3386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18274]
|-
|264
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30418]
|-
|265
|[[Тінтуір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 2153]
|-
|266
|[[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3802]
|-
|267
|[[Еділ қаған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 2069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5988]
|-
|268
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 3573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18955]
|-
|269
|[[Су]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83 2158]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83 11704]
|-
|270
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 7928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22875]
|-
|271
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16688]
|-
|272
|[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 3131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6515]
|-
|273
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9602]
|-
|274
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 4679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 22371]
|-
|275
|[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7434]
|-
|276
|[[Интернет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 2290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 7851]
|-
|277
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31969]
|-
|278
|[[Табиғат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 2772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 14090]
|-
|279
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 29578]
|-
|280
|[[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9494]
|-
|281
|[[Қазақстан көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23282]
|-
|282
|[[Рим империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8815]
|-
|283
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 2168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 8137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 22077]
|-
|284
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19632]
|-
|285
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38316]
|-
|286
|[[Тағдыр (Қабдеш Жұмаділов)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1821]
|-
|287
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 21756]
|-
|288
|[[Ақпараттық қауіпсіздік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 10811]
|-
|289
|[[Ұлы Қытай қорғаны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8060]
|-
|290
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15210]
|-
|291
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 4456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 42326]
|-
|292
|[[Біржан Қожағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11891]
|-
|293
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13520]
|-
|294
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12503]
|-
|295
|[[Галактика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3092]
|-
|296
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16232]
|-
|297
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 2843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17516]
|-
|298
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 5141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 37070]
|-
|299
|[[Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2808]
|-
|300
|[[Марс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 1729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 4953]
|-
|301
|[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21349]
|-
|302
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3590]
|-
|303
|[[Үй құстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 47]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1880]
|-
|304
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10057]
|-
|305
|[[Тұманбай Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8457]
|-
|306
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17988]
|-
|307
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23596]
|-
|308
|[[Экологиялық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6659]
|-
|309
|[[Жаһандану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 10145]
|-
|310
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 2816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 9720]
|-
|311
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9502]
|-
|312
|[[Күн жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9098]
|-
|313
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 29]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1832]
|-
|314
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16804]
|-
|315
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 4578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 29253]
|-
|316
|[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14442]
|-
|317
|[[Жеңіс күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5132]
|-
|318
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18976]
|-
|319
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17390]
|-
|320
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26564]
|-
|321
|[[Сүтқоректілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10634]
|-
|322
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13873]
|-
|323
|[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17531]
|-
|324
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15943]
|-
|325
|[[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12575]
|-
|326
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 3008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 15920]
|-
|327
|[[Тың игеру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12526]
|-
|328
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7538]
|-
|329
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14189]
|-
|330
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20434]
|-
|331
|[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13043]
|-
|332
|[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 3585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17939]
|-
|333
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16834]
|-
|334
|[[Филипп Исаевич Голощёкин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6140]
|-
|335
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12545]
|-
|336
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 8271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30457]
|-
|337
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13277]
|-
|338
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15405]
|-
|339
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12569]
|-
|340
|[[Тел өскен ұл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1909]
|-
|341
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 19693]
|-
|342
|[[Мұнай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 10873]
|-
|343
|[[Алтынемел ұлттық паркі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7533]
|-
|344
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26987]
|-
|345
|[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10572]
|-
|346
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12336]
|-
|347
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 25775]
|-
|348
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11964]
|-
|349
|[[Қазақ газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15631]
|-
|350
|[[Айтыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 11886]
|-
|351
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13929]
|-
|352
|[[Көктем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 2267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 4683]
|-
|353
|[[Қазақстандағы туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5837]
|-
|354
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16743]
|-
|355
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22609]
|-
|356
|[[Қазақстанның сыртқы саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2020]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7307]
|-
|357
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11249]
|-
|358
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20615]
|-
|359
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11843]
|-
|360
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24622]
|-
|361
|[[Алаш партиясының бағдарламасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16077]
|-
|362
|[[ЮНЕСКО]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 1956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 5962]
|-
|363
|[[Темірқазық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4912]
|-
|364
|[[Монитор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 1269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 3555]
|-
|365
|[[Леонардо да Винчи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 1545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 4406]
|-
|366
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13249]
|-
|367
|[[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13938]
|-
|368
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 3035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 18705]
|-
|369
|[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5179]
|-
|370
|[[ДНҚ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 2291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14996]
|-
|371
|[[Python]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Python 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Python 2169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Python 6839]
|-
|372
|[[Кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6209]
|-
|373
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15773]
|-
|374
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9324]
|-
|375
|[[Мекемтас Мырзахметұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4586]
|-
|376
|[[Медеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 7761]
|-
|377
|[[Шолпан (ғаламшар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 5836]
|-
|378
|[[Галстук]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2595]
|-
|379
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16189]
|-
|380
|[[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 12599]
|-
|381
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 3317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 15074]
|-
|382
|[[Шахмет Құсайынұлы Құсайынов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3065]
|-
|383
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14798]
|-
|384
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 6037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25528]
|-
|385
|[[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 3680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 19083]
|-
|386
|[[Тыныс алу жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15879]
|-
|387
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 3837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16508]
|-
|388
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11815]
|-
|389
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17258]
|-
|390
|[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12691]
|-
|391
|[[Жүсіп Баласағұни]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 25584]
|-
|392
|[[Жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12786]
|-
|393
|[[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 5316]
|-
|394
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13767]
|-
|395
|[[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8627]
|-
|396
|[[Тыныс белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8484]
|-
|397
|[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 3969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 24550]
|-
|398
|[[Франция Ұлттық кітапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 77]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1351]
|-
|399
|[[Қазақтың ұлттық тағамдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 47]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18341]
|-
|400
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37492]
|-
|401
|[[Қайта құру кезеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 7240]
|-
|402
|[[Нұркен Әбдіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5733]
|-
|403
|[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1506]
|-
|404
|[[Одағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 2813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 13098]
|-
|405
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13235]
|-
|406
|[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8153]
|-
|407
|[[Театр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 6243]
|-
|408
|[[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9596]
|-
|409
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7170]
|-
|410
|[[Саңырауқұлақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11236]
|-
|411
|[[Плагиат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1979]
|-
|412
|[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 17091]
|-
|413
|[[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1222]
|-
|414
|[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 3208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 4941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 11574]
|-
|415
|[[Қазақ солдаты (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4652]
|-
|416
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3324]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 5091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15473]
|-
|417
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12766]
|-
|418
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14583]
|-
|419
|[[Туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6815]
|-
|420
|[[Жуа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1874]
|-
|421
|[[Кеңес Одағының Батыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 1707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 4922]
|-
|422
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 34077]
|-
|423
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23754]
|-
|424
|[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 2760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 4091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7280]
|-
|425
|[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8138]
|-
|426
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32158]
|-
|427
|[[Аспан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3157]
|-
|428
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5309]
|-
|429
|[[Төреғали Төреəліұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5437]
|-
|430
|[[Қызыл жебе (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8009]
|-
|431
|[[Корея Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9282]
|-
|432
|[[Табиғатты қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 2089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 9926]
|-
|433
|[[Тәттімбет Қазанғапұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7174]
|-
|434
|[[Мақала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8360]
|-
|435
|[[Ғабиден Мұстафин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 3022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 10221]
|-
|436
|[[Қасым ханның қасқа жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12489]
|-
|437
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12265]
|-
|438
|[[Қояндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11048]
|-
|439
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13015]
|-
|440
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11058]
|-
|441
|[[Мөлдір Әуелбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4612]
|-
|442
|[[Мона Лиза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 1426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 3527]
|-
|443
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11645]
|-
|444
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6990]
|-
|445
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19104]
|-
|446
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12281]
|-
|447
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8268]
|-
|448
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16194]
|-
|449
|[[Шие]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 1111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2208]
|-
|450
|[[Лувр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 1290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 2681]
|-
|451
|[[Волейбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 10981]
|-
|452
|[[Электронды пошта]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 1464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 3998]
|-
|453
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11630]
|-
|454
|[[Қазақстан ғалымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4857]
|-
|455
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12234]
|-
|456
|[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3943]
|-
|457
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19696]
|-
|458
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4139]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16171]
|-
|459
|[[Шұғаның белгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 2311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 14558]
|-
|460
|[[Бейсенбай Кенжебаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2941]
|-
|461
|[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8219]
|-
|462
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13031]
|-
|463
|[[Киелі жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 37]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1443]
|-
|464
|[[Бүркіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 8097]
|-
|465
|[[Гераклит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 54]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1557]
|-
|466
|[[Батыр Баян (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 4163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 19805]
|-
|467
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10552]
|-
|468
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 1439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 4998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 23848]
|-
|469
|[[Метафора]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 12845]
|-
|470
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10970]
|-
|471
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15212]
|-
|472
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15862]
|-
|473
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15557]
|-
|474
|[[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 1383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 8118]
|-
|475
|[[Әпке (драма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 6476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19511]
|-
|476
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 18554]
|-
|477
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12763]
|-
|478
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9402]
|-
|479
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 4102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 19043]
|-
|480
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 31422]
|-
|481
|[[Халық қаһарманы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7726]
|-
|482
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11927]
|-
|483
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 4441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32817]
|-
|484
|[[Келес]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1831]
|-
|485
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15462]
|-
|486
|[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2025)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 2045]
|-
|487
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10809]
|-
|488
|[[:Санат:Қазақ ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6949]
|-
|489
|[[Шылау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 2778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 22234]
|-
|490
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 30384]
|-
|491
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10719]
|-
|492
|[[Қарағанды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8958]
|-
|493
|[[Өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12692]
|-
|494
|[[Орыс асханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1616]
|-
|495
|[[Ас қорыту жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15490]
|-
|496
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 18267]
|-
|497
|[[Мысық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 1472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 6191]
|-
|498
|[[Аңыздың ақыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 2083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 18946]
|-
|499
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12590]
|-
|500
|[[Салауатты өмір салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 2005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 7056]
|-
|501
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 18047]
|-
|502
|[[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 9361]
|-
|503
|[[Ілияс Есенберлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12861]
|-
|504
|[[Қазақстан теңгесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 1932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 21174]
|-
|505
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12439]
|-
|506
|[[Зейнеп Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6262]
|-
|507
|[[Наурызым қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11409]
|-
|508
|[[Аустралия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10092]
|-
|509
|[[Қатысушы:1nter pares]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 1675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 2459]
|-
|510
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 10018]
|-
|511
|[[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10139]
|-
|512
|[[Қатысушы:Rasulbek Adil]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2673]
|-
|513
|[[Сегізаяқ (өлең)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 1774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 23690]
|-
|514
|[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10538]
|-
|515
|[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9170]
|-
|516
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 15927]
|-
|517
|[[Мәңгілік ел қақпасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 2787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18157]
|-
|518
|[[Әсет Найманбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3525]
|-
|519
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27290]
|-
|520
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15731]
|-
|521
|[[Бактериялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10463]
|-
|522
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7112]
|-
|523
|[[Ұйғырлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6257]
|-
|524
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8072]
|-
|525
|[[Ай (серік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 1415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 6105]
|-
|526
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 3648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 22361]
|-
|527
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11793]
|-
|528
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9217]
|-
|529
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 3468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17906]
|-
|530
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12225]
|-
|531
|[[Аралас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4869]
|-
|532
|[[Дүниежүзілік көрме (2017)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 1880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 11621]
|-
|533
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12619]
|-
|534
|[[Есім ханның ескі жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 5569]
|-
|535
|[[Ұлыбритания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9729]
|-
|536
|[[Нұралы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6373]
|-
|537
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14890]
|-
|538
|[[Танымал қазақтардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8358]
|-
|539
|[[Франция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10421]
|-
|540
|[[Гиннесс рекордтар кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2444]
|-
|541
|[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18321]
|-
|542
|[[Ақмешіт әулие үңгірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 2069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5873]
|-
|543
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15715]
|-
|544
|[[Қорғалжын қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12559]
|-
|545
|[[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3437]
|-
|546
|[[:Санат:Қазақ жазушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5592]
|-
|547
|[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5385]
|-
|548
|[[Илон Маск]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 3850]
|-
|549
|[[Халел Досмұхамедов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 1954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7473]
|-
|550
|[[Түркістан автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13812]
|-
|551
|[[Аққан жұлдыз (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3236]
|-
|552
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11185]
|-
|553
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9316]
|-
|554
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12587]
|-
|555
|[[Оңтүстік Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15760]
|-
|556
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16985]
|-
|557
|[[Қазан төңкерісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 2164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 9826]
|-
|558
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15968]
|-
|559
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11642]
|-
|560
|[[Испания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6542]
|-
|561
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9860]
|-
|562
|[[Екінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 11249]
|-
|563
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 21421]
|-
|564
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12750]
|-
|565
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16866]
|-
|566
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 2224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 7738]
|-
|567
|[[Чернобыль апаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 2996]
|-
|568
|[[Халықаралық ұйымдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 2222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 3563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8345]
|-
|569
|[[Кітапхана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3879]
|-
|570
|[[Қазақстан географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17181]
|-
|571
|[[Балықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9620]
|-
|572
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12124]
|-
|573
|[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3704]
|-
|574
|[[Ерке сылқым (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7102]
|-
|575
|[[Күләш Ділдәқызы Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4585]
|-
|576
|[[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7922]
|-
|577
|[[Моғолстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3461]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21076]
|-
|578
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 16392]
|-
|579
|[[Құс жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3815]
|-
|580
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9175]
|-
|581
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10375]
|-
|582
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 14241]
|-
|583
|[[Нұрсұлу Елубайқызы Тапалова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2276]
|-
|584
|[[Робот]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 2122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 10287]
|-
|585
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7800]
|-
|586
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11020]
|-
|587
|[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9579]
|-
|588
|[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12929]
|-
|589
|[[Ми]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 1990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 12438]
|-
|590
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13535]
|-
|591
|[[Қазақстандағы саяси партиялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9046]
|-
|592
|[[Татарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3244]
|-
|593
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4419]
|-
|594
|[[Құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12077]
|-
|595
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3706]
|-
|596
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8564]
|-
|597
|[[Роза Мұқанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4447]
|-
|598
|[[Күн (жұлдыз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 1368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6239]
|-
|599
|[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10151]
|-
|600
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17890]
|-
|601
|[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 12884]
|-
|602
|[[Солтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11416]
|-
|603
|[[Мұражай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5490]
|-
|604
|[[Мөде қаған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5359]
|-
|605
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8788]
|-
|606
|[[Күй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 1427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5073]
|-
|607
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7107]
|-
|608
|[[Ертіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 1718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 13449]
|-
|609
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8998]
|-
|610
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8235]
|-
|611
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15627]
|-
|612
|[[Мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 15230]
|-
|613
|[[Италия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7677]
|-
|614
|[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8925]
|-
|615
|[[Бақбақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4363]
|-
|616
|[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7742]
|-
|617
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11597]
|-
|618
|[[АИВ/ЖИТС]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 1704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 10629]
|-
|619
|[[Ғылым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 9291]
|-
|620
|[[Әзербайжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5555]
|-
|621
|[[Қазақстан 2050]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 2463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6048]
|-
|622
|[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7475]
|-
|623
|[[Мәлік Ғабдуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12610]
|-
|624
|[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11361]
|-
|625
|[[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3879]
|-
|626
|[[Өзбектер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4241]
|-
|627
|[[Салалас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11517]
|-
|628
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15118]
|-
|629
|[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3629]
|-
|630
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29701]
|-
|631
|[[Шығай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7200]
|-
|632
|[[Мәдениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 12982]
|-
|633
|[[Кемпірқосақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 1050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 3622]
|-
|634
|[[Шақ (етістік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 10299]
|-
|635
|[[Қырғыз асханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1550]
|-
|636
|[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6757]
|-
|637
|[[Наурыз көже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 6722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 8191]
|-
|638
|[[Қазақстан астанасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7953]
|-
|639
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9332]
|-
|640
|[[Таласбек Әсемқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3193]
|-
|641
|[[Қазақтың 500 ән-күйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 12922]
|-
|642
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9563]
|-
|643
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13907]
|-
|644
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 2305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11397]
|-
|645
|[[Сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8293]
|-
|646
|[[Қарағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 1191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 4867]
|-
|647
|[[Адам даму индексі бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3653]
|-
|648
|[[Жүрек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 1950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 11171]
|-
|649
|[[Иосиф Виссарионович Сталин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 6928]
|-
|650
|[[Махмұд Қашқари]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 1993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 13758]
|-
|651
|[[Ұйқы безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 1986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 8930]
|-
|652
|[[Мұхаммед Хайдар Дулати]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 1910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 10440]
|-
|653
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 11487]
|-
|654
|[[Шарана шайқау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 3647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 7265]
|-
|655
|[[Павлодар облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8298]
|-
|656
|[[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4887]
|-
|657
|[[Николай Коперник]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 1155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 3894]
|-
|658
|[[Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3854]
|-
|659
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16735]
|-
|660
|[[Ежелгі Рим]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 1145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 4299]
|-
|661
|[[Қасқыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 1531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 9540]
|-
|662
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9617]
|-
|663
|[[Қаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 14827]
|-
|664
|[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7337]
|-
|665
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12641]
|-
|666
|[[Раушангүлділер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5634]
|-
|667
|[[Шоқжұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 4499]
|-
|668
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10590]
|-
|669
|[[Атырау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9086]
|-
|670
|[[Ақсақ құлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 6427]
|-
|671
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13683]
|-
|672
|[[Жаужүрек мың бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7887]
|-
|673
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8478]
|-
|674
|[[Жиембет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12873]
|-
|675
|[[Қант диабеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 11258]
|-
|676
|[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14012]
|-
|677
|[[Түргеш қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25723]
|-
|678
|[[Солтүстік Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13241]
|-
|679
|[[Мәтін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 2035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 12315]
|-
|680
|[[Тiлеуке Құлекеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3112]
|-
|681
|[[КСРО ыдырауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 1188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 5705]
|-
|682
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9459]
|-
|683
|[[Бейбітшілік және келісім сарайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5652]
|-
|684
|[[Спорт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 1070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 4415]
|-
|685
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 5971]
|-
|686
|[[Барсакелмес қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14408]
|-
|687
|[[Еңлік — Кебек (пьеса)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 1371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8803]
|-
|688
|[[Геродот]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 1249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 6697]
|-
|689
|[[Көтеш Райымбекұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2069]
|-
|690
|[[Пысықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10958]
|-
|691
|[[Сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 19079]
|-
|692
|[[Жабайы алма (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7848]
|-
|693
|[[:Сурет:Asian Barred Owlet in Kaziranga National Park March 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680]
|-
|694
|[[Қыз Жібек (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8785]
|-
|695
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 2297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8485]
|-
|696
|[[Алаш қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8880]
|-
|697
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8409]
|-
|698
|[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8413]
|-
|699
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10972]
|-
|700
|[[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2128]
|-
|701
|[[Дулат Бабатайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19954]
|-
|702
|[[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21613]
|-
|703
|[[Көңіл толқыны (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7052]
|-
|704
|[[Ғани Мұратбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4492]
|-
|705
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11042]
|-
|706
|[[Көз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 1960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 9380]
|-
|707
|[[Дүние жүзінің саяси картасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6361]
|-
|708
|[[Мәскеу шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2684]
|-
|709
|[[Публицистикалық стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10606]
|-
|710
|[[Жылқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10720]
|-
|711
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2449]
|-
|712
|[[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4232]
|-
|713
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9362]
|-
|714
|[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16487]
|-
|715
|[[Астана Опера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 1295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4834]
|-
|716
|[[Қостанай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8665]
|-
|717
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24394]
|-
|718
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13410]
|-
|719
|[[Қазақстан халқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7492]
|-
|720
|[[Орыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4331]
|-
|721
|[[Семирамида аспалы бағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 9993]
|-
|722
|[[Қазақстан Республикасының заңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9895]
|-
|723
|[[Украин асханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 819]
|-
|724
|[[Иса Мәсіх]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 1617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 5119]
|-
|725
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6745]
|-
|726
|[[Алғашқы көмек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 1169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 5428]
|-
|727
|[[Балбырауын (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 4009]
|-
|728
|[[Ағылшын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6823]
|-
|729
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12109]
|-
|730
|[[Бразилия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6306]
|-
|731
|[[Мастопатия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 12654]
|-
|732
|[[Көпен Әмірбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3503]
|-
|733
|[[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2770]
|-
|734
|[[Оқшау сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5558]
|-
|735
|[[Сыбайлас жемқорлық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8647]
|-
|736
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10959]
|-
|737
|[[Шал мен теңіз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 4222]
|-
|738
|[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 17452]
|-
|739
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 17801]
|-
|740
|[[Эпитет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 1561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 9497]
|-
|741
|[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6783]
|-
|742
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8271]
|-
|743
|[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7792]
|-
|744
|[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15264]
|-
|745
|[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5903]
|-
|746
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17334]
|-
|747
|[[Үркер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 97]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 2468]
|-
|748
|[[Арыстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4701]
|-
|749
|[[Біржан мен Сара айтысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10874]
|-
|750
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9386]
|-
|751
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14356]
|-
|752
|[[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8821]
|-
|753
|[[Балуан Шолақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6097]
|-
|754
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9599]
|-
|755
|[[Дін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 1752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 7994]
|-
|756
|[[Әдемі инелік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 905]
|-
|757
|[[Жайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10428]
|-
|758
|[[Ленинград шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2970]
|-
|759
|[[Зарина Кармен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4795]
|-
|760
|[[Баскетбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 9652]
|-
|761
|[[Адам даму индексі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 1020]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 3410]
|-
|762
|[[Расул Хамзатұлы Хамзатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1089]
|-
|763
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 31293]
|-
|764
|[[Сарайшық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6740]
|-
|765
|[[Алпамыс батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10808]
|-
|766
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8570]
|-
|767
|[[Қазақтың атақты әнші-күйшілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5939]
|-
|768
|[[Болашақ (стипендия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4326]
|-
|769
|[[Моңғолия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8267]
|-
|770
|[[Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 5984]
|-
|771
|[[Меркурий (ғаламшар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 4283]
|-
|772
|[[Болат Кайроллаұлы Қонарбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 946]
|-
|773
|[[Аманат (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6208]
|-
|774
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 7982]
|-
|775
|[[:Санат:Айтыс ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7151]
|-
|776
|[[Жәңгір-Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7090]
|-
|777
|[[Эндокриндік жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6964]
|-
|778
|[[Үмбетей Тілеуұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6288]
|-
|779
|[[Адай күйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 6044]
|-
|780
|[[Экология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9107]
|-
|781
|[[Ұлықбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 209]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3041]
|-
|782
|[[Нәзира Қожахметқызы Дәулетова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 27]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 843]
|-
|783
|[[Байқоңыр (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3362]
|-
|784
|[[Шиебөрі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 2259]
|-
|785
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7225]
|-
|786
|[[Тәж Махал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 1221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 5308]
|-
|787
|[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14860]
|-
|788
|[[Қазақстандағы су қоймаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5325]
|-
|789
|[[Алматы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11104]
|-
|790
|[[Қазақстандағы референдум (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 5859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6368]
|-
|791
|[[Қоқиқаздар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 3915]
|-
|792
|[[Альберт Эйнштейн]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 1331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 5756]
|-
|793
|[[Ләззат Оразханқызы Асанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17781]
|-
|794
|[[Ғылыми-техникалық революция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 1268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 4482]
|-
|795
|[[Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4778]
|-
|796
|[[Пароль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 1259]
|-
|797
|[[Ғарышқа ұшқан жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2242]
|-
|798
|[[Қамар сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6495]
|-
|799
|[[Дамыған елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 7596]
|-
|800
|[[Қарагөз (трагедия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 5778]
|-
|801
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10929]
|-
|802
|[[Өркениеттер қақтығысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 74]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2968]
|-
|803
|[[Зар Заман ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17478]
|-
|804
|[[Украина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4146]
|-
|805
|[[Ирандағы соғыс (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1496]
|-
|806
|[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 4265]
|-
|807
|[[Христиандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8309]
|-
|808
|[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4468]
|-
|809
|[[Қырғи қабақ соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13133]
|-
|810
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 11260]
|-
|811
|[[Жақсылық Мұқашұлы Омар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 80]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 1089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 2362]
|-
|812
|[[Еуразия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11629]
|-
|813
|[[Аққулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1574]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7473]
|-
|814
|[[Тобықты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 1352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5202]
|-
|815
|[[Шайтанкөл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2777]
|-
|816
|[[Грузия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4125]
|-
|817
|[[Орталық Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9158]
|-
|818
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1662]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1762]
|-
|819
|[[Түрікменстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6671]
|-
|820
|[[:Санат:Қазақстан мұражайлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 96]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2116]
|-
|821
|[[Зәр шығару жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10642]
|-
|822
|[[Қартқожа (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4979]
|-
|823
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23441]
|-
|824
|[[Құлагер (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 11942]
|-
|825
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 11576]
|-
|826
|[[Дәрілік өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8027]
|-
|827
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10924]
|-
|828
|[[Әскери коммунизм саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8611]
|-
|829
|[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17712]
|-
|830
|[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6994]
|-
|831
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9324]
|-
|832
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 2507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11628]
|-
|833
|[[Қалқанша без]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 1691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 8346]
|-
|834
|[[Хромосомалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4695]
|-
|835
|[[Мағауия Абайұлы Құнанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2882]
|-
|836
|[[Марқакөл қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11833]
|-
|837
|[[Қазақ КСР-нің &quot;мемлекеттік егемендігі туралы&quot; декларациясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3128]
|-
|838
|[[Адамның кейбір кездері...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 27]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 1399]
|-
|839
|[[Баубек Бұлқышев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 2989]
|-
|840
|[[Бөгенбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10067]
|-
|841
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 21217]
|-
|842
|[[Ардақ Құттықожаұлы Назаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 6277]
|-
|843
|[[Смағұл Сәдуақасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7079]
|-
|844
|[[Отырар апаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9310]
|-
|845
|[[Қазақстан экономикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8925]
|-
|846
|[[Тұмар ханша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 2622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 10502]
|-
|847
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9500]
|-
|848
|[[Мария Кюри]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1968]
|-
|849
|[[Ықылас Дүкенұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3947]
|-
|850
|[[Рауғаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 1084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 2099]
|-
|851
|[[Асық ойыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 9814]
|-
|852
|[[Батырлар жыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 1789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 9448]
|-
|853
|[[Қазақстан газеттері тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5883]
|-
|854
|[[Тырнақша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6551]
|-
|855
|[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5590]
|-
|856
|[[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7919]
|-
|857
|[[Надежда Андреевна Лушникова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1448]
|-
|858
|[[Юпитер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 1017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 4221]
|-
|859
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9406]
|-
|860
|[[Анықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10509]
|-
|861
|[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5826]
|-
|862
|[[Бұзаубас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 6893]
|-
|863
|[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7988]
|-
|864
|[[:Санат:Қазақстан актерлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2468]
|-
|865
|[[Тынық мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 11015]
|-
|866
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8615]
|-
|867
|[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5245]
|-
|868
|[[Спартак көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1718]
|-
|869
|[[Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4338]
|-
|870
|[[Жүйке жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1933]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9921]
|-
|871
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 4131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14676]
|-
|872
|[[Қорық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 4081]
|-
|873
|[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5090]
|-
|874
|[[Ғұмар Қараш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 1366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 4475]
|-
|875
|[[Жұқпалы аурулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7190]
|-
|876
|[[Көлеңке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 79]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 2554]
|-
|877
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7460]
|-
|878
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8413]
|-
|879
|[[Тамыз бүлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3342]
|-
|880
|[[Дүниежүзілік денсаулық күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 21]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 906]
|-
|881
|[[Иран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 3640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 9861]
|-
|882
|[[Үлгі:Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5398]
|-
|883
|[[Қайың]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 1277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 4440]
|-
|884
|[[Үлгі:Ілияс Жансүгіров шығармалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3007]
|-
|885
|[[Сатурн]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 1259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 3747]
|-
|886
|[[Даун синдромы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 1652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 7641]
|-
|887
|[[Мұстафа Өзтүрiк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1853]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15737]
|-
|888
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6499]
|-
|889
|[[Дәнеш Рақышев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1862]
|-
|890
|[[Жұбан Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8708]
|-
|891
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 14993]
|-
|892
|[[Оянған өлке (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2863]
|-
|893
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 13942]
|-
|894
|[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 8385]
|-
|895
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16357]
|-
|896
|[[Кенелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2270]
|-
|897
|[[Антивирустар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5272]
|-
|898
|[[Конгресс кітапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1199]
|-
|899
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16152]
|-
|900
|[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8741]
|-
|901
|[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7776]
|-
|902
|[[Бауырымен жорғалаушылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 4627]
|-
|903
|[[Ауыл шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9618]
|-
|904
|[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9075]
|-
|905
|[[Макаров тапаншасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6652]
|-
|906
|[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5621]
|-
|907
|[[Көмірсулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11160]
|-
|908
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13589]
|-
|909
|[[Қоршаған ортаны қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 2260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 10113]
|-
|910
|[[Британ мұражайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 824]
|-
|911
|[[Ноғай ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14360]
|-
|912
|[[Дамушы елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 7989]
|-
|913
|[[Жошы хан кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4599]
|-
|914
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17243]
|-
|915
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7921]
|-
|916
|[[Жануарлар қалай үндейді (ойын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 3894]
|-
|917
|[[Әзілхан Нұршайықов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6104]
|-
|918
|[[Қазақ мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 423]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5312]
|-
|919
|[[Ислам күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8548]
|-
|920
|[[Жүрек аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10425]
|-
|921
|[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5491]
|-
|922
|[[Дәрумен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7674]
|-
|923
|[[Қазанғап Тілепбергенұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3491]
|-
|924
|[[Көкшетау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6805]
|-
|925
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25647]
|-
|926
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10040]
|-
|927
|[[:Санат:Қазақстан театрлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 70]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1682]
|-
|928
|[[Желшешек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 1518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 8288]
|-
|929
|[[Киіз үй жабдықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5601]
|-
|930
|[[Өркениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 11079]
|-
|931
|[[Вирустар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 6062]
|-
|932
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20292]
|-
|933
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9541]
|-
|934
|[[Хеопс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 3344]
|-
|935
|[[Бәйтерек (мифология)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 4731]
|-
|936
|[[Сілтеме]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 1643]
|-
|937
|[[Митоз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 1516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 8386]
|-
|938
|[[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 4835]
|-
|939
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9819]
|-
|940
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19869]
|-
|941
|[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 759]
|-
|942
|[[Ұлттық кітап күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 563]
|-
|943
|[[Эрмитаж]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 99]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 1824]
|-
|944
|[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 1307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 10661]
|-
|945
|[[Әже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 15974]
|-
|946
|[[Барлас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2431]
|-
|947
|[[Азамат соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 8789]
|-
|948
|[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5636]
|-
|949
|[[Еліктеу сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 12214]
|-
|950
|[[Робототехника]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9994]
|-
|951
|[[Ілия Жақанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3815]
|-
|952
|[[Инеліктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1967]
|-
|953
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8047]
|-
|954
|[[Ежелгі Грекия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10050]
|-
|955
|[[Бұлшық ет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 13798]
|-
|956
|[[Мақал-мәтелдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9497]
|-
|957
|[[Күйші (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3872]
|-
|958
|[[Алкандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7753]
|-
|959
|[[Қуыршақ театры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 91]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1736]
|-
|960
|[[:Санат:Қазақстан театр актерлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 47]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1213]
|-
|961
|[[Жұлын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 2544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 6890]
|-
|962
|[[Туберкулез]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 1703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 6879]
|-
|963
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6865]
|-
|964
|[[Алкендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 3449]
|-
|965
|[[Бір жасушалылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2358]
|-
|966
|[[Аминқышқылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7096]
|-
|967
|[[Төлеген Тоқтаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2486]
|-
|968
|[[Сталинград шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2226]
|-
|969
|[[Швейцария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 5345]
|-
|970
|[[Тәуелдік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 14376]
|-
|971
|[[Емен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3274]
|-
|972
|[[Смағұл Абатұлы Елубай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5119]
|-
|973
|[[Қарағанды еңбекпен түзету лагері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 1030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 4072]
|-
|974
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11825]
|-
|975
|[[Қалқаман – Мамыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 4555]
|-
|976
|[[Айқап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7586]
|-
|977
|[[Салт-дәстүр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 1329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 3351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 10474]
|-
|978
|[[Есімше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 13126]
|-
|979
|[[Айша бибі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 1229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 6002]
|-
|980
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8286]
|-
|981
|[[Торғайлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 2442]
|-
|982
|[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6419]
|-
|983
|[[Қазақстан Республикасының Президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1906]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9954]
|-
|984
|[[Сәбит Дөнентаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4300]
|-
|985
|[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 7267]
|-
|986
|[[Диуани хикмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10389]
|-
|987
|[[Эрнест Хемингуэй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 3958]
|-
|988
|[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7519]
|-
|989
|[[Үлкен деректер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1990]
|-
|990
|[[Шахмат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 1357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 8866]
|-
|991
|[[Аутизм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5226]
|-
|992
|[[Үстірт қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8071]
|-
|993
|[[Көкпар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 1784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 7889]
|-
|994
|[[Қайым Мұқамедханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7717]
|-
|995
|[[Байлар-Жандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5773]
|-
|996
|[[Жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12527]
|-
|997
|[[Жоңғар хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9713]
|-
|998
|[[Қарахан кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5699]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>m92zrx8lyaf9l9ptyuymqcxnzl56byu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анна Ракитина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778462</id>
    <revision>
      <id>3608703</id>
      <parentid>3607929</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:1989 жылы туғандар|1989 жылы туғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3608703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10362" sha1="nvhlasee3j3lxllkjx2b4htk4m5b0wi" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Анна Ракитина
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Туған кездегі есімі  = Анна Леонидовна Ракитина
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.04.1989
 |Туған жері           = {{туғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Ресей}}
 |Мамандықтары         = [[Дирижер]], музыкатанушы
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = Скрипка
 |Жанрлары             = 
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             =  «Affrettando» камералық оркестрі
 |Қызметтес болған     = Сергей Акимов, Андрис Нельсонс, Густаво Дудамель
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = [https://www.annarakitina.com/Анна Ракитинаның ресми сайты]
 |Commons              = 
}}
'''Анна Леонидовна Ракитина''' — ресейлік [[Дирижер|дирижëр]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Официальный сайт Анны Ракитиной|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Анна Ракитина [[29 сәуір|29 сәуірде]] [[1989 жыл|1989 жылы]] [[Мәскеу]]де музыкаға толы отбасында дүниеге келген (әкесі-[[Украиндар|украин]], анасы-[[Орыстар|орыс]] [[хор]] дирижëрі). Музыкалық білімін жастайынан [[скрипка]]шы ретінде бастаған&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Биография|url=https://www.annarakitina.com/biography|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;, кейін [[музыкатану]] саласын оқыған. П.И.Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясын музыкатанушы мамандығы бойынша (2012) кейін [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижëрлеу кафедрасын (доцент Станислав Дяченко сыныбында) 2016 жылы бітірген. [[Германия|Германиядағы]] [[Гамбург]] қаласында Музыка және театр жоғары мектебін профессор Ульрих Виндфур сыныбында (2018) аяқтаған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мәскеу консерваториясы|url=https://nv.mosconsv.ru/persons/anna-leonidovna-rakitina|accessdate=20.04.206}}&lt;/ref&gt;

== Шеберлік-сыныптар мен тағылымдама ==
Геннадий Рождественский, Владимир Юровский, Бернард Хайтинк, Иоганнес Шлефли сынды ұстаздардың шеберлік-сыныптарына қатысқан. [[Швейцария]]да [[Люцерн]] фестивальінде 2016 жылы атақты дирижëр Алан Гилберттің шеберлік-сыныбына&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Мәскеу филармониясы|url=https://meloman.ru/performer/anna-rakitina/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt; және 2022 жылы итальяндық дирижëр Фабио Луизи жетекшілігімен «Консертгебау» [[Нидерланд|нидерландтық]] [[Оркестр|оркестрімен]] «[[Ammodo]]&lt;nowiki/&gt;» шеберлік-сыныбына қатысқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Саха Республикасы|Якутия]] мемлекеттік опера және [[балет]] театрында тағылымдамадан өткен, онда П.И.Чайковскийдің «Евгений Онегин» және «Иоланта»; Дж.Пуччинидың «Богема»; С.Прокофьевтің «Золушка» балет-операларын дирижëрлеген.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Ярославлавская филармония|url=https://new.yar-filarmoniya.ru/performers/view.php?id=369|accessdate=20.04.206}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
Әлемнің жетекші [[оркестр]]лерімен өнер көрсеткен, олардың қатарында [[Бостон симфониялық]], [[Чикаго симфониялық]], [[Сан-Франциско симфониялық]], [[Бирмингем симфониялық]], [[Нью-Йорк филармониялық]], [[Лос-Анджелес филармониялық]], [[Лейпциг Гевандхаус оркестрі]], [[Дрезден мемлекеттік капелласы]], [[Франция радиосының филармониялық оркестрі]], [[Берлин радиосының симфониялық оркестрі]], [[Швеция радиосының симфониялық оркестрі]], [[Йомиури Ниппон симфониялық]] оркестрлері бар.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2019–2023 жылдары дирижëр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен Бостон симфониялық оркестрінің дирижёр-ассистенті қызметін атқарған, оркестр тарихында бұл лауазымды иеленген екінші әйел дирижëр болды. Ең алғашқы осы оркестрде ресми түрде дирижëр-ассистент қызметін атқарған Сиëн Сон корейлік әйел дирижëр 2007 жылы дирижëр Джеймс Левин жетекшілігімен болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BSO's First Female Maestro Takes The Baton &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; WBUR News|url=https://www.wbur.org/news/2009/04/09/bsos-first-female-maestro-takes-the-baton?utm_source=chatgpt.com|accessdate=15.05.2026}}&lt;/ref&gt; 

2019–2020 жылдар маусымында Лос-Анджелес филармониялық оркестрде дирижëр [[Густаво Дудамель]] бағдарламасының жас дирижëрлерге арналған стипендиаты ([[Dudamel Conducting Fellowship]]) болған.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Жеке жобалары ==
Дирижёр Сергей Акимовпен бірлесіп «Affrettando» камералық оркестрін құрған. Оркестр сирек орындалатын және қызықты репертуарға маманданған болатын.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Байқаулар мен марапаттар ==
Халықаралық дирижёрлер байқауларының лауреаты:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Специальное радио|url=https://specialradio.ru/nr/anna-rakitina-poluchila-nemeckuyu-dirizhyorskuyu-premiyu/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* III дәрежелі сыйлық — TCO International Conducting Competition ([[Тайбэй]], [[Қытай Республикасы|Тайвань]], 2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Пасадена симфония|url=https://pasadenasymphony-pops.org/artist/anna-rakitina/#:~:text=Anna%20Rakitina%20–%20young%20Russian,Competition%20in%20Taipei%20(Taiwan%2C%202015)|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* II дәрежелі сыйлық — Malko Competition ([[Копенгаген]], [[Дания]], 2018)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Малько байқауы|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2018/anna-rakitina|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

* III дәрежелі сыйлық — Deutscher Dirigentenpreis ([[Кёльн]], [[Германия]], 2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Милан оркестрі|url=https://sinfonicadimilano.org/en/persone/anna-rakitina|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;


Сондай-ақ 2014 және 2015 жылдары [[Румыния|Румынияның]] [[Бухарест]] қаласында өткен «Jeunesses Musicales Conducting Competition» атты халықаралық дирижёрлер байқауына екі мәрте қатысқан.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

2025 жылы классикалық музыкаға қосқан үлесі үшін [[Еуропа|Еуропалық]] мәдениет премиясына (European Culture Prize) ие болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Көзқарасы ==
«Музыкалық өмір» ''(орысш.'' ''Музыкальная жизнь)''  журналына берген сұхбатында былай деген:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/anna-rakitina-mozhno-kak-ugodno-dirizhi/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;''«Кәсіби тұрғыдан мен дирижëрлеудің әмбебап стиліне жақындауға тырысамын, сонда [[музыка]] тыңдағанда немесе орындағанда адамдар дирижёрлік тұғырда ер адам тұр ма, әлде әйел адам тұр ма деп ойламайды.»''&lt;/blockquote&gt;

== Әдебиет ==
* '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Книга каталог|url=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_012123742/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.annarakitina.com/ Сайты]
* [https://www.operabase.com/anna-rakitina-a109598/ru Operabase]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ресей әйел дирижёрлері]]
[[Санат:Ресей дирижёрлері]]</text>
      <sha1>nvhlasee3j3lxllkjx2b4htk4m5b0wi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608704</id>
      <parentid>3608703</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3608704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10358" sha1="sc8hqunjp2s0rj5rkuhagtkg3ok60i5" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Анна Ракитина
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = non_performing_personnel
 |Туған кездегі есімі  = Анна Леонидовна Ракитина
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 29.04.1989
 |Туған жері           = {{туғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 
 |Мемлекет             = {{Байрақ|Ресей}}
 |Мамандықтары         = [[Дирижер]], музыкатанушы
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = Скрипка
 |Жанрлары             = 
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             =  «Affrettando» камералық оркестрі
 |Қызметтес болған     = Сергей Акимов, Андрис Нельсонс, Густаво Дудамель
 |Лейблдері            = 
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = [https://www.annarakitina.com/Анна Ракитинаның ресми сайты]
 |Commons              = 
}}
'''Анна Леонидовна Ракитина''' — ресейлік [[Дирижер|дирижëр]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Официальный сайт Анны Ракитиной|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Анна Ракитина [[29 сәуір|29 сәуірде]] [[1989 жыл|1989 жылы]] [[Мәскеу]]де музыкаға толы отбасында дүниеге келген (әкесі-[[Украиндар|украин]], анасы-[[Орыстар|орыс]] [[хор]] дирижëрі). Музыкалық білімін жастайынан [[скрипка]]шы ретінде бастаған&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Биография|url=https://www.annarakitina.com/biography|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;, кейін [[музыкатану]] саласын оқыған. П.И.Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясын музыкатанушы мамандығы бойынша (2012) кейін [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижëрлеу кафедрасын (доцент Станислав Дяченко сыныбында) 2016 жылы бітірген. [[Германия|Германиядағы]] [[Гамбург]] қаласында Музыка және театр жоғары мектебін профессор Ульрих Виндфур сыныбында (2018) аяқтаған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Мәскеу консерваториясы|url=https://nv.mosconsv.ru/persons/anna-leonidovna-rakitina|accessdate=20.04.206}}&lt;/ref&gt;

== Шеберлік-сыныптар мен тағылымдама ==
Геннадий Рождественский, Владимир Юровский, Бернард Хайтинк, Иоганнес Шлефли сынды ұстаздардың шеберлік-сыныптарына қатысқан. [[Швейцария]]да [[Люцерн]] фестивальінде 2016 жылы атақты дирижëр Алан Гилберттің шеберлік-сыныбына&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Мәскеу филармониясы|url=https://meloman.ru/performer/anna-rakitina/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt; және 2022 жылы итальяндық дирижëр Фабио Луизи жетекшілігімен «Консертгебау» [[Нидерланд|нидерландтық]] [[Оркестр|оркестрімен]] «[[Ammodo]]&lt;nowiki/&gt;» шеберлік-сыныбына қатысқан.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Саха Республикасы|Якутия]] мемлекеттік опера және [[балет]] театрында тағылымдамадан өткен, онда П.И.Чайковскийдің «Евгений Онегин» және «Иоланта»; Дж.Пуччинидың «Богема»; С.Прокофьевтің «Золушка» балет-операларын дирижëрлеген.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Ярославлавская филармония|url=https://new.yar-filarmoniya.ru/performers/view.php?id=369|accessdate=20.04.206}}&lt;/ref&gt;

== Мансабы ==
Әлемнің жетекші [[оркестр]]лерімен өнер көрсеткен, олардың қатарында [[Бостон симфониялық]], [[Чикаго симфониялық]], [[Сан-Франциско симфониялық]], [[Бирмингем симфониялық]], [[Нью-Йорк филармониялық]], [[Лос-Анджелес филармониялық]], [[Лейпциг Гевандхаус оркестрі]], [[Дрезден мемлекеттік капелласы]], [[Франция радиосының филармониялық оркестрі]], [[Берлин радиосының симфониялық оркестрі]], [[Швеция радиосының симфониялық оркестрі]], [[Йомиури Ниппон симфониялық]] оркестрлері бар.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2019–2023 жылдары дирижëр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен Бостон симфониялық оркестрінің дирижёр-ассистенті қызметін атқарған, оркестр тарихында бұл лауазымды иеленген екінші әйел дирижëр болды. Ең алғашқы осы оркестрде ресми түрде дирижëр-ассистент қызметін атқарған Сиëн Сон корейлік әйел дирижëр 2007 жылы дирижëр Джеймс Левин жетекшілігімен болған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BSO's First Female Maestro Takes The Baton &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; WBUR News|url=https://www.wbur.org/news/2009/04/09/bsos-first-female-maestro-takes-the-baton?utm_source=chatgpt.com|accessdate=15.05.2026}}&lt;/ref&gt; 

2019–2020 жылдар маусымында Лос-Анджелес филармониялық оркестрде дирижëр [[Густаво Дудамель]] бағдарламасының жас дирижëрлерге арналған стипендиаты ([[Dudamel Conducting Fellowship]]) болған.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Жеке жобалары ==
Дирижёр Сергей Акимовпен бірлесіп «Affrettando» камералық оркестрін құрған. Оркестр сирек орындалатын және қызықты репертуарға маманданған болатын.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Байқаулар мен марапаттар ==
Халықаралық дирижёрлер байқауларының лауреаты:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Специальное радио|url=https://specialradio.ru/nr/anna-rakitina-poluchila-nemeckuyu-dirizhyorskuyu-premiyu/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* III дәрежелі сыйлық — TCO International Conducting Competition ([[Тайбэй]], [[Қытай Республикасы|Тайвань]], 2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Пасадена симфония|url=https://pasadenasymphony-pops.org/artist/anna-rakitina/#:~:text=Anna%20Rakitina%20–%20young%20Russian,Competition%20in%20Taipei%20(Taiwan%2C%202015)|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* II дәрежелі сыйлық — Malko Competition ([[Копенгаген]], [[Дания]], 2018)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Малько байқауы|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2018/anna-rakitina|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;
* III дәрежелі сыйлық — Deutscher Dirigentenpreis ([[Кёльн]], [[Германия]], 2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Милан оркестрі|url=https://sinfonicadimilano.org/en/persone/anna-rakitina|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

Сондай-ақ 2014 және 2015 жылдары [[Румыния|Румынияның]] [[Бухарест]] қаласында өткен «Jeunesses Musicales Conducting Competition» атты халықаралық дирижёрлер байқауына екі мәрте қатысқан.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

2025 жылы классикалық музыкаға қосқан үлесі үшін [[Еуропа|Еуропалық]] мәдениет премиясына (European Culture Prize) ие болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Көзқарасы ==
«Музыкалық өмір» ''(орысш.'' ''Музыкальная жизнь)''  журналына берген сұхбатында былай деген:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/anna-rakitina-mozhno-kak-ugodno-dirizhi/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt;''«Кәсіби тұрғыдан мен дирижëрлеудің әмбебап стиліне жақындауға тырысамын, сонда [[музыка]] тыңдағанда немесе орындағанда адамдар дирижёрлік тұғырда ер адам тұр ма, әлде әйел адам тұр ма деп ойламайды.»''&lt;/blockquote&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-4492-0528-5&lt;/nowiki&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Книга каталог|url=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_012123742/|accessdate=20.04.2026}}&lt;/ref&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.annarakitina.com/ Сайты]
* [https://www.operabase.com/anna-rakitina-a109598/ru Operabase]

[[Санат:Ресей әйел дирижёрлері]]
[[Санат:Ресей дирижёрлері]]</text>
      <sha1>sc8hqunjp2s0rj5rkuhagtkg3ok60i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Gaukhar1980</title>
    <ns>3</ns>
    <id>778467</id>
    <revision>
      <id>3608843</id>
      <parentid>3578491</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мақала сапасы */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3608843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="tmd76ok14ok3ydfoix90p51fg4qeje4" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Gaukhar1980}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 07:50, 2026 ж. сәуірдің 8 (+05)

== Мақала сапасы ==

Қайырлы күн. Мақала сапасына мән беріңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:27, 2026 ж. мамырдың 25 (+05)</text>
      <sha1>tmd76ok14ok3ydfoix90p51fg4qeje4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Румен Радев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780125</id>
    <revision>
      <id>3608730</id>
      <parentid>3602332</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T18:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */ Санат</comment>
      <origin>3608730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25858" sha1="gjxbctc7njia7q3tsunk5ipbzpmrk1c" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Қазақша есімі        = Румен Георгиев Радев
 | Шынайы есімі         = {{Lang-bg|Румен Георгиев Радев}}
 | Суреті               = Official portrait of Rumen Radev (2026).jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Болгария премьер-министрі]]
 | Ту                   = Coat of arms of Bulgaria.svg
 | Ту2                  = Flag of Bulgaria.svg
 | Басқара бастады      = 19 сәуір 2026
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Ізашары              = [[Димитар Главчев]]
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = [[Илияна Йотова]] ({{м.а.}})
 | Премьер              = 
 | Титулы_2             = [[Болгария президенті]]
 | Ту_2                 = Coat of arms of Bulgaria.svg
 | Ту2_2                = Flag of Bulgaria.svg
 | Басқара бастады_2    = 22 қаңтар 2017
 | Басқаруын аяқтады_2  = 20 қаңтар 2026
 | Ізашары_2            = [[Росен Плевнелиев]]
 | Ізбасары_2           = [[Илияна Йотова]] ({{м.а.}})
 | Премьер_2            = [[Бойко Борисов]] (2014—2017)&lt;br&gt;[[Огнян Герджиков]] (2017, {{м.а.}})&lt;br&gt;[[Бойко Борисов]] (2017—2021)&lt;br&gt;[[Стефан Янев]] (2021, {{м.а.}})&lt;br&gt;[[Кирил Петков (саясаткер)|Кирил Петков]] (2021—2022)&lt;br&gt;[[Гылыб Донев]] (2022, {{м.а.}})&lt;br&gt;[[Николай Денков]] (2023—2024)&lt;br&gt;[[Димитар Главчев]] (2024—2025)&lt;br&gt;[[Росен Желязков]] (2025—2026)
 | Титулы_3             = [[Болгария Әскери-әуе күштеріні]]ң қолбасшысы
 | Ту_3                 = Roundel of Bulgaria.svg
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 2014
 | Басқаруын аяқтады_3  = 2016
 | Ізашары_3            = {{iw|Симеон Симеонов (генерал)|Симеон Симеонов|bg|Симеон Симеонов (генерал)}}
 | Ізбасары_3           = {{iw|Цанко Стойков|Цанко Стойков|bg|Цанко Стойков}}
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні           = 18.06.1963
 | Туған жері           = [[Димитровград (Болгария)|Димитровград]], [[Хасково облысы]], [[Болгария]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = [[Православ шіркеуі|Православие]]
 | Әкесі                = Георгий Радев
 | Анасы                = Станка Радева
 | Жұбайы               = Гинка Радева (2014 ж. дейін)&lt;br&gt;Десислава Радева (2016 ж. бастап)
 | Балалары             = Дарина, Георгий
 | Партиясы             = [[Партиясыз]] (2016—2026)&lt;br&gt;[[Прогрессивті Болгария]] (2026 ж. бастап)
 | Білімі               = Георгий Бенковский атындағы Әуе күштері университеті&lt;br&gt;Максвелл эскадрилья офицерлер мектебі (АҚШ)&lt;br&gt;АҚШ Әскери-әуе колледжі (Максвелл)
 | Мамандығы            = Ұшқыш-истребитель, әскери ғылымдар докторы
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Rumen Radev
 | Марапаттары          = [[Сурет:Order of the Redeemer - Grand Cross (Greece) - ribbon bar.png|40px]] [[Сурет:MLT National Order of Merit - Companion ribbon.png|40px]] [[Сурет:Collar of the Order Pro Merito Melitensi.png|40px]]
}}
'''Румен Георгиев Радев''' ({{Lang-bg|Румен Георгиев Радев}}; [[18 маусым]] [[1963 жыл|1963]], [[Димитровград (Болгария)|Димитровград]]) — [[Болгария]]ның әскери және мемлекеттік қайраткері. 2017 жылғы 22 қаңтардан 2026 жылғы 23 қаңтарға дейін Болгарияның 5-[[Болгарияның президенті|президенті]]. [[Болгария Әскери-әуе күштері]]нің қолбасшысы (2014—2016), [[генерал-майор]] (2014). Болгарияның сайланған премьер-министрі (2026 жылдан бастап).

== Өмірбаяны ==
Румен Радев 1963 жылы 18 маусымда [[Димитровград (Болгария)|Димитровград]]та дүниеге келген. Болгария президентінің ата-аналары — Станка мен Георгий Радевтар Хасково облысының [[Славяново (Хасково облысы)|Славяново]] ауылында тұрады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3780144|title=Румен Радев: демократия победила в Болгарии апатию и страх|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2016-12-11|archivedate=2016-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220115615/http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3780144|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Білім ===
1982 жылы [[Хасково]]дағы математика мектебін алтын медальмен бітірді. 1987 жылы [[Васил Левски атындағы Ұлттық әскери университет|Георгий Бенковский атындағы Болгария Әуе күштері университеті]]н ең үздік түлек ретінде тәмамдады. 1992 жылы Америка Құрама Штаттарындағы «Максвелл» эскадрилья офицерлер мектебін бітірді. 1994-1996 жылдар аралығында Раковский атындағы Қорғаныс және штаб колледжінде білім алып, онда да ең үздік түлек атанды. Ұшу экипаждарының тактикалық дайындығын жетілдіру және әуе ұрысын имитациялау саласы бойынша әскери ғылымдар докторы.

2003 жылы АҚШ-тағы Максвелл әуе базасындағы АФБ Әскери-әуе колледжін стратегиялық зерттеулер магистрі дәрежесімен үздік бітірді.&lt;ref name=&quot;CV&quot;&gt;[http://100.airshow-bg.com/wp-content/uploads/2012/04/ba_vvs_zam.pdf (БГ) — майор Румен Радев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806201943/http://100.airshow-bg.com/wp-content/uploads/2012/04/ba_vvs_zam.pdf |date=2020-08-06 }} // Министерство обороны.&lt;/ref&gt;
[[Сурет:2014 International Honor Roll Induction 141203-F-EX201-014.jpg||250px|нобай|оңға|Румен Радев (оң жақта) генерал-лейтенант {{iw|Стивен Кваст|Стивен Квастың|en|Steven L. Kwast}} қолынан {{iw|АҚШ Әскери-әуе күштері университеті|АҚШ Әскери-әуе күштері университетінің|en|Air University (United States Air Force)}} дипломын алуда. 2014 жыл.]]

Болгар тілінен бөлек, ағылшын, неміс және орыс тілдерін меңгерген.

=== Әскери мансабы ===

* 1987—1988: Равнецтегі 15-истребительдік авиация полкінің кіші ұшқышы
* 1989—1990: Равнецтегі 15-истребительдік авиация полкі бөлімше командирінің орынбасары
* 1990—1994: Равнецтегі 15-истребительдік авиация полкінің бөлімше командирі
* 1996—1998: Равнецтегі Бесінші истребительдік авиация базасында МиГ-29 эскадрилья командирі
* 1998—1999: Равнецтегі Бесінші истребительдік авиация базасы командирінің ұшу дайындығы жөніндегі орынбасары
* 1999—2000: Граф Игнатиево үшінші истребительдік авиация базасы командирінің ұшу дайындығы жөніндегі орынбасары
* 2000: Болгария Республикасының әуе шабуылына қарсы қорғанысын зерттеу — NATO — OTAN, Брюссель
* 2000—2005: Граф Игнатиево үшінші истребительдік авиация базасының [[Штаб Бастығы|штаб бастығы]]
* 2005—2009: Граф Игнатиево үшінші истребительдік авиация базасының командирі
* 2009—2014: Болгария Әскери-әуе күштері қолбасшысының орынбасары
* 2014—2016: Болгария Әскери-әуе күштерінің қолбасшысы

==== Ұшу туралы ақпараты ====

* I-сыныпты ұшқыш.
* [[Aero L-29 Delfin|Л-29]], [[Aero L-39 Albatros|Л-39]], истребительдер және [[МиГ-15|МиГ-15УТИ]], [[МиГ-17]], [[МиГ-21]], [[МиГ-29]] ұшақтарын басқару тәжірибесі бар.
* [[McDonnell Douglas F-15 Eagle|F-15]], [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]], [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|F/A-18 Hornet]], [[Eurofighter Typhoon]], SAAB [[Saab JAS 39 Gripen|Gripen]] ұшақтарымен танысу ұшуларын өткізген.
* Ұшу уақыты 1 400 сағаттан асады.
* 2014 жылы «Бұл біз!» авиациялық шоуын ұйымдастырып, МиГ-29-дағы жаттығулар кезінде жеке өзі «[[Қоңырау (пилотаж)|Қоңырау]]&lt;nowiki/&gt;» және «[[Кобра (пилотаж)|Пугачев кобрасы]]&lt;nowiki/&gt;» фигураларын орындады.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/channel/UC7IQVegVhrOzDWorXwvA4Nw {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161109230511/https://www.youtube.com/channel/UC7IQVegVhrOzDWorXwvA4Nw |date=2016-11-09 }} — Болгария әуе күштері&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=sWGjdtKv2kk {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113084315/https://www.youtube.com/watch?v=sWGjdtKv2kk |date=2017-11-13 }} — бейне және фотосуретке ұшу&lt;/ref&gt;

==== Әскери атақтары ====

* 1987 — [[Лейтенант]] 
* 1990 — [[Аға лейтенант]]
* 1994 — [[Капитан (әскери атағы)|Капитан]] 
* 1997 — [[Майор]] 
* 2000 — [[Подполковник]] 
* 2003 — [[Полковник]]
* 2007 — [[Бригадалық генерал]] 
* 2014 — [[Генерал-майор]]

=== Саяси мансабы ===
2016 жылғы тамызда [[Болгария социалистік партиясы]] мен [[Болгарияны қайта өрлеу баламасы]] (АБВ) Радевті [[Болгариядағы президент сайлауы (2016)|2016 жылғы қарашада өтетін президенттік сайлау]]ға ресми түрде кандидат ретінде ұсынды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.dnevnik.bg/bulgaria/2016/08/17/2812421_bsp_izdiga_oficialno_gen_rumen_radev_za/|title=БСП официально выдвинут поколения.|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2016-11-08|archivedate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009144245/http://m.dnevnik.bg/bulgaria/2016/08/17/2812421_bsp_izdiga_oficialno_gen_rumen_radev_za/|lang=bg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bnt.bg/bg/a/i-abv-nominira-ofitsialno-general-rumen-radev-za-kandidat-prezident|title=АБР официально выдвинут поколения.|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2016-11-08|archivedate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009194117/http://news.bnt.bg/bg/a/i-abv-nominira-ofitsialno-general-rumen-radev-za-kandidat-prezident|lang=bg}}&lt;/ref&gt; Онымен бірге БСП-дан [[Еуропарламент]] депутаты [[Илияна Йотова]] вице-президенттікке кандидат ретінде сайлауға түсті. Осы айда АБВ генерал Радевтің президенттікке кандидатурасын қолдаудан бас тартып,&lt;ref&gt;[https://news.bg/politics/kontraudarat-na-abv-otteglya-podkrepata-si-za-general-rumen-radev.html Контрудар АБВ отозвала свою поддержку генералу Румену Радеву] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009144437/https://news.bg/politics/kontraudarat-na-abv-otteglya-podkrepata-si-za-general-rumen-radev.html |date=2017-10-09 }}, 24.8.2016.&lt;/ref&gt; басқа тұлғаның пайдасына шешім қабылдады.

6 қарашада өткен Болгариядағы президенттік сайлаудың бірінші турында Румен Радев 25,44 % дауыс жинап, биліктегі «Болгарияның еуропалық дамуы үшін азаматтар» (ГЕРБ) партиясының кандидаты [[Цецка Цачева]]дан 3,5 %-ға озып кетті. Осы нәтижемен ол 13 қарашада өткен сайлаудың екінші турына жолдама алып, сайлаушылар оны мен Цачеваның арасында таңдау жасады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bta.bg/bg/c/OF/id/1454070|title=Under 3 percent is the difference between Rumen Radev and Tsetska Tsacheva|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2016-11-08|archivedate=2016-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161108155239/http://www.bta.bg/bg/c/OF/id/1454070|lang=en}}&lt;/ref&gt; 13 қараша күні кешке [[Болгария премьер-министрі]] [[Бойко Борисов]]&lt;ref&gt;[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3780150 Премьер Болгарии объявил об отставке правительства.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161114165533/http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3780150 |date=2016-11-14 }} ТАСС.&lt;/ref&gt; пен президент Росен Плевнелиев&lt;ref&gt;[http://rus.bg/obschestvo/obschestvo/17497-prezident-plevneliev-obsudil-s-novoizbrannym-prezidentom-radevym-politicheskuyu-situatsiya-v-bolgarii Президент Плевнелиев обсудил с новоизбранным президентом Радевым политическую ситуацию в Болгарии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221035501/http://rus.bg/obschestvo/obschestvo/17497-prezident-plevneliev-obsudil-s-novoizbrannym-prezidentom-radevym-politicheskuyu-situatsiya-v-bolgarii |date=2016-12-21 }}.&lt;/ref&gt; Румен Радевті Болгария президенті сайлауындағы жеңісімен құттықтады. Радев екінші турда 59 %-дан астам дауыс жинаса, Цачева 40 %-дан аз дауыс алды. 14 қарашада Цачева жеңілгенін мойындады.&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc/3142873 Премьер-министр Болгарии подал в отставку] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220081711/http://www.kommersant.ru/doc/3142873 |date=2016-12-20 }}. // Коммерсант.&lt;/ref&gt; Болгарияның сайланған президенті жеңістен кейінгі алғашқы баспасөз мәслихатында өзінің «ресейшіл» екендігі туралы тұжырымдарды теріске шығарып: «...Мен НАТО генералымын, мен [[АҚШ Әскери-әуе күштері академиясы|АҚШ-тың Әскери-әуе академиясы]]н бітірген алғашқы болгармын және біздің еуроатлантикалық мүшелігімізді қазіргіден де белсенді құралдармен қорғайтын боламын», — деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;[http://rus.bg/obschestvo/obschestvo/17705-radev-ya-general-nato-i-slishkom-uproshchenno-nazyvat-menya-prorossijskim Радев: Я генерал НАТО и слишком упрощённо называть меня пророссийским] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161205155237/http://rus.bg/obschestvo/obschestvo/17705-radev-ya-general-nato-i-slishkom-uproshchenno-nazyvat-menya-prorossijskim |date=2016-12-05 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deschide.md/ru/russian_news/externe_ru/3317/Новый-президент-Болгарии-Румен-РАДЕВ--Я---НАТОВСКИЙ-ГЕНЕРАЛ!.htm|title=Новый президент Болгарии Румен Радев: Я — натовский генерал!|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-04-17|archivedate=2018-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180920045650/https://deschide.md/ru/russian_news/externe_ru/3317/Новый-президент-Болгарии-Румен-РАДЕВ--Я---НАТОВСКИЙ-ГЕНЕРАЛ!.htm}}&lt;/ref&gt;

Президенттік ант бергеннен кейін [[Болгария Халық жиналысы|Халық жиналысы]] алдында сөйлеген сөзінде Радев, атап айтқанда, Ресеймен диалогтың қалпына келуіне үміт білдірді. Ол НАТО мен Ресей арасындағы қарым-қатынастағы дағдарысты еңсеру перспективасын АҚШ-тағы сайлаумен және «әлемдегі жаңа саяси конъюнктурамен» байланыстырды.&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/novinite.bnt/videos/10155043039514940/?pnref=story Видео выступления Радева в Народном Собрании Болгарии, 19 января 2017 года].&lt;/ref&gt;

Болгария президенті қызметіне 2017 жылғы 22 қаңтарда кірді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3961421|title=Румен Радев вступил в должность президента Болгарии|date=2017-01-22|publisher=ИА Regnum|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2017-01-22|archivedate=2017-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170124165840/http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3961421|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Мәскеу және бүкіл Русь патриархы [[Кирилл (Мәскеу патриархы)|Кирилл]] 2017 жылғы 4 наурызда Болгарияға жасаған сапары кезінде Болгария Президенті туралы оның «жақсы әсер» қалдырғанын айтты: «интеллигент, православие дінін ұстанатын, өз Отанын сүйетін, меніңше, Ресеймен диалог пен қарым-қатынасқа ашық адам».&lt;ref&gt;{{cite web|title=Завершился визит Святейшего Патриарха Кирилла в Болгарскую православную церковь|url=http://www.pravoslavie.ru/111213.html|date=2018-03-05|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2018-03-06|archivedate=2018-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180306202900/http://www.pravoslavie.ru/111213.html|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Президент Радев пен премьер-министр Борисов арасында қақтығыс өршіп, оның барысында премьерге қатысты компроматтар жарияланды, ал бұған жауап ретінде прокуратура президент әкімшілігінде тінту жүргізді. Премьер мен оның жақтастары — олигархтар [[Ахмед Доган|Доган]] мен [[Делян Пеевски|Пеевски]]ге қарсы бағытталған 2020 жылғы [[Болгариядағы наразылықтар (2020—2021)|Болгариядағы наразылық шаралар]]ы кезінде президент наразылық білдірушілерді қолдады.

[[Болгариядағы президент сайлауы (2021)|2021 жылғы қарашадағы президенттік сайлау]]да Радев жаңа мерзімге қайта сайланды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dw.com/ru/prognozy-bolgary-pereizbrali-prezidenta-rumena-radeva/a-59896076|title=Румен Радев переизбран президентом Болгарии|date=2021-11-22|publisher=DW|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2021-11-22|archivedate=2021-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211122010801/https://www.dw.com/ru/prognozy-bolgary-pereizbrali-prezidenta-rumena-radeva/a-59896076|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 19 қаңтарда Радев келесі күні Болгария президенті қызметінен кететінін жариялады. Конституцияға сәйкес, Радевтің өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейінгі кезеңде вице-президент [[Илияна Йотова]] президент болады. 23 қаңтарда [[Болгарияның Конституциялық Соты|Болгарияның Конституциялық]] [[Болгарияның Конституциялық Соты|Соты]] Радевтің отставкасын мақұлдады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ria.ru/20260119/bolgariya-2068895437.html|title=Президент Болгарии объявил, что подает в отставку|lang=ru|website=[[РИА Новости]]|date=2026-01-19|access-date=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-01-19|archivedate=2026-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260119174243/https://ria.ru/20260119/bolgariya-2068895437.html}}&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 3 наурызда сол жылы өтетін жергілікті парламенттік сайлауға қатысу үшін «[[Прогрессивті Болгария]]&lt;nowiki/&gt;» солшыл еуроскептикалық коалициясын құрып, тіркеді. Оның коалициясы 2026 жылғы 19 сәуірде Болгарияда өткен сайлауда сенімді жеңіске жетіп (Болгария парламентінде 131 орынға ие болды, коалицияға 1 420 287 адам дауыс берді (оңшыл-центристік еуропашыл ГЕРБ-СДС коалициясының 13,3 % көрсеткішіне қарсы 45 %)), ол Болгарияның премьер-министрі болып тағайындалды.

== Марапаттары ==
* [[Құтқарушы ордені]]мен (Греция), [[Құрмет ордені (Мальта)|Құрмет ордені]]мен (Мальта), сондай-ақ көптеген болгар медальдарымен және сыйлықтарымен, соның ішінде III дәрежелі «Ту астындағы адал қызметі үшін» белгісімен және [[Болгария Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]]нің II дәрежелі «Әулие Георгий» құрмет белгісімен марапатталған.&lt;ref name=&quot;CV2&quot;&gt;[http://100.airshow-bg.com/wp-content/uploads/2012/04/ba_vvs_zam.pdf (БГ) — майор Румен Радев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806201943/http://100.airshow-bg.com/wp-content/uploads/2012/04/ba_vvs_zam.pdf |date=2020-08-06 }} // Министерство обороны.&lt;/ref&gt;
* [[Pro Merito Melitensi Құрмет ордені]]нің тізбегі (13 желтоқсан 2019 жыл, [[Мальта ордені]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OQeVqO4sItY/|title=Il Gran Maestro dell'Ordine di Malta in Visita di Stato nella Repubblica di Bulgaria|website=[[YouTube]]|archive-date=|access-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-11-10|archivedate=2024-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241110200320/https://www.youtube.com/watch?v=OQeVqO4sItY/}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Болгария президенттері]]
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]</text>
      <sha1>gjxbctc7njia7q3tsunk5ipbzpmrk1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>«Анафоралық қатынас»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780148</id>
    <revision>
      <id>3608850</id>
      <parentid>3603689</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3057" sha1="0dnua0h1r6ozq2316rrdac6g5tcciks" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|27-04-2026}}
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}

== Анафоралық қатынас ==
'''Анафоралық қатынас''' (грек. ''anaphora'' — сілтеме) — [[лингвистика]]да сөйлемдер немесе сөз тіркестері арасындағы мағыналық байланыс түрі. Бұл байланыста бір сөздің не сөз тіркесінің мағынасы басқа сөз арқылы анықталады. Анафоралық қатынас тікелей синтаксистік байланысқа емес, контекст арқылы жүзеге асады.

Мысал
«Қазір маған жартысын бер, ал қалғанын өзің ал» сөйлемінде ''«қалғанын»'' сөзі алдыңғы айтылған мазмұнға сілтеме жасайды.

Құрылымы 
Анафоралық қатынас екі негізгі элементтен тұрады:

* '''Антецедент''' — бастапқы, мағына беруші сөз немесе сөз тіркесі;
* '''Анафор''' (немесе анафорлық элемент) — антецедентке сілтеме жасайтын сөз.

Тек анафордан ғана құралған сөйлем толық мағына бере алмайды, өйткені оның мазмұны алдыңғы [[контекст]]ке тәуелді болады.

Түрлері 
Анафоралық қатынас қолданылу ерекшеліктеріне қарай бірнеше түрге бөлінеді:

* өзіндік анафора
* антиципация

Анафорлық сөздер 
Анафоралық қатынаста қолданылатын сөздер '''анафорлық сөздер''' деп аталады. Оларға мыналар жатады:

* жалпылау есімдіктері
* есім орнына қолданылатын сөздер
* кейбір жалғаулықтар мен шылаулар (сондықтан, содан кейін, содан соң, онда, одан басқа, керісінше)
* пропозициялық мәндегі сөздер (ия, жоқ)

Мысал 
— Сіз қаласыз ғой?  
— Иә, мен жалғыз барам.

Маңызы
Анафоралық қатынас:
* мәтіннің тұтастығын қамтамасыз етеді;
* сөйлемдер арасындағы логикалық байланысты күшейтеді;
* тілдің үнемділігін арттырады.

Дереккөздер 

* Салқынбай А., Абақан Е. ''Лингвистикалық түсіндірме сөздік''. — Алматы: «Сөздік-Словарь», 1998.
* Аханов К. ''Тіл білімінің негіздері''. — Алматы: Санат, 1993.

[[Санат:Мәтін лингвистикасы]]</text>
      <sha1>0dnua0h1r6ozq2316rrdac6g5tcciks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гебраистика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780713</id>
    <revision>
      <id>3608855</id>
      <parentid>3603673</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2472" sha1="1va3u6laf7vz2c677a4pck0ix2b40w5" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}
{{cleanup}}
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}
'''Гебраистика''' (көне еврейше ''ʿibrī'', грекше ''hebraios'' — «еврей») — еврей халқының тілі, мәдениеті, жазба мұрасы мен тарихи-діни мәтіндерін зерттейтін гуманитарлық ғылымдар кешені.

Жалпы сипаттама 
Гебраистика еврей өркениетінің тілдік және мәдени мұрасын кешенді түрде қарастырады. Лингвистикалық тұрғыдан бұл ғылым көне еврей тілі мен оның жазба ескерткіштерін зерттеуге бағытталған.

Негізгі салалары 
Гебраистика бірнеше негізгі бағыттан тұрады:
* [[Эпиграфика]] — көне жазбалар мен тасқа қашалған мәтіндерді зерттеу
* [[Палеография]] — көне қолжазбалардың жазу жүйесі мен графикасын зерттеу
* Тіл тарихы — б.з.д. XIII–II ғасырлардағы библиялық еврей тілін зерттеу

Сонымен қатар гебраистика еврей әдебиеті мен діни мәтіндерді де қамтиды.

Кумрантану 
XX ғасырдың ортасынан бастап гебраистикада жаңа бағыт — кумрантану қалыптасты. 

Тарихы
Гебраистика ғылымының бастау кезеңі б.з.д. I мыңжылдықтың соңына сәйкес келеді. Сол кезеңде Палестинада және Вавилонда масорет және грамматикалық мектептер қалыптасты. Бұл мектептер еврей мәтіндерін жүйелеу мен сақтауда маңызды рөл атқарды.

X–XII ғасырларда Испанияда еврей тілінің ғылыми грамматикасы мен салыстырмалы зерттеулері дамыды.

Дереккөздер
* Салқынбай А. ''Лингвистикалық түсіндірме сөздік''. — Алматы, 1998.

Санаты

Шығыстану</text>
      <sha1>1va3u6laf7vz2c677a4pck0ix2b40w5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эргативті қатар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780715</id>
    <revision>
      <id>3608853</id>
      <parentid>3603672</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2024" sha1="sfzyfpdklpxhtnlypgwrdmi94clwag8" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}
{{cleanup}}
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}
'''Эргативті қатар''' (эргативтілік, эргативті типология; грек. ''ergátēs'' — «іс-әрекет жасаушы») — тіл біліміндегі сөйлем құрылымында қатысушылардың (актерлердің) грамматикалық және семантикалық ұйымдасуын сипаттайтын типологиялық ұғым.

Жалпы сипаттама
Номинативті жүйеде бастауыш (субъект) пен толықтауыш (объект) қарама-қарсы қойылса, эргативті қатарда іс-әрекет жасаушы (агенс) мен іс-әрекетке ұшыраушы немесе күй иесі (пациенс) арасындағы қарама-қарсылық негізгі рөл атқарады.

Эргативті тілдерде салт етістіктің бастауышы (S) мен сабақты етістіктің тура толықтауышы (O) бірдей грамматикалық түрде беріледі, ал сабақты етістіктің бастауышы (A) ерекше формада — эргатив арқылы белгіленеді.

Негізгі ерекшеліктері 
* Агенс (A) — эргативті септікпен беріледі  
* Пациенс (O) және салт етістік субъектісі (S) — абсолютті (негізгі) формада келеді  
* Етістіктер семантикасына қарай агентивті және фактивті болып жіктелуі мүмкін  


Дереккөздер 
* Салқынбай А. ''Лингвистикалық түсіндірме сөздік''. — Алматы, 1998.


Санаты

Лингвистикалық типология</text>
      <sha1>sfzyfpdklpxhtnlypgwrdmi94clwag8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Квазиалфивиттік жазу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781178</id>
    <revision>
      <id>3608852</id>
      <parentid>3603674</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1362" sha1="62rar73u5z0xcivycsmcbujcx4dijpw" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}
'''Квазиалфавиттік жазу''' (консонантты жазу) – бір дауыссыз бен кез келген дауыстыны білдіретін белгілерден тұратын буындық жазу. К.ж.-да бір белгі Са, Се, Сі, Си, Со дыбыстарды белгілейді.

К.ж. батыс семиттердің ойлап тапқан жазуы (б.э.д. 2000 ж.), олар Жерорта теңізінің жазуларын (египет, крит-микен, ливия) үлгіге алғанға ұқсайды.

К.ж.-ға сынапық угарит, синай, финикия, аравия жазулары жатады.

Барлық жазулардың ішінде К.ж. ең аз белгілерден тұратын жазу болып саналады.

К.ж.-ды б.э.д. IX–VIII ғғ. гректер өздерінің алфавитін жасау үшін пайдаланды.


Дереккөздер 
* Салқынбай А. ''Лингвистикалық түсіндірме сөздік''. — Алматы, 1998.
* Жалпы тіл білімі бойынша оқу құралдары

[[Санат:Жазу жүйелері]]</text>
      <sha1>62rar73u5z0xcivycsmcbujcx4dijpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Квазиалфавиттік жазу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781179</id>
    <revision>
      <id>3608851</id>
      <parentid>3603675</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1362" sha1="62rar73u5z0xcivycsmcbujcx4dijpw" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}
'''Квазиалфавиттік жазу''' (консонантты жазу) – бір дауыссыз бен кез келген дауыстыны білдіретін белгілерден тұратын буындық жазу. К.ж.-да бір белгі Са, Се, Сі, Си, Со дыбыстарды белгілейді.

К.ж. батыс семиттердің ойлап тапқан жазуы (б.э.д. 2000 ж.), олар Жерорта теңізінің жазуларын (египет, крит-микен, ливия) үлгіге алғанға ұқсайды.

К.ж.-ға сынапық угарит, синай, финикия, аравия жазулары жатады.

Барлық жазулардың ішінде К.ж. ең аз белгілерден тұратын жазу болып саналады.

К.ж.-ды б.э.д. IX–VIII ғғ. гректер өздерінің алфавитін жасау үшін пайдаланды.


Дереккөздер 
* Салқынбай А. ''Лингвистикалық түсіндірме сөздік''. — Алматы, 1998.
* Жалпы тіл білімі бойынша оқу құралдары

[[Санат:Жазу жүйелері]]</text>
      <sha1>62rar73u5z0xcivycsmcbujcx4dijpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қосымша морфема</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781180</id>
    <revision>
      <id>3608849</id>
      <parentid>3603679</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1352" sha1="8p9j225d6wjl82x156x9xbnbhg03pbs" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}
'''Қосымша морфема''' – морфеманың бір түрі. Қ.м. түбір морфемаға жалғанып, оған қосымша мағына үстейді. Қ.м. іштей жалғау және жұрнақ болып екіге бөлінеді. Қосымша морфеманың түбір морфемадан басты ерекшелігі-лексикалық мағынасы болмайды, тек грамматикалық мағынасы болады; өзі жалғанған сөзге жаңа мағына береді немесе сөз тұлға жасайды; сөзді түрлендіреді; байланыстырушылық қызмет атқарады.

Зерттелуі
Қ.м. зерттеген ғалымдар:

Ахмет Байтұрсынұлы

Құдайберген Жұбанов

Ахмеди Ысқақов

Әбдуәли Төлеуов

Айман Қалыбаева

Мұхтар Томаңов

Дереккөздер 
* Салқынбай А. ''Лингвистикалық түсіндірме сөздік''. — Алматы, 1998.


[[Санат:Тіл білімі]]
[[Санат:Морфология]]
[[Санат:Қазақ тілі]]</text>
      <sha1>8p9j225d6wjl82x156x9xbnbhg03pbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Туров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781487</id>
    <revision>
      <id>3608709</id>
      <parentid>3608105</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[User talk:Nurbek2007|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3606728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11772" sha1="4zn497077n7k22ngww53x7cmyh4zzug" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Туров
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Тураў}}
 |сурет                   = BLR Turau Castle Hill view to River Prypjats 1.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Turaŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Turaŭ, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =04 |lat_sec =09 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =44 |lon_sec =10 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Житковичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 980	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2004
 |жер аумағы              = 5,46	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 125
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2353
 |пошта индексі           = 247980
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Turaŭ
 |сайты                   = zhitkovichi.gov.by/ru/turov-gor/
 |сайт тілі               = 
}}

'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.
*'''Туровтың негізін қалағанын еске түсіретін ескерткіш белгі''' — ескерткіште қала атауының шығу тегі туралы аңыздардың бірі бейнеленген. Ол Припять өзенінің Струмен саласымен қала жағалауының тамаша көрінісін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://culttourism.ru/belarus/gomelskaya/turov/|title=Достопримечательности Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Туров, Житковичский район, Гомельская область, Беларусь 20.jpg|Өлкетану мұражайы
Turaŭ, Belarus - panoramio (1).jpg|Әулие Кирилл мен Лаврентий Туровский соборының көрінісі
BLR Turau Administrative Building.jpg|Әкімшілік ғимараты
Тураў. Крама Bonfesto Тураўскага малочнага камбіната (02).jpg|Туров сүт зауытының дүкені
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Туров]]</text>
      <sha1>4zn497077n7k22ngww53x7cmyh4zzug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Гродно облысы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>781584</id>
    <revision>
      <id>3608792</id>
      <parentid>3608568</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="773" sha1="lc6g6oge5sgu9ijdx9xd4t4ooovmebd" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Гродно облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Гродно облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Гродно]]{{•}} [[Берёзовка (Беларусь)|Берёзовка]]{{•}} [[Волковыск]]{{•}} [[Дятлово]]{{•}} [[Ивье]]{{•}} [[Лида]]{{•}} [[Мосты]]{{•}} [[Новогрудок]]{{•}} [[Островец]] 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Гродно облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lc6g6oge5sgu9ijdx9xd4t4ooovmebd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лукан Марк Анней</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781585</id>
    <revision>
      <id>3608848</id>
      <parentid>3607332</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2453" sha1="iv9gnluq45ctst835n2xxx35pguhxyv" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}
'''Лукан Марк Анней''' (39–65 жж.) — римдік көрнекті ақын әрі философ. Ол Испанияда дүниеге келген. Философ [[Сенека]]ның жиені болған. Римде философ [[Корнут]] тан білім алған. Біраз уақыт [[Нерон]]ның ықыласына бөленгенімен, кейін император оны жек көре бастайды. Нәтижесінде Лукан Пизон бүлігіне қатысушы ретінде өлім жазасына кесіледі.
Луканның «Орфей», «Илиада», «Сатурналия», «Медея» атты поэмалары мен көптеген шығармалары түгелге жуық жоғалып кеткен. Бізге тек аяқталмай қалған «Фарсалия» поэмасы жеткен. Бұл шығармада Цезарь мен Помпей арасындағы билік үшін күрес 10 кітап көлемінде баяндалады.
Поэманың мазмұны тарихи оқиғалардың хронологиялық тәртібімен берілген. Автор тарихи деректерді шынайы жеткізуге тырысқан. Кейбір көріністер ерекше әсерлі жазылып, кейіпкерлердің мінездері айқын сипатталады. Луканның ақындық әрі шешендік таланты шығармада анық көрінеді.
Стоиктер мектебінде тәрбиеленген Лукан оқиғаларға өзіндік көзқараспен қарап, еркіндікті жоғары бағалаған. Оның тілі әсерлі әрі көркем болған. Квинтилиан Лукан шығармаларын сезімнің шынайылығы мен ой байлығы үшін жоғары бағалаған.

Нақыл сөздері 

«Соғыс кезінде заңдар үндемейді»
«Өткінші нәрсенің бәрі кездейсоқтыққа тәуелді»

Дереккөздер
&quot;Энциклоредия мудрости&quot; РООССА 2007ж


[[Санат:Рим ақындары]]</text>
      <sha1>iv9gnluq45ctst835n2xxx35pguhxyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тұрғанбек Қатаұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781631</id>
    <revision>
      <id>3608847</id>
      <parentid>3607704</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3681" sha1="ldyj9g2e36ms13chlylhua7pw5v17er" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}
Нөмірленген тізім элементі{{Мемлекет қайраткері
| есімі = Тұрғанбек Қатаұлы
| туған күні = 14 қыркүйек 1919
| туған жері = Әли ауылы, Іле ауданы, Алматы облысы
| қызметі = педагог, қоғам қайраткері
| ұлты = қазақ
| марапаттары = ордендер мен медальдар
}}
'''Тұрғанбек Қатаұлы''' — педагог, қоғам қайраткері, Қазақ КСР-інің білім саласының ірі өкілі, 1974–1983 жылдары Қазақ КСР Білім министрі қызметін атқарған, совет-герман соғысының ардагері, тәлімгер ұстаз.

= Өмірбаяны =
Тұрғанбек Қатаұлы 1919 жылдың 14 қыркүйегінде Алматы облысы Іле ауданының Әли ауылында дүниеге келген. Әкесінен ерте айырылып, жастайынан еңбекке араласқан. Балалық шағы 1920–1940 жылдардағы қазақ қоғамындағы ауыр кезеңдермен тұспа-тұс келді. Соған қарамастан, білімге деген құштарлығы мен табандылығы арқасында елге танылған қайраткер дәрежесіне көтерілді.
Ұлы Отан соғысына қатысып, ерлігі үшін бірнеше орден-медальдармен марапатталған. Соғыстан кейінгі жылдары білім беру саласында қызмет етіп, республикадағы жоғары мектеп пен халық ағарту жүйесінің дамуына үлкен үлес қосты.
1974–1983 жылдары Қазақ КСР Білім министрі ретінде республикадағы оқу-ағарту саласын жетілдіру, мұғалімдердің мәртебесін көтеру және білім сапасын арттыру бағытында маңызды жұмыстар атқарды.
Тұрғанбек Қатаұлы Іле өңірінен шыққан елге белгілі азаматтардың бірі болған. Ол бүкіл саналы ғұмырын халық ағарту ісіне, білім беру жүйесін дамытуға және жас ұрпақты тәрбиелеуге арнаған.
Тұрғанбек Қатаұлы — өз дәуірінің көрнекті педагогы, мемлекет және қоғам қайраткері ретінде тарихта қалған тұлға.
= Марапаттары =
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ерлігі үшін бірнеше орден және медальдармен марапатталған.
= Дереккөздер =
Іле ауданының тарихи-өлкетану материалдары

Естеліктер мен жергілікті баспасөз материалдары
[[Санат:1919 жылы туғандар]]
[[Санат:Іле ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақ педагогтері]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР министрлері]]
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлері]]</text>
      <sha1>ldyj9g2e36ms13chlylhua7pw5v17er</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Құдайбергенов Жексенбек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781632</id>
    <revision>
      <id>3608780</id>
      <parentid>3607707</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T05:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaukhar1980</username>
        <id>179552</id>
      </contributor>
      <origin>3608780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2487" sha1="456kh39b3vf4jh22ulhm2kp3qegtvts" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}

= Өмірбаяны =

Жексембек Ембергенұлы Құдайбергенов 1918 жылы 2 мамырда Жетісу облысы Лепсі уезінің Көлбай ауылында дүниеге келген. Қазіргі Алматы облысы Алакөл ауданы аумағында орналасқан. Ерте жасында ата-анасынан айырылып, балалар үйі мен интернатта тәрбиеленген.
Орта мектепті бітірген соң пионер жетекшісі, бастауыш сынып мұғалімі, аудандық комсомол комитетінде іс басқарушы болып қызмет атқарған.
1940 жылы Қызыл Армия қатарына шақырылып, Мәскеу әскери округінің әуе қорғанысы әскерлері құрамындағы 50-зениттік артиллерия дивизиясының 1799-зениттік артиллерия полкінің 14-батареясында әскери қызметін өтеген.
Ұлы Отан соғысы басталған кезде кіші сержант шенінде зениттік зеңбірек командирінің орынбасары, кейін зеңбірек командирі болған. Мәскеу түбіндегі шайқастарға қатысып, қаланы қорғауға үлес қосты. Мәскеудің қорғаныс шебі бомбаланған кезде ауыр жарақат алғанымен, әскери қызметін жалғастырған.
Соғыстан кейін ауыл шаруашылығы саласында еңбек етіп, жоғары мемлекеттік марапаттарға ие болды.

= Марапаттары =
«Социалистік Еңбек Ері» атағы
Ленин ордені
Ұлы Отан соғысы медальдары

= Дереккөздер =

Өмірбаяндық жинақ материалдары.

[[Санат:1918 жылы туғандар]] [[Санат:Алакөл ауданында туғандар]] [[Санат:Социалистік Еңбек Ерлері]] [[Санат:Ұлы Отан соғысына қатысушылар]] [[Санат:Қазақстандық ауыл шаруашылығы мамандары]]</text>
      <sha1>456kh39b3vf4jh22ulhm2kp3qegtvts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608846</id>
      <parentid>3608780</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2543" sha1="o7w3h5s32rz4xict16xrz9n2tg7mzi9" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}

= Өмірбаяны =

Жексембек Ембергенұлы Құдайбергенов 1918 жылы 2 мамырда Жетісу облысы Лепсі уезінің Көлбай ауылында дүниеге келген. Қазіргі Алматы облысы Алакөл ауданы аумағында орналасқан. Ерте жасында ата-анасынан айырылып, балалар үйі мен интернатта тәрбиеленген.
Орта мектепті бітірген соң пионер жетекшісі, бастауыш сынып мұғалімі, аудандық комсомол комитетінде іс басқарушы болып қызмет атқарған.
1940 жылы Қызыл Армия қатарына шақырылып, Мәскеу әскери округінің әуе қорғанысы әскерлері құрамындағы 50-зениттік артиллерия дивизиясының 1799-зениттік артиллерия полкінің 14-батареясында әскери қызметін өтеген.
Ұлы Отан соғысы басталған кезде кіші сержант шенінде зениттік зеңбірек командирінің орынбасары, кейін зеңбірек командирі болған. Мәскеу түбіндегі шайқастарға қатысып, қаланы қорғауға үлес қосты. Мәскеудің қорғаныс шебі бомбаланған кезде ауыр жарақат алғанымен, әскери қызметін жалғастырған.
Соғыстан кейін ауыл шаруашылығы саласында еңбек етіп, жоғары мемлекеттік марапаттарға ие болды.

= Марапаттары =
«Социалистік Еңбек Ері» атағы
Ленин ордені
Ұлы Отан соғысы медальдары

= Дереккөздер =

Өмірбаяндық жинақ материалдары.

[[Санат:1918 жылы туғандар]] [[Санат:Алакөл ауданында туғандар]] [[Санат:Социалистік Еңбек Ерлері]] [[Санат:Ұлы Отан соғысына қатысушылар]] [[Санат:Қазақстандық ауыл шаруашылығы мамандары]]</text>
      <sha1>o7w3h5s32rz4xict16xrz9n2tg7mzi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көкен батыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781633</id>
    <revision>
      <id>3608782</id>
      <parentid>3607712</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T06:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaukhar1980</username>
        <id>179552</id>
      </contributor>
      <origin>3608782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2420" sha1="pws0yxr7f2y6ucdd49pplcayke6xodm" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}'''Көкен батыр''' — ел қорғаған қазақ батыры, би, шешен. Аңыз-әңгімелер мен шежірелерде оның жауға қарсы ерлігі, ақылдылығы және ел басқарудағы даналығы туралы айтылады. Көкен батыр өз дәуірінде халық арасында беделді тұлға болған.
Руы қараша Назарұлынан шыққан Көкен батыр туралы деректер ел аузында сақталған. Әшім қарияның айтуынша, Көкен батырдың ұрпақтары жауға шапқанда «Көкен!» деп ұрандаған. Батырдың жауға қарсы ерлігімен қатар, би ретінде де танылғаны айтылады.
Көкен батырдың біртуған туыстары мен ұрпақтары Қызылорда, Түркістан, Жаңақорған, Шымкент және Өзбекстан жерлерінде өмір сүрген. Оның ұрпақтары ел ішінде абыройлы адамдар ретінде белгілі болған.


Көкен батыр тек батыр ғана емес, би-шешен, ақылды тұлға ретінде сипатталады. Ел аузындағы әңгімелерде оның:
жауға қайсарлығы;
елге жанашырлығы;
шешендігі;
даналығы ерекше айтылады.
 
Көкен батыр мазары Жаңақорған ауданынан шамамен 40 шақырым жердегі Түгіскен кеңшарындағы Аққорған қорымында орналасқан. Ұрпақтары батыр басына кесене орнатқан.

Дереккөз 

Әшімұлы Шайдарбек Қажы. ''«Әзіз әулиелер». Діни-тарихи аңыздар.'' — Шымкент: «Нұрдана-LTD» баспасы, 2009. 
Ел аузындағы шежірелер мен аңыз-әңгімелер
Әшім қарияның естеліктері

[[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Қазақ билері]] [[Санат:Қазақ шешендері]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>pws0yxr7f2y6ucdd49pplcayke6xodm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608845</id>
      <parentid>3608782</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2477" sha1="qbh0b3avix7a220di7oghqw0c5snv2b" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}
'''Көкен батыр''' — ел қорғаған қазақ батыры, би, шешен. Аңыз-әңгімелер мен шежірелерде оның жауға қарсы ерлігі, ақылдылығы және ел басқарудағы даналығы туралы айтылады. Көкен батыр өз дәуірінде халық арасында беделді тұлға болған.
Руы қараша Назарұлынан шыққан Көкен батыр туралы деректер ел аузында сақталған. Әшім қарияның айтуынша, Көкен батырдың ұрпақтары жауға шапқанда «Көкен!» деп ұрандаған. Батырдың жауға қарсы ерлігімен қатар, би ретінде де танылғаны айтылады.
Көкен батырдың біртуған туыстары мен ұрпақтары Қызылорда, Түркістан, Жаңақорған, Шымкент және Өзбекстан жерлерінде өмір сүрген. Оның ұрпақтары ел ішінде абыройлы адамдар ретінде белгілі болған.


Көкен батыр тек батыр ғана емес, би-шешен, ақылды тұлға ретінде сипатталады. Ел аузындағы әңгімелерде оның:
жауға қайсарлығы;
елге жанашырлығы;
шешендігі;
даналығы ерекше айтылады.
 
Көкен батыр мазары Жаңақорған ауданынан шамамен 40 шақырым жердегі Түгіскен кеңшарындағы Аққорған қорымында орналасқан. Ұрпақтары батыр басына кесене орнатқан.

Дереккөз 

Әшімұлы Шайдарбек Қажы. ''«Әзіз әулиелер». Діни-тарихи аңыздар.'' — Шымкент: «Нұрдана-LTD» баспасы, 2009. 
Ел аузындағы шежірелер мен аңыз-әңгімелер
Әшім қарияның естеліктері

[[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Қазақ билері]] [[Санат:Қазақ шешендері]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]]</text>
      <sha1>qbh0b3avix7a220di7oghqw0c5snv2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұхамедрақым Жүнісұлы Жүнісов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781667</id>
    <revision>
      <id>3608772</id>
      <parentid>3608414</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T04:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6069" sha1="aeghlktzhdkt5nfblt9olgnq6emfyos" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Мұхамедрақым Жүнісов|Толық есімі=Жүнісов Мұхамедрақым Жүнісұлы|Туған күні=1923|Қайтыс болған күні=1987|Туған жері=[[Веренка (Ақмола облысы)|Веренка]], [[Ерейментау ауданы]]|Қайтыс болған жері=[[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]], [[Ақмола облысы]]|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}}|Белсенді жылдары=1941–1984|Не үшін белгілі=Ұлы Отан соғысына қатысқан, Қоянды ауылының бірінші көшбасшысы|Марапаттары={{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}}{{!}}{{Сталинградты қорғағаны үшін медалі}}{{!}}{{Жапонияны жеңгені үшін медалі}}{{!}}{{Ерлігі үшін медалі (КСРО)}}{{!}}[[Сурет:SU Order of the Patriotic War 2nd class ribbon.svg|40px|Отан соғысы ордені]]|Сурет=Muhamedrakhim Zhunuson.jpg}}

'''Мұхамедрақым Жүнісұлы Жүнісов''' ([[1923]], [[Веренка (Ақмола облысы)|Веренка]], [[Ерейментау ауданы]] – [[1987]], [[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]], [[Целиноград ауданы]]) — Ұлы Отан соғысының ардагері, [[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]] ауылының бірінші көшбасшысы.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://khabar.kz/kk/zhenis-kuni/123034-dzhunusov-mukhamedrakhim-zhunusovich-1923-1987-g-g ДЖУНУСОВ Мухамедрахим Жунусович]&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Жүнісов Мұхамедрақым 1923 жылы Ерейментау ауданының Веренка ауылында дүниеге келген (кей деректерде - [[Целиноград]] қаласында)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Еңбек жолын 14 жасынан бастаған. 1941–1947 жылдары Ұлы Отан соғысының қатысушысы болды.

[[Сталинград]]ты қорғауға қатысқан:
* 1942 жылғы қаңтар – шілде — 661-атқыштар полкі;
* 1942 жылғы шілде – 1943 жылғы маусым — 1389-атқыштар полкі;
* 1943 жылғы маусым – 1944 жылғы ақпан — 124-мотоатқыш механикаландырылған корпусы;
* 1944 жылғы ақпан – наурыз — 6-жеке полк;
* 1944 жылғы наурыз – 1945 жылғы тамыз — 5-соққы армиясы.

1945 жылғы тамыздан бастап [[Кеңес-Жапон соғысы|Жапониямен соғысқа]] қатысқан:
* 1945 жылғы тамыз – 1946 жылғы қаңтар — 63-жеке саперлік батальон;
* 1946 жылғы қаңтар – 1947 жылғы сәуір — 331-жеке инженерлік батальон.

Шайқастардың бірінде Жүнісов батпақты жерде жараланған офицерді құтқарып қалған. Оны иығына көтеріп, медициналық бөлімге дейін алып барған. Сол үшін офицер оны медальмен марапаттауға уәде берген, алайда Жүнісовте, құтқарылған офицер де бір-бірінің атын сұрамаған.

1954 жылдан бастап, 1984 жылға дейін Ақмола облысы Целиноград ауданының Қоянды ауылының алғашқы көшбасшысы қызметін атқарған. Ауылдың дамуына, инфрақұрылымының қалыптасуына, жолдардың, әлеуметтік және мәдени нысандардың салынуына үлкен үлес қосты. Көптеген грамоталармен және алғыс хаттармен марапатталған. 

== Марапаттары ==
* 1945 жылғы 14 қазан — «Германияны жеңгені үшін» медалі;
* 1945 жылғы 22 желтоқсан (20 шілде) — «Сталинградты қорғағаны үшін» медалі;

[[File:Zhunusov Stalingrad.jpg|thumb|Мұхамедрақым Жүнісовтың Сталинградты қорғағаны үшін медалімен марапатталғаны туралы құжаты]]

* 1946 жылғы 2 маусым — «Жапонияны жеңгені үшін» медалі;
* 1947 жылғы 3 қазан — «Ерлігі үшін» медалі;
* 1985 жылғы 11 наурыз — II дәрежелі «Отан соғысы» ордені;
* және көптеген басқа медальдармен марапатталған.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1512047126?last_name=%D0%94%D0%B6%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2&amp;first_name=%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC&amp;page=1 Жүнісов Мұхамедрақым//ПАМЯТЬ НАРОДА]&lt;/ref&gt;

== Естелік ==

* Қоянды ауылының басты көшесі Мұхамедрақым Жүнісов атына ие.
* Целиноград ауданының 90 жылдығына арналған энциклопедияға енген.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]]
[[Санат:Целиноград ауданында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы саперлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]</text>
      <sha1>aeghlktzhdkt5nfblt9olgnq6emfyos</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608905</id>
      <parentid>3608772</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T11:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Естелік */</comment>
      <origin>3608905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6141" sha1="pjl1zbocbvlz6iblvrhfsf8eg7spylg" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Мұхамедрақым Жүнісов|Толық есімі=Жүнісов Мұхамедрақым Жүнісұлы|Туған күні=1923|Қайтыс болған күні=1987|Туған жері=[[Веренка (Ақмола облысы)|Веренка]], [[Ерейментау ауданы]]|Қайтыс болған жері=[[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]], [[Ақмола облысы]]|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}}|Белсенді жылдары=1941–1984|Не үшін белгілі=Ұлы Отан соғысына қатысқан, Қоянды ауылының бірінші көшбасшысы|Марапаттары={{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}}{{!}}{{Сталинградты қорғағаны үшін медалі}}{{!}}{{Жапонияны жеңгені үшін медалі}}{{!}}{{Ерлігі үшін медалі (КСРО)}}{{!}}[[Сурет:SU Order of the Patriotic War 2nd class ribbon.svg|40px|Отан соғысы ордені]]|Сурет=Muhamedrakhim Zhunuson.jpg}}

'''Мұхамедрақым Жүнісұлы Жүнісов''' ([[1923]], [[Веренка (Ақмола облысы)|Веренка]], [[Ерейментау ауданы]] – [[1987]], [[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]], [[Целиноград ауданы]]) — Ұлы Отан соғысының ардагері, [[Қоянды (Ақмола облысы)|Қоянды]] ауылының бірінші көшбасшысы.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://khabar.kz/kk/zhenis-kuni/123034-dzhunusov-mukhamedrakhim-zhunusovich-1923-1987-g-g ДЖУНУСОВ Мухамедрахим Жунусович]&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Жүнісов Мұхамедрақым 1923 жылы Ерейментау ауданының Веренка ауылында дүниеге келген (кей деректерде - [[Целиноград]] қаласында)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Еңбек жолын 14 жасынан бастаған. 1941–1947 жылдары Ұлы Отан соғысының қатысушысы болды.

[[Сталинград]]ты қорғауға қатысқан:
* 1942 жылғы қаңтар – шілде — 661-атқыштар полкі;
* 1942 жылғы шілде – 1943 жылғы маусым — 1389-атқыштар полкі;
* 1943 жылғы маусым – 1944 жылғы ақпан — 124-мотоатқыш механикаландырылған корпусы;
* 1944 жылғы ақпан – наурыз — 6-жеке полк;
* 1944 жылғы наурыз – 1945 жылғы тамыз — 5-соққы армиясы.

1945 жылғы тамыздан бастап [[Кеңес-Жапон соғысы|Жапониямен соғысқа]] қатысқан:
* 1945 жылғы тамыз – 1946 жылғы қаңтар — 63-жеке саперлік батальон;
* 1946 жылғы қаңтар – 1947 жылғы сәуір — 331-жеке инженерлік батальон.

Шайқастардың бірінде Жүнісов батпақты жерде жараланған офицерді құтқарып қалған. Оны иығына көтеріп, медициналық бөлімге дейін алып барған. Сол үшін офицер оны медальмен марапаттауға уәде берген, алайда Жүнісовте, құтқарылған офицер де бір-бірінің атын сұрамаған.

1954 жылдан бастап, 1984 жылға дейін Ақмола облысы Целиноград ауданының Қоянды ауылының алғашқы көшбасшысы қызметін атқарған. Ауылдың дамуына, инфрақұрылымының қалыптасуына, жолдардың, әлеуметтік және мәдени нысандардың салынуына үлкен үлес қосты. Көптеген грамоталармен және алғыс хаттармен марапатталған. 

== Марапаттары ==
* 1945 жылғы 14 қазан — «Германияны жеңгені үшін» медалі;
* 1945 жылғы 22 желтоқсан (20 шілде) — «Сталинградты қорғағаны үшін» медалі;

[[File:Zhunusov Stalingrad.jpg|thumb|Мұхамедрақым Жүнісовтың Сталинградты қорғағаны үшін медалімен марапатталғаны туралы құжаты]]

* 1946 жылғы 2 маусым — «Жапонияны жеңгені үшін» медалі;
* 1947 жылғы 3 қазан — «Ерлігі үшін» медалі;
* 1985 жылғы 11 наурыз — II дәрежелі «Отан соғысы» ордені;
* және көптеген басқа медальдармен марапатталған.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1512047126?last_name=%D0%94%D0%B6%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2&amp;first_name=%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC&amp;page=1 Жүнісов Мұхамедрақым//ПАМЯТЬ НАРОДА]&lt;/ref&gt;

== Естелік ==

* Қоянды ауылының басты көшесі [[Мұхамедрақым Жүнісов көшесі (Қоянды)|Мұхамедрақым Жүнісов]] атына ие.
* Целиноград ауданының 90 жылдығына арналған энциклопедияға енген.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]]
[[Санат:Целиноград ауданында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы саперлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері]]</text>
      <sha1>pjl1zbocbvlz6iblvrhfsf8eg7spylg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jiva (әнші)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781698</id>
    <revision>
      <id>3608628</id>
      <parentid>3608573</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:54:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4706" sha1="jncb3l1t4550r0vja1gy4q5lmqx1k6d" xml:space="preserve">{{Музыкант|Мемлекет={{AZE}}|Фон=solo_singer|Есімі=Жамиля Хашимова|Шынайы есімі={{lang-az|Cəmilə Həşimova}}|Белсенділік жылдары=2003 — қ.у|Лақап аты=Jiva|Сурет=JIVA representing Azerbaijan on the Turquoise Carpet at the 2026 Eurovision Song Contest in Vienna 2 (cropped).jpg|Сурет ені=150px|Туған күні=09.09.1982|Туған жері=[[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Мамандығы=әнші, ән авторы|Жанры=ритм-н-блюз, [[поп-музыка|поп]]}}

'''Жамиля Хашимова''' ({{lang-az|Cəmilə Həşimova}}; [[9 қыркүйек]] [[1982 жыл|1982]], [[Мәскеу]]), сахналық аты '''Jiva''' — әзербайжан әншісі. [[Әзербайжан]] атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] қатысушы ретінде Вена қаласында өнер көрсетеді.

== Мансапы ==
Жамиля Хашимова 1982 жылғы 9 қыркүйекте дүниеге келген. 2003 жылы Баку күзі байқауына екінші орын иеленді. 2007 жылы Show Time телевизиялық жобасына қатысты. 2011 жылы [[Eurovision ән байқауы 2012]] қатысып, апталық рейтингтің үздік үштігіне енді.

Жамиля Хашимова 2010 жылдардан бастап Рашад Хашимов жетекшілік ететін «RAST» тобымен жұмыс істей бастады. Топта бэк-вокалист ретінде өнер көрсетті. Топ құрамында әртүрлі джаз фестивальдеріне, соның ішінде Монре джаз фестиваліне де қатысты. Поп және R&amp;B стиліндегі композициялар орындайтын «Hazz Band» тобының солисті болды. 2017 жылы жеке сольдық мансабын бастады. 2018 жылдың шілдесінде Жара фестиваліне қатысты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://1news.az/news/20180717014300550-Vse-chto-nuzhno-znat-o-pevitse-JIVA-predstavlyayushcei-Azerbaidzhan-na-festivale-ZHara-2018-FOTO-VIDEO|title=Все, что нужно знать о певице JIVA, представляющей Азербайджан на фестивале «Жара-2018» - ФОТО – ВИДЕО|author=|date=2018-07-17|work=|publisher=1news.az|accessdate=2026-05-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Осы кезеңде продюсер Fidan Aliva және «Excellent» тобымен ынтымақтастықта болды.

Жамиля Хашимова 2025 жылы The Voice жобасының Әзербайжандағы лицензиялық нұсқасы — «Дауыс» бағдарламасына қатысты. Ройа Айхан командасында өнер көрсетіп, жобаның жеңімпазы атанды. Тағыда «Azərbaycan! Mən səni sevirəm» жобасына қатысты. Оның JIVA лақап аты есімі мен фамилиясының бірігуінен пайда болған және үнді философиясындағы «Джива» түсінігіне сілтеме жасайды. 2026 жылғы 6 наурызда Әзербайжан атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] қатысушы ретінде таңдалды. «Just Go» әнімен екінші жартылай финалда өнер көрсетеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://1news.az/news/20260306050320404-Stalo-izvestno-kto-predstavit-Azerbaidzhan-na-Evrovidenii-2026-VIDEO|title=Стало известно, кто представит Азербайджан на «Евровидении 2026» - ВИДЕО|lang=ru|website=1news.az|accessdate=2026-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://1news.az/news/20260309085130938-Prezentovana-pesnya-s-kotoroi-JIVA-predstavit-Azerbaidzhan-na-konkurse-Evrovidenie-2026-VIDEO|title=Презентована песня, с которой JIVA представит Азербайджан на конкурсе «Евровидение 2026» - ВИДЕО|lang=ru|website=1news.az|accessdate=2026-03-10}}&lt;/ref&gt;
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Мәскеуде туғандар]]
[[Санат:XXI ғасыр әншілері]]
[[Санат:Eurovision ән байқауы 2026 қатысушылары]]
[[Санат:Eurovision ән байқауындағы Әзербайжан өкілдері]]</text>
      <sha1>jncb3l1t4550r0vja1gy4q5lmqx1k6d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608629</id>
      <parentid>3608628</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3608629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4707" sha1="oravcrb2lxm8ne3lqewl7hxrco90c2o" xml:space="preserve">{{Музыкант|Мемлекет={{AZE}}|Фон=solo_singer|Есімі=Жамиля Хашимова|Шынайы есімі={{lang-az|Cəmilə Həşimova}}|Белсенділік жылдары=2003 — қ.у|Лақап аты=Jiva|Сурет=JIVA representing Azerbaijan on the Turquoise Carpet at the 2026 Eurovision Song Contest in Vienna 2 (cropped).jpg|Сурет ені=150px|Туған күні=09.09.1982|Туған жері=[[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Мамандығы=әнші, ән авторы|Жанры=ритм-н-блюз, [[поп-музыка|поп]]
}}
'''Жамиля Хашимова''' ({{lang-az|Cəmilə Həşimova}}; [[9 қыркүйек]] [[1982 жыл|1982]], [[Мәскеу]]), сахналық аты '''Jiva''' — әзербайжан әншісі. [[Әзербайжан]] атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] қатысушы ретінде Вена қаласында өнер көрсетеді.

== Мансабы ==
Жамиля Хашимова 1982 жылғы 9 қыркүйекте дүниеге келген. 2003 жылы Баку күзі байқауына екінші орын иеленді. 2007 жылы Show Time телевизиялық жобасына қатысты. 2011 жылы [[Eurovision ән байқауы 2012]] қатысып, апталық рейтингтің үздік үштігіне енді.

Жамиля Хашимова 2010 жылдардан бастап Рашад Хашимов жетекшілік ететін «RAST» тобымен жұмыс істей бастады. Топта бэк-вокалист ретінде өнер көрсетті. Топ құрамында әртүрлі джаз фестивальдеріне, соның ішінде Монре джаз фестиваліне де қатысты. Поп және R&amp;B стиліндегі композициялар орындайтын «Hazz Band» тобының солисті болды. 2017 жылы жеке сольдық мансабын бастады. 2018 жылдың шілдесінде Жара фестиваліне қатысты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://1news.az/news/20180717014300550-Vse-chto-nuzhno-znat-o-pevitse-JIVA-predstavlyayushcei-Azerbaidzhan-na-festivale-ZHara-2018-FOTO-VIDEO|title=Все, что нужно знать о певице JIVA, представляющей Азербайджан на фестивале «Жара-2018» - ФОТО – ВИДЕО|author=|date=2018-07-17|work=|publisher=1news.az|accessdate=2026-05-24|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Осы кезеңде продюсер Fidan Aliva және «Excellent» тобымен ынтымақтастықта болды.

Жамиля Хашимова 2025 жылы The Voice жобасының Әзербайжандағы лицензиялық нұсқасы — «Дауыс» бағдарламасына қатысты. Ройа Айхан командасында өнер көрсетіп, жобаның жеңімпазы атанды. Тағыда «Azərbaycan! Mən səni sevirəm» жобасына қатысты. Оның JIVA лақап аты есімі мен фамилиясының бірігуінен пайда болған және үнді философиясындағы «Джива» түсінігіне сілтеме жасайды. 2026 жылғы 6 наурызда Әзербайжан атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] қатысушы ретінде таңдалды. «Just Go» әнімен екінші жартылай финалда өнер көрсетеді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://1news.az/news/20260306050320404-Stalo-izvestno-kto-predstavit-Azerbaidzhan-na-Evrovidenii-2026-VIDEO|title=Стало известно, кто представит Азербайджан на «Евровидении 2026» - ВИДЕО|lang=ru|website=1news.az|accessdate=2026-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://1news.az/news/20260309085130938-Prezentovana-pesnya-s-kotoroi-JIVA-predstavit-Azerbaidzhan-na-konkurse-Evrovidenie-2026-VIDEO|title=Презентована песня, с которой JIVA представит Азербайджан на конкурсе «Евровидение 2026» - ВИДЕО|lang=ru|website=1news.az|accessdate=2026-03-10}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Мәскеуде туғандар]]
[[Санат:XXI ғасыр әншілері]]
[[Санат:Eurovision ән байқауы 2026 қатысушылары]]
[[Санат:Eurovision ән байқауындағы Әзербайжан өкілдері]]</text>
      <sha1>oravcrb2lxm8ne3lqewl7hxrco90c2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Новогрудок</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781699</id>
    <revision>
      <id>3608575</id>
      <parentid>3608570</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3608575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1567" sha1="9km1yf7m63yc5ubukqefe097x3doq3g" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9km1yf7m63yc5ubukqefe097x3doq3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608576</id>
      <parentid>3608575</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3608576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1759" sha1="iy9ok28f8wb3176w8vr9lyqd618n2xy" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>iy9ok28f8wb3176w8vr9lyqd618n2xy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608577</id>
      <parentid>3608576</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3608577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2509" sha1="dts7oc5v1fj7ihdnwu0aa3qw2v7fa52" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>dts7oc5v1fj7ihdnwu0aa3qw2v7fa52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608578</id>
      <parentid>3608577</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3608578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3309" sha1="65nh75fmk5usl48h8czowqpwwzy0l8i" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>65nh75fmk5usl48h8czowqpwwzy0l8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608579</id>
      <parentid>3608578</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3608579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4492" sha1="kda1mrlxbfvnniok9c8kvsac2xbcmup" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>kda1mrlxbfvnniok9c8kvsac2xbcmup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608580</id>
      <parentid>3608579</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3608580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4719" sha1="2847wpv8w3lhwdomjr5tiq6f12oe5n0" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2847wpv8w3lhwdomjr5tiq6f12oe5n0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608584</id>
      <parentid>3608580</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3608584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5558" sha1="icmws6kg26aqfapyvgkqo7xexq5m5yk" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.

Новогрудота жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>icmws6kg26aqfapyvgkqo7xexq5m5yk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608585</id>
      <parentid>3608584</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3608585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5725" sha1="gtbc1svtyor6a44o8uwb2zh6a5sqsnf" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудота жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>gtbc1svtyor6a44o8uwb2zh6a5sqsnf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608586</id>
      <parentid>3608585</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3608586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6907" sha1="o1s7owlysgh8leij3s9uzvdl9rahq3h" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>o1s7owlysgh8leij3s9uzvdl9rahq3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608587</id>
      <parentid>3608586</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3608587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7460" sha1="snkk6ksebplwp6sdchii6spopmvheky" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>snkk6ksebplwp6sdchii6spopmvheky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608589</id>
      <parentid>3608587</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3608589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7900" sha1="7mjok8skk26jovhigudet7llix6ej90" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған.

Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>7mjok8skk26jovhigudet7llix6ej90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608590</id>
      <parentid>3608589</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3608590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8372" sha1="02c43odurc47qa34vpszhog995fhi7b" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>02c43odurc47qa34vpszhog995fhi7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608592</id>
      <parentid>3608590</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті орындары */ дереккөз</comment>
      <origin>3608592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8585" sha1="6w5uf8zdxfayapvytw0cl16r44qf5n7" xml:space="preserve">'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/navahr/novogrudok|title=Достопримечательности Беларуси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>6w5uf8zdxfayapvytw0cl16r44qf5n7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608667</id>
      <parentid>3608592</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3608667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11009" sha1="tfnjsii9nt8oon6bz6fws1gp23501zm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Новогрудок
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Навагру́дак}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/navahr/novogrudok|title=Достопримечательности Беларуси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>tfnjsii9nt8oon6bz6fws1gp23501zm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608670</id>
      <parentid>3608667</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3608670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11045" sha1="rqpjmzm84r21bf3zvmqqopsoyycmnl0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Новогрудок
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Навагру́дак}}
 |сурет                   = Belarus Navahrudak IMG 1730 2175.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/navahr/novogrudok|title=Достопримечательности Беларуси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>rqpjmzm84r21bf3zvmqqopsoyycmnl0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608676</id>
      <parentid>3608670</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11106" sha1="dsaqdrhz39dkg3rzxn7u4tittn2qh42" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Новогрудок
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Навагру́дак}}
 |сурет                   = Belarus Navahrudak IMG 1730 2175.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Navahradak.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/navahr/novogrudok|title=Достопримечательности Беларуси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>dsaqdrhz39dkg3rzxn7u4tittn2qh42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608686</id>
      <parentid>3608676</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11118" sha1="n3t3o891mayvmwofov5r70zknbsepjn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Новогрудок
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Навагру́дак}}
 |сурет                   = Belarus Navahrudak IMG 1730 2175.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Navahradak.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =35 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =49 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/navahr/novogrudok|title=Достопримечательности Беларуси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>n3t3o891mayvmwofov5r70zknbsepjn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608694</id>
      <parentid>3608686</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11212" sha1="o3c91k72bpgvlh8is6wu6uxt5es1zwl" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Новогрудок
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Навагру́дак}}
 |сурет                   = Belarus Navahrudak IMG 1730 2175.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Navahradak.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =35 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =49 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Новогрудок ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/navahr/novogrudok|title=Достопримечательности Беларуси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>o3c91k72bpgvlh8is6wu6uxt5es1zwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608697</id>
      <parentid>3608694</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11242" sha1="ecqq9pyxhzo2to4u60xbyi9u38jho9v" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Новогрудок
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Навагру́дак}}
 |сурет                   = Belarus Navahrudak IMG 1730 2175.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Navahradak.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =35 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =49 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Новогрудок ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1597
 |пошта индексі           = 231400
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Navahrudak
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/navahr/novogrudok|title=Достопримечательности Беларуси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ecqq9pyxhzo2to4u60xbyi9u38jho9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608702</id>
      <parentid>3608697</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11272" sha1="axeb9bd0zkc5i47twznmpjcn2l0k132" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Новогрудок
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Навагру́дак}}
 |сурет                   = Belarus Navahrudak IMG 1730 2175.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Navahradak.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =35 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =49 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Новогрудок ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 970	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 13,17	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 292 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 29 132
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1597
 |пошта индексі           = 231400
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Navahrudak
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/navahr/novogrudok|title=Достопримечательности Беларуси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>axeb9bd0zkc5i47twznmpjcn2l0k132</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608706</id>
      <parentid>3608702</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3608706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11409" sha1="jixcqw5gu6d62eqtuiilguk0fevntgx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Новогрудок
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Навагру́дак}}
 |сурет                   = Belarus Navahrudak IMG 1730 2175.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Navahradak.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =35 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =49 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Новогрудок ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 970	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 13,17	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 292 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 29 132
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1597
 |пошта индексі           = 231400
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Navahrudak
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/navahr/novogrudok|title=Достопримечательности Беларуси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Adam Mickiewicz house.jpg|Адам Мицкевичтің үйі

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jixcqw5gu6d62eqtuiilguk0fevntgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608707</id>
      <parentid>3608706</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3608707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11498" sha1="n6in3aqcl3qm3ldej2nk02rwtf5jcmb" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Новогрудок
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Навагру́дак}}
 |сурет                   = Belarus Navahrudak IMG 1730 2175.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Navahradak.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =35 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =49 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Новогрудок ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 970	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 13,17	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 292 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 29 132
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1597
 |пошта индексі           = 231400
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Navahrudak
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/navahr/novogrudok|title=Достопримечательности Беларуси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Adam Mickiewicz house.jpg|Адам Мицкевичтің үйі
ВИD Новогрудка со стороны ЗГА-3.jpg|Мицкевич көшесі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>n6in3aqcl3qm3ldej2nk02rwtf5jcmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608711</id>
      <parentid>3608707</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3608711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11637" sha1="5ox3e2hbmsgi9bq2uktwaigi4kj8xh7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Новогрудок
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Навагру́дак}}
 |сурет                   = Belarus Navahrudak IMG 1730 2175.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Navahradak.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =35 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =49 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Новогрудок ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 970	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 13,17	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 292 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 29 132
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1597
 |пошта индексі           = 231400
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Navahrudak
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/navahr/novogrudok|title=Достопримечательности Беларуси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Adam Mickiewicz house.jpg|Адам Мицкевичтің үйі
ВИD Новогрудка со стороны ЗГА-3.jpg|Мицкевич көшесі
Новогрудский завод газовой аппаратуры.jpg|Новогрудок газ жабдықтары зауыты

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>5ox3e2hbmsgi9bq2uktwaigi4kj8xh7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608714</id>
      <parentid>3608711</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3608714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11674" sha1="hxf1t9n3hudj54976p2fw9qhjhgbjlq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Новогрудок
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Навагру́дак}}
 |сурет                   = Belarus Navahrudak IMG 1730 2175.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Navahradak.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =35 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =49 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Новогрудок ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 970	
 |алғашқы дерек           = 1005	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 13,17	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 292 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 29 132
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1597
 |пошта индексі           = 231400
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Navahrudak
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Новогрудок''' ({{lang-be|Навагру́дак}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Новогрудок ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_novogrudok_9205.html#google_vignette|title=Население Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Минск]] қаласынан 132 км және [[Гродно]] қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=28_Novogrudok|title=Расположение - Новогрудок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды.
1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.

1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды.
1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.

1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.

1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://novtour.by/o-regione/istoriya-novogrudskogo-kraya/?ysclid=mpjpcj85q6288242226|title=История Новогрудского края|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-novogrudok.htm|title=Карта Новогрудка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt; 

Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.

== Көрікті орындары ==
Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.

Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.

Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/navahr/novogrudok|title=Достопримечательности Беларуси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Adam Mickiewicz house.jpg|Адам Мицкевичтің үйі
ВИD Новогрудка со стороны ЗГА-3.jpg|Мицкевич көшесі
Новогрудский завод газовой аппаратуры.jpg|Новогрудок газ жабдықтары зауыты
Navahrudak1.JPG|Ленин алаңы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}  
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>hxf1t9n3hudj54976p2fw9qhjhgbjlq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Oraz991229</title>
    <ns>3</ns>
    <id>781700</id>
    <revision>
      <id>3608581</id>
      <timestamp>2026-05-24T12:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3608581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="jvsucya3tzxsa563wv7xkikwk3gfwbl" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Oraz991229}}

-- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]])  17:33, 2026 ж. мамырдың 24 (+05)</text>
      <sha1>jvsucya3tzxsa563wv7xkikwk3gfwbl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608583</id>
      <parentid>3608581</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T12:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oraz991229</username>
        <id>181649</id>
      </contributor>
      <comment>/* Abdrakhmanov Orazbek */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3608583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="538" sha1="o4trk3n3w6cptyo5c7yfvqfu6p50dym" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Oraz991229}}

-- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]])  17:33, 2026 ж. мамырдың 24 (+05)

== Abdrakhmanov Orazbek  ==

Абдрахманов Оразбек Ұлықбекұлы  [[Қатысушы:Oraz991229|Oraz991229]] ([[Қатысушы талқылауы:Oraz991229|талқылау]]) 17:39, 2026 ж. мамырдың 24 (+05)</text>
      <sha1>o4trk3n3w6cptyo5c7yfvqfu6p50dym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608627</id>
      <parentid>3608583</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T16:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Oraz991229|Oraz991229]] ([[User talk:Oraz991229|т]]) өңдемелерінен [[User:New user message|New user message]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3608581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="jvsucya3tzxsa563wv7xkikwk3gfwbl" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Oraz991229}}

-- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]])  17:33, 2026 ж. мамырдың 24 (+05)</text>
      <sha1>jvsucya3tzxsa563wv7xkikwk3gfwbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шомылған әйелдер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781701</id>
    <revision>
      <id>3608593</id>
      <timestamp>2026-05-24T13:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жанна Ж</username>
        <id>156090</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Сурет:Paul Cézanne, French - The Large Bathers - Google Art Project.jpg|thumb|right|240px|]] '''Шомылған әйелдер''' ({{lang-fr|Les Grandes Baigneuses}}) — француз кескіндемешісі [[Поль Сезанн]] 1898—1905 жылдары салған суреті. Өлшемдері — 210,5 × 250,8 см.  Бұл оның осы тақырыптағы ең көлемді шығармасы. Суретті Филадельфия...</comment>
      <origin>3608593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1205" sha1="iik5qpv629sg52bokb1dt1rikk9vzqy" xml:space="preserve">[[Сурет:Paul Cézanne, French - The Large Bathers - Google Art Project.jpg|thumb|right|240px|]]
'''Шомылған әйелдер''' ({{lang-fr|Les Grandes Baigneuses}}) — француз кескіндемешісі [[Поль Сезанн]] 1898—1905 жылдары салған суреті. Өлшемдері — 210,5 × 250,8 см.

Бұл оның осы тақырыптағы ең көлемді шығармасы. Суретті [[Филадельфия]]ның кескіндеме мұражайынан табуға болады. Ұқсас суреттері [[Лондон]]да, [[Нью-Йорк]]те және [[Чикаго]]да сақталынып тұр.

Сезанн 1906 жылы қайтыс болды және осыған орай сурет аяқталмаған болып саналады.&lt;ref&gt;{{кітап|жылы=1968 |тақырыбы=The World of Cézanne |орны=New York |баспасы=Time-Life Books |беттер=114 |тілі=en |авторы=Murphy, Richard A.}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Поль Сезанн суреттері]]
[[Санат:1905 жылы салынған суреттер]]</text>
      <sha1>iik5qpv629sg52bokb1dt1rikk9vzqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608600</id>
      <parentid>3608593</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T13:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жанна Ж</username>
        <id>156090</id>
      </contributor>
      <origin>3608600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1666" sha1="ffwdpyxx6vyh1x4yygz9kr6y5zc8pfh" xml:space="preserve">[[Сурет:Paul Cézanne, French - The Large Bathers - Google Art Project.jpg|thumb|right|240px|]]
'''Шомылған әйелдер''' ({{lang-fr|Les Grandes Baigneuses}}) — француз кескіндемешісі [[Поль Сезанн]] 1898—1905 жылдары салған суреті. Өлшемдері — 210,5 × 250,8 см.

Бұл оның осы тақырыптағы ең көлемді шығармасы. Суретті [[Филадельфия]]ның кескіндеме мұражайынан табуға болады. Ұқсас суреттері [[Лондон]]да, [[Нью-Йорк]]те және [[Чикаго]]да сақталынып тұр.

Сезанн 1906 жылы қайтыс болды және осыған орай сурет аяқталмаған болып саналады.&lt;ref&gt;{{кітап|жыл=1968 |тақырыбы=The World of Cézanne |орны=New York |баспасы=Time-Life Books |беттер=114 |тілі=en |авторы=Murphy, Richard A.}}&lt;/ref&gt;

Бұл суретті [[Пабло Пикассо]]ның [[Авиньон арулары]] суретімен жиі салыстырады. 1907 жылғы туынды [[кубизм]] мәнерінде салындын, ал Сезанн бұл стильдің қалыптасуына көп үлес қосқан.

[[Сурет:Les Grandes Baigneuses, par Paul Cézanne, National Gallery, Yorck.jpg|thumb|right|240px|Нью-Йорктегі нұсқа]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Поль Сезанн суреттері]]
[[Санат:1905 жылы салынған суреттер]]</text>
      <sha1>ffwdpyxx6vyh1x4yygz9kr6y5zc8pfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Византия ғылымы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781702</id>
    <revision>
      <id>3608611</id>
      <timestamp>2026-05-24T14:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/152675837|Византийская наука]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3608611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22629" sha1="1yqyem82nj229a77lmi5566123w4xpx" xml:space="preserve">
[[Сурет:ViennaDioscoridesFolio3v7Physicians.jpg|нобай|Вена Диоскоридінің алдыңғы жағында жеті әйгілі [[дәрігер]] бейнеленген. Картинаның ең көрнекті тұлғасы — бүктелетін орындықта отырған [[Гален]].]]
'''Византия ғылымы''' [[Антикалық дәуір|классикалық білімді]] ислам әлеміне және Ренессанс Италиясына жеткізуде, сондай-ақ ислам ғылымын Ренессанс Италиясына жеткізуде маңызды рөл атқарды&lt;ref name=&quot;Saliba&quot;&gt;{{Cite web|author=George Saliba|authorlink=:en:George Saliba|title=Islamic Science and the Making of Renaissance Europe|date=2006-04-27|url=https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3883|accessdate=2008-03-01|archivedate=2006-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060629204411/https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3883}}&lt;/ref&gt;. Оның бай тарихнамалық дәстүрі [[өнер]], [[сәулет]], [[әдебиет]] және технология саласындағы керемет жетістіктерге негізделген ежелгі білімді сақтап қалды. Византиялықтар бірнеше технологиялық жетістіктердің артында болды.

== Классикалық және шіркеулік зерттеулер ==
Византия ғылымы негізінен классикалық ғылым болды. Сондықтан Византия ғылымы әр кезеңде [[Ежелгі грек философиясы|ежелгі грек пұтқа табынушылық философиясымен]] және [[Метафизика|метафизикасымен]] тығыз байланысты болды. Пұтқа табынушылық іліміне қарсылық білдірілгеніне қарамастан, ең көрнекті классикалық ғалымдардың көпшілігі [[Православ шіркеуі|шіркеуде]] жоғары лауазымдарды атқарды. IV және V ғасырларда Афины [[Платон Академиясы|академиясының]] классикалық зерттеулерге серпін беруінің арқасында [[Византия империясы|Византия империясында]] ежелгі жазбалар ешқашан дамытылмады. [[Александрия (Мысыр)|Александрия]] философиялық академиясының күші мен Патриархалдық академияда оқытылатын [[Теология|теологиядан]] басқа толығымен зайырлы пәндерге арналған Константинополь университетінің жұмысының арқасында. Тіпті соңғысы ежелгі классика бойынша сабақ берді және оқу бағдарламасына әдеби, философиялық және ғылыми мәтіндерді енгізді. Монастырлық мектептер [[Библия|Киелі кітапты]], теологияны және литургияны зерттеуге баса назар аударды. Сондықтан монастырлық скрипториялар өз күш-жігерінің көп бөлігін шіркеу қолжазбаларын көшіруге жұмсады, ал пұтқа табынушылық әдебиетті Фотий, Кесариялық Арефа, Салоникалық Евстатий және Василий Бессарион&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Anastos|first=Milton V.|year=1962|title=The History of Byzantine Science. Report on the Dumbarton Oaks Symposium of 1961|journal=Dumbarton Oaks Papers|publisher=Dumbarton Oaks, Trustees for Harvard University|volume=16|pages=409–411|doi=10.2307/1291170}}&lt;/ref&gt; сияқты қарапайым адамдар немесе діни қызметкерлер көшіріп, қорытындылап, алып, түсініктеме берді.

== Математика ==
Византия ғалымдары [[Ежелгі Грекиядағы математика|ежелгі грек математиктерінің]] мұрасын сақтап, жалғастырып, математиканы тәжірибеде қолданды. [[Византия империясы|Византияның]] басында (V-VII ғасырлар) сәулетшілер мен математиктер Милеттік Исидор мен Траллестік Анфимий күрделі математикалық формулаларды пайдаланып, [[Айя София|Айя Софияның ұлы шіркеуін]] салды, бұл өз заманы үшін де, алдағы ғасырлар үшін де таңғажайып геометриясы, батыл дизайны және биіктігі үшін технологиялық серпіліс болды. Ортағасырлық Византияда (VIII-XII ғасырлар) Михаил Пселлос сияқты математиктер математиканы әлемді түсіндіру тәсілі ретінде қарастырды.

== Физика ==
Иоанн Филопон, сондай-ақ Иоанн Грамматик ретінде белгілі, Александриялық филолог, [[Аристотелизм|Аристотельдік]] түсіндірмеші және христиан теологы, сондай-ақ философиялық трактаттар мен теологиялық еңбектердің авторы болды. Ол Аристотельді және оның еркін құлау теориясын алғаш рет сынға алды. Оның Аристотель физикасын сынауы көптеген ғасырлардан кейін [[Галилео Галилей|Галилео Галилейге]] шабыт берді. Галилео өз еңбектерінде Филопонды айтарлықтай келтірді және оның соңынан Аристотель физикасын жоққа шығаруда ерді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=John Philoponus|url=https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy|accessdate=2017-12-14|date=2007-06-08|archivedate=2018-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180422010906/https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/}}&lt;/ref&gt;.

Импетус теориясы Византия империясында да ойлап табылды.

Кеме диірмені — су энергиясын пайдаланып астық ұнтақтауға арналған Византия өнертабысы. Бұл технология ақырында Еуропаның қалған бөлігіне таралып, 19 ғасырға дейін қолданылып келді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lowtechmagazine.com/2010/11/boat-mills-bridge-mills-and-hanging-mills.html|title=Boat mills: water powered, floating factories|work=LOW-TECH MAGAZINE|accessdate=2022-04-24|archivedate=2018-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124004500/http://www.lowtechmagazine.com/2010/11/boat-mills-bridge-mills-and-hanging-mills.html}}&lt;/ref&gt;.

== Медицина ==
Медицина Византиялықтар [[Гален|Галеннен]] бастап грек-римдік ізашарларын зерттеу арқылы дамытқан ғылымдардың бірі болды. Нәтижесінде, Византия медицинасы [[:en:Islamic medicine|ислам медицинасына]], сондай-ақ [[Ренессанс]] медицинасына әсер етті&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Temkin, Owsei|title=Byzantine Medicine: Tradition and Empiricism|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=16|pages=97–115|date=1962}}&lt;/ref&gt;.

Аурухананың медициналық көмек көрсететін мекеме және науқастарды христиандық қайырымдылық идеалдарына сәйкес емдеу мүмкіндігі, тек өлетін орын емес, Византия империясында пайда болды.

Сиам егіздерінің ажырауының алғашқы белгілі мысалы X ғасырда Византия империясында болды, сол кезде Армениядан келген сиам егіздерінің жұбы Константинопольге келді. Көп жылдардан кейін олардың бірі қайтыс болды, сондықтан Константинопольдегі хирургтар марқұмның денесін алып тастауды шешті. Нәтижесі ішінара сәтті болды, өйткені тірі қалған егіз өлгенге дейін үш күн өмір сүрді. Бірақ екінші адамның ажырасқаннан кейін бірнеше күн ғана тірі қалуы соншалықты таңқаларлық болды, тарихшылар оны бір жарым ғасырдан кейін қайта қарастырды. Сиам егіздерінің ажырасуының келесі тіркелген жағдайы шамамен 700 жылдан кейін, 1689 жылы Германияда болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/|title=The Case of Conjoined Twins in 10th Century Byzantium - Medievalists.net|date=2014-01-04|accessdate=2022-04-24|archivedate=2019-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804174100/http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf|title=THE UNSPEAKABLE HISTORY OF THORACOPAGUS TWINS’ SEPARATION|last=Montandon|first=Denys|date=2015-12|work=denysmontandon.com|accessdate=2022-04-24|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224065335/http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf}}&lt;/ref&gt;.

== Қару ==
[[Сурет:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|нобай|Византия кемесі көтерілісші Фома Славянинның кемесіне қарсы грек оқтарын қолдануда, 821 ж. Мадрид Скилицанен алынған XII ғасырдағы иллюстрация.]]
Грек оты Византия империясы қолданған [[Өртегіш қару|өртейтін]] қару болды. Византиялықтар оны теңіз шайқастарында кеңінен қолданған, себебі ол тіпті суда да жанып тұра алатын. Бұл технологиялық артықшылық берді және Византияның көптеген маңызды әскери жеңістеріне, ең бастысы Константинопольді екі араб қоршауынан құтқаруға, осылайша империяның өмір сүруін қамтамасыз етуге себеп болды. Дегенмен, грек отының өзі шамамен 672 жылы ойлап табылған және шежіреші Феофан оны бұрынғы Финикия провинциясындағы [[Бағлабек|Гелиопольден]] келген сәулетші Каллиникке жатқызады, оны сол кезде [[Араб басқыншылығы|мұсылман жаулап алулары]] басып алған. Грек отын бір адам ойлап тапқан жоқ, керісінше «Александрия химия мектебінің жаңалықтарын мұра еткен Константинопольдегі химиктер ойлап тапқан» деген пікір айтылды.

[[Гранат|Граната]] алғаш рет Византия империясында пайда болды, онда шыны немесе шегелері бар керамикалық құмыралардан жасалған қарапайым өртегіш гранаталар жасалып, шайқас алаңында қолданылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.worldhistory.org/image/7617/|title=Greek Fire Grenades|work=[[:en:World History Encyclopedia|World History Encyclopedia]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.worldhistory.org/Greek_Fire/|title=Greek Fire|work=[[:en:World History Encyclopedia|World History Encyclopedia]]|accessdate=2022-04-24|archivedate=2022-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220522093517/https://www.worldhistory.org/Greek_Fire/}}&lt;/ref&gt;.

== Византия және ислам ғылымы ==
Орта ғасырларда Византия мен ислам ғылымдары арасында жиі еңбектер алмасып отырды. Византия империясы бастапқыда ортағасырлық ислам әлеміне астрономия, [[Ежелгі Грекиядағы математика|математика]] және [[Ежелгі грек философиясы|философия]] бойынша [[Ежелгі грек тілі|ежелгі]] және ерте ортағасырлық грек мәтіндерін [[Араб тілі|араб]] тіліне аудару үшін ұсынды, өйткені Византия империясы ерте орта ғасырларда аймақтағы ғылыми зерттеулердің жетекші орталығы болды. Кейінірек, [[Халифат]] және басқа да ортағасырлық ислам мәдениеттері ғылыми білімнің жетекші орталықтарына айналған кезде, Марагадағы әйгілі обсерваторияға барған Григорий Хиониад сияқты византиялық ғалымдар ислам астрономиясы, математикасы және ғылымы бойынша кітаптарды ортағасырлық грек тіліне аударды, мысалы, Джафар ибн Мұхаммед Әбу Машар әл-Балхидің&lt;ref name=&quot;WDL&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wdl.org/en/item/2998/|title=Introduction to Astronomy, Containing the Eight Divided Books of Abu Ma'shar Abalachus|work=World Digital Library|date=1506|accessdate=2013-07-16|archivedate=2019-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012043331/https://www.wdl.org/en/item/2998/}}&lt;/ref&gt;, Ибн Юнустың, әл-Хазинидің (Византия-грек тектес болған, бірақ парсы мәдениетінің ортасында өскен)&lt;ref name=&quot;Pingree&quot;&gt;{{Cite journal|author=Pingree|first=David|authorlink=Пингри, Дэвид|year=1964|title=Gregory Chioniades and Palaeologan Astronomy|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=18|pages=135–60}}&lt;/ref&gt;, [[Әл-Хорезми|Мұхаммед ибн Мұса әл-Хорезмидің]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Reviews: ''The Astronomical Works of Gregory Chioniades, Volume I: The Zij al- Ala'i'' by Gregory Chioniades, David Pingree; ''An Eleventh-Century Manual of Arabo-Byzantine Astronomy'' by Alexander Jones|first=David A.|author=King|journal=[[:en:Isis (journal)|Isis]]|volume=82|issue=1|date=1991-03|pages=116–8|doi=10.1086/355661}}&lt;/ref&gt; және [[Насыруддин әт-Туси|Насыр ад-Дин Тусидің]] (мысалы''[[Зидж Елхани|, Зидж-и Ильхани]]'' және басқа Зидж трактаттары) және басқалардың&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Joseph Leichter|title=The Zij as-Sanjari of Gregory Chioniades|publisher=[[Архив Интернета|Internet Archive]]|date=2009-06-27|url=https://archive.org/details/TheZijAs-sanjariOfGregoryChioniades|accessdate=2009-10-02}}&lt;/ref&gt; еңбектерін.

Сондай-ақ, кейбір Византия ғалымдары белгілі бір ғылыми ұғымдарды сипаттау үшін ежелгі грек терминдерінің орнына араб транслитерацияларын қолданған (мысалы, ежелгі грек ''[[Гороскоп|гороскопының]]'' орнына араб тіліндегі ''тали сөзін'' қолданған). Осылайша, Византия ғылымы ежелгі грек білімін Батыс Еуропа мен ислам әлеміне жеткізуде ғана емес, сонымен қатар араб білімін Батыс Еуропаға жеткізуде де маңызды рөл атқарды. Кейбір тарихшылар Коперниктің немесе басқа еуропалық автордың араб астрономиялық мәтініне қол жеткізуі болды деп болжайды, бұл [[Насыруддин әт-Туси|Насир ад-Дин Туси]] әзірлеген астрономиялық модель Туси жұбының берілуіне әкелді, ол кейінірек [[Николай Коперник|Николай Коперниктің]] еңбегінде пайда болды&lt;ref name=&quot;Saliba&quot;&gt;{{Cite web|author=George Saliba|authorlink=:en:George Saliba|title=Islamic Science and the Making of Renaissance Europe|date=2006-04-27|url=https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3883|accessdate=2008-03-01|archivedate=2006-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060629204411/https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3883}}&lt;/ref&gt;. Византия ғалымдары сонымен қатар кейбір араб еңбектерінен алынған дәйексөздер арқылы [[Сасани әулеті|Сасанидтер]] мен Үндістан астрономиясымен танысты&lt;ref name=&quot;Pingree&quot;&gt;{{Cite journal|author=Pingree|first=David|authorlink=Пингри, Дэвид|year=1964|title=Gregory Chioniades and Palaeologan Astronomy|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=18|pages=135–60}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPingree1964&quot;&gt;[[Пингри, Дэвид|Pingree, David]] (1964). Gregory Chioniades and Palaeologan Astronomy. ''Dumbarton Oaks Papers''. '''18''': &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;135—&lt;/span&gt;60.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;.

== Гуманизм және Ренессанс ==
XII ғасырда византиялықтар классикалық авторларға деген қызығушылықтың қайта жандануы ретінде ерте Ренессанс гуманизмінің моделін жасады, бірақ алдыңғы ғасырларда (IX-XII ғасырлар) Ренессанс гуманизмі және классикалық білімге деген ұмтылыс Македония Ренессансы кезінде байқалды және қазіргі кезде Комниннің тұсында XII ғасырдағы Ренессанс деп аталатын кезеңге дейін жалғасты. Византия гуманизмі өзінің ең тән көрінісін Салониктік Евстафийде тапты. XIII-XIV ғасырларда, қарқынды шығармашылық белсенділік кезеңінде, Византия гуманизмі өзінің шарықтау шегіне жетіп, қазіргі итальян гуманизмімен таңғажайып ұқсастықтарды ашты. Византия гуманизмі классикалық өркениеттің және оның ғылымдарының өміршеңдігіне сенді, ал оның жақтаушылары жаратылыстану ғылымдарымен айналысты.

Соңғы екі ғасырдағы саяси және әскери құлдырауға қарамастан, империя ғылым мен әдебиеттің гүлденуін бастан кешірді, ол көбінесе «Палеологан» немесе «соңғы Византия Ренессансы» деп аталады &lt;ref name=&quot;R&quot;&gt;{{Кітап|isbn=3-11-013574-4|pages=8|тақырыбы=The Byzantine Grammarians: Their Place in History}}&lt;/ref&gt;. Бұл дәуірдің ең көрнекті өкілдерінің қатарында Максим Плануд, Мануил Мосхопул, Димитрий Триклиний және Фома Магистр бар. Парсы ғылымдарының қатты ықпалына ұшыраған [[Трабзон|Трапезундтағы]] академия [[астрономия]] мен басқа да [[Математика|математикалық ғылымдарды]] зерттеудің танымал орталығына айналды, ал [[Византия медицинасы|медицина]] барлық дерлік ғалымдардың қызығушылығын тудырды. Империяның соңғы ғасырында Византия грамматиктері негізінен ежелгі грек грамматикасы мен ерте итальяндық Ренессанстың әдеби зерттеулерін жеке жүргізу және жазу үшін жауапты болды. Олардың ішінде Мануил Хрисолор шіркеулердің ешқашан қол жеткізілмеген бірлестігіне қатысты&lt;ref name=&quot;R&quot; /&gt;.

== Тағы қараңыз ==

* Қайта өрлеу дәуірінің Византия ғалымдары
* Санат:Византия ғалымдары
* [[Ғылым тарихы|Орта ғасырлардағы ғылым]]
* Ислам ғылымы
* Иоанн Филопон

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Қайнары ==

* A Companion to Byzantine Science. — Brill, 2020. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-0441460-0&lt;/nowiki&gt;.</text>
      <sha1>1yqyem82nj229a77lmi5566123w4xpx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608613</id>
      <parentid>3608611</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T14:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coffee86</username>
        <id>27186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Византия және ислам ғылымы */</comment>
      <origin>3608613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22373" sha1="nc68izs1x87bsnn7dvsgwlhz9ytzofg" xml:space="preserve">
[[Сурет:ViennaDioscoridesFolio3v7Physicians.jpg|нобай|Вена Диоскоридінің алдыңғы жағында жеті әйгілі [[дәрігер]] бейнеленген. Картинаның ең көрнекті тұлғасы — бүктелетін орындықта отырған [[Гален]].]]
'''Византия ғылымы''' [[Антикалық дәуір|классикалық білімді]] ислам әлеміне және Ренессанс Италиясына жеткізуде, сондай-ақ ислам ғылымын Ренессанс Италиясына жеткізуде маңызды рөл атқарды&lt;ref name=&quot;Saliba&quot;&gt;{{Cite web|author=George Saliba|authorlink=:en:George Saliba|title=Islamic Science and the Making of Renaissance Europe|date=2006-04-27|url=https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3883|accessdate=2008-03-01|archivedate=2006-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060629204411/https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3883}}&lt;/ref&gt;. Оның бай тарихнамалық дәстүрі [[өнер]], [[сәулет]], [[әдебиет]] және технология саласындағы керемет жетістіктерге негізделген ежелгі білімді сақтап қалды. Византиялықтар бірнеше технологиялық жетістіктердің артында болды.

== Классикалық және шіркеулік зерттеулер ==
Византия ғылымы негізінен классикалық ғылым болды. Сондықтан Византия ғылымы әр кезеңде [[Ежелгі грек философиясы|ежелгі грек пұтқа табынушылық философиясымен]] және [[Метафизика|метафизикасымен]] тығыз байланысты болды. Пұтқа табынушылық іліміне қарсылық білдірілгеніне қарамастан, ең көрнекті классикалық ғалымдардың көпшілігі [[Православ шіркеуі|шіркеуде]] жоғары лауазымдарды атқарды. IV және V ғасырларда Афины [[Платон Академиясы|академиясының]] классикалық зерттеулерге серпін беруінің арқасында [[Византия империясы|Византия империясында]] ежелгі жазбалар ешқашан дамытылмады. [[Александрия (Мысыр)|Александрия]] философиялық академиясының күші мен Патриархалдық академияда оқытылатын [[Теология|теологиядан]] басқа толығымен зайырлы пәндерге арналған Константинополь университетінің жұмысының арқасында. Тіпті соңғысы ежелгі классика бойынша сабақ берді және оқу бағдарламасына әдеби, философиялық және ғылыми мәтіндерді енгізді. Монастырлық мектептер [[Библия|Киелі кітапты]], теологияны және литургияны зерттеуге баса назар аударды. Сондықтан монастырлық скрипториялар өз күш-жігерінің көп бөлігін шіркеу қолжазбаларын көшіруге жұмсады, ал пұтқа табынушылық әдебиетті Фотий, Кесариялық Арефа, Салоникалық Евстатий және Василий Бессарион&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Anastos|first=Milton V.|year=1962|title=The History of Byzantine Science. Report on the Dumbarton Oaks Symposium of 1961|journal=Dumbarton Oaks Papers|publisher=Dumbarton Oaks, Trustees for Harvard University|volume=16|pages=409–411|doi=10.2307/1291170}}&lt;/ref&gt; сияқты қарапайым адамдар немесе діни қызметкерлер көшіріп, қорытындылап, алып, түсініктеме берді.

== Математика ==
Византия ғалымдары [[Ежелгі Грекиядағы математика|ежелгі грек математиктерінің]] мұрасын сақтап, жалғастырып, математиканы тәжірибеде қолданды. [[Византия империясы|Византияның]] басында (V-VII ғасырлар) сәулетшілер мен математиктер Милеттік Исидор мен Траллестік Анфимий күрделі математикалық формулаларды пайдаланып, [[Айя София|Айя Софияның ұлы шіркеуін]] салды, бұл өз заманы үшін де, алдағы ғасырлар үшін де таңғажайып геометриясы, батыл дизайны және биіктігі үшін технологиялық серпіліс болды. Ортағасырлық Византияда (VIII-XII ғасырлар) Михаил Пселлос сияқты математиктер математиканы әлемді түсіндіру тәсілі ретінде қарастырды.

== Физика ==
Иоанн Филопон, сондай-ақ Иоанн Грамматик ретінде белгілі, Александриялық филолог, [[Аристотелизм|Аристотельдік]] түсіндірмеші және христиан теологы, сондай-ақ философиялық трактаттар мен теологиялық еңбектердің авторы болды. Ол Аристотельді және оның еркін құлау теориясын алғаш рет сынға алды. Оның Аристотель физикасын сынауы көптеген ғасырлардан кейін [[Галилео Галилей|Галилео Галилейге]] шабыт берді. Галилео өз еңбектерінде Филопонды айтарлықтай келтірді және оның соңынан Аристотель физикасын жоққа шығаруда ерді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=John Philoponus|url=https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy|accessdate=2017-12-14|date=2007-06-08|archivedate=2018-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180422010906/https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/}}&lt;/ref&gt;.

Импетус теориясы Византия империясында да ойлап табылды.

Кеме диірмені — су энергиясын пайдаланып астық ұнтақтауға арналған Византия өнертабысы. Бұл технология ақырында Еуропаның қалған бөлігіне таралып, 19 ғасырға дейін қолданылып келді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lowtechmagazine.com/2010/11/boat-mills-bridge-mills-and-hanging-mills.html|title=Boat mills: water powered, floating factories|work=LOW-TECH MAGAZINE|accessdate=2022-04-24|archivedate=2018-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124004500/http://www.lowtechmagazine.com/2010/11/boat-mills-bridge-mills-and-hanging-mills.html}}&lt;/ref&gt;.

== Медицина ==
Медицина Византиялықтар [[Гален|Галеннен]] бастап грек-римдік ізашарларын зерттеу арқылы дамытқан ғылымдардың бірі болды. Нәтижесінде, Византия медицинасы [[:en:Islamic medicine|ислам медицинасына]], сондай-ақ [[Ренессанс]] медицинасына әсер етті&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Temkin, Owsei|title=Byzantine Medicine: Tradition and Empiricism|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=16|pages=97–115|date=1962}}&lt;/ref&gt;.

Аурухананың медициналық көмек көрсететін мекеме және науқастарды христиандық қайырымдылық идеалдарына сәйкес емдеу мүмкіндігі, тек өлетін орын емес, Византия империясында пайда болды.

Сиам егіздерінің ажырауының алғашқы белгілі мысалы X ғасырда Византия империясында болды, сол кезде Армениядан келген сиам егіздерінің жұбы Константинопольге келді. Көп жылдардан кейін олардың бірі қайтыс болды, сондықтан Константинопольдегі хирургтар марқұмның денесін алып тастауды шешті. Нәтижесі ішінара сәтті болды, өйткені тірі қалған егіз өлгенге дейін үш күн өмір сүрді. Бірақ екінші адамның ажырасқаннан кейін бірнеше күн ғана тірі қалуы соншалықты таңқаларлық болды, тарихшылар оны бір жарым ғасырдан кейін қайта қарастырды. Сиам егіздерінің ажырасуының келесі тіркелген жағдайы шамамен 700 жылдан кейін, 1689 жылы Германияда болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/|title=The Case of Conjoined Twins in 10th Century Byzantium - Medievalists.net|date=2014-01-04|accessdate=2022-04-24|archivedate=2019-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804174100/http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf|title=THE UNSPEAKABLE HISTORY OF THORACOPAGUS TWINS’ SEPARATION|last=Montandon|first=Denys|date=2015-12|work=denysmontandon.com|accessdate=2022-04-24|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224065335/http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf}}&lt;/ref&gt;.

== Қару ==
[[Сурет:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|нобай|Византия кемесі көтерілісші Фома Славянинның кемесіне қарсы грек оқтарын қолдануда, 821 ж. Мадрид Скилицанен алынған XII ғасырдағы иллюстрация.]]
Грек оты Византия империясы қолданған [[Өртегіш қару|өртейтін]] қару болды. Византиялықтар оны теңіз шайқастарында кеңінен қолданған, себебі ол тіпті суда да жанып тұра алатын. Бұл технологиялық артықшылық берді және Византияның көптеген маңызды әскери жеңістеріне, ең бастысы Константинопольді екі араб қоршауынан құтқаруға, осылайша империяның өмір сүруін қамтамасыз етуге себеп болды. Дегенмен, грек отының өзі шамамен 672 жылы ойлап табылған және шежіреші Феофан оны бұрынғы Финикия провинциясындағы [[Бағлабек|Гелиопольден]] келген сәулетші Каллиникке жатқызады, оны сол кезде [[Араб басқыншылығы|мұсылман жаулап алулары]] басып алған. Грек отын бір адам ойлап тапқан жоқ, керісінше «Александрия химия мектебінің жаңалықтарын мұра еткен Константинопольдегі химиктер ойлап тапқан» деген пікір айтылды.

[[Гранат|Граната]] алғаш рет Византия империясында пайда болды, онда шыны немесе шегелері бар керамикалық құмыралардан жасалған қарапайым өртегіш гранаталар жасалып, шайқас алаңында қолданылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.worldhistory.org/image/7617/|title=Greek Fire Grenades|work=[[:en:World History Encyclopedia|World History Encyclopedia]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.worldhistory.org/Greek_Fire/|title=Greek Fire|work=[[:en:World History Encyclopedia|World History Encyclopedia]]|accessdate=2022-04-24|archivedate=2022-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220522093517/https://www.worldhistory.org/Greek_Fire/}}&lt;/ref&gt;.

== Византия және ислам ғылымы ==
Орта ғасырларда Византия мен ислам ғылымдары арасында жиі еңбектер алмасып отырды. Византия империясы бастапқыда ортағасырлық ислам әлеміне астрономия, [[Ежелгі Грекиядағы математика|математика]] және [[Ежелгі грек философиясы|философия]] бойынша [[Ежелгі грек тілі|ежелгі]] және ерте ортағасырлық грек мәтіндерін [[Араб тілі|араб]] тіліне аудару үшін ұсынды, өйткені Византия империясы ерте орта ғасырларда аймақтағы ғылыми зерттеулердің жетекші орталығы болды. Кейінірек, [[Халифат]] және басқа да ортағасырлық ислам мәдениеттері ғылыми білімнің жетекші орталықтарына айналған кезде, Марагадағы әйгілі обсерваторияға барған Григорий Хиониад сияқты византиялық ғалымдар ислам астрономиясы, математикасы және ғылымы бойынша кітаптарды ортағасырлық грек тіліне аударды, мысалы, Джафар ибн Мұхаммед Әбу Машар әл-Балхидің&lt;ref name=&quot;WDL&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wdl.org/en/item/2998/|title=Introduction to Astronomy, Containing the Eight Divided Books of Abu Ma'shar Abalachus|work=World Digital Library|date=1506|accessdate=2013-07-16|archivedate=2019-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012043331/https://www.wdl.org/en/item/2998/}}&lt;/ref&gt;, Ибн Юнустың, әл-Хазинидің (Византия-грек тектес болған, бірақ парсы мәдениетінің ортасында өскен)&lt;ref name=&quot;Pingree&quot;&gt;{{Cite journal|author=Pingree|first=David|authorlink=Пингри, Дэвид|year=1964|title=Gregory Chioniades and Palaeologan Astronomy|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=18|pages=135–60}}&lt;/ref&gt;, [[Әл-Хорезми|Мұхаммед ибн Мұса әл-Хорезмидің]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Reviews: ''The Astronomical Works of Gregory Chioniades, Volume I: The Zij al- Ala'i'' by Gregory Chioniades, David Pingree; ''An Eleventh-Century Manual of Arabo-Byzantine Astronomy'' by Alexander Jones|first=David A.|author=King|journal=[[:en:Isis (journal)|Isis]]|volume=82|issue=1|date=1991-03|pages=116–8|doi=10.1086/355661}}&lt;/ref&gt; және [[Насыруддин әт-Туси|Насыр ад-Дин Тусидің]] (мысалы''[[Зидж Елхани|, Зидж-и Ильхани]]'' және басқа Зидж трактаттары) және басқалардың&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Joseph Leichter|title=The Zij as-Sanjari of Gregory Chioniades|publisher=[[Архив Интернета|Internet Archive]]|date=2009-06-27|url=https://archive.org/details/TheZijAs-sanjariOfGregoryChioniades|accessdate=2009-10-02}}&lt;/ref&gt; еңбектерін.

Сондай-ақ, кейбір Византия ғалымдары белгілі бір ғылыми ұғымдарды сипаттау үшін ежелгі грек терминдерінің орнына араб транслитерацияларын қолданған (мысалы, ежелгі грек ''[[Гороскоп|гороскопының]]'' орнына араб тіліндегі ''тали сөзін'' қолданған). Осылайша, Византия ғылымы ежелгі грек білімін Батыс Еуропа мен ислам әлеміне жеткізуде ғана емес, сонымен қатар араб білімін Батыс Еуропаға жеткізуде де маңызды рөл атқарды. Кейбір тарихшылар Коперниктің немесе басқа еуропалық автордың араб астрономиялық мәтініне қол жеткізуі болды деп болжайды, бұл [[Насыруддин әт-Туси|Насир ад-Дин Туси]] әзірлеген астрономиялық модель Туси жұбының берілуіне әкелді, ол кейінірек [[Николай Коперник|Николай Коперниктің]] еңбегінде пайда болды&lt;ref name=&quot;Saliba&quot;&gt;{{Cite web|author=George Saliba|authorlink=:en:George Saliba|title=Islamic Science and the Making of Renaissance Europe|date=2006-04-27|url=https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3883|accessdate=2008-03-01|archivedate=2006-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060629204411/https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3883}}&lt;/ref&gt;. Византия ғалымдары сонымен қатар кейбір араб еңбектерінен алынған дәйексөздер арқылы [[Сасани әулеті|Сасанидтер]] мен Үндістан астрономиясымен танысты&lt;ref name=&quot;Pingree&quot;&gt;{{Cite journal|author=Pingree|first=David|authorlink=Пингри, Дэвид|year=1964|title=Gregory Chioniades and Palaeologan Astronomy|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=18|pages=135–60}}&lt;/ref&gt;.

== Гуманизм және Ренессанс ==
XII ғасырда византиялықтар классикалық авторларға деген қызығушылықтың қайта жандануы ретінде ерте Ренессанс гуманизмінің моделін жасады, бірақ алдыңғы ғасырларда (IX-XII ғасырлар) Ренессанс гуманизмі және классикалық білімге деген ұмтылыс Македония Ренессансы кезінде байқалды және қазіргі кезде Комниннің тұсында XII ғасырдағы Ренессанс деп аталатын кезеңге дейін жалғасты. Византия гуманизмі өзінің ең тән көрінісін Салониктік Евстафийде тапты. XIII-XIV ғасырларда, қарқынды шығармашылық белсенділік кезеңінде, Византия гуманизмі өзінің шарықтау шегіне жетіп, қазіргі итальян гуманизмімен таңғажайып ұқсастықтарды ашты. Византия гуманизмі классикалық өркениеттің және оның ғылымдарының өміршеңдігіне сенді, ал оның жақтаушылары жаратылыстану ғылымдарымен айналысты.

Соңғы екі ғасырдағы саяси және әскери құлдырауға қарамастан, империя ғылым мен әдебиеттің гүлденуін бастан кешірді, ол көбінесе «Палеологан» немесе «соңғы Византия Ренессансы» деп аталады &lt;ref name=&quot;R&quot;&gt;{{Кітап|isbn=3-11-013574-4|pages=8|тақырыбы=The Byzantine Grammarians: Their Place in History}}&lt;/ref&gt;. Бұл дәуірдің ең көрнекті өкілдерінің қатарында Максим Плануд, Мануил Мосхопул, Димитрий Триклиний және Фома Магистр бар. Парсы ғылымдарының қатты ықпалына ұшыраған [[Трабзон|Трапезундтағы]] академия [[астрономия]] мен басқа да [[Математика|математикалық ғылымдарды]] зерттеудің танымал орталығына айналды, ал [[Византия медицинасы|медицина]] барлық дерлік ғалымдардың қызығушылығын тудырды. Империяның соңғы ғасырында Византия грамматиктері негізінен ежелгі грек грамматикасы мен ерте итальяндық Ренессанстың әдеби зерттеулерін жеке жүргізу және жазу үшін жауапты болды. Олардың ішінде Мануил Хрисолор шіркеулердің ешқашан қол жеткізілмеген бірлестігіне қатысты&lt;ref name=&quot;R&quot; /&gt;.

== Тағы қараңыз ==

* Қайта өрлеу дәуірінің Византия ғалымдары
* Санат:Византия ғалымдары
* [[Ғылым тарихы|Орта ғасырлардағы ғылым]]
* Ислам ғылымы
* Иоанн Филопон

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Қайнары ==

* A Companion to Byzantine Science. — Brill, 2020. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-0441460-0&lt;/nowiki&gt;.</text>
      <sha1>nc68izs1x87bsnn7dvsgwlhz9ytzofg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608716</id>
      <parentid>3608613</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T17:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Византиядағы ғылым|Византиядағы ғылым]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3608716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22425" sha1="hlzxojkb5e6irwc56jbbzt7aomqmr11" xml:space="preserve">
[[Сурет:ViennaDioscoridesFolio3v7Physicians.jpg|нобай|Вена Диоскоридінің алдыңғы жағында жеті әйгілі [[дәрігер]] бейнеленген. Картинаның ең көрнекті тұлғасы — бүктелетін орындықта отырған [[Гален]].]]
'''Византия ғылымы''' [[Антикалық дәуір|классикалық білімді]] ислам әлеміне және Ренессанс Италиясына жеткізуде, сондай-ақ ислам ғылымын Ренессанс Италиясына жеткізуде маңызды рөл атқарды&lt;ref name=&quot;Saliba&quot;&gt;{{Cite web|author=George Saliba|authorlink=:en:George Saliba|title=Islamic Science and the Making of Renaissance Europe|date=2006-04-27|url=https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3883|accessdate=2008-03-01|archivedate=2006-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060629204411/https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3883}}&lt;/ref&gt;. Оның бай тарихнамалық дәстүрі [[өнер]], [[сәулет]], [[әдебиет]] және технология саласындағы керемет жетістіктерге негізделген ежелгі білімді сақтап қалды. Византиялықтар бірнеше технологиялық жетістіктердің артында болды.

== Классикалық және шіркеулік зерттеулер ==
Византия ғылымы негізінен классикалық ғылым болды. Сондықтан Византия ғылымы әр кезеңде [[Ежелгі грек философиясы|ежелгі грек пұтқа табынушылық философиясымен]] және [[Метафизика|метафизикасымен]] тығыз байланысты болды. Пұтқа табынушылық іліміне қарсылық білдірілгеніне қарамастан, ең көрнекті классикалық ғалымдардың көпшілігі [[Православ шіркеуі|шіркеуде]] жоғары лауазымдарды атқарды. IV және V ғасырларда Афины [[Платон Академиясы|академиясының]] классикалық зерттеулерге серпін беруінің арқасында [[Византия империясы|Византия империясында]] ежелгі жазбалар ешқашан дамытылмады. [[Александрия (Мысыр)|Александрия]] философиялық академиясының күші мен Патриархалдық академияда оқытылатын [[Теология|теологиядан]] басқа толығымен зайырлы пәндерге арналған Константинополь университетінің жұмысының арқасында. Тіпті соңғысы ежелгі классика бойынша сабақ берді және оқу бағдарламасына әдеби, философиялық және ғылыми мәтіндерді енгізді. Монастырлық мектептер [[Библия|Киелі кітапты]], теологияны және литургияны зерттеуге баса назар аударды. Сондықтан монастырлық скрипториялар өз күш-жігерінің көп бөлігін шіркеу қолжазбаларын көшіруге жұмсады, ал пұтқа табынушылық әдебиетті Фотий, Кесариялық Арефа, Салоникалық Евстатий және Василий Бессарион&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Anastos|first=Milton V.|year=1962|title=The History of Byzantine Science. Report on the Dumbarton Oaks Symposium of 1961|journal=Dumbarton Oaks Papers|publisher=Dumbarton Oaks, Trustees for Harvard University|volume=16|pages=409–411|doi=10.2307/1291170}}&lt;/ref&gt; сияқты қарапайым адамдар немесе діни қызметкерлер көшіріп, қорытындылап, алып, түсініктеме берді.

== Математика ==
Византия ғалымдары [[Ежелгі Грекиядағы математика|ежелгі грек математиктерінің]] мұрасын сақтап, жалғастырып, математиканы тәжірибеде қолданды. [[Византия империясы|Византияның]] басында (V-VII ғасырлар) сәулетшілер мен математиктер Милеттік Исидор мен Траллестік Анфимий күрделі математикалық формулаларды пайдаланып, [[Айя София|Айя Софияның ұлы шіркеуін]] салды, бұл өз заманы үшін де, алдағы ғасырлар үшін де таңғажайып геометриясы, батыл дизайны және биіктігі үшін технологиялық серпіліс болды. Ортағасырлық Византияда (VIII-XII ғасырлар) Михаил Пселлос сияқты математиктер математиканы әлемді түсіндіру тәсілі ретінде қарастырды.

== Физика ==
Иоанн Филопон, сондай-ақ Иоанн Грамматик ретінде белгілі, Александриялық филолог, [[Аристотелизм|Аристотельдік]] түсіндірмеші және христиан теологы, сондай-ақ философиялық трактаттар мен теологиялық еңбектердің авторы болды. Ол Аристотельді және оның еркін құлау теориясын алғаш рет сынға алды. Оның Аристотель физикасын сынауы көптеген ғасырлардан кейін [[Галилео Галилей|Галилео Галилейге]] шабыт берді. Галилео өз еңбектерінде Филопонды айтарлықтай келтірді және оның соңынан Аристотель физикасын жоққа шығаруда ерді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=John Philoponus|url=https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy|accessdate=2017-12-14|date=2007-06-08|archivedate=2018-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180422010906/https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/}}&lt;/ref&gt;.

Импетус теориясы Византия империясында да ойлап табылды.

Кеме диірмені — су энергиясын пайдаланып астық ұнтақтауға арналған Византия өнертабысы. Бұл технология ақырында Еуропаның қалған бөлігіне таралып, 19 ғасырға дейін қолданылып келді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lowtechmagazine.com/2010/11/boat-mills-bridge-mills-and-hanging-mills.html|title=Boat mills: water powered, floating factories|work=LOW-TECH MAGAZINE|accessdate=2022-04-24|archivedate=2018-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124004500/http://www.lowtechmagazine.com/2010/11/boat-mills-bridge-mills-and-hanging-mills.html}}&lt;/ref&gt;.

== Медицина ==
Медицина Византиялықтар [[Гален|Галеннен]] бастап грек-римдік ізашарларын зерттеу арқылы дамытқан ғылымдардың бірі болды. Нәтижесінде, Византия медицинасы [[:en:Islamic medicine|ислам медицинасына]], сондай-ақ [[Ренессанс]] медицинасына әсер етті&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Temkin, Owsei|title=Byzantine Medicine: Tradition and Empiricism|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=16|pages=97–115|date=1962}}&lt;/ref&gt;.

Аурухананың медициналық көмек көрсететін мекеме және науқастарды христиандық қайырымдылық идеалдарына сәйкес емдеу мүмкіндігі, тек өлетін орын емес, Византия империясында пайда болды.

Сиам егіздерінің ажырауының алғашқы белгілі мысалы X ғасырда Византия империясында болды, сол кезде Армениядан келген сиам егіздерінің жұбы Константинопольге келді. Көп жылдардан кейін олардың бірі қайтыс болды, сондықтан Константинопольдегі хирургтар марқұмның денесін алып тастауды шешті. Нәтижесі ішінара сәтті болды, өйткені тірі қалған егіз өлгенге дейін үш күн өмір сүрді. Бірақ екінші адамның ажырасқаннан кейін бірнеше күн ғана тірі қалуы соншалықты таңқаларлық болды, тарихшылар оны бір жарым ғасырдан кейін қайта қарастырды. Сиам егіздерінің ажырасуының келесі тіркелген жағдайы шамамен 700 жылдан кейін, 1689 жылы Германияда болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/|title=The Case of Conjoined Twins in 10th Century Byzantium - Medievalists.net|date=2014-01-04|accessdate=2022-04-24|archivedate=2019-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804174100/http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf|title=THE UNSPEAKABLE HISTORY OF THORACOPAGUS TWINS’ SEPARATION|last=Montandon|first=Denys|date=2015-12|work=denysmontandon.com|accessdate=2022-04-24|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224065335/http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf}}&lt;/ref&gt;.

== Қару ==
[[Сурет:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|нобай|Византия кемесі көтерілісші Фома Славянинның кемесіне қарсы грек оқтарын қолдануда, 821 ж. Мадрид Скилицанен алынған XII ғасырдағы иллюстрация.]]
Грек оты Византия империясы қолданған [[Өртегіш қару|өртейтін]] қару болды. Византиялықтар оны теңіз шайқастарында кеңінен қолданған, себебі ол тіпті суда да жанып тұра алатын. Бұл технологиялық артықшылық берді және Византияның көптеген маңызды әскери жеңістеріне, ең бастысы Константинопольді екі араб қоршауынан құтқаруға, осылайша империяның өмір сүруін қамтамасыз етуге себеп болды. Дегенмен, грек отының өзі шамамен 672 жылы ойлап табылған және шежіреші Феофан оны бұрынғы Финикия провинциясындағы [[Бағлабек|Гелиопольден]] келген сәулетші Каллиникке жатқызады, оны сол кезде [[Араб басқыншылығы|мұсылман жаулап алулары]] басып алған. Грек отын бір адам ойлап тапқан жоқ, керісінше «Александрия химия мектебінің жаңалықтарын мұра еткен Константинопольдегі химиктер ойлап тапқан» деген пікір айтылды.

[[Гранат|Граната]] алғаш рет Византия империясында пайда болды, онда шыны немесе шегелері бар керамикалық құмыралардан жасалған қарапайым өртегіш гранаталар жасалып, шайқас алаңында қолданылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.worldhistory.org/image/7617/|title=Greek Fire Grenades|work=[[:en:World History Encyclopedia|World History Encyclopedia]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.worldhistory.org/Greek_Fire/|title=Greek Fire|work=[[:en:World History Encyclopedia|World History Encyclopedia]]|accessdate=2022-04-24|archivedate=2022-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220522093517/https://www.worldhistory.org/Greek_Fire/}}&lt;/ref&gt;.

== Византия және ислам ғылымы ==
Орта ғасырларда Византия мен ислам ғылымдары арасында жиі еңбектер алмасып отырды. Византия империясы бастапқыда ортағасырлық ислам әлеміне астрономия, [[Ежелгі Грекиядағы математика|математика]] және [[Ежелгі грек философиясы|философия]] бойынша [[Ежелгі грек тілі|ежелгі]] және ерте ортағасырлық грек мәтіндерін [[Араб тілі|араб]] тіліне аудару үшін ұсынды, өйткені Византия империясы ерте орта ғасырларда аймақтағы ғылыми зерттеулердің жетекші орталығы болды. Кейінірек, [[Халифат]] және басқа да ортағасырлық ислам мәдениеттері ғылыми білімнің жетекші орталықтарына айналған кезде, Марагадағы әйгілі обсерваторияға барған Григорий Хиониад сияқты византиялық ғалымдар ислам астрономиясы, математикасы және ғылымы бойынша кітаптарды ортағасырлық грек тіліне аударды, мысалы, Джафар ибн Мұхаммед Әбу Машар әл-Балхидің&lt;ref name=&quot;WDL&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wdl.org/en/item/2998/|title=Introduction to Astronomy, Containing the Eight Divided Books of Abu Ma'shar Abalachus|work=World Digital Library|date=1506|accessdate=2013-07-16|archivedate=2019-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012043331/https://www.wdl.org/en/item/2998/}}&lt;/ref&gt;, Ибн Юнустың, әл-Хазинидің (Византия-грек тектес болған, бірақ парсы мәдениетінің ортасында өскен)&lt;ref name=&quot;Pingree&quot;&gt;{{Cite journal|author=Pingree|first=David|authorlink=Пингри, Дэвид|year=1964|title=Gregory Chioniades and Palaeologan Astronomy|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=18|pages=135–60}}&lt;/ref&gt;, [[Әл-Хорезми|Мұхаммед ибн Мұса әл-Хорезмидің]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Reviews: ''The Astronomical Works of Gregory Chioniades, Volume I: The Zij al- Ala'i'' by Gregory Chioniades, David Pingree; ''An Eleventh-Century Manual of Arabo-Byzantine Astronomy'' by Alexander Jones|first=David A.|author=King|journal=[[:en:Isis (journal)|Isis]]|volume=82|issue=1|date=1991-03|pages=116–8|doi=10.1086/355661}}&lt;/ref&gt; және [[Насыруддин әт-Туси|Насыр ад-Дин Тусидің]] (мысалы''[[Зидж Елхани|, Зидж-и Ильхани]]'' және басқа Зидж трактаттары) және басқалардың&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Joseph Leichter|title=The Zij as-Sanjari of Gregory Chioniades|publisher=[[Архив Интернета|Internet Archive]]|date=2009-06-27|url=https://archive.org/details/TheZijAs-sanjariOfGregoryChioniades|accessdate=2009-10-02}}&lt;/ref&gt; еңбектерін.

Сондай-ақ, кейбір Византия ғалымдары белгілі бір ғылыми ұғымдарды сипаттау үшін ежелгі грек терминдерінің орнына араб транслитерацияларын қолданған (мысалы, ежелгі грек ''[[Гороскоп|гороскопының]]'' орнына араб тіліндегі ''тали сөзін'' қолданған). Осылайша, Византия ғылымы ежелгі грек білімін Батыс Еуропа мен ислам әлеміне жеткізуде ғана емес, сонымен қатар араб білімін Батыс Еуропаға жеткізуде де маңызды рөл атқарды. Кейбір тарихшылар Коперниктің немесе басқа еуропалық автордың араб астрономиялық мәтініне қол жеткізуі болды деп болжайды, бұл [[Насыруддин әт-Туси|Насир ад-Дин Туси]] әзірлеген астрономиялық модель Туси жұбының берілуіне әкелді, ол кейінірек [[Николай Коперник|Николай Коперниктің]] еңбегінде пайда болды&lt;ref name=&quot;Saliba&quot;&gt;{{Cite web|author=George Saliba|authorlink=:en:George Saliba|title=Islamic Science and the Making of Renaissance Europe|date=2006-04-27|url=https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3883|accessdate=2008-03-01|archivedate=2006-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060629204411/https://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3883}}&lt;/ref&gt;. Византия ғалымдары сонымен қатар кейбір араб еңбектерінен алынған дәйексөздер арқылы [[Сасани әулеті|Сасанидтер]] мен Үндістан астрономиясымен танысты&lt;ref name=&quot;Pingree&quot;&gt;{{Cite journal|author=Pingree|first=David|authorlink=Пингри, Дэвид|year=1964|title=Gregory Chioniades and Palaeologan Astronomy|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=18|pages=135–60}}&lt;/ref&gt;.

== Гуманизм және Ренессанс ==
XII ғасырда византиялықтар классикалық авторларға деген қызығушылықтың қайта жандануы ретінде ерте Ренессанс гуманизмінің моделін жасады, бірақ алдыңғы ғасырларда (IX-XII ғасырлар) Ренессанс гуманизмі және классикалық білімге деген ұмтылыс Македония Ренессансы кезінде байқалды және қазіргі кезде Комниннің тұсында XII ғасырдағы Ренессанс деп аталатын кезеңге дейін жалғасты. Византия гуманизмі өзінің ең тән көрінісін Салониктік Евстафийде тапты. XIII-XIV ғасырларда, қарқынды шығармашылық белсенділік кезеңінде, Византия гуманизмі өзінің шарықтау шегіне жетіп, қазіргі итальян гуманизмімен таңғажайып ұқсастықтарды ашты. Византия гуманизмі классикалық өркениеттің және оның ғылымдарының өміршеңдігіне сенді, ал оның жақтаушылары жаратылыстану ғылымдарымен айналысты.

Соңғы екі ғасырдағы саяси және әскери құлдырауға қарамастан, империя ғылым мен әдебиеттің гүлденуін бастан кешірді, ол көбінесе «Палеологан» немесе «соңғы Византия Ренессансы» деп аталады &lt;ref name=&quot;R&quot;&gt;{{Кітап|isbn=3-11-013574-4|pages=8|тақырыбы=The Byzantine Grammarians: Their Place in History}}&lt;/ref&gt;. Бұл дәуірдің ең көрнекті өкілдерінің қатарында Максим Плануд, Мануил Мосхопул, Димитрий Триклиний және Фома Магистр бар. Парсы ғылымдарының қатты ықпалына ұшыраған [[Трабзон|Трапезундтағы]] академия [[астрономия]] мен басқа да [[Математика|математикалық ғылымдарды]] зерттеудің танымал орталығына айналды, ал [[Византия медицинасы|медицина]] барлық дерлік ғалымдардың қызығушылығын тудырды. Империяның соңғы ғасырында Византия грамматиктері негізінен ежелгі грек грамматикасы мен ерте итальяндық Ренессанстың әдеби зерттеулерін жеке жүргізу және жазу үшін жауапты болды. Олардың ішінде Мануил Хрисолор шіркеулердің ешқашан қол жеткізілмеген бірлестігіне қатысты&lt;ref name=&quot;R&quot; /&gt;.

== Тағы қараңыз ==

* Қайта өрлеу дәуірінің Византия ғалымдары
* Санат:Византия ғалымдары
* [[Ғылым тарихы|Орта ғасырлардағы ғылым]]
* Ислам ғылымы
* Иоанн Филопон

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Қайнары ==

* A Companion to Byzantine Science. — Brill, 2020. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-0441460-0&lt;/nowiki&gt;.

[[Санат:Византиядағы ғылым]]</text>
      <sha1>hlzxojkb5e6irwc56jbbzt7aomqmr11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-05-25</title>
    <ns>10</ns>
    <id>781703</id>
    <revision>
      <id>3608727</id>
      <timestamp>2026-05-24T18:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-05-25|POTD 2026-05-25]]: filename only</comment>
      <origin>3608727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="j6zb9qdd41qhdk5u4tfuvjo3upssv9a" xml:space="preserve">007 Hyacinth macaw couple under Pink Ipê tree in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j6zb9qdd41qhdk5u4tfuvjo3upssv9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Sartricis</title>
    <ns>3</ns>
    <id>781704</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Gynephila" />
    <revision>
      <id>3608740</id>
      <timestamp>2026-05-24T18:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leaderboard</username>
        <id>128437</id>
      </contributor>
      <comment>Leaderboard [[Қатысушы талқылауы:Sartricis]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Gynephila]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Sartricis|Sartricis]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Gynephila|Gynephila]]&quot;</comment>
      <origin>3608740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="j1a20fn2evoq1r3tcdsef7n2d6hxp99" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Gynephila]]</text>
      <sha1>j1a20fn2evoq1r3tcdsef7n2d6hxp99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Нұрмұханбет Назеркн</title>
    <ns>3</ns>
    <id>781705</id>
    <revision>
      <id>3608747</id>
      <timestamp>2026-05-24T19:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3608747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="467" sha1="74huow25mvyps1fez5mpn1dlkswbdht" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Нұрмұханбет Назеркн}}

-- &lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылауы)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 00:40, 2026 ж. мамырдың 25 (+05)</text>
      <sha1>74huow25mvyps1fez5mpn1dlkswbdht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мәскеу патриархаты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781706</id>
    <redirect title="Орыс православие шіркеуі" />
    <revision>
      <id>3608759</id>
      <timestamp>2026-05-24T22:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Орыс православие шіркеуі]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3608759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="siaoaf9whgvd64vuojcd4mzqq09ywup" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Орыс православие шіркеуі]]</text>
      <sha1>siaoaf9whgvd64vuojcd4mzqq09ywup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қасиетті Синод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781707</id>
    <revision>
      <id>3608762</id>
      <timestamp>2026-05-24T23:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Сурет:Highest authority of Russian Orthodox Church in 1917.jpg|нобай|оңға|Жаңадан патриарх сайлап тұрғанда фотоланған 1917 жылдағы [[Орыс православие шіркеуі]]нің ең жоғарғы органы болған [[Аса қасиетті басқарушы синод]]]]  Бірнеше [[автокефалия]]лық Шығыс православие шіркеуі|Шығыс пра...</comment>
      <origin>3608762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15797" sha1="4wl5mb7t9ngx4uzil82kyjlf2p7y6ab" xml:space="preserve">[[Сурет:Highest authority of Russian Orthodox Church in 1917.jpg|нобай|оңға|Жаңадан патриарх сайлап тұрғанда фотоланған 1917 жылдағы [[Орыс православие шіркеуі]]нің ең жоғарғы органы болған [[Аса қасиетті басқарушы синод]]]]

Бірнеше [[автокефалия]]лық [[Шығыс православие шіркеуі|Шығыс православие шіркеулері]]нде және [[Шығыс католик шіркеуі|Шығыс католик шіркеулері]]нде патриарх, не бас епископті '''Қасиетті Синод'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pck.kz/kz/news/2/1519-privetstvennyy-adres-glave-pravoslavnoy-tserkvi-kazahstana-mitropolitu-astanayskomu-i-kazahstanskomu-aleksandru-ot-chlenov-sinoda-kazahstanskogo-mitropolichego-okruga-po-sluchayu-dnya-tezoimenitstva-i-50-letiya-tserkovnogo-sluzheniya/ |title=Қазақстан Православие Шіркеуінің Басшысы, Астана және Қазақстан Митрополиті Александрға оның есімі күні мен шіркеулік қызметінің 50 жылдығына орай Қазақстан Митрополиттік округі Синод мүшелерінің атынан құттықтау сөзі |language=kk |publisher=[[Қазақстан митрополия округі]]нің ресми сайты |date=2025-09-12 |accessdate=2026-05-25}}&lt;/ref&gt; (кейде '''Киелі Синод''')&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/29545766.html |title=Орыс православие шіркеуі Константинополь патриархатымен байланысын үзді |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2018-10-16}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20181103163746/https://www.azattyq.org/a/29545766.html |date=2018-11-03}}&lt;/ref&gt; деп аталатын епископтар тобы сайлайды. Мысалға алсақ, [[Грузин православие шіркеуі]]нің басқарушы органы — Қасиетті Синоды.

== Шығыс православие шіркеулері ==
=== Бүкіләлемдік патриархаттың Синоды ===
[[Сурет:Patriarchal residence2.jpg|нобай|оңға|Бүкіләлемдік патриарх резиденциясы]]

[[Константинополь православие шіркеуі|Бүкіләлемдік патриархат]]қа «Қасиетті және Киелі Синоды» басшылық етті. Бұл Синод «синод-резиденция» үлгісімен жасалған; жиналған епископтардың [[Константинополь]] маңындағы (уақытша болса да) қонатын жерлері бар.&lt;ref&gt;Adam A. J. DeVille. ''[https://books.google.com/books?id=SlYFDgAAQBAJ&amp;pg=PT86 Orthodoxy and the Roman Papacy: Ut Unum Sint and the Prospects of East-West Unity]''. University of Notre Dame Press; 15 наурыз 2011. ISBN 978-0-268-15880-4. 86-бет.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[https://books.google.com/books?id=BwnCVYHf5VAC&amp;pg=PA164 The History of Byzantine and Eastern Canon Law to 1500]''. CUA Press; 27 ақпан 2012. ISBN 978-0-8132-1679-9. 164-бет.&lt;/ref&gt; Синодқа [[Константинополь патриархы|Бүкіләлемдік патриарх]] төрағалық етеді және оның құрамында біржылдық өкілеттік алатын он екі иерарх болады. Иерархтардың жартысы әр алты ай сайын ауысып жатады.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.patriarchate.org/holy-and-sacred-synod |title=The Holy and Sacred Synod |language=en |accessdate=2020-09-26}} {{Wayback|date=2020-09-30 |url=https://web.archive.org/web/20200930033328/https://www.patriarchate.org/holy-and-sacred-synod}}&lt;/ref&gt;

=== Орыс Қасиетті Синоды ===
[[Сурет:Б.здание Святейшего Правительствующего Синода с церковью Семи Вселенских соборов.jpg|нобай|оңға|[[Орыс православие шіркеуі]]нің Сенат және Синод ғимараты, [[Санкт-Петербург]], Ресей]]

Бұрын Ресей православие басшылары жиналып, [[Аса қасиетті басқарушы синод]]ты ({{lang-ru|Святейший Правительствующий Синод}}) құрайтын. Оның негізін 1721 жылғы қаңтарда [[I Пётр]], [[Стефан Яворский]] мен [[Феофан (Прокопович)|Феофан Прокопович]] қалады. Ол солай [[Мәскеу патриархаты]]ның орнын алған болатын. 1917 жылғы [[Қазан төңкерісі]]нен кейін ол ыдыратылды да, [[Тихон (Мәскеу патриархы)|Мәскеулік I Тихон]] тұсында патриархат өмірге қайта келді.

Заманауи Ресейдегі Орыс православие шіркеуіне [[Орыс православие шіркеуінің Қасиетті синоды]] басшылық етеді. Ол соборлар арасында жұмыс істеді. Оған [[Мәскеу және Бүкіл Русь патриархы]] төрағалық етеді.

=== Грек Қасиетті Синоды ===
Ресей үкіметінің синод арқылы басқару үлгісіне еліктеген алғашқы өзге православие шіркеуі — [[Грекия]] шіркеуі болды. 1822 және 1827 жылдардағы еркін Грекияның ұлттық жиналыстары өз шіркеуін [[Константинополь православие шіркеуі|Константинополь Бүкіләлемдік патриархаты]] билігінен тәуелсіз ету үдерісін бастады. 1833 жылы Грекия парламенті патриархтың билігін ресми түрде жоққа шығарып, Ресей үлгісіне дәл сәйкес келетін Қасиетті Басқарушы Синод құрды. Ұзақ даулардан кейін патриарх келісім беріп, 1850 жылы грек синодын мойындады. Содан бері Грекия шіркеуі дәл Орыс православие шіркеуіндей Қасиетті Синод арқылы басқарылып келеді.

1852 жылы қабылданған заң оның құқықтары мен міндеттерін реттеді. Ол [[Афина]]да Афина митрополитінің төрағалығымен жиналатын. Үкімет бір жыл мерзімге дауыс беру арқылы тағы төрт епископты мүше етіп тағайындайтын. Мүшелер [[Грекия монархиясы|король]] мен үкіметке адалдық антын қабылдайтын. Олардың талқылары үкімет таңдаған зайырлы адам — Ресейдегі [[обер-прокурор]] сияқты патша комиссарының бақылауында болды. Комиссардың келісімінсіз ешбір акт жарамды деп саналмайтын. Сондай-ақ мемлекет тағайындайтын хатшылар, жазушылар мен бір қызметші болды. Қасиетті Синод Грек шіркеуіндегі ең жоғарғы билік органы еді және ол өзінің ресейлік үлгісімен бірдей құқықтар мен міндеттерге ие болды; [[литургия]]да патриархтың орнына оның аты аталатын.

1924 жылы [[Грекия|Грек Республикасы]] жарияланғаннан кейін Қасиетті Синодқа патшалық бақылау табиғи түрде тоқтатылды. 1932 жылы Афина митрополиті архиепископ дәрежесіне көтерілді де, литургияларда архиепископтың есімі атала бастады. Бүгінде жоғарғы билік Афина мен бүкіл Грекия архиепископының төрағалығымен жиналатын барлық епархиялық епископтардың синодына тиесілі. Олардың барлығы [[митрополит]] мәртебесіне ие. Бұл синод шіркеуге қатысты жалпы мәселелерді қарастырады. Тұрақты Синод та осы төрағалыққа бағынышты болып жұмыс істейді және оның құрамына басшы мен 12 епископ кіреді. Әр епископ кезекпен бір мерзім қызмет атқарады. Бұл орган әкімшілік мәселелердің егжей-тегжейімен айналысады.

=== Румын православие шіркеуінің Қасиетті Синоды ===
[[Румын православие шіркеуі]]нің Қасиетті Синоды шіркеуге қатысты барлық мәселелер бойынша ең жоғарғы билік органы ретінде ұйымдастырылған. Оның құрамына [[Румын патриархы|Патриарх]], барлық митрополиттер, архиепископтар, епископтар мен шіркеудің викарий епископтары кіреді. Қасиетті Синод әдетте жылына екі рет — көктемде және күздігүні — кезекті сессияларға жиналады, алайда қажет болғанда кезектен тыс сессиялар да ұйымдастырады. Ол шіркеуге қатысты барлық мәселелер бойынша жоғарғы билік органы болғанымен, сонымен қатар Румын шіркеуінің мүшелеріне кеңес беруші органы болып та келеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://patriarhia.ro/images/documente/statutul_bor.pdf |title=The Statute of The Romanian Orthodox Church |language=en |accessdate=2015-07-26}} {{Wayback|date=2015-08-07 |url=https://web.archive.org/web/20150807072332/http://patriarhia.ro/images/documente/statutul_bor.pdf }}&lt;/ref&gt;

=== Серб православие шіркеуінің Қасиетті Синоды ===
[[Серб православие шіркеуі]]не бес мүшелі Қасиетті Синоды басшылық етеді. Патриарх тұрақты мүшесі болса, қалған төрт уақытша мүшесі — екі жыл сайын сайланатын епископтар. Оларды бүкіл епископтарға өкіл болатын Епископтар кеңесі сайлайды.&lt;ref&gt;John Anthony McGuckin, ''Encyclopedia of Eastern Orthodox Christianity'' (John Wiley and Sons 2011 ISBN 9781405185394), 1-том, 559-бет&lt;/ref&gt;

=== Болгар православие шіркеуінің Қасиетті Синоды ===
[[Сурет:Holy Synod Palace - Sofia.jpg|нобай|оңға|Синод сарайы, [[София]], Болгария]]

[[Болгар православие шіркеуі]]нің бүкіл аумағындағы жоғарғы діни, сот және әкімшілік билікке Қасиетті Синод ие. Оның құрамына [[Болгар патриархы|Патриарх]] пен митрополит делінетін епархиялық дінбасылар кіреді.

=== Америкадағы православие шіркеуінің Қасиетті Синоды ===
[[Америкадағы православие шіркеуі]]нің ең жоғарғы канондық билігі Қасиетті Синод епископтарына берілген. Митрополит ''[[ex officio]]'' түрде Синодқа төрағалық етеді, ол болмаған жағдайда синод оны епископтар сайлайды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Holy Synod |url=https://www.oca.org/holy-synod |language=en |work=www.oca.org |accessdate=2025-02-04}}&lt;/ref&gt;

== Ежелгі шығыс православиесі ==
[[Ежелгі шығыс православие шіркеулері]] қатарына бірнеше шіркеу кіреді. Олардың бірнешеуінде Синодтары бар.

=== Копт Қасиетті Синоды ===
Александриялық Копт соборлық шіркеуінің Қасиетті Синоды — [[Копт православие шіркеуі|Александрия шіркеуі]]нің ең жоғарғы органы. Ол шіркеудің ұйымдастырылуына, сеніміне және құлшылық (қызмет) тәртібіне қатысты ережелер мен қағидаларды қалыптастырады.

Синодқа [[Александриялық папа (Копт шіркеуі)|Александриялық папа]] төрағалық етеді. Оның құрамына шіркеу митрополиттері, епископтары, [[хорепископ]]тары және Александрия Патриарх викарийі кіреді.

=== Сирия Қасиетті Синоды ===
Антиохиялық Сирия иаковтық шіркеуінің Қасиетті Синоды — [[Сирия иаковтық шіркеуі]]нің ең жоғарғы органы. Оның төрағасы — [[Бүкіл Шығыс және Антиохия сирия православие патриархы]] және мүшелері — митрополиттер мен епископтар.

== Католик шіркеуі ==
[[Католик шіркеуі]]нде әрбір ''[[sui iuris]]'' патриархалдық шіркеу мен әрбір ірі архиепископтық шіркеудің өз '''епископтар синоды''' бар. Бұл синод тиісті ''sui iuris'' шіркеудің бүкіл аумағына арналған заңдарды шығаруға толығымен құзыретті және сол шіркеудің сот органы (трибуналы) болады.&lt;ref&gt;[http://www.intratext.com/IXT/LAT0758/_PC.HTM Code of Canons of the Eastern Churches, canon 110]&lt;/ref&gt;

Шығыс Шіркеулерінің Канондар Кодексі бұл мағынадағы епископтар синодына 115 рет сілтеме жасайды. Ол кейбір Шығыс православ және Ежелгі шығыс православ шіркеулерінде қолданылатын «қасиетті», «қасиетті және киелі», «аса қасиетті» сияқты құрметті анықтауыштарды қоспайды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Шіркеу құқығы]]
[[Санат:Шығыс христиандығы]]
[[Санат:Экклезиология]]</text>
      <sha1>4wl5mb7t9ngx4uzil82kyjlf2p7y6ab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608763</id>
      <parentid>3608762</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T23:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nurken [[Киелі Синод]] бетін [[Қасиетті Синод]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3608762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15797" sha1="4wl5mb7t9ngx4uzil82kyjlf2p7y6ab" xml:space="preserve">[[Сурет:Highest authority of Russian Orthodox Church in 1917.jpg|нобай|оңға|Жаңадан патриарх сайлап тұрғанда фотоланған 1917 жылдағы [[Орыс православие шіркеуі]]нің ең жоғарғы органы болған [[Аса қасиетті басқарушы синод]]]]

Бірнеше [[автокефалия]]лық [[Шығыс православие шіркеуі|Шығыс православие шіркеулері]]нде және [[Шығыс католик шіркеуі|Шығыс католик шіркеулері]]нде патриарх, не бас епископті '''Қасиетті Синод'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pck.kz/kz/news/2/1519-privetstvennyy-adres-glave-pravoslavnoy-tserkvi-kazahstana-mitropolitu-astanayskomu-i-kazahstanskomu-aleksandru-ot-chlenov-sinoda-kazahstanskogo-mitropolichego-okruga-po-sluchayu-dnya-tezoimenitstva-i-50-letiya-tserkovnogo-sluzheniya/ |title=Қазақстан Православие Шіркеуінің Басшысы, Астана және Қазақстан Митрополиті Александрға оның есімі күні мен шіркеулік қызметінің 50 жылдығына орай Қазақстан Митрополиттік округі Синод мүшелерінің атынан құттықтау сөзі |language=kk |publisher=[[Қазақстан митрополия округі]]нің ресми сайты |date=2025-09-12 |accessdate=2026-05-25}}&lt;/ref&gt; (кейде '''Киелі Синод''')&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/29545766.html |title=Орыс православие шіркеуі Константинополь патриархатымен байланысын үзді |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2018-10-16}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20181103163746/https://www.azattyq.org/a/29545766.html |date=2018-11-03}}&lt;/ref&gt; деп аталатын епископтар тобы сайлайды. Мысалға алсақ, [[Грузин православие шіркеуі]]нің басқарушы органы — Қасиетті Синоды.

== Шығыс православие шіркеулері ==
=== Бүкіләлемдік патриархаттың Синоды ===
[[Сурет:Patriarchal residence2.jpg|нобай|оңға|Бүкіләлемдік патриарх резиденциясы]]

[[Константинополь православие шіркеуі|Бүкіләлемдік патриархат]]қа «Қасиетті және Киелі Синоды» басшылық етті. Бұл Синод «синод-резиденция» үлгісімен жасалған; жиналған епископтардың [[Константинополь]] маңындағы (уақытша болса да) қонатын жерлері бар.&lt;ref&gt;Adam A. J. DeVille. ''[https://books.google.com/books?id=SlYFDgAAQBAJ&amp;pg=PT86 Orthodoxy and the Roman Papacy: Ut Unum Sint and the Prospects of East-West Unity]''. University of Notre Dame Press; 15 наурыз 2011. ISBN 978-0-268-15880-4. 86-бет.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[https://books.google.com/books?id=BwnCVYHf5VAC&amp;pg=PA164 The History of Byzantine and Eastern Canon Law to 1500]''. CUA Press; 27 ақпан 2012. ISBN 978-0-8132-1679-9. 164-бет.&lt;/ref&gt; Синодқа [[Константинополь патриархы|Бүкіләлемдік патриарх]] төрағалық етеді және оның құрамында біржылдық өкілеттік алатын он екі иерарх болады. Иерархтардың жартысы әр алты ай сайын ауысып жатады.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.patriarchate.org/holy-and-sacred-synod |title=The Holy and Sacred Synod |language=en |accessdate=2020-09-26}} {{Wayback|date=2020-09-30 |url=https://web.archive.org/web/20200930033328/https://www.patriarchate.org/holy-and-sacred-synod}}&lt;/ref&gt;

=== Орыс Қасиетті Синоды ===
[[Сурет:Б.здание Святейшего Правительствующего Синода с церковью Семи Вселенских соборов.jpg|нобай|оңға|[[Орыс православие шіркеуі]]нің Сенат және Синод ғимараты, [[Санкт-Петербург]], Ресей]]

Бұрын Ресей православие басшылары жиналып, [[Аса қасиетті басқарушы синод]]ты ({{lang-ru|Святейший Правительствующий Синод}}) құрайтын. Оның негізін 1721 жылғы қаңтарда [[I Пётр]], [[Стефан Яворский]] мен [[Феофан (Прокопович)|Феофан Прокопович]] қалады. Ол солай [[Мәскеу патриархаты]]ның орнын алған болатын. 1917 жылғы [[Қазан төңкерісі]]нен кейін ол ыдыратылды да, [[Тихон (Мәскеу патриархы)|Мәскеулік I Тихон]] тұсында патриархат өмірге қайта келді.

Заманауи Ресейдегі Орыс православие шіркеуіне [[Орыс православие шіркеуінің Қасиетті синоды]] басшылық етеді. Ол соборлар арасында жұмыс істеді. Оған [[Мәскеу және Бүкіл Русь патриархы]] төрағалық етеді.

=== Грек Қасиетті Синоды ===
Ресей үкіметінің синод арқылы басқару үлгісіне еліктеген алғашқы өзге православие шіркеуі — [[Грекия]] шіркеуі болды. 1822 және 1827 жылдардағы еркін Грекияның ұлттық жиналыстары өз шіркеуін [[Константинополь православие шіркеуі|Константинополь Бүкіләлемдік патриархаты]] билігінен тәуелсіз ету үдерісін бастады. 1833 жылы Грекия парламенті патриархтың билігін ресми түрде жоққа шығарып, Ресей үлгісіне дәл сәйкес келетін Қасиетті Басқарушы Синод құрды. Ұзақ даулардан кейін патриарх келісім беріп, 1850 жылы грек синодын мойындады. Содан бері Грекия шіркеуі дәл Орыс православие шіркеуіндей Қасиетті Синод арқылы басқарылып келеді.

1852 жылы қабылданған заң оның құқықтары мен міндеттерін реттеді. Ол [[Афина]]да Афина митрополитінің төрағалығымен жиналатын. Үкімет бір жыл мерзімге дауыс беру арқылы тағы төрт епископты мүше етіп тағайындайтын. Мүшелер [[Грекия монархиясы|король]] мен үкіметке адалдық антын қабылдайтын. Олардың талқылары үкімет таңдаған зайырлы адам — Ресейдегі [[обер-прокурор]] сияқты патша комиссарының бақылауында болды. Комиссардың келісімінсіз ешбір акт жарамды деп саналмайтын. Сондай-ақ мемлекет тағайындайтын хатшылар, жазушылар мен бір қызметші болды. Қасиетті Синод Грек шіркеуіндегі ең жоғарғы билік органы еді және ол өзінің ресейлік үлгісімен бірдей құқықтар мен міндеттерге ие болды; [[литургия]]да патриархтың орнына оның аты аталатын.

1924 жылы [[Грекия|Грек Республикасы]] жарияланғаннан кейін Қасиетті Синодқа патшалық бақылау табиғи түрде тоқтатылды. 1932 жылы Афина митрополиті архиепископ дәрежесіне көтерілді де, литургияларда архиепископтың есімі атала бастады. Бүгінде жоғарғы билік Афина мен бүкіл Грекия архиепископының төрағалығымен жиналатын барлық епархиялық епископтардың синодына тиесілі. Олардың барлығы [[митрополит]] мәртебесіне ие. Бұл синод шіркеуге қатысты жалпы мәселелерді қарастырады. Тұрақты Синод та осы төрағалыққа бағынышты болып жұмыс істейді және оның құрамына басшы мен 12 епископ кіреді. Әр епископ кезекпен бір мерзім қызмет атқарады. Бұл орган әкімшілік мәселелердің егжей-тегжейімен айналысады.

=== Румын православие шіркеуінің Қасиетті Синоды ===
[[Румын православие шіркеуі]]нің Қасиетті Синоды шіркеуге қатысты барлық мәселелер бойынша ең жоғарғы билік органы ретінде ұйымдастырылған. Оның құрамына [[Румын патриархы|Патриарх]], барлық митрополиттер, архиепископтар, епископтар мен шіркеудің викарий епископтары кіреді. Қасиетті Синод әдетте жылына екі рет — көктемде және күздігүні — кезекті сессияларға жиналады, алайда қажет болғанда кезектен тыс сессиялар да ұйымдастырады. Ол шіркеуге қатысты барлық мәселелер бойынша жоғарғы билік органы болғанымен, сонымен қатар Румын шіркеуінің мүшелеріне кеңес беруші органы болып та келеді.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://patriarhia.ro/images/documente/statutul_bor.pdf |title=The Statute of The Romanian Orthodox Church |language=en |accessdate=2015-07-26}} {{Wayback|date=2015-08-07 |url=https://web.archive.org/web/20150807072332/http://patriarhia.ro/images/documente/statutul_bor.pdf }}&lt;/ref&gt;

=== Серб православие шіркеуінің Қасиетті Синоды ===
[[Серб православие шіркеуі]]не бес мүшелі Қасиетті Синоды басшылық етеді. Патриарх тұрақты мүшесі болса, қалған төрт уақытша мүшесі — екі жыл сайын сайланатын епископтар. Оларды бүкіл епископтарға өкіл болатын Епископтар кеңесі сайлайды.&lt;ref&gt;John Anthony McGuckin, ''Encyclopedia of Eastern Orthodox Christianity'' (John Wiley and Sons 2011 ISBN 9781405185394), 1-том, 559-бет&lt;/ref&gt;

=== Болгар православие шіркеуінің Қасиетті Синоды ===
[[Сурет:Holy Synod Palace - Sofia.jpg|нобай|оңға|Синод сарайы, [[София]], Болгария]]

[[Болгар православие шіркеуі]]нің бүкіл аумағындағы жоғарғы діни, сот және әкімшілік билікке Қасиетті Синод ие. Оның құрамына [[Болгар патриархы|Патриарх]] пен митрополит делінетін епархиялық дінбасылар кіреді.

=== Америкадағы православие шіркеуінің Қасиетті Синоды ===
[[Америкадағы православие шіркеуі]]нің ең жоғарғы канондық билігі Қасиетті Синод епископтарына берілген. Митрополит ''[[ex officio]]'' түрде Синодқа төрағалық етеді, ол болмаған жағдайда синод оны епископтар сайлайды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Holy Synod |url=https://www.oca.org/holy-synod |language=en |work=www.oca.org |accessdate=2025-02-04}}&lt;/ref&gt;

== Ежелгі шығыс православиесі ==
[[Ежелгі шығыс православие шіркеулері]] қатарына бірнеше шіркеу кіреді. Олардың бірнешеуінде Синодтары бар.

=== Копт Қасиетті Синоды ===
Александриялық Копт соборлық шіркеуінің Қасиетті Синоды — [[Копт православие шіркеуі|Александрия шіркеуі]]нің ең жоғарғы органы. Ол шіркеудің ұйымдастырылуына, сеніміне және құлшылық (қызмет) тәртібіне қатысты ережелер мен қағидаларды қалыптастырады.

Синодқа [[Александриялық папа (Копт шіркеуі)|Александриялық папа]] төрағалық етеді. Оның құрамына шіркеу митрополиттері, епископтары, [[хорепископ]]тары және Александрия Патриарх викарийі кіреді.

=== Сирия Қасиетті Синоды ===
Антиохиялық Сирия иаковтық шіркеуінің Қасиетті Синоды — [[Сирия иаковтық шіркеуі]]нің ең жоғарғы органы. Оның төрағасы — [[Бүкіл Шығыс және Антиохия сирия православие патриархы]] және мүшелері — митрополиттер мен епископтар.

== Католик шіркеуі ==
[[Католик шіркеуі]]нде әрбір ''[[sui iuris]]'' патриархалдық шіркеу мен әрбір ірі архиепископтық шіркеудің өз '''епископтар синоды''' бар. Бұл синод тиісті ''sui iuris'' шіркеудің бүкіл аумағына арналған заңдарды шығаруға толығымен құзыретті және сол шіркеудің сот органы (трибуналы) болады.&lt;ref&gt;[http://www.intratext.com/IXT/LAT0758/_PC.HTM Code of Canons of the Eastern Churches, canon 110]&lt;/ref&gt;

Шығыс Шіркеулерінің Канондар Кодексі бұл мағынадағы епископтар синодына 115 рет сілтеме жасайды. Ол кейбір Шығыс православ және Ежелгі шығыс православ шіркеулерінде қолданылатын «қасиетті», «қасиетті және киелі», «аса қасиетті» сияқты құрметті анықтауыштарды қоспайды.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Шіркеу құқығы]]
[[Санат:Шығыс христиандығы]]
[[Санат:Экклезиология]]</text>
      <sha1>4wl5mb7t9ngx4uzil82kyjlf2p7y6ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Киелі Синод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781708</id>
    <redirect title="Қасиетті Синод" />
    <revision>
      <id>3608764</id>
      <timestamp>2026-05-24T23:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>Nurken [[Киелі Синод]] бетін [[Қасиетті Синод]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3608764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="fzaxo31nfp8s9mwtoz7hdjgmeapt4oa" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қасиетті Синод]]</text>
      <sha1>fzaxo31nfp8s9mwtoz7hdjgmeapt4oa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қағазбеков Рахымбек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781709</id>
    <revision>
      <id>3608775</id>
      <timestamp>2026-05-25T05:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айжан Жарылқасынқызы</username>
        <id>180102</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; {{Тұлға | есімі                = Рахымбек Қағазбеков | түпнұсқа есімі       = Қағазбеков Рахымбек Сыдықұлы | суреті               =  | туған күні           = 23 наурыз 1953 | туған жері           = Қар...</comment>
      <origin>3608775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5389" sha1="63la68999aru03tnhihwz54q020cm0j" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тұлға
| есімі                = Рахымбек Қағазбеков
| түпнұсқа есімі       = Қағазбеков Рахымбек Сыдықұлы
| суреті               = 
| туған күні           = 23 наурыз 1953
| туған жері           = Қаратұрық ауылы,Еңбекшіқазақ ауданы ( бұрынғы Шелек ауданы), Алматы облысы
| азаматтығы           = {{KAZ}}
| қызметі              = музыкант, дирижер, педагог
| ұлты                 = қазақ
| білімі               = П.И. Чайковский атындағы республикалық музыка училищесі
| марапаттары          = Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі,
Қазақстан Республикасы мәдениет саласының үздігі
}}

'''Қағазбеков Рахымбек Сыдықұлы''' (23 наурыз 1953 жыл, Қаратұрық ауылы, Шелек ауданы) — қазақстандық мәдениет және білім қайраткері, музыкант, дирижер, ұстаз. Ұзақ жылдар бойы Шелек аудандық балалар музыка мектебінің директоры қызметін атқарған.

== Өмірбаяны ==

Рахымбек Сыдықұлы Қағазбеков 1953 жылы 23 наурызда Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданына қарасты (бұрынғы Шелек ауданы) Қаратұрық ауылында дүниеге келген.

1969 жылы орта мектепті тәмамдаған. Еңбек жолын 1970 жылы 15 қаңтарда Ащысай ауылындағы Ш. Уәлиханов атындағы орта мектепте музыка пәнінің мұғалімі болып бастаған.

1971 жылы Алматы қаласындағы П.И. Чайковский атындағы республикалық музыка училищесіне оқуға түсті. 1971–1973 жылдары әскери борышын өтегеннен кейін оқуын жалғастырып, 1978 жылы аталған оқу орнын домбырашы және дирижер мамандығы бойынша бітірді.

1978 жылдың шілде айында Шелек аудандық мәдениет үйінің директоры болып тағайындалды.

1979–1999 жылдары Шелек аудандық музыка мектебінің директоры қызметін атқарды. Оның басшылығы кезінде мектеп ауданның маңызды өнер және эстетикалық тәрбие орталықтарының біріне айналды. Осы жылдары көптеген жас өнерпаздардың қалыптасуына ықпал етті.

1999 жылдан бастап Абай атындағы қазақ орта мектебінде музыка пәнінің мұғалімі болып еңбек етіп, зейнеткерлікке шыққанға дейін ұстаздық қызмет атқарды.

== Шығармашылығы ==

Рахымбек Қағазбековтің «Арнау» атты әні бар. Ән сөзінің авторы — Сүлейменова Шынар.

== Марапаттары ==

* Қазақ ССР Оқу министрлігінің Құрмет грамотасы (27 қыркүйек 1984 жыл, №2532)
* СССР Композиторлар одағының грамотасы (20 сәуір 1985 жыл)
* «Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі» төсбелгісі (4 наурыз 1998 жыл, №10092)
* «Қазақстан Республикасы мәдениет саласының үздігі» төсбелгісі (5 мамыр 2023 жыл, №3557)
* Еңбекшіқазақ ауданының Құрметті азаматы (13 қазан 2023 жыл, №007)

== Отбасы ==

Жұбайы — Күләш. Отбасы өнер саласына жақын болып, балаларына өнерге деген сүйіспеншілікті сіңірген.

== Дереккөздер ==

&lt;references /&gt;

== Пайдаланылған әдебиеттер ==

# Еңбекшіқазақ ауданы архивінің материалдары.
# Шелек балалар музыка мектебінің тарихи деректері.
# Қағазбеков Рахымбек Сыдықұлының жеке марапат құжаттары.
# Жергілікті мерзімді баспасөз материалдары.

[[Санат:1953 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан музыканттары]]
[[Санат:Қазақ дирижерлері]]
[[Санат:Қазақстан педагогтары]]
[[Санат:Алматы облысында туғандар]]
[[Санат:Еңбекшіқазақ ауданы]]</text>
      <sha1>63la68999aru03tnhihwz54q020cm0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608793</id>
      <parentid>3608775</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5445" sha1="s9g5vmm514kcthss3ra9d5zrh24h80e" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}
{{Тұлға
| есімі                = Рахымбек Қағазбеков
| түпнұсқа есімі       = Қағазбеков Рахымбек Сыдықұлы
| суреті               = 
| туған күні           = 23 наурыз 1953
| туған жері           = Қаратұрық ауылы,Еңбекшіқазақ ауданы ( бұрынғы Шелек ауданы), Алматы облысы
| азаматтығы           = {{KAZ}}
| қызметі              = музыкант, дирижер, педагог
| ұлты                 = қазақ
| білімі               = П.И. Чайковский атындағы республикалық музыка училищесі
| марапаттары          = Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі,
Қазақстан Республикасы мәдениет саласының үздігі
}}

'''Қағазбеков Рахымбек Сыдықұлы''' (23 наурыз 1953 жыл, Қаратұрық ауылы, Шелек ауданы) — қазақстандық мәдениет және білім қайраткері, музыкант, дирижер, ұстаз. Ұзақ жылдар бойы Шелек аудандық балалар музыка мектебінің директоры қызметін атқарған.

== Өмірбаяны ==

Рахымбек Сыдықұлы Қағазбеков 1953 жылы 23 наурызда Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданына қарасты (бұрынғы Шелек ауданы) Қаратұрық ауылында дүниеге келген.

1969 жылы орта мектепті тәмамдаған. Еңбек жолын 1970 жылы 15 қаңтарда Ащысай ауылындағы Ш. Уәлиханов атындағы орта мектепте музыка пәнінің мұғалімі болып бастаған.

1971 жылы Алматы қаласындағы П.И. Чайковский атындағы республикалық музыка училищесіне оқуға түсті. 1971–1973 жылдары әскери борышын өтегеннен кейін оқуын жалғастырып, 1978 жылы аталған оқу орнын домбырашы және дирижер мамандығы бойынша бітірді.

1978 жылдың шілде айында Шелек аудандық мәдениет үйінің директоры болып тағайындалды.

1979–1999 жылдары Шелек аудандық музыка мектебінің директоры қызметін атқарды. Оның басшылығы кезінде мектеп ауданның маңызды өнер және эстетикалық тәрбие орталықтарының біріне айналды. Осы жылдары көптеген жас өнерпаздардың қалыптасуына ықпал етті.

1999 жылдан бастап Абай атындағы қазақ орта мектебінде музыка пәнінің мұғалімі болып еңбек етіп, зейнеткерлікке шыққанға дейін ұстаздық қызмет атқарды.

== Шығармашылығы ==

Рахымбек Қағазбековтің «Арнау» атты әні бар. Ән сөзінің авторы — Сүлейменова Шынар.

== Марапаттары ==

* Қазақ ССР Оқу министрлігінің Құрмет грамотасы (27 қыркүйек 1984 жыл, №2532)
* СССР Композиторлар одағының грамотасы (20 сәуір 1985 жыл)
* «Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі» төсбелгісі (4 наурыз 1998 жыл, №10092)
* «Қазақстан Республикасы мәдениет саласының үздігі» төсбелгісі (5 мамыр 2023 жыл, №3557)
* Еңбекшіқазақ ауданының Құрметті азаматы (13 қазан 2023 жыл, №007)

== Отбасы ==

Жұбайы — Күләш. Отбасы өнер саласына жақын болып, балаларына өнерге деген сүйіспеншілікті сіңірген.

== Дереккөздер ==

&lt;references /&gt;

== Пайдаланылған әдебиеттер ==

# Еңбекшіқазақ ауданы архивінің материалдары.
# Шелек балалар музыка мектебінің тарихи деректері.
# Қағазбеков Рахымбек Сыдықұлының жеке марапат құжаттары.
# Жергілікті мерзімді баспасөз материалдары.

[[Санат:1953 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан музыканттары]]
[[Санат:Қазақ дирижерлері]]
[[Санат:Қазақстан педагогтары]]
[[Санат:Алматы облысында туғандар]]
[[Санат:Еңбекшіқазақ ауданы]]</text>
      <sha1>s9g5vmm514kcthss3ra9d5zrh24h80e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нитра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781710</id>
    <revision>
      <id>3608779</id>
      <timestamp>2026-05-25T05:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айжан Жарылқасынқызы</username>
        <id>180102</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; {{Infobox settlement | name               = Nitra | native_name        = Nitra | settlement_type    = Қала | image_skyline      = Nitra_Castle.jpg | image_caption      = Нитра қамалы | subdivision_type   = Ел | subdivision_name   = {{flag|Slovakia}} | region             = Nitra Region...</comment>
      <origin>3608779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4330" sha1="cfvpfuuwavweydxb032h5efxddhb73r" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Infobox settlement
| name               = Nitra
| native_name        = Nitra
| settlement_type    = Қала
| image_skyline      = Nitra_Castle.jpg
| image_caption      = Нитра қамалы
| subdivision_type   = Ел
| subdivision_name   = {{flag|Slovakia}}
| region             = Nitra Region
| river              = Nitra River
| population_total   = 78000
| population_as_of   = 2022
| elevation_m        = 190
| coordinates        = 48°19′N 18°05′E
| website            = {{URL|https://nitra.sk}}
}}

'''Nitra''' — [[Словакия]] мемлекетінің ең көне қалаларының бірі. Қала елдің батыс бөлігінде, [[Нитра өзені]]нің бойында орналасқан. Нитра — Словакияның тарихи, мәдени және діни орталықтарының бірі.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Nitra |url=https://nitra.sk/en/about-nitra/ |website=Nitra.sk |access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

== Негізгі мәліметтер ==
* Халқы: шамамен 75–80 мың адам
* Орналасуы: Братиславадан шығысқа қарай шамамен 90 км
* Өзен: Нитра өзені
* Ресми тілі: словак тілі
* Ақша бірлігі: еуро (€)

== Тарихы ==
Нитра қаласының тарихы өте көне. Бұл аймақ бірнеше мың жыл бойы қоныстанған. IX ғасырда Нитра славян мемлекеттерінің маңызды орталығы болды және [[Ұлы Моравия]] дәуірінде ерекше дамыды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nitra |url=https://www.britannica.com/place/Nitra-Slovakia |website=Britannica |access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

828 жылы мұнда қазіргі Словакия аумағындағы алғашқы христиан шіркеулерінің бірі салынған.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Nitra |url=https://nitra.sk/en/about-nitra/ |website=Nitra.sk |access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

Кейінірек Нитра мәдени және діни орталыққа айналып, Словакия тарихында маңызды рөл атқарды.

== Көрікті жерлері ==
=== Nitra Castle ===
'''Nitra Castle''' — қаланың ең танымал тарихи ескерткіші. Қамал төбеде орналасқан және Нитра қаласының символы саналады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Castle of Nitra |url=https://slovakia.travel/en/things-to-see-and-do/lets-explore-slovakia-online/nitra-castle |website=Slovakia.travel |access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

=== Ескі қала ==
Нитраның ескі қала бөлігі тарихи ғимараттарымен, тар көшелерімен және ортағасырлық сәулетімен танымал.

=== Шіркеулер мен музейлер ===
Қалада көптеген тарихи шіркеулер, музейлер және мәдени орындар орналасқан.

== Білімі мен экономикасы ==
Нитрада бірнеше жоғары оқу орындары бар, олардың ішінде:
* Constantine the Philosopher University
* Slovak University of Agriculture

Қала ауыл шаруашылығы, өндіріс және сауда салаларымен дамыған. Сонымен қатар халықаралық көрмелер мен жәрмеңкелер жиі өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nitra City |url=https://visitnitra.eu/en/nitra-city/ |website=Visit Nitra |access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

== Қызықты факт ==
Нитра — Словакиядағы ең ежелгі қалалардың бірі әрі елдің рухани орталықтарының қатарына жатады.

== Дереккөздер ==
{{Reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://nitra.sk/ Nitra қаласының ресми сайты]
* [https://visitnitra.eu/en/ Visit Nitra туристік порталы]</text>
      <sha1>cfvpfuuwavweydxb032h5efxddhb73r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608791</id>
      <parentid>3608779</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4386" sha1="l6100ooe6c8d0dugg7clolec7rljxoa" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}
{{Infobox settlement
| name               = Nitra
| native_name        = Nitra
| settlement_type    = Қала
| image_skyline      = Nitra_Castle.jpg
| image_caption      = Нитра қамалы
| subdivision_type   = Ел
| subdivision_name   = {{flag|Slovakia}}
| region             = Nitra Region
| river              = Nitra River
| population_total   = 78000
| population_as_of   = 2022
| elevation_m        = 190
| coordinates        = 48°19′N 18°05′E
| website            = {{URL|https://nitra.sk}}
}}

'''Nitra''' — [[Словакия]] мемлекетінің ең көне қалаларының бірі. Қала елдің батыс бөлігінде, [[Нитра өзені]]нің бойында орналасқан. Нитра — Словакияның тарихи, мәдени және діни орталықтарының бірі.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Nitra |url=https://nitra.sk/en/about-nitra/ |website=Nitra.sk |access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

== Негізгі мәліметтер ==
* Халқы: шамамен 75–80 мың адам
* Орналасуы: Братиславадан шығысқа қарай шамамен 90 км
* Өзен: Нитра өзені
* Ресми тілі: словак тілі
* Ақша бірлігі: еуро (€)

== Тарихы ==
Нитра қаласының тарихы өте көне. Бұл аймақ бірнеше мың жыл бойы қоныстанған. IX ғасырда Нитра славян мемлекеттерінің маңызды орталығы болды және [[Ұлы Моравия]] дәуірінде ерекше дамыды.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nitra |url=https://www.britannica.com/place/Nitra-Slovakia |website=Britannica |access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

828 жылы мұнда қазіргі Словакия аумағындағы алғашқы христиан шіркеулерінің бірі салынған.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Nitra |url=https://nitra.sk/en/about-nitra/ |website=Nitra.sk |access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

Кейінірек Нитра мәдени және діни орталыққа айналып, Словакия тарихында маңызды рөл атқарды.

== Көрікті жерлері ==
=== Nitra Castle ===
'''Nitra Castle''' — қаланың ең танымал тарихи ескерткіші. Қамал төбеде орналасқан және Нитра қаласының символы саналады.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Castle of Nitra |url=https://slovakia.travel/en/things-to-see-and-do/lets-explore-slovakia-online/nitra-castle |website=Slovakia.travel |access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

=== Ескі қала ==
Нитраның ескі қала бөлігі тарихи ғимараттарымен, тар көшелерімен және ортағасырлық сәулетімен танымал.

=== Шіркеулер мен музейлер ===
Қалада көптеген тарихи шіркеулер, музейлер және мәдени орындар орналасқан.

== Білімі мен экономикасы ==
Нитрада бірнеше жоғары оқу орындары бар, олардың ішінде:
* Constantine the Philosopher University
* Slovak University of Agriculture

Қала ауыл шаруашылығы, өндіріс және сауда салаларымен дамыған. Сонымен қатар халықаралық көрмелер мен жәрмеңкелер жиі өткізіледі.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nitra City |url=https://visitnitra.eu/en/nitra-city/ |website=Visit Nitra |access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;

== Қызықты факт ==
Нитра — Словакиядағы ең ежелгі қалалардың бірі әрі елдің рухани орталықтарының қатарына жатады.

== Дереккөздер ==
{{Reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://nitra.sk/ Nitra қаласының ресми сайты]
* [https://visitnitra.eu/en/ Visit Nitra туристік порталы]</text>
      <sha1>l6100ooe6c8d0dugg7clolec7rljxoa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Островец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781711</id>
    <revision>
      <id>3608784</id>
      <timestamp>2026-05-25T06:52:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}</comment>
      <origin>3608784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="iui7cy2zhkj8f8tjyzvprwx69xfu0qk" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>iui7cy2zhkj8f8tjyzvprwx69xfu0qk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608785</id>
      <parentid>3608784</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T06:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Гродно облысы қалалары|Гродно облысы қалалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3608785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="352" sha1="csrh4vhwyf6spwuor55kxqqktj0fsda" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>csrh4vhwyf6spwuor55kxqqktj0fsda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608786</id>
      <parentid>3608785</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T06:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3608786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="635" sha1="nyinals1wpokrak8tnurpsc2lua9muf" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 8773 адамды құрады. Островец халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 88-ші орында.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>nyinals1wpokrak8tnurpsc2lua9muf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608787</id>
      <parentid>3608786</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T06:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3608787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="od29lgwz8sykc5v6qk7qb0ivwu6pn3g" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>od29lgwz8sykc5v6qk7qb0ivwu6pn3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608789</id>
      <parentid>3608787</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3608789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1174" sha1="os12jfffnujcceaqrqchzlmw5coz4q1" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>os12jfffnujcceaqrqchzlmw5coz4q1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608790</id>
      <parentid>3608789</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1207" sha1="l7gmbdq508f9p7oguy33bmiquxx8f64" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>l7gmbdq508f9p7oguy33bmiquxx8f64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608795</id>
      <parentid>3608790</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3608795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1474" sha1="7aa0np41u4djlkhtchziklkz26o2jul" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>7aa0np41u4djlkhtchziklkz26o2jul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608799</id>
      <parentid>3608795</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3608799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2493" sha1="fq5ye9iyda11pg19rbmhwx1w605fv2v" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>fq5ye9iyda11pg19rbmhwx1w605fv2v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608800</id>
      <parentid>3608799</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3608800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2866" sha1="rhswf1xca1zfrwf4ahntx5st5c7o6b7" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.

1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>rhswf1xca1zfrwf4ahntx5st5c7o6b7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608801</id>
      <parentid>3608800</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3608801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4066" sha1="1xhi7m8qvc14ubafe84glkezvoj4rcw" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>1xhi7m8qvc14ubafe84glkezvoj4rcw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608802</id>
      <parentid>3608801</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3608802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4583" sha1="3t3t9u6p2xi6ykhl421ak5iponsravu" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>3t3t9u6p2xi6ykhl421ak5iponsravu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608803</id>
      <parentid>3608802</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3608803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4775" sha1="3evaknkozpa6luselrig5xygwp4xs2e" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref
{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>3evaknkozpa6luselrig5xygwp4xs2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608804</id>
      <parentid>3608803</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3608804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4775" sha1="87qywq23an5z76xpbrgtg0v0bhhq6m2" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>87qywq23an5z76xpbrgtg0v0bhhq6m2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608806</id>
      <parentid>3608804</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3608806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5861" sha1="sg95n978yl9ljx1tnbclhutlsg7nuls" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>sg95n978yl9ljx1tnbclhutlsg7nuls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608807</id>
      <parentid>3608806</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3608807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6072" sha1="bj9c147oj1rsk8qxhsly88gc0itkpra" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>bj9c147oj1rsk8qxhsly88gc0itkpra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608808</id>
      <parentid>3608807</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3608808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6433" sha1="kwmefklbxb8smztye4cuv5p28f0ow0r" xml:space="preserve">'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Островецте үш орта мектеп және бір гимназия жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Островецте жаңа аудандық аурухана ашылды. Үш ғимарат ашылып, 13 бөлімше жұмыс істей бастады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>kwmefklbxb8smztye4cuv5p28f0ow0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608809</id>
      <parentid>3608808</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3608809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8846" sha1="dssiz704cpqe85witrplza385sip7d3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Островец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Астравец}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Островецте үш орта мектеп және бір гимназия жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Островецте жаңа аудандық аурухана ашылды. Үш ғимарат ашылып, 13 бөлімше жұмыс істей бастады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>dssiz704cpqe85witrplza385sip7d3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608810</id>
      <parentid>3608809</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8915" sha1="0obazt6tlmraoqenr1rd6fiyvvma5qc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Островец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Астравец}}
 |сурет                   = Стэла на ўездзе ў Астравец з усходу.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Островецте үш орта мектеп және бір гимназия жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Островецте жаңа аудандық аурухана ашылды. Үш ғимарат ашылып, 13 бөлімше жұмыс істей бастады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>0obazt6tlmraoqenr1rd6fiyvvma5qc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608811</id>
      <parentid>3608810</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8936" sha1="2evl3c3mhq5ye6wlolvz3stnfol0t7f" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Островец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Астравец}}
 |сурет                   = Стэла на ўездзе ў Астравец з усходу.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Astraviec.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Островецте үш орта мектеп және бір гимназия жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Островецте жаңа аудандық аурухана ашылды. Үш ғимарат ашылып, 13 бөлімше жұмыс істей бастады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2evl3c3mhq5ye6wlolvz3stnfol0t7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608813</id>
      <parentid>3608811</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8957" sha1="jt0h06qfemd6xrgspi636huv811rjwv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Островец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Астравец}}
 |сурет                   = Стэла на ўездзе ў Астравец з усходу.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = BIA Ostrowiec COA.svg
 |ту                      = Flag of Astraviec.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Островецте үш орта мектеп және бір гимназия жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Островецте жаңа аудандық аурухана ашылды. Үш ғимарат ашылып, 13 бөлімше жұмыс істей бастады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jt0h06qfemd6xrgspi636huv811rjwv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608814</id>
      <parentid>3608813</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8985" sha1="6ge8o81yzk62xc0488g2irlsi821z4i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Островец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Астравец}}
 |сурет                   = Стэла на ўездзе ў Астравец з усходу.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = BIA Ostrowiec COA.svg
 |ту                      = Flag of Astraviec.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =36 |lat_sec =49 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =57 |lon_sec =19 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Островецте үш орта мектеп және бір гимназия жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Островецте жаңа аудандық аурухана ашылды. Үш ғимарат ашылып, 13 бөлімше жұмыс істей бастады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>6ge8o81yzk62xc0488g2irlsi821z4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608815</id>
      <parentid>3608814</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9059" sha1="gmc06mtz93x6sijdsx2e25d58q7q7z6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Островец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Астравец}}
 |сурет                   = Стэла на ўездзе ў Астравец з усходу.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = BIA Ostrowiec COA.svg
 |ту                      = Flag of Astraviec.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =36 |lat_sec =49 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =57 |lon_sec =19 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Островец ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Островецте үш орта мектеп және бір гимназия жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Островецте жаңа аудандық аурухана ашылды. Үш ғимарат ашылып, 13 бөлімше жұмыс істей бастады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>gmc06mtz93x6sijdsx2e25d58q7q7z6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608818</id>
      <parentid>3608815</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9114" sha1="f7qot1nwjhh3x47aoxgdgvabz8amj6x" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Островец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Астравец}}
 |сурет                   = Стэла на ўездзе ў Астравец з усходу.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = BIA Ostrowiec COA.svg
 |ту                      = Flag of Astraviec.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =36 |lat_sec =49 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =57 |lon_sec =19 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Островец ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1591
 |пошта индексі           = 231201
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Astraviec
 |сайты                   = ostrovets.grodno-region.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Островецте үш орта мектеп және бір гимназия жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Островецте жаңа аудандық аурухана ашылды. Үш ғимарат ашылып, 13 бөлімше жұмыс істей бастады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>f7qot1nwjhh3x47aoxgdgvabz8amj6x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608820</id>
      <parentid>3608818</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T07:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9138" sha1="9ju2vrqs3gugc5mgwm9d6u89jvpsjkc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Островец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Астравец}}
 |сурет                   = Стэла на ўездзе ў Астравец з усходу.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = BIA Ostrowiec COA.svg
 |ту                      = Flag of Astraviec.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =36 |lat_sec =49 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =57 |lon_sec =19 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Островец ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1468	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2012
 |жер аумағы              = 22,6
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 161
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 530
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1591
 |пошта индексі           = 231201
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Astraviec
 |сайты                   = ostrovets.grodno-region.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Островецте үш орта мектеп және бір гимназия жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Островецте жаңа аудандық аурухана ашылды. Үш ғимарат ашылып, 13 бөлімше жұмыс істей бастады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9ju2vrqs3gugc5mgwm9d6u89jvpsjkc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608824</id>
      <parentid>3608820</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T08:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3608824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9279" sha1="tvc1uedadrbxphmnwzequcj965pucbm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Островец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Астравец}}
 |сурет                   = Стэла на ўездзе ў Астравец з усходу.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = BIA Ostrowiec COA.svg
 |ту                      = Flag of Astraviec.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =36 |lat_sec =49 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =57 |lon_sec =19 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Островец ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1468	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2012
 |жер аумағы              = 22,6
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 161
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 530
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1591
 |пошта индексі           = 231201
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Astraviec
 |сайты                   = ostrovets.grodno-region.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Островецте үш орта мектеп және бір гимназия жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Островецте жаңа аудандық аурухана ашылды. Үш ғимарат ашылып, 13 бөлімше жұмыс істей бастады.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
ЦэнтрПлошчаАстравец.jpg|Орталық алаң


&lt;/gallery&gt;


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>tvc1uedadrbxphmnwzequcj965pucbm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608825</id>
      <parentid>3608824</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T08:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3608825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9417" sha1="0jzzeel9v048n5z01g5p5c3pe8dxcfw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Островец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Астравец}}
 |сурет                   = Стэла на ўездзе ў Астравец з усходу.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = BIA Ostrowiec COA.svg
 |ту                      = Flag of Astraviec.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =36 |lat_sec =49 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =57 |lon_sec =19 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Островец ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1468	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2012
 |жер аумағы              = 22,6
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 161
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 530
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1591
 |пошта индексі           = 231201
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Astraviec
 |сайты                   = ostrovets.grodno-region.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Островецте үш орта мектеп және бір гимназия жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Островецте жаңа аудандық аурухана ашылды. Үш ғимарат ашылып, 13 бөлімше жұмыс істей бастады.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
ЦэнтрПлошчаАстравец.jpg|Орталық алаң
Астравец. Гасцініца.jpg|Гостиница «Радуга»
Мікрараён2Астравец.jpg|2-шағын аудан
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>0jzzeel9v048n5z01g5p5c3pe8dxcfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608890</id>
      <parentid>3608825</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3608890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9513" sha1="c22onq79bgl7curt7nxnlul76n4dkho" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Островец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Астравец}}
 |сурет                   = Стэла на ўездзе ў Астравец з усходу.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = BIA Ostrowiec COA.svg
 |ту                      = Flag of Astraviec.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =36 |lat_sec =49 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =57 |lon_sec =19 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гродно облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Островец ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1468	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2012
 |жер аумағы              = 22,6
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 161
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 15 530
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1591
 |пошта индексі           = 231201
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Astraviec
 |сайты                   = ostrovets.grodno-region.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Островец''' ({{lang-be|Астравец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Островец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 15 530 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Гродно облысының солтүстігінде, Лоша өзенінің жағасында, [[Литва]]дан 14 км, [[Минск]]іден 150 км қашықтықта және Гудогай теміржол стансасына (Молодечно-Вильнюс желісі) іргелес орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9319-Ostrovec.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Островецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Островец туралы алғашқы жазбаша деректер 1468 жылға жатады және қалада шіркеу мен Доминикан монастырын құрған Киев воеводасы Мартин Гаштольдтың есімімен байланысты. 1542 жылы Гаштольд әулетінің соңғы өкілі Станислав қайтыс болғаннан кейін, Островец Литваның Ұлы Герцогы Сигизмунд I Старыйға, содан кейін оның ұлы Сигизмунд Августқа өтті. Ол 1546 жылы кешенді Гиероним Карицкийге сыйға тартты. Содан бері Островец бірнеше рет қолға өтті. Қаланың атауы Лоша өзенінің жағасында орналасқан бекіністі аралдан шыққан. Қаланың дамуы осы жерден басталды.&lt;br /&gt;
1795 жылы Польша-Литва Достастығының үшінші рет бөлінуінің нәтижесінде Островец Ресей империясының құрамына кірді. Қала 1872 жылы Минск-Гудогай-Вильния теміржолының салынуымен дамуына үлкен серпін берді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Островецті 1915 жылдан 1918 жылға дейін неміс әскерлері, ал 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес, Островец Польшаға берілді, онда ол 1939 жылға дейін қалды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 

Островецті 1941 жылы 27 маусымда немістер басып алды. Ұлы Отан соғысы кезінде ауданда еврей геттосы жұмыс істеді. Островецті 1944 жылы 3 шілдеде Беларусь Коммунистік партиясы (большевиктер) Орталық Комитетінің атынан құрылған партизан бригадасы фашистерден азат етті. Партизандар қаланы Қызыл Армия келгенге дейін ұстап тұрды, олар ақыры 1944 жылы 6 шілдеде неміс әскерлерін жеңді.

1958 жылы 25 сәуірде Островец қалалық үлгідегі мекен мәртебесін алды. 1995 жылы 20 қазанда ортақ әкімшілік орталығы бар Островец ауданы мен Островец кентінің әкімшілік бірліктері бірыңғай әкімшілік бірлікке — Островец ауданына біріктірілді. 2012 жылы Островецке қала мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=29_Ostrovec|title=История развития - Островец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Островец қаласы Островец маңында салынып жатқан Беларусь атом электр станциясының (ААЭС) құрылысының басталуына байланысты Беларусьте және шетелде кеңінен танымал болды. Осы құрылыстың арқасында Островец жаңа аудандарға, мектептерге, балабақшаларға және тағы басқаларға ие болды. Бұл инфрақұрылымның барлығы Островецте тұратын болашақ АЭС жұмысшыларына арналған. 
Қаланың негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындары: «Радиодеталь» Островецкий зауыты» ААҚ, «Островецкий» Тұтынушылық қызмет көрсетудің унитарлық коммуналдық кәсіпорны, «Технопласт» ААҚ ЖШҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vedaj.by/index.php/ru/goroda/grodno/ostrovets/ostr|title=Достопримечательности Беларуси
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

2021 жылғы жағдай бойынша Островецте үш орта мектеп және бір гимназия жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Островецте жаңа аудандық аурухана ашылды. Үш ғимарат ашылып, 13 бөлімше жұмыс істей бастады.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
ЦэнтрПлошчаАстравец.jpg|Орталық алаң
Астравец. Гасцініца.jpg|Гостиница «Радуга»
Мікрараён2Астравец.jpg|2-шағын аудан
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}   
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>c22onq79bgl7curt7nxnlul76n4dkho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Құлымбаев Шолпанқұл Құлымбайұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781712</id>
    <revision>
      <id>3608805</id>
      <timestamp>2026-05-25T07:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaukhar1980</username>
        <id>179552</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}'''Құлымбаев Шолпанқұл Құлымбайұлы''' — ұстаз, соғыс ардагері, оқу-ағарту саласының қызметкері. 1923 жылы Алматы облысында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысып, Германия мен Чехияны азат ету шайқастарына қатысқан. Гвард...</comment>
      <origin>3608805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2302" sha1="a86ywk0h2xmz9jqcfnra1spvwdrt9dy" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}'''Құлымбаев Шолпанқұл Құлымбайұлы''' — ұстаз, соғыс ардагері, оқу-ағарту саласының қызметкері. 1923 жылы Алматы облысында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысып, Германия мен Чехияны азат ету шайқастарына қатысқан. Гвардия сержанты атағын алған.
Орта мектепті бітіргеннен кейін, 1942 жылдың 15 наурызында 19 жасында майданға аттанады. Майдан шебінде 430-жеке барлау бөлімшесінің командирі болған. Соғыстағы ерлігі үшін «Ерлігі үшін», «Германияны азат еткені үшін», «Праганы азат еткені үшін» медальдарымен және басқа да орден-медальдармен марапатталған.
Соғыстан кейін 1950 жылы Абай атындағы педагогикалық мемлекеттік институтына түсіп, мұғалім мамандығын алады. Еңбек жолын Бақанас ауылындағы мектепте бастап, оқу ісінің меңгерушісі қызметін атқарған.
Алматы облысының Ұйғыр, Қаскелең, Нарынқол аудандарында оқу-ағарту саласында қызмет еткен. Кейін Іле ауданы Өтеген батыр кентінде тұрып, аудандық білім бөлімінің бастығы қызметін атқарған.
= Марапаттары =
«Ерлігі үшін» медалі
«Германияны азат еткені үшін» медалі
«Праганы азат еткені үшін» медалі
= Дереккөз =
«Майдангер ұстаз» кітабы, 111-бет.
[[Санат:1923 жылы туғандар]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының ардагерлері]] [[Санат:Қазақ педагогтері]] [[Санат:Алматы облысында туғандар]]</text>
      <sha1>a86ywk0h2xmz9jqcfnra1spvwdrt9dy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608844</id>
      <parentid>3608805</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3608844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2360" sha1="6unx8nyozrisp64rk5o7ururveetbrz" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}
{{Жедел жойылсын|Сапасы төмен}}
'''Құлымбаев Шолпанқұл Құлымбайұлы''' — ұстаз, соғыс ардагері, оқу-ағарту саласының қызметкері. 1923 жылы Алматы облысында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысып, Германия мен Чехияны азат ету шайқастарына қатысқан. Гвардия сержанты атағын алған.
Орта мектепті бітіргеннен кейін, 1942 жылдың 15 наурызында 19 жасында майданға аттанады. Майдан шебінде 430-жеке барлау бөлімшесінің командирі болған. Соғыстағы ерлігі үшін «Ерлігі үшін», «Германияны азат еткені үшін», «Праганы азат еткені үшін» медальдарымен және басқа да орден-медальдармен марапатталған.
Соғыстан кейін 1950 жылы Абай атындағы педагогикалық мемлекеттік институтына түсіп, мұғалім мамандығын алады. Еңбек жолын Бақанас ауылындағы мектепте бастап, оқу ісінің меңгерушісі қызметін атқарған.
Алматы облысының Ұйғыр, Қаскелең, Нарынқол аудандарында оқу-ағарту саласында қызмет еткен. Кейін Іле ауданы Өтеген батыр кентінде тұрып, аудандық білім бөлімінің бастығы қызметін атқарған.

= Марапаттары =
«Ерлігі үшін» медалі
«Германияны азат еткені үшін» медалі
«Праганы азат еткені үшін» медалі
= Дереккөз =
«Майдангер ұстаз» кітабы, 111-бет.
[[Санат:1923 жылы туғандар]] [[Санат:Ұлы Отан соғысының ардагерлері]] [[Санат:Қазақ педагогтері]] [[Санат:Алматы облысында туғандар]]</text>
      <sha1>6unx8nyozrisp64rk5o7ururveetbrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бразилия империясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781713</id>
    <revision>
      <id>3608828</id>
      <timestamp>2026-05-25T08:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <comment>Мақала</comment>
      <origin>3608828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6399" sha1="2zsl6k9mtkhw5iugwyd5nq12t0zxcqs" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Brazilian Empire 1828 (orthographic projection).svg
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--&gt;
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 
 |ыдырауы                  = 
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = 
 |қалалары                 = 
 |тілі                     = [[Португал тілі]] 
 |валютасы                 = 
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 
 |халқы                    = 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = 
 |басқарушы1               = 
 |басқарушы_жылы1          = 
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = 
 |басқарушы_жылы2          = 
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          = 
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Басқарушы жүйесі ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>2zsl6k9mtkhw5iugwyd5nq12t0zxcqs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608829</id>
      <parentid>3608828</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T08:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6711" sha1="gr87lqg6j4jlyp8lxz83ei6dhr9lfyc" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Brazilian Empire 1828 (orthographic projection).svg
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--&gt;
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = 
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = 
 |басқарушы1               = 
 |басқарушы_жылы1          = 
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = 
 |басқарушы_жылы2          = 
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          = 
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

== Басқарушы жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Сенат. Атқарушы орган - Үкімет. 

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>gr87lqg6j4jlyp8lxz83ei6dhr9lfyc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608831</id>
      <parentid>3608829</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T08:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6961" sha1="glzfm2f3hkkqufikirj2qtnskw2pc0o" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Brazilian Empire 1828 (orthographic projection).svg
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--&gt;
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = 
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = 
 |басқарушы1               = 
 |басқарушы_жылы1          = 
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = 
 |басқарушы_жылы2          = 
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          = 
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Басқарушы жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>glzfm2f3hkkqufikirj2qtnskw2pc0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608832</id>
      <parentid>3608831</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T08:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7108" sha1="5y7s3ayjaiym3ysprcnxbyv5scus72z" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Brazilian Empire 1828 (orthographic projection).svg
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--&gt;
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Басқарушы жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>5y7s3ayjaiym3ysprcnxbyv5scus72z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608841</id>
      <parentid>3608832</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7238" sha1="p4c3xm3ozzdr3io0ijk23x4jwejfmfi" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Brazilian Empire 1828 (orthographic projection).svg
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--&gt;
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Басқарушы жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>p4c3xm3ozzdr3io0ijk23x4jwejfmfi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608842</id>
      <parentid>3608841</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Тарихы</comment>
      <origin>3608842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13138" sha1="4afoyy6aleln994ml7v3r0pafhs255q" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--&gt;
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, өз иеліктерін батысқа қарай кеңейтті. XIX ғасырдың басына қарай олардың билігі қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін қамтыды.

1808 жылы Наполеон Бонапарттың әскері Португалияға басып кіргеннен кейін, Браганса әулетінен шыққан португал корольдік отбасы Бразилияға қоныс аударып, Рио-де-Жанейро қаласын Португалия империясының астанасына айналдырды.

1815 жылы регент ханзада Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды. Осылайша Бразилия отар мәртебесінен корольдік дәрежесіне көтерілді. 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Алайда Португалия үкіметі Бразилияның саяси дербестігін шектеуге тырысты, бұл жергілікті халықтың наразылығын күшейтті.

Бразилиялық қайраткер Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен ханзада Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте Бразилияның тәуелсіздігін жариялады. Сол жылдың 12 қазанында ол конституциялық монархия болып құрылған Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды.

Тәуелсіздік жарияланғаннан кейін Бразилияда тәуелсіздік соғысы басталды. Елдің солтүстік, солтүстік-шығыс және оңтүстік аймақтарында қақтығыстар жүрді. Португалия әскерлерінің соңғы бөлімдері 1824 жылғы наурызда берілді. Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылғы тамызда ресми түрде мойындады.

І Педрудың билігі кезінде империя бірнеше саяси дағдарысқа тап болды. 1824 жылы оның орталықтандыру саясаты мен монархиялық басқару жүйесіне қарсы бағытталған Эквадор конфедерациясы көтерілісі басталды. Көтерілістің негізгі орталығы Пернамбуку провинциясы болды. Көтерілісшілер империяның алғашқы конституциясы федералдық сипатта болып, провинцияларға кең автономия береді деп күткен еді. Алайда көтеріліс қатал түрде басып-жаншылды: Пернамбуку аумағының бір бөлігінен айырылып, көтеріліс жетекшілерінің бірі Фрей Канека сияқты қайраткерлер өлім жазасына кесілді.

1825 жылы Цисплатина провинциясындағы сепаратистік қозғалыс және кейіннен Рио-де-ла-Плата Біріккен провинцияларының (кейінгі Аргентина) бұл аумақты өзіне қосып алу әрекеті Цисплатина соғысына алып келді. Соғыс Бразилия үшін ауыр әрі нәтижесіз аяқталды. 1828 жылы Цисплатина Бразилия құрамынан шығып, тәуелсіз Уругвай мемлекетіне айналды.

1826 жылы Португалия королі Жуан VI қайтыс болғаннан кейін І Педру Португалия тағын мұрагерлікпен иеленіп, қысқа уақытқа IV Педру деген атпен король болды. Алайда ол тақтан үлкен қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Сол жылы Мария II-нің тағын І Педрудың інісі Мигел тартып алды.

1826 жылы Империяның Бас ассамблеясы өз жұмысын бастады. Елдің саяси құрылымы жөнінде парламент пен император арасында келіспеушіліктер туындады. І Педру күшті атқарушы билігі бар монархияны қолдаса, оның қарсыластары парламенттің ықпалын күшейтуді жақтады. Бұл саяси тартыс 1826–1831 жылдары жалғасты.

Бразилия мен Португалиядағы мәселелерді қатар шешу мүмкін болмағандықтан, І Педру 1831 жылғы 7 сәуірде тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға берді. Осыдан кейін ол қызы Мария II-нің құқығын қалпына келтіру үшін Еуропаға аттанды.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>4afoyy6aleln994ml7v3r0pafhs255q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608854</id>
      <parentid>3608842</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3608854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15848" sha1="r3f68sbud6d5ks9x74qtwf0cs566949" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--&gt;
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, өз иеліктерін батысқа қарай кеңейтті. XIX ғасырдың басына қарай олардың билігі қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін қамтыды.

1808 жылы Наполеон Бонапарттың әскері Португалияға басып кіргеннен кейін, Браганса әулетінен шыққан португал корольдік отбасы Бразилияға қоныс аударып, Рио-де-Жанейро қаласын Португалия империясының астанасына айналдырды.

1815 жылы регент ханзада Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды. Осылайша Бразилия отар мәртебесінен корольдік дәрежесіне көтерілді. 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Алайда Португалия үкіметі Бразилияның саяси дербестігін шектеуге тырысты, бұл жергілікті халықтың наразылығын күшейтті.

Бразилиялық қайраткер Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен ханзада Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте Бразилияның тәуелсіздігін жариялады. Сол жылдың 12 қазанында ол конституциялық монархия болып құрылған Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды.

Тәуелсіздік жарияланғаннан кейін Бразилияда тәуелсіздік соғысы басталды. Елдің солтүстік, солтүстік-шығыс және оңтүстік аймақтарында қақтығыстар жүрді. Португалия әскерлерінің соңғы бөлімдері 1824 жылғы наурызда берілді. Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылғы тамызда ресми түрде мойындады.

І Педрудың билігі кезінде империя бірнеше саяси дағдарысқа тап болды. 1824 жылы оның орталықтандыру саясаты мен монархиялық басқару жүйесіне қарсы бағытталған Эквадор конфедерациясы көтерілісі басталды. Көтерілістің негізгі орталығы Пернамбуку провинциясы болды. Көтерілісшілер империяның алғашқы конституциясы федералдық сипатта болып, провинцияларға кең автономия береді деп күткен еді. Алайда көтеріліс қатал түрде басып-жаншылды: Пернамбуку аумағының бір бөлігінен айырылып, көтеріліс жетекшілерінің бірі Фрей Канека сияқты қайраткерлер өлім жазасына кесілді.

1825 жылы Цисплатина провинциясындағы сепаратистік қозғалыс және кейіннен Рио-де-ла-Плата Біріккен провинцияларының (кейінгі Аргентина) бұл аумақты өзіне қосып алу әрекеті Цисплатина соғысына алып келді. Соғыс Бразилия үшін ауыр әрі нәтижесіз аяқталды. 1828 жылы Цисплатина Бразилия құрамынан шығып, тәуелсіз Уругвай мемлекетіне айналды.

1826 жылы Португалия королі Жуан VI қайтыс болғаннан кейін І Педру Португалия тағын мұрагерлікпен иеленіп, қысқа уақытқа IV Педру деген атпен король болды. Алайда ол тақтан үлкен қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Сол жылы Мария II-нің тағын І Педрудың інісі Мигел тартып алды.

1826 жылы Империяның Бас ассамблеясы өз жұмысын бастады. Елдің саяси құрылымы жөнінде парламент пен император арасында келіспеушіліктер туындады. І Педру күшті атқарушы билігі бар монархияны қолдаса, оның қарсыластары парламенттің ықпалын күшейтуді жақтады. Бұл саяси тартыс 1826–1831 жылдары жалғасты.

Бразилия мен Португалиядағы мәселелерді қатар шешу мүмкін болмағандықтан, І Педру 1831 жылғы 7 сәуірде тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға берді. Осыдан кейін ол қызы Мария II-нің құқығын қалпына келтіру үшін Еуропаға аттанды.

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы ретінде небәрі бес жастағы ІІ Педру қалды. 1824 жылғы Конституция бойынша ол тек 1843 жылы он сегіз жасқа толғанда ғана толық билік жүргізе алатын еді. Сондықтан елді уақытша басқару үшін регенттік билік құрылды. Алайда регенттердің өкілеттігі шектеулі болып, олар Бас ассамблеяға тәуелді болды.

=== Регенттік ===

Регенттік кезеңде орталық билік саяси қайшылықтарды шеше алмады. 1834 жылы провинцияларға көбірек автономия беру мақсатында Конституцияға Қосымша акт қабылданды. Бірақ бұл шешім тұрақтылық орнатудың орнына аймақтық бақталастықты күшейтті. Нәтижесінде елдің әртүрлі өңірлерінде көтерілістер мен қақтығыстар жиілеп кетті. Олардың қатарында Гран-Парадағы Кабанажен көтерілісі, Мараньяндағы Балаяда көтерілісі, Баиядағы Малелер көтерілісі мен Сабинада көтерілісі, сондай-ақ Риу-Гранди-ду-Султағы Фаррапус соғысы болды.

1830-жылдары билікке келген саясаткерлер елді тек парламенттік күштер арқылы басқарудың қиын екенін түсінді. Олар мемлекеттің бірлігін сақтайтын және саяси топтардан жоғары тұратын беделді билік иесі қажет деген қорытындыға келді. Осыған байланысты көптеген қайраткерлер ІІ Педрудың билікке ертерек келуін қолдады.

Либералдардың бастамасымен императордың кәмелет жасына жету мерзімі он сегізден он төрт жасқа дейін қысқартылды. Нәтижесінде ІІ Педру 1840 жылғы шілдеде ресми түрде билік жүргізуге қабілетті деп жарияланып, Бразилияны дербес басқаруды бастады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>r3f68sbud6d5ks9x74qtwf0cs566949</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608857</id>
      <parentid>3608854</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3608857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16541" sha1="o9qbsqoxrjdt2l590mxyrurm1njn6lb" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--&gt;
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды.

1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады.

І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды.

Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды.

=== Регенттік ===

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді.

1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды.

Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды.

=== Парагвай соғысы ===

1860-жылдардың басында Бразилия мен Ұлыбритания арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы Ұлыбритания кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды.

Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды.

Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады.

1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары Парагвайды толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті.

=== Құлдырауы ===
1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады.

Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады.

Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты.

=== Империяның құлауы ===

Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады.

1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді.

Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>o9qbsqoxrjdt2l590mxyrurm1njn6lb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608862</id>
      <parentid>3608857</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16587" sha1="0a8qcvu2qn3i774xah4f2xe2qmdd7r6" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--&gt;
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды.

1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады.

І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды.

Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды.

=== Регенттік ===

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді.

1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды.

Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды.

=== Парагвай соғысы ===

1860-жылдардың басында Бразилия мен Ұлыбритания арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы Ұлыбритания кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды.

Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды.

Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады.

1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары Парагвайды толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті.

=== Құлдырауы ===
1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады.

Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады.

Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты.

=== Империяның құлауы ===

Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады.

1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді.

Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>0a8qcvu2qn3i774xah4f2xe2qmdd7r6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608882</id>
      <parentid>3608862</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Тәуелсіздік */</comment>
      <origin>3608882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16673" sha1="qno6vcrkqtegdcdqknudebes3t95ns2" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--&gt;
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
[[File:Mapa do Brasil em 1823.png|thumb|left|Бразилия картасы (1823)]] Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды.

1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады.

І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды.

Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды.

=== Регенттік ===

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді.

1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды.

Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды.

=== Парагвай соғысы ===

1860-жылдардың басында Бразилия мен Ұлыбритания арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы Ұлыбритания кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды.

Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды.

Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады.

1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары Парагвайды толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті.

=== Құлдырауы ===
1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады.

Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады.

Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты.

=== Империяның құлауы ===

Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады.

1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді.

Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>qno6vcrkqtegdcdqknudebes3t95ns2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608885</id>
      <parentid>3608882</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16458" sha1="5tm5llnno8n59pujlljl2du2lzbbaby" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png 
 |size                     = 
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = 
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
[[File:Mapa do Brasil em 1823.png|thumb|left|Бразилия картасы (1823)]] Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды.

1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады.

І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды.

Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды.

=== Регенттік ===

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді.

1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды.

Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды.

=== Парагвай соғысы ===

1860-жылдардың басында Бразилия мен Ұлыбритания арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы Ұлыбритания кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды.

Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды.

Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады.

1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары Парагвайды толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті.

=== Құлдырауы ===
1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады.

Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады.

Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты.

=== Империяның құлауы ===

Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады.

1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді.

Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Тағы қараңыз ==
[[Бразилия]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>5tm5llnno8n59pujlljl2du2lzbbaby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608889</id>
      <parentid>3608885</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16519" sha1="npjd8zij4oor7yoc8b05rj88m1pi1tw" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Brazilian Empire 1828 (orthographic projection).svg
 |size                     = Brazilian Empire 1828 (orthographic projection).svg
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = 
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 &lt;!-- |type_after               = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--&gt;
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
[[File:Mapa do Brasil em 1823.png|thumb|left|Бразилия картасы (1823)]] Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды.

1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады.

І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды.

Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды.

=== Регенттік ===

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді.

1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды.

Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды.

=== Парагвай соғысы ===

1860-жылдардың басында Бразилия мен Ұлыбритания арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы Ұлыбритания кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды.

Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды.

Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады.

1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары Парагвайды толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті.

=== Құлдырауы ===
1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады.

Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады.

Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты.

=== Империяның құлауы ===

Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады.

1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді.

Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Тағы қараңыз ==
[[Бразилия]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>npjd8zij4oor7yoc8b05rj88m1pi1tw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608891</id>
      <parentid>3608889</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T10:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Картаны дұрыстауға көмек сұраймын</comment>
      <origin>3608891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16137" sha1="gwhnbxehnbpp76k66zf2ptjhgq9rdj8" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = Império do Brasil
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |size                     = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |сипаттамасы              = 
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}

'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
[[File:Mapa do Brasil em 1823.png|thumb|left|Бразилия картасы (1823)]] Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды.

1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады.

І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды.

Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды.

=== Регенттік ===

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді.

1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды.

Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды.

=== Парагвай соғысы ===

1860-жылдардың басында Бразилия мен Ұлыбритания арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы Ұлыбритания кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды.

Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды.

Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады.

1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары Парагвайды толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті.

=== Құлдырауы ===
1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады.

Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады.

Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты.

=== Империяның құлауы ===

Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады.

1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді.

Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Тағы қараңыз ==
[[Бразилия]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>gwhnbxehnbpp76k66zf2ptjhgq9rdj8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608894</id>
      <parentid>3608891</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T10:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16289" sha1="oogj23dvjdal4yra7pf23gi2rtf2yqg" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = {{lang-pt|Império do Brasil}}
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |size                     = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |сипаттамасы              = 1822 жылғы Бразилия империясының картасы, оның ішінде Цисплатина провинциясы.
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}

'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
[[File:Mapa do Brasil em 1823.png|thumb|left|Бразилия картасы (1823)]] Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды.

1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады.

І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды.

Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды.

=== Регенттік ===

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді.

1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды.

Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды.

=== Парагвай соғысы ===

1860-жылдардың басында Бразилия мен Ұлыбритания арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы Ұлыбритания кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды.

Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды.

Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады.

1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары Парагвайды толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті.

=== Құлдырауы ===
1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады.

Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады.

Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты.

=== Империяның құлауы ===

Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады.

1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді.

Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Тағы қараңыз ==
[[Бразилия]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>oogj23dvjdal4yra7pf23gi2rtf2yqg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608906</id>
      <parentid>3608894</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T11:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16418" sha1="qyjj2srqn2lh96x9j5viel51ru11pnw" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = {{lang-pt|Império do Brasil}}
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |size                     = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |сипаттамасы              = 1822 жылғы Бразилия империясының картасы, оның ішінде Цисплатина провинциясы.
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко (алғашқы) 
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = Афонсу Селсу ди Асис Фигейреду, виконт ди Ору-Прету
 |басқарушы_жылы4          = 1889 (соңғы) 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}

'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
[[File:Mapa do Brasil em 1823.png|thumb|left|Бразилия картасы (1823)]] Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды.

1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады.

І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды.

Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды.

=== Регенттік ===

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді.

1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды.

Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды.

=== Парагвай соғысы ===

1860-жылдардың басында Бразилия мен Ұлыбритания арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы Ұлыбритания кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды.

Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды.

Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады.

1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары Парагвайды толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті.

=== Құлдырауы ===
1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады.

Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады.

Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты.

=== Империяның құлауы ===

Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады.

1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді.

Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Тағы қараңыз ==
[[Бразилия]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>qyjj2srqn2lh96x9j5viel51ru11pnw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608907</id>
      <parentid>3608906</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T11:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3608907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16419" sha1="1j2t837y3snealuc2uoyo4rr2jnrr2b" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = {{lang-pt|Império do Brasil}}
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |size                     = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |сипаттамасы              = 1822 жылғы Бразилия империясының картасы, оның ішінде Цисплатина провинциясы.
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко (алғашқы) 
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = Афонсу Селсу ди Асис Фигейреду, виконт ди Ору-Прету (соңғы) 
 |басқарушы_жылы4          = 1889 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}

'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
[[File:Mapa do Brasil em 1823.png|thumb|left|Бразилия картасы (1823)]] Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды.

1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады.

І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды.

Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды.

=== Регенттік ===

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді.

1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды.

Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды.

=== Парагвай соғысы ===

1860-жылдардың басында Бразилия мен Ұлыбритания арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы Ұлыбритания кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды.

Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды.

Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады.

1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары Парагвайды толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті.

=== Құлдырауы ===
1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады.

Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады.

Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты.

=== Империяның құлауы ===

Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады.

1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді.

Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Тағы қараңыз ==
[[Бразилия]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>1j2t837y3snealuc2uoyo4rr2jnrr2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608908</id>
      <parentid>3608907</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T11:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Тәуелсіздік */</comment>
      <origin>3608908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16477" sha1="s4o2b2pb7k236ecmjfojkhj3nub78j4" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = {{lang-pt|Império do Brasil}}
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |size                     = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |сипаттамасы              = 1822 жылғы Бразилия империясының картасы, оның ішінде Цисплатина провинциясы.
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко (алғашқы) 
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = Афонсу Селсу ди Асис Фигейреду, виконт ди Ору-Прету (соңғы) 
 |басқарушы_жылы4          = 1889 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}

'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
[[File:Mapa do Brasil em 1823.png|thumb|left|Бразилия картасы (1823)]] Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды.

1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады.

[[File:DpedroI-brasil-full.jpg|thumb|left|Педро I]] 
І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды.

Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды.

=== Регенттік ===

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді.

1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды.

Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды.

=== Парагвай соғысы ===

1860-жылдардың басында Бразилия мен Ұлыбритания арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы Ұлыбритания кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды.

Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды.

Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады.

1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары Парагвайды толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті.

=== Құлдырауы ===
1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады.

Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады.

Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты.

=== Империяның құлауы ===

Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады.

1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді.

Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Тағы қараңыз ==
[[Бразилия]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>s4o2b2pb7k236ecmjfojkhj3nub78j4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608909</id>
      <parentid>3608908</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T11:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Тәуелсіздік */</comment>
      <origin>3608909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16556" sha1="i16ei7pxbq6vjnrpaktb4in4teeg8z0" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = {{lang-pt|Império do Brasil}}
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |size                     = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |сипаттамасы              = 1822 жылғы Бразилия империясының картасы, оның ішінде Цисплатина провинциясы.
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко (алғашқы) 
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = Афонсу Селсу ди Асис Фигейреду, виконт ди Ору-Прету (соңғы) 
 |басқарушы_жылы4          = 1889 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}

'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
[[File:Mapa do Brasil em 1823.png|thumb|left|Бразилия картасы (1823)]] Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды.

1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады.

[[File:DpedroI-brasil-full.jpg|thumb|left|Педро I]] 
І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды.

Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды.
[[File:Delfim da Câmara - D. Pedro II. 1875.jpg—|thumb|left|Педро II]]

=== Регенттік ===

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді.

1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды.

Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды.

=== Парагвай соғысы ===

1860-жылдардың басында Бразилия мен Ұлыбритания арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы Ұлыбритания кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды.

Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды.

Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады.

1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары Парагвайды толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті.

=== Құлдырауы ===
1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады.

Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады.

Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты.

=== Империяның құлауы ===

Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады.

1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді.

Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Тағы қараңыз ==
[[Бразилия]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>i16ei7pxbq6vjnrpaktb4in4teeg8z0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608910</id>
      <parentid>3608909</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T11:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aldogarov</username>
        <id>95591</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Тәуелсіздік */</comment>
      <origin>3608910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16577" sha1="fmcjbdqxkf68vh6hi5y1m7i2mbu7flw" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Бразилия империясы
 |өз атауы                 = {{lang-pt|Império do Brasil}}
 |статусы                  = Тарихи мемлекет
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Flag of Brazil (1853-1889).svg
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |елтаңбасы                = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |символ                   = 
 |карта                    = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |size                     = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png
 |сипаттамасы              = 1822 жылғы Бразилия империясының картасы, оның ішінде Цисплатина провинциясы.
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1822
 |ыдырауы                  = 1899
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |image_s4                 = 
 |ұраны                    = 
 |астана                   = [[Рио-де-Жанейро]]
 |қалалары                 = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру
 |тілі                     = [[Португал тілі]]
 |валютасы                 = Реал
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 8 337 218 км²
 |халқы                    = 14 333 915 (1890) 
 |басқару_формасы          = [[монархия]]
 |династиясы               = [[Орлеан-Браганаса]] 
 |басқарушылар_титулы      = Император
 |басқарушы1               = Педро I
 |басқарушы_жылы1          = 1822–1831
 |басқарушылар_титулы2     = &lt;!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--&gt;
 |басқарушы2               = Педро II
 |басқарушы_жылы2          = 1831–1889
 |басқарушылар_титулы3     = Премьер-министр
 |басқарушы3               = Мануэл Алвис Бранко (алғашқы) 
 |басқарушы_жылы3          = 1847-1848
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = Афонсу Селсу ди Асис Фигейреду, виконт ди Ору-Прету (соңғы) 
 |басқарушы_жылы4          = 1889 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[Католицизм]] 
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = Португалия
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = Бразилия Құрама Штаттары Республикасы
 |к2                       = Уругвай
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}

'''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы  1822 жылдың 9 қантарда [[Португалия|Португалидаң]] тәуелсіз алды, 1899 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}&lt;/ref&gt;

Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды.

== Тарихы ==
=== Тәуелсіздік ===
[[File:Mapa do Brasil em 1823.png|thumb|left|Бразилия картасы (1823)]] Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші Педру Алвареш Кабрал ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды.

1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады.

[[File:DpedroI-brasil-full.jpg|thumb|left|Педро I]] 
І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды.

Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды.

[[File:Pedro II of Brazil by Rugendas 1846 original.jpg|thumb|left|Педро II жас кезі]]

=== Регенттік ===

І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді.

1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды.

Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды.

=== Парагвай соғысы ===

1860-жылдардың басында Бразилия мен Ұлыбритания арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы Ұлыбритания кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды.

Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды.

Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады.

1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары Парагвайды толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті.

=== Құлдырауы ===
1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады.

Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады.

Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты.

=== Империяның құлауы ===

Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады.

1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді.

Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады.

== Басқару жүйесі ==
Конституцияға сәйкес, елдің басшы - император. Заң шығарушы орган - Бас ассамблея және 2 палатадан тұрады.  Атқарушы орган - Үкімет. Сот билігі - тек соттар.

== Тағы қараңыз ==
[[Бразилия]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]
[[Санат:Империялар]]</text>
      <sha1>fmcjbdqxkf68vh6hi5y1m7i2mbu7flw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зифа Қақбайқызы Темірғазина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781714</id>
    <revision>
      <id>3608858</id>
      <timestamp>2026-05-25T09:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Зифа Қақбайқызы Темірғазина  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 19.08.1960       |Туған жері          = [[Ресей]], {{туғанжері|Алтай өлкесі|Алтай өлкесінде}}, Бурлинский ауданы, Ново-Богатск се...</comment>
      <origin>3608858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3733" sha1="35ukpv2hzgl2c0j69n5i7efih76r1o1" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Зифа Қақбайқызы Темірғазина
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 19.08.1960     
 |Туған жері          = [[Ресей]], {{туғанжері|Алтай өлкесі|Алтай өлкесінде}}, Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосы.   
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Павлодар педагогикалық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор     
 |Альма-матер         = Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]; Алматы мемлекеттік университеті (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]. 
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Зифа Қақбайқызы Темірғазина''' — филология ғылымының докторы, профессор.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 19 тамызда [[Ресей]], [[Алтай өлкесі]], Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосында туған.&lt;br&gt;

Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]), Алматы мемлекеттік университетін ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] бітірген.&lt;br&gt;
1982-[[1987 жыл|87]] жылдары орта мектепте мұғалім, 1987-[[1996 жыл|96]] жылдары Павлодар педагогикалық институтында оқытушы, аға оқытушы, [[1997 жыл|1997]]-[[2001 жыл|2001]] жылдары Павлодар мемлекеттік университетінде аға ғылыми қызметкер, кафедра меңгерушісі, [[2002 жыл|2002]] жылдан осы университеттің Тілтану ғылыми-зерттеу институтының директоры қызметін атқарады. 50-ге жуық ғылыми еңбектің авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://famous-scientists.ru/school/970 Лингвоаксиологические и прагматические аспекты исследования языка.]
* [https://famous-scientists.ru/anketa/temirgazina-zifa-kakbaevna-13642 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>35ukpv2hzgl2c0j69n5i7efih76r1o1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608860</id>
      <parentid>3608858</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері|Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3608860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3869" sha1="5g5w2wpwcg9fl20q7o6j6cf89ksqkua" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Зифа Қақбайқызы Темірғазина
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 19.08.1960     
 |Туған жері          = [[Ресей]], {{туғанжері|Алтай өлкесі|Алтай өлкесінде}}, Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосы.   
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Павлодар педагогикалық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор     
 |Альма-матер         = Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты (қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]; Алматы мемлекеттік университеті (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]. 
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Зифа Қақбайқызы Темірғазина''' — филология ғылымының докторы, профессор.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1960 жыл|1960]] жылы 19 тамызда [[Ресей]], [[Алтай өлкесі]], Бурлинский ауданы, Ново-Богатск селосында туған.&lt;br&gt;

Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Павлодар педагогикалық университеті]]), Алматы мемлекеттік университетін ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] бітірген.&lt;br&gt;
1982-[[1987 жыл|87]] жылдары орта мектепте мұғалім, 1987-[[1996 жыл|96]] жылдары Павлодар педагогикалық институтында оқытушы, аға оқытушы, [[1997 жыл|1997]]-[[2001 жыл|2001]] жылдары Павлодар мемлекеттік университетінде аға ғылыми қызметкер, кафедра меңгерушісі, [[2002 жыл|2002]] жылдан осы университеттің Тілтану ғылыми-зерттеу институтының директоры қызметін атқарады. 50-ге жуық ғылыми еңбектің авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://famous-scientists.ru/school/970 Лингвоаксиологические и прагматические аспекты исследования языка.]
* [https://famous-scientists.ru/anketa/temirgazina-zifa-kakbaevna-13642 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]]</text>
      <sha1>5g5w2wpwcg9fl20q7o6j6cf89ksqkua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ошмяны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781715</id>
    <revision>
      <id>3608883</id>
      <timestamp>2026-05-25T09:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Ошмяны''' ({{lang-be|Ашмя́ны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Ошмяны ауданы]]ның әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Гродно облысы қалалары ]]</comment>
      <origin>3608883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="343" sha1="t6yb2xz4vdfh1guxhn8ow9zgvij8402" xml:space="preserve">'''Ошмяны''' ({{lang-be|Ашмя́ны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Ошмяны ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гродно облысы қалалары ]]</text>
      <sha1>t6yb2xz4vdfh1guxhn8ow9zgvij8402</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608884</id>
      <parentid>3608883</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3608884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="372" sha1="p28dosghzwpougzbezcw9mn3lwljkzt" xml:space="preserve">'''Ошмяны''' ({{lang-be|Ашмя́ны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Ошмяны ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>p28dosghzwpougzbezcw9mn3lwljkzt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608886</id>
      <parentid>3608884</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3608886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="519" sha1="5brvnd7t9x8d60yttuug0nbq2527i1v" xml:space="preserve">'''Ошмяны''' ({{lang-be|Ашмя́ны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Ошмяны ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2025 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 6 721 адамды құрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>5brvnd7t9x8d60yttuug0nbq2527i1v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608887</id>
      <parentid>3608886</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T09:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3608887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="897" sha1="0jkuc9q34lnupa9wi8v5hymgc0v6r1j" xml:space="preserve">'''Ошмяны''' ({{lang-be|Ашмя́ны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Ошмяны ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2025 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 6 721 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>0jkuc9q34lnupa9wi8v5hymgc0v6r1j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608892</id>
      <parentid>3608887</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T10:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3608892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1632" sha1="nwrl84y64e24uzby8dpmvzdyyudtdgm" xml:space="preserve">'''Ошмяны''' ({{lang-be|Ашмя́ны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Ошмяны ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2025 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 6 721 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Ошмяны ауданының әкімшілік орталығы, Беларусь-Литва шекарасына жақын, Минск қаласынан Литваның Вильнюс қаласына (Берлинге баратын E28 еуропалық бағытының бөлігі), Ворона-Ивье, Ошмяны-Клевитца және Ошмяны-Борисовқа дейінгі автомобиль жолдарының көлік торабы болып табылады. Ол [[Вильнюс]]тен 50 шақырым және [[Минск]]іден 130 шақырым жерде Ошмяны өзенінің бойында орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>nwrl84y64e24uzby8dpmvzdyyudtdgm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608893</id>
      <parentid>3608892</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T10:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3608893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1895" sha1="4mi78gc6r2rs1c4mtkbc11o02dpkqvh" xml:space="preserve">'''Ошмяны''' ({{lang-be|Ашмя́ны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Ошмяны ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2025 жылғы жағдай бойынша Беларусьтің Островец қаласының халқы 6 721 адамды құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Ошмяны ауданының әкімшілік орталығы, Беларусь-Литва шекарасына жақын, Минск қаласынан Литваның Вильнюс қаласына (Берлинге баратын E28 еуропалық бағытының бөлігі), Ворона-Ивье, Ошмяны-Клевитца және Ошмяны-Борисовқа дейінгі автомобиль жолдарының көлік торабы болып табылады. Ол [[Вильнюс]]тен 50 шақырым және [[Минск]]іден 130 шақырым жерде Ошмяны өзенінің бойында орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9318-Oshmyany.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Ошмянский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гродно облысы}}
[[Санат:Гродно облысы қалалары]]</text>
      <sha1>4mi78gc6r2rs1c4mtkbc11o02dpkqvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татьяна Леонидовна Тен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781716</id>
    <revision>
      <id>3608896</id>
      <timestamp>2026-05-25T10:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Татьяна Леонидовна Тен  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 1963       |Туған жері          =   |Қайтыс болған күні  =     |Қайтыс болған жері  =   |Азаматтығы          = {{KAZ}}  |Ғылыми аясы         = Техник...</comment>
      <origin>3608896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3301" sha1="aaennn2algyi54ep09x721l1qr3m9su" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Татьяна Леонидовна Тен
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 1963     
 |Туған жері          = 
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Техникалық
 |Жұмыс орны          = [[Ақтөбе өңірлік университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Техникалық ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор     
 |Альма-матер         = Қарағанды политехникалық институты (қазіргі [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]]). 
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2007). 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Татьяна Леонидовна Тен''' — техникалық ғылымының докторы ([[2008 жыл|2008]]), профессор (2008), Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1963 жыл|1963]] жылы туған. Қарағанды политехникалық институтын ([[1985 жыл|1985]], қазіргі [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]]) бітірген. [[1992 жыл|1992]] жылдан [[Қарағанды экономика университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысады.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Жүйелердің көп өлшемді информациялық өлшегіштерді әзірлеуінің үлгі және әдістері&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
120 ғылыми еңбектің, оның ішінде 6 монография, 18 оқулық пен оқу-әдістемелік құралдардың авторы. 

== Марапаттары ==
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2007).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://academy.kz/iia-members/ten-tatyana Тен Татьяна Леонидовна.]
* [https://rreconomic.ru/editorial-board/redactor/283/ Научный результат.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>aaennn2algyi54ep09x721l1qr3m9su</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608897</id>
      <parentid>3608896</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T10:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қарағанды жоғарғы оқу орындары түлектері|Қарағанды жоғарғы оқу орындары түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3608897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3393" sha1="dqach1zops6hhns2oq54qa8jfc9z311" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Татьяна Леонидовна Тен
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 1963     
 |Туған жері          = 
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Техникалық
 |Жұмыс орны          = [[Ақтөбе өңірлік университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Техникалық ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор     
 |Альма-матер         = Қарағанды политехникалық институты (қазіргі [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]]). 
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2007). 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Татьяна Леонидовна Тен''' — техникалық ғылымының докторы ([[2008 жыл|2008]]), профессор (2008), Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1963 жыл|1963]] жылы туған. Қарағанды политехникалық институтын ([[1985 жыл|1985]], қазіргі [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]]) бітірген. [[1992 жыл|1992]] жылдан [[Қарағанды экономика университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысады.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Жүйелердің көп өлшемді информациялық өлшегіштерді әзірлеуінің үлгі және әдістері&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
120 ғылыми еңбектің, оның ішінде 6 монография, 18 оқулық пен оқу-әдістемелік құралдардың авторы. 

== Марапаттары ==
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2007).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://academy.kz/iia-members/ten-tatyana Тен Татьяна Леонидовна.]
* [https://rreconomic.ru/editorial-board/redactor/283/ Научный результат.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Қарағанды жоғарғы оқу орындары түлектері]]</text>
      <sha1>dqach1zops6hhns2oq54qa8jfc9z311</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3608898</id>
      <parentid>3608897</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T10:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3608898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3403" sha1="k4ymnklq776zvljpskwxwgu9bdmoxlm" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Татьяна Леонидовна Тен
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 1963     
 |Туған жері          = 
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Техникалық
 |Жұмыс орны          = [[Қарағанды экономика университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Техникалық ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор     
 |Альма-матер         = Қарағанды политехникалық институты (қазіргі [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]]). 
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2007). 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Татьяна Леонидовна Тен''' — техникалық ғылымының докторы ([[2008 жыл|2008]]), профессор (2008), Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1963 жыл|1963]] жылы туған. Қарағанды политехникалық институтын ([[1985 жыл|1985]], қазіргі [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]]) бітірген. [[1992 жыл|1992]] жылдан [[Қарағанды экономика университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысады.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Жүйелердің көп өлшемді информациялық өлшегіштерді әзірлеуінің үлгі және әдістері&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
120 ғылыми еңбектің, оның ішінде 6 монография, 18 оқулық пен оқу-әдістемелік құралдардың авторы. 

== Марапаттары ==
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2007).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://academy.kz/iia-members/ten-tatyana Тен Татьяна Леонидовна.]
* [https://rreconomic.ru/editorial-board/redactor/283/ Научный результат.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Қарағанды жоғарғы оқу орындары түлектері]]</text>
      <sha1>k4ymnklq776zvljpskwxwgu9bdmoxlm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Abilmansur.48</title>
    <ns>3</ns>
    <id>781717</id>
    <revision>
      <id>3608899</id>
      <timestamp>2026-05-25T10:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3608899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="351" sha1="h3j43976vw0lec7e86d15k30hl1czf1" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Abilmansur.48}}

-- ''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:29, 2026 ж. мамырдың 25 (+05)</text>
      <sha1>h3j43976vw0lec7e86d15k30hl1czf1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>