Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 2398 3612957 3600045 2026-06-03T11:34:53Z Маржан 1973 181517 3612957 wikitext text/x-wiki == Бөлім тақырыбы == {{Әскери қайраткер |толық есімі = Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова |шынайы есімі = |суреті = Sniper Aliya Nurmuhametqyzy Moldagulova.jpg |сурет тақырыбы = |туған күні = 15.6.1925 |туған жері = [[Бұлақ (Ақтөбе облысы)|Бұлақ]], {{туғанжері|Қобда ауданы|Қобда ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[РКФСР]], [[КСРО]] |қайтыс болған күні = 14.1.1944 |қайтыс болған жері = [[Казачиха]], {{қайтысболғанжері|Новосокольники ауданы|Новосокольники ауданында}}, [[Псков облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |лақап аты = |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USSR}} |қызмет еткен жылдары =[[1943]]—[[1944]] |атағы = [[ефрейтор]] |әскер түрі = [[жаяу әскер]] |басқарды = |әскери бөлімі = [[54-атқыштар бригадасы]] |шайқасы = [[Ұлы Отан соғысы]] |марапаттары = |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} [[Сурет:Aliya Moldagulova stamp.jpg|thumb|200px|Ә. Молдағұлова, [[1995]] [[Қазақстан]] [[пошта маркасы]], (Michel № 89)]] '''Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұлова''' (шын есімі Ілия, майдандас достары «Лия» деп атапты) ([[1925 жыл|1925]] ж. 15 маусым (кейбір деректерде 25 қазан, 20 сәуір), [[Ақтөбе облысы]], [[Қобда ауданы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қаз КСР]] – 1944 ж. 14 қаңтар, [[Псков облысы]] [[Новосокольники ауданы]], [[Казачиха]] ауылы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]) — қазақ [[Кеңес Одағының Батыры]] (1944), [[мерген]], [[ефрейтор]]. ==Өмірбаяны== 1925 ж. 25 қазанда Ақтөбе облысы, Қобда ауданының Бұлақ ауылында Сарқұлов Нұрмұхаммед және Молдағұлова Маржанның отбасында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасы [[Табын]] руынан шыққан. Бала кезінде анасынан айырылып (1933 ж.), кейіннен Алматыда ағасының қолында тұрған, ал 1935 ж. бастап [[Санкт-Петербург|Ленинград]], Красногвардейский ауданы, Гурдин көшесіндегі №46-шы балалар үйінде тәрбиеленген. Санкт-Петербургтегі 9-орта мектебінде оқыды. Оқудағы озаттығы және үлгілі тәртібі үшін Әлия Қырымдағы Бүкілодақтық пионерлер лагері – [[Артек]]ке жіберіледі. Артекте батырлар тақтасына [[Рубен Ибаррури]], [[Тимур Фрунзе]] сияқты батырлармен қатар Әлия Молдағұлованың да суреті енгізілген. Соғыс басталған соң балалар үйімен бірге Ярославль облысының [[Вятское]] селосына эвакуацияланған. Вятское орта мектебінен 7-сыныпты бітірісімен [[Рыбинск]] авиациялық техникумына түседі, бірақ көп ұзамай (1942) ЖШҚӘ-ға (Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскері) майданға жіберу туралы өтініш жібереді. 1943 ж. Снайперлер дайындау орталық әйелдер мектебін аяқтайды. 1943 ж. бастап 54-ші арнайы атқыштар бригадасы 4-батальонының снайпері болған (22-ші әскер, 2-ші [[Балтық]] жағалауы фронты). Жау әскерінің 30-дан аса сарбаздары мен офицерлерінің көзін жойған. 1944 ж. 14 қаңтарда Псков облысының солтүстігіндегі Новосокольники ауданында қаза тапты. Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұловаға 1944 ж. 4 маусымда Кеңес Одағы Батыры атағы берілді. Ленин орденімен марапатталды. [[swret:alia.jpg|thumb|right|Әлия]] Новосокольники ауданының [[Монакова]] ауылында жерленген. Әлия есімімен көшелер, ондаған мектептер (Мәскеудегі № 891 орта мектебі, Шымкенттегі № 29 орта мектебі, Новосокольники № 72 орта мектебі, Оралдағы № 38 орта мектебі), Әскери-теңіз флотының кемелері, Каспий жүк таситын теплоходы аталған. Ақтөбе, Астана, Алматы, Мәскеу, Санкт-Петербург , Новосокольники қалаларында ескерткіштер орнатылған. Ақтөбеде облыстық мемориалды музей жұмыс жасайды. [[Ақтөбе халықаралық әуежайы 2021 жылы Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайы деп аталды.]] == Әлия атындағы ескерткіштер == *Новосокольники қаласы (авторы М.[[Марат Өмірсерікұлы Әйнеков|Әйнеков]]) *Ақтөбе (Л. Рапутов, Е. Штамм) *Ақтөбедегі Мемориалды кешен (авторы Б. Әбішев) *Әліпбайсай ауылы (Б. Әбішев) *Алматыдағы “Шығыстың қос жұлдызы” атанған Әлия мен [[Мәншүк]]ке арналған мемориалдық кешен *Мәскеуде ескерткіш (Б. Әбішев) *Мемориалдық музейдегі бюсті (О. Шанов). == Ә.Молдағұлова атындағы көшелер == Ақтөбе, Мәскеу, Санкт-Петербург, Тараз, Астана қалаларында == Суреттері == “Әлия” (С. Әлімбетов), “Мәңгілікке сапар” (А. Ануфриев), “Ауыл Бұлақ” (А. Корват), “Мерген Әлия Молдағұлова” (А.Сапугов), “Мерген Әлия”/күріштен жасалған/ (Ф. Терещенко), “Әлия” (О. Нұржұмаев), “Бұлақтағы Әлияның үйі” (Н. Өтегенов), “Соңғы көктем” (Таймас Ниязбекұлы Телеуішев). == Гобелендер == “Әлия” (М.Нартов, Н.Рахманқұлов), триптих “Әлия” (Б.Атыраубаев). == Әлияға арналған мұражайлар == Облыстық мемориалдық музей /Ақтөбе қаласы/, №891 Мәскеу орта мектебінде, №140 Санкт-Петербург орта мектебінде, Әліпбайсайдағы патриоттық орталығы. == Әлия туралы шығармалар == “Әлия-Мәншүк” жинағы, “Песнь Праматери Хобды” (А.Утегенов), “Гүл-ғұмыр” поэмасы, ән “Он тоғыз жас” ([[Ертай Ашықбаев|Е. Ашықбаев]]), ”Қызғалдақ-ғұмыр Әлия” мен “Сағыныш”әні (Г.Аймаханова), “Әлия” әні (Б. Тәжібаев пен С.Байтереков), “Ару қыз, ержүрек қыз, Әлия қыз” әні (композитор [[Қайырғали Үсенғалиұлы Қожанбаев|Қ. Қожанбаев]]), “Әлия”әні (Ә. Садуакасова), “Әлия”деректі повесі (Ә. Оралбай), “Әлия-Мәншүк” поэмасы (Т. Молдағалиев), “Әлияның жүрегі” (Я. Хелемский), “Әлия Молдағұлқызы” повесі (Ж. Жұмақанов), “Әлия” дастаны (С. Жиенбаев), “Шығыс шынары” повесі (Ә. Нұрмаханова), “Әлия” поэмалары (К. Деркаченко, Р. Трофимов), балет “Әлия” (М. Сағатов), “Әлия” атты деректі фильм (режиссер Ю.Пискунов) және «Снайперлер» фильмі (реж. [[Болотбек Төленұлы Шәмшиев|Б. Шәмшиев]]), “Әлия” спектаклі (Ә. Тарази), “Жарық жұлдыздар” поэмасы (С. Жиенбаев). Сейдолла Бәйтерековтің “Әлия” әнін орындаған әнші Роза Рымбаева дүниежүзілік байқауда лауреат атанды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Bio-stub}} {{commons|Category:Aliya Moldagulova}} [[Санат:25 маусымда туғандар]] [[Санат:14 қаңтарда қайтыс болғандар]] [[Санат:КСРО ефрейторлары]] [[Санат:Кеңес Одағының батырлары]] [[Санат:Ленин орденінің иегерлері]] [[Санат:Мерген әйелдер]] [[Санат:Ұлы Отан соғысындағы әйелдер]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы мергендері]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]] [[Санат:Рыбинск тұлғалары]] byfbmc62e85py973wdbqlmd9abc2y11 3612959 3612957 2026-06-03T11:39:31Z Маржан 1973 181517 3612959 wikitext text/x-wiki == Бөлім тақырыбы == {{Әскери қайраткер |толық есімі = Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова |шынайы есімі = |суреті = Sniper Aliya Nurmuhametqyzy Moldagulova.jpg |сурет тақырыбы = |туған күні = 15.6.1925 |туған жері = [[Бұлақ (Ақтөбе облысы)|Бұлақ]], {{туғанжері|Қобда ауданы|Қобда ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[РКФСР]], [[КСРО]] |қайтыс болған күні = 14.1.1944 |қайтыс болған жері = [[Казачиха]], {{қайтысболғанжері|Новосокольники ауданы|Новосокольники ауданында}}, [[Псков облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |лақап аты = |бүркеніш аты = |мемлекет = {{USSR}} |қызмет еткен жылдары =[[1943]]—[[1944]] |атағы = [[ефрейтор]] |әскер түрі = [[жаяу әскер]] |басқарды = |әскери бөлімі = [[54-атқыштар бригадасы]] |шайқасы = [[Ұлы Отан соғысы]] |марапаттары = |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} [[Сурет:Aliya Moldagulova stamp.jpg|thumb|200px|Ә. Молдағұлова, [[1995]] [[Қазақстан]] [[пошта маркасы]], (Michel № 89)]] '''Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұлова''' (шын есімі Ілия, майдандас достары «Лия» деп атапты) ([[1925 жыл|1925]] ж. 15 маусым (кейбір деректерде 25 қазан, 20 сәуір), [[Ақтөбе облысы]], [[Қобда ауданы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қаз КСР]] – 1944 ж. 14 қаңтар, [[Псков облысы]] [[Новосокольники ауданы]], [[Казачиха]] ауылы, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]]) — қазақ [[Кеңес Одағының Батыры]] (1944), [[мерген]], [[ефрейтор]]. ==Өмірбаяны== 1925 ж. 25 қазанда Ақтөбе облысы, Қобда ауданының Бұлақ ауылында Сарқұлов Нұрмұхаммед және Молдағұлова Маржанның отбасында дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасы [[Табын]] руынан шыққан. Бала кезінде анасынан айырылып (1933 ж.), кейіннен Алматыда ағасының қолында тұрған, ал 1935 ж. бастап [[Санкт-Петербург|Ленинград]], Красногвардейский ауданы, Гурдин көшесіндегі №46-шы балалар үйінде тәрбиеленген. Санкт-Петербургтегі 9-орта мектебінде оқыды. Оқудағы озаттығы және үлгілі тәртібі үшін Әлия Қырымдағы Бүкілодақтық пионерлер лагері – [[Артек]]ке жіберіледі. Артекте батырлар тақтасына [[Рубен Ибаррури]], [[Тимур Фрунзе]] сияқты батырлармен қатар Әлия Молдағұлованың да суреті енгізілген. Соғыс басталған соң балалар үйімен бірге Ярославль облысының [[Вятское]] селосына эвакуацияланған. Вятское орта мектебінен 7-сыныпты бітірісімен [[Рыбинск]] авиациялық техникумына түседі, бірақ көп ұзамай (1942) ЖШҚӘ-ға (Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскері) майданға жіберу туралы өтініш жібереді. 1943 ж. Снайперлер дайындау орталық әйелдер мектебін аяқтайды. 1943 ж. бастап 54-ші арнайы атқыштар бригадасы 4-батальонының снайпері болған (22-ші әскер, 2-ші [[Балтық]] жағалауы фронты). Жау әскерінің 30-дан аса сарбаздары мен офицерлерінің көзін жойған. 1944 ж. 14 қаңтарда Псков облысының солтүстігіндегі Новосокольники ауданында қаза тапты. Әлия Нұрмұхамбетқызы Молдағұловаға 1944 ж. 4 маусымда Кеңес Одағы Батыры атағы берілді. Ленин орденімен марапатталды. [[swret:alia.jpg|thumb|right|Әлия]] Новосокольники ауданының [[Монакова]] ауылында жерленген. Әлия есімімен көшелер, ондаған мектептер (Мәскеудегі № 891 орта мектебі, Шымкенттегі № 29 орта мектебі, Новосокольники № 72 орта мектебі, Оралдағы № 38 орта мектебі), Әскери-теңіз флотының кемелері, Каспий жүк таситын теплоходы аталған. Ақтөбе, Астана, Алматы, Мәскеу, Санкт-Петербург , Новосокольники қалаларында ескерткіштер орнатылған. Ақтөбеде облыстық мемориалды музей жұмыс жасайды. [[Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайы|Ақтөбе халықаралық әуежайы 2021 жылы Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайы деп аталды.]] == Әлия атындағы ескерткіштер == *Новосокольники қаласы (авторы М.[[Марат Өмірсерікұлы Әйнеков|Әйнеков]]) *Ақтөбе (Л. Рапутов, Е. Штамм) *Ақтөбедегі Мемориалды кешен (авторы Б. Әбішев) *Әліпбайсай ауылы (Б. Әбішев) *Алматыдағы “Шығыстың қос жұлдызы” атанған Әлия мен [[Мәншүк]]ке арналған мемориалдық кешен *Мәскеуде ескерткіш (Б. Әбішев) *Мемориалдық музейдегі бюсті (О. Шанов). == Ә.Молдағұлова атындағы көшелер == Ақтөбе, Мәскеу, Санкт-Петербург, Тараз, Астана қалаларында == Суреттері == “Әлия” (С. Әлімбетов), “Мәңгілікке сапар” (А. Ануфриев), “Ауыл Бұлақ” (А. Корват), “Мерген Әлия Молдағұлова” (А.Сапугов), “Мерген Әлия”/күріштен жасалған/ (Ф. Терещенко), “Әлия” (О. Нұржұмаев), “Бұлақтағы Әлияның үйі” (Н. Өтегенов), “Соңғы көктем” (Таймас Ниязбекұлы Телеуішев). == Гобелендер == “Әлия” (М.Нартов, Н.Рахманқұлов), триптих “Әлия” (Б.Атыраубаев). == Әлияға арналған мұражайлар == Облыстық мемориалдық музей /Ақтөбе қаласы/, №891 Мәскеу орта мектебінде, №140 Санкт-Петербург орта мектебінде, Әліпбайсайдағы патриоттық орталығы. == Әлия туралы шығармалар == “Әлия-Мәншүк” жинағы, “Песнь Праматери Хобды” (А.Утегенов), “Гүл-ғұмыр” поэмасы, ән “Он тоғыз жас” ([[Ертай Ашықбаев|Е. Ашықбаев]]), ”Қызғалдақ-ғұмыр Әлия” мен “Сағыныш”әні (Г.Аймаханова), “Әлия” әні (Б. Тәжібаев пен С.Байтереков), “Ару қыз, ержүрек қыз, Әлия қыз” әні (композитор [[Қайырғали Үсенғалиұлы Қожанбаев|Қ. Қожанбаев]]), “Әлия”әні (Ә. Садуакасова), “Әлия”деректі повесі (Ә. Оралбай), “Әлия-Мәншүк” поэмасы (Т. Молдағалиев), “Әлияның жүрегі” (Я. Хелемский), “Әлия Молдағұлқызы” повесі (Ж. Жұмақанов), “Әлия” дастаны (С. Жиенбаев), “Шығыс шынары” повесі (Ә. Нұрмаханова), “Әлия” поэмалары (К. Деркаченко, Р. Трофимов), балет “Әлия” (М. Сағатов), “Әлия” атты деректі фильм (режиссер Ю.Пискунов) және «Снайперлер» фильмі (реж. [[Болотбек Төленұлы Шәмшиев|Б. Шәмшиев]]), “Әлия” спектаклі (Ә. Тарази), “Жарық жұлдыздар” поэмасы (С. Жиенбаев). Сейдолла Бәйтерековтің “Әлия” әнін орындаған әнші Роза Рымбаева дүниежүзілік байқауда лауреат атанды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Bio-stub}} {{commons|Category:Aliya Moldagulova}} [[Санат:25 маусымда туғандар]] [[Санат:14 қаңтарда қайтыс болғандар]] [[Санат:КСРО ефрейторлары]] [[Санат:Кеңес Одағының батырлары]] [[Санат:Ленин орденінің иегерлері]] [[Санат:Мерген әйелдер]] [[Санат:Ұлы Отан соғысындағы әйелдер]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы мергендері]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар]] [[Санат:Рыбинск тұлғалары]] 4ye32sn82g322blult85lb3wu06vye7 0 3422 3612701 3611731 2026-06-02T19:23:06Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Casserium|Casserium]] соңғы нұсқасына қайтарды 3601736 wikitext text/x-wiki {{мағына|Ахметов}} {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Даниал Кенжетайұлы Ахметов | Шынайы есімі = | Суреті = Daniyal Akhmetov in 2020 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ахметов, 2020 жыл | Титулы = [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның 11-әкімі | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg | Басқара бастады = 11 қараша 2014 | Басқаруын аяқтады = 16 маусым 2023 | Ізашары = [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердiбек Сапарбаев]] | Ізбасары = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br />[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Еуразиялық экономикалық комиссия]]ның энергетика және инфрақұрылым жөніндегі алқа мүшесі (министр) | Ту_2 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = желтоқсан 2011 | Басқаруын аяқтады_2 = 11 қараша 2014 | Ізашары_2 = Лауазым құрылды | Ізбасары_2 = [[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 10 қаңтар 2007 | Басқаруын аяқтады_4 = 17 маусым 2009 | Ізашары_4 = [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]] | Ізбасары_4 = [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] | Титулы_5 = [[Қазақстан]]ның 6-[[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі|премьер-министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = 13 маусым 2003 | Басқаруын аяқтады_5 = 8 қаңтар 2007 | Ізашары_5 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Ізбасары_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Титулы_6 = [[Павлодар облысы]]ның әкімі | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Logo Pavlodar region.png | Реті_6 = | Басқара бастады_6 = 2001 | Басқаруын аяқтады_6 = 2003 | Ізашары_6 = [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]] | Ізбасары_6 = [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] | Басқара бастады_7 = 1993 | Басқаруын аяқтады_7 = 1997 | Ізашары_7 = [[Вячеслав Фёдорович Чернов|Вячеслав Чернов]] | Ізбасары_7 = [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]] | Титулы_8 = [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның әкімі | Ту_8 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_8 = North Kazakhstan province seal.svg | Реті_8 = | Басқара бастады_8 = 1997 | Басқаруын аяқтады_8 = 1999 | Ізашары_8 = [[Владимир Карлович Гартман|Владимир Гартман]] | Ізбасары_8 = [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов|Қажымұрат Нағыманов]] | Туған күні = 15.6.1954 | Туған жері = {{туғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = «[[Аманат (партия)|Аманат]]<nowiki/>» | Білімі = [[Торайғыров университеті|Павлодар индустриялды институты]] | Ғылыми дәрежесі = Экономика ғылымдарының докторы | Мамандығы = Инженер-құрылысшы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар |{{Отан ордені}} |{{Назарбаев ордені}} |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} }} {{Қатар |{{Барыс ордені}} |{{Астана медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} }} {{қатар |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{Құрмет Белгісі ордені}} }} {{қатар |{{1 дәрежелі Еуразиялық Одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалі}} }} }} '''Даниал Кенжетайұлы Ахметов''' ([[15 маусым]] [[1954 жыл]], [[Павлодар]]) — қазақстандық саясаткер, экономика ғылымдарының докторы (2003). Бұрын Ахметов [[Екібастұз]] қалалық әкімшілігінің басшысы (1992–1993), Павлодар облысының әкімі (1993–1997), Солтүстік Қазақстан облысының әкімі (1997–1999), премьер-министр орынбасары (1999–2001), Павлодар облысының әкімі (2001–2003), елдің премьер-министрі (2003–2007) және Қорғаныс министрі (2007–2009) болған.<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20190307/Danial-Akhmetov-9523910.html|title=Даниал Ахметов туралы не білеміз?|publisher=SPUTNIK|lang=kk|date=2019-03-07|accessdate=2023-06-18}}</ref> Ахметов әкімдігі кезіндегі [[непотизм]]<ref>{{Cite web|url=https://d1kfkp8dkcoyo0.cloudfront.net/a/east-kazakhstan-region-akim-danial-akhmetov-s-son-business-partner-aidos-baktybayev/32336029.html|title=Даниал Ахметовтің ұлымен серіктес кәсіпкер миллиардтап тендер алады. Азаттық зерттеуі|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=kk|author=БОЛАТҰЛЫ, Тасқын|date=2023-03-28|accessdate=2023-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32450186.html|title=Даниал Ахметов ұлына жақын кәсіпкерлер туралы Азаттық зерттеуіне пікірін айтты|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=kk|date=2023-06-08|accessdate=2023-06-18}}</ref> және нашар қызметі<ref name="kazinform" /><ref>{{Cite web|url=https://adyrna.kz/post/103040|title=Даниал Ахметов "ең нашар әкім" рейтингінде көш бастап тұр|lang=kk|publisher=Адырна|date=2022-02-08|accessdate=2023-06-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/ratings/result/11|title=Әкімдердің халықтық рейтингі|lang=kk|publisher=inbusiness|accessdate=2023-06-16}}</ref> үшін Қазақстан саясатында даулы тұлғаға айналды. [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның әкімі ретінде тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен әкім (2014–2023) болды.<ref name="kazinform">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/shko-ny-9-zhyl-baskargan-danial-ahmetov-nesimen-este-kaldy_a4079495|title=ШҚО-ны 9 жыл басқарған Даниал Ахметов несімен есте қалды|lang=kk|publisher=kazinform|date=2023-06-18|accessdate=2023-06-18|author=МҰХАМЕТБЕКҰЛЫ, Талғатжан}}</ref> == Қысқаша өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қанжығалы руы]]нан шыққан.<ref>Қанжығалы шежiресi, Құрастырушылар Ғ.Умаров, Қ.Әлімжанов, бас редактор Негимов Серік 558 бет, Астана 2017 - ISBN 9786013026701</ref> 1976 жылы Павлодар индустриалды институтын бітірген. Мамандығы бойынша инженер-құрылысшы. Экономика ғылымының докторы, Қазақстан Республикасы Минералды ресурстар академиясының академигі.<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/akimvko/about/structure/people/312?lang=kk</ref> «Региональные особенности обеспечения устойчивого социально-экологического развития в Казахстане» деген тақырыпта докторлық диссертациясын қорғаған. * 1954 жылы 15 маусымда [[Павлодар]]да дүниеге келген. * 1976 жылы [[Торайғыров университеті|Павлодар индустриалды институтын]] бітірген. Мамандығы бойынша инженер-құрылысшы. * 1976–1981 ж. — «Павлодар тұрғын үй құрылыс» тресінде мастер, аға прораб. * 1981–1983 ж. — Екібастұз қалалық [[Партиялық жүйе|партия]] комитетінде нұсқаушы. * 1983–1987 ж. — «Екібастұз шахта құрылыс» комбинатында бас инженердің орынбасары, партком хатшысы. * 1987–1991 ж. — [[Екібастұз]] қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары. * 1992 ж. бастап — [[Екібастұз]] қалалық әкімшілігінің басшысы, содан кейін [[Павлодар облысы|Павлодар облыстық]] әкімшілігінің басшысы. * 1993–1997 ж. — [[Павлодар облысы|Павлодар облысының әкімі]] болып тағайындалды. * 1997–99 жж. аралығында — [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның әкімі. * 1999 ж. [[қазан]]ынан бастап — Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары болды. * 2001 ж. қарашасынан бастап — [[Павлодар облысы]]ның әкімі болды. * 2003 жылдың маусымынан бастап — Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі қызметінде болған. * 2003 ж. [[Мәскеу]]де «Қазақстанның тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етудің аймақтық ерекшеліктері» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Экономика ғылымының докторы. * Институтты бітіргеннен кейін құрылыстарда мастер, аға прораб, «Екібастұз шахта құрылыс» тресінің жетекшісі, Екібастұз қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары, «Екібастұз энерго тұрғын үй өндіріс құрылысы» тресінің басқарушысы қызметтерін атқарды. * 2007 жылдың қаңтар айынан бастап ҚР Қорғаныс министрi. * 2009 жылы ҚР Қорғаныс министрі қызметінен жеке бизнеске ауысты. * 2014 жылдың қарашасынан бастап ШҚО облысының әкімі қызметіне тағайындалды.<ref>{{cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/danial-ahmetov-shyigyis-kazakstan-oblyisyinyin-akm-bolyip-258128/|title=Даниал Ахметов Шығыс Қазақстан облысының әкімі болып тағайындалды|author=|date=11 қараша 2014|work=|publisher=[[Tengrinews.kz]]|accessdate=|lang=}}</ref> * 2019 жылғы 17 маусымда — Шығыс Қазақстан облысының әкімі болып қайта тағайындалды. * 2022 жылдың 3 наурызы — облыс әкімдерінің рейтингінде бірінші орынды иеленді. Даниал Ахметовтің көрсеткіші 86% құрады. * 2022 жылғы 11 маусымда — ҚР Президенті Даниал Ахметовтің Шығыс Қазақстан облысының әкімі лауазымындағы өкілеттігін ұзартты. * 2022 жылғы 7 желтоқсанда — ҚР Президентінің Жарлығымен Даниал Ахметов Шығыс Қазақстан облысының әкімі лауазымына қайта тағайындалды, қайта тағайындауды барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының көпшілігі қолдады. * 2023 жылғы 16 маусым — Мемлекет басшысының Жарлығымен Даниал Кенжетайұлы Ахметов Шығыс Қазақстан облысының әкімі қызметінен босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-danial-kenzhetayuly-ahmetov-shygys-kazakstan-oblysynyn-akimi-lauazymynan-bosatyldy-1655041|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Даниал Кенжетайұлы Ахметов Шығыс Қазақстан облысының әкімі лауазымынан босатылды|publisher=''Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты''|website=Akorda.kz|date=2023-06-16}}</ref> == Марапаттары == * 1999 ж. «[[Барыс ордені|Барыс]]<nowiki/>» 3-і дәреже * 2004 ж. «Барыс» 2-і дәреже * «[[Құрмет Белгісі ордені|Құрмет белгісі]]<nowiki/>» * «Қазақстан Респ<nowiki/>убликасының Тұңғыш Президенті — Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев» (2012) ордендері * «[[Астанаға 10 жыл медалі|Астанаға 10 жы]]<nowiki/>[[Астанаға 10 жыл медалі|л]]<nowiki/>» атты мерейтойлық медалі (01.07.2008) == Отбасылық жағдайы == Үйленген. Ұлы мен қызы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} [[Санат:Павлодар мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] [[Санат:Павлодар облысының әкімдері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының әкімдері]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысының әкімдері]] [[Санат:Екібастұз әкімдері]] luensw2s9qvit1pgg0u4dg03weq5ixn 3612702 3612701 2026-06-02T19:23:22Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kasymov|Kasymov]] ([[User talk:Kasymov|т]]) өңдемелерінен [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] соңғы нұсқасына қайтарды 3611731 wikitext text/x-wiki {{мағына|Ахметов}} {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Даниал Кенжетайұлы Ахметов | Шынайы есімі = | Суреті = Daniyal Akhmetov in 2020 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ахметов, 2020 жыл | Титулы = [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның 11-әкімі | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg | Басқара бастады = 11 қараша 2014 | Басқаруын аяқтады = 16 маусым 2023 | Ізашары = [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердiбек Сапарбаев]] | Ізбасары = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br />[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Еуразиялық экономикалық комиссия]]ның энергетика және инфрақұрылым жөніндегі алқа мүшесі (министр) | Ту_2 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = желтоқсан 2011 | Басқаруын аяқтады_2 = 11 қараша 2014 | Ізашары_2 = Лауазым құрылды | Ізбасары_2 = [[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров|Тайыр Мансұров]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 10 қаңтар 2007 | Басқаруын аяқтады_4 = 17 маусым 2009 | Ізашары_4 = [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]] | Ізбасары_4 = [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] | Титулы_5 = [[Қазақстан]]ның 6-[[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі|премьер-министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = 13 маусым 2003 | Басқаруын аяқтады_5 = 8 қаңтар 2007 | Ізашары_5 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Ізбасары_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Титулы_6 = [[Павлодар облысы]]ның әкімі | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Logo Pavlodar region.png | Реті_6 = | Басқара бастады_6 = 2001 | Басқаруын аяқтады_6 = 2003 | Ізашары_6 = [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]] | Ізбасары_6 = [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] | Басқара бастады_7 = 1993 | Басқаруын аяқтады_7 = 1997 | Ізашары_7 = [[Вячеслав Фёдорович Чернов|Вячеслав Чернов]] | Ізбасары_7 = [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]] | Титулы_8 = [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның әкімі | Ту_8 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_8 = North Kazakhstan province seal.svg | Реті_8 = | Басқара бастады_8 = 1997 | Басқаруын аяқтады_8 = 1999 | Ізашары_8 = [[Владимир Карлович Гартман|Владимир Гартман]] | Ізбасары_8 = [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов|Қажымұрат Нағыманов]] | Туған күні = 15.6.1954 | Туған жері = {{туғанжері|Павлодар|Павлодарда}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = «[[Аманат (партия)|Аманат]]<nowiki/>» | Білімі = [[Торайғыров университеті|Павлодар индустриялды институты]] | Ғылыми дәрежесі = Экономика ғылымдарының докторы | Мамандығы = Инженер-құрылысшы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар |{{Отан ордені}} |{{Назарбаев ордені}} |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} }} {{Қатар |{{Барыс ордені}} |{{Астана медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} }} {{қатар |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{Құрмет Белгісі ордені}} }} {{қатар |{{1 дәрежелі Еуразиялық Одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалі}} }} }} '''Даниал Кенжетайұлы Ахметов''' ([[15 маусым]] [[1954 жыл]], [[Павлодар]]) — қазақстандық саясаткер, экономика ғылымдарының докторы (2003). Бұрын Ахметов [[Екібастұз]] қалалық әкімшілігінің басшысы (1992–1993), Павлодар облысының әкімі (1993–1997), Солтүстік Қазақстан облысының әкімі (1997–1999), премьер-министр орынбасары (1999–2001), Павлодар облысының әкімі (2001–2003), елдің премьер-министрі (2003–2007) және Қорғаныс министрі (2007–2009) болған.<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20190307/Danial-Akhmetov-9523910.html|title=Даниал Ахметов туралы не білеміз?|publisher=SPUTNIK|lang=kk|date=2019-03-07|accessdate=2023-06-18}}</ref> Ахметов әкімдігі кезіндегі [[непотизм]]<ref>{{Cite web|url=https://d1kfkp8dkcoyo0.cloudfront.net/a/east-kazakhstan-region-akim-danial-akhmetov-s-son-business-partner-aidos-baktybayev/32336029.html|title=Даниал Ахметовтің ұлымен серіктес кәсіпкер миллиардтап тендер алады. Азаттық зерттеуі|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=kk|author=БОЛАТҰЛЫ, Тасқын|date=2023-03-28|accessdate=2023-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32450186.html|title=Даниал Ахметов ұлына жақын кәсіпкерлер туралы Азаттық зерттеуіне пікірін айтты|publisher=[[Азаттық радиосы]]|lang=kk|date=2023-06-08|accessdate=2023-06-18}}</ref> және нашар қызметі<ref name="kazinform" /><ref>{{Cite web|url=https://adyrna.kz/post/103040|title=Даниал Ахметов "ең нашар әкім" рейтингінде көш бастап тұр|lang=kk|publisher=Адырна|date=2022-02-08|accessdate=2023-06-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/ratings/result/11|title=Әкімдердің халықтық рейтингі|lang=kk|publisher=inbusiness|accessdate=2023-06-16}}</ref> үшін Қазақстан саясатында даулы тұлғаға айналды. [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның әкімі ретінде тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен әкім (2014–2023) болды.<ref name="kazinform">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/shko-ny-9-zhyl-baskargan-danial-ahmetov-nesimen-este-kaldy_a4079495|title=ШҚО-ны 9 жыл басқарған Даниал Ахметов несімен есте қалды|lang=kk|publisher=kazinform|date=2023-06-18|accessdate=2023-06-18|author=МҰХАМЕТБЕКҰЛЫ, Талғатжан}}</ref> == Қысқаша өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қанжығалы руы]]нан шыққан.<ref>Қанжығалы шежiресi, Құрастырушылар Ғ.Умаров, Қ.Әлімжанов, бас редактор Негимов Серік 558 бет, Астана 2017 - ISBN 9786013026701</ref> 1976 жылы Павлодар индустриалды институтын бітірген. Мамандығы бойынша инженер-құрылысшы. Экономика ғылымының докторы, Қазақстан Республикасы Минералды ресурстар академиясының академигі.<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/akimvko/about/structure/people/312?lang=kk</ref> «Региональные особенности обеспечения устойчивого социально-экологического развития в Казахстане» деген тақырыпта докторлық диссертациясын қорғаған. * 1954 жылы 15 маусымда [[Павлодар]]да дүниеге келген. * 1976 жылы [[Торайғыров университеті|Павлодар индустриалды институтын]] бітірген. Мамандығы бойынша инженер-құрылысшы. * 1976–1981 ж. — «Павлодар тұрғын үй құрылыс» тресінде мастер, аға прораб. * 1981–1983 ж. — Екібастұз қалалық [[Партиялық жүйе|партия]] комитетінде нұсқаушы. * 1983–1987 ж. — «Екібастұз шахта құрылыс» комбинатында бас инженердің орынбасары, партком хатшысы. * 1987–1991 ж. — [[Екібастұз]] қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары. * 1992 ж. бастап — [[Екібастұз]] қалалық әкімшілігінің басшысы, содан кейін [[Павлодар облысы|Павлодар облыстық]] әкімшілігінің басшысы. * 1993–1997 ж. — [[Павлодар облысы|Павлодар облысының әкімі]] болып тағайындалды. * 1997–99 жж. аралығында — [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның әкімі. * 1999 ж. [[қазан]]ынан бастап — Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары болды. * 2001 ж. қарашасынан бастап — [[Павлодар облысы]]ның әкімі болды. * 2003 жылдың маусымынан бастап — Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі қызметінде болған. * 2003 ж. [[Мәскеу]]де «Қазақстанның тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етудің аймақтық ерекшеліктері» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Экономика ғылымының докторы. * Институтты бітіргеннен кейін құрылыстарда мастер, аға прораб, «Екібастұз шахта құрылыс» тресінің жетекшісі, Екібастұз қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары, «Екібастұз энерго тұрғын үй өндіріс құрылысы» тресінің басқарушысы қызметтерін атқарды. * 2007 жылдың қаңтар айынан бастап ҚР Қорғаныс министрi. * 2009 жылы ҚР Қорғаныс министрі қызметінен жеке бизнеске ауысты. * 2014 жылдың қарашасынан бастап ШҚО облысының әкімі қызметіне тағайындалды.<ref>{{cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/danial-ahmetov-shyigyis-kazakstan-oblyisyinyin-akm-bolyip-258128/|title=Даниал Ахметов Шығыс Қазақстан облысының әкімі болып тағайындалды|author=|date=11 қараша 2014|work=|publisher=[[Tengrinews.kz]]|accessdate=|lang=}}</ref> * 2019 жылғы 17 маусымда — Шығыс Қазақстан облысының әкімі болып қайта тағайындалды. * 2022 жылдың 3 наурызы — облыс әкімдерінің рейтингінде бірінші орынды иеленді. Даниал Ахметовтің көрсеткіші 86% құрады. * 2022 жылғы 11 маусымда — ҚР Президенті Даниал Ахметовтің Шығыс Қазақстан облысының әкімі лауазымындағы өкілеттігін ұзартты. * 2022 жылғы 7 желтоқсанда — ҚР Президентінің Жарлығымен Даниал Ахметов Шығыс Қазақстан облысының әкімі лауазымына қайта тағайындалды, қайта тағайындауды барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының көпшілігі қолдады. * 2023 жылғы 16 маусым — Мемлекет басшысының Жарлығымен Даниал Кенжетайұлы Ахметов Шығыс Қазақстан облысының әкімі қызметінен босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-danial-kenzhetayuly-ahmetov-shygys-kazakstan-oblysynyn-akimi-lauazymynan-bosatyldy-1655041|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Даниал Кенжетайұлы Ахметов Шығыс Қазақстан облысының әкімі лауазымынан босатылды|publisher=''Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты''|website=Akorda.kz|date=2023-06-16}}</ref> == Марапаттары == * 1999 ж. «[[Барыс ордені|Барыс]]<nowiki/>» 3-і дәреже * 2004 ж. «Барыс» 2-і дәреже * «[[Құрмет Белгісі ордені|Құрмет белгісі]]<nowiki/>» * «Қазақстан Респ<nowiki/>убликасының Тұңғыш Президенті — Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев» (2012) ордендері * «[[Астанаға 10 жыл медалі|Астанаға 10 жы]]<nowiki/>[[Астанаға 10 жыл медалі|л]]<nowiki/>» атты мерейтойлық медалі (01.07.2008) == Отбасылық жағдайы == Үйленген. Ұлы мен қызы баp. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} [[Санат:Павлодар мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] [[Санат:Павлодар облысының әкімдері]] [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысының әкімдері]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысының әкімдері]] [[Санат:Екібастұз әкімдері]] fmtcevsvor19a8ygdj0l1nu8c1lu2uv 0 5294 3612712 3611748 2026-06-02T19:24:33Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3149584 wikitext text/x-wiki '''Қыпшақ хандығы (1030-1219 ж.)''' - ежелгі қазақ мемлекеті. [[Сурет:Қыпшақ даласы.png|thumb|Қыпшақ одағы|400px]] == Қыпшақ атауы == "Қыпшақ" атауы 760 ж. ежелгі түркінің руна ескерткіштерінде аталады. Араб географы Ибн Хордадбектің (9 ғ.) түркі тайпаларының тізімінде көрсетілген. 656 ж. [[Батыс Түрік қағанаты]] құлағаннан кейін Алтай тауының солтүстік жағы мен Ертіс өңірін жайлаған қыпшақтардың едәуір топтары кимектердің басшылығымен тайпалар одағының өзегін құрайды. Алайда негізгі қыпшақ тайпаларының өзін-өзі билеуге ұмтылған талаптары сәтсіз болып, 9-10 ғғ. Қимақтар тарихымен бірге болды. Қыпшақтар қимақ қағанатына саяси тәуелді болды. 11 ғ. басында қимақ қағанаты тарағаннан кейін, кимак, қыпшақ және куман тайпаларының бұрын жайлаған жерлерінде әскери-саяси жетекшілік қыпшақ хандарының қолына көшеді. Олар Сырдың орта және төменгі бойларынан, Арал мен Каспий өңірі далаларынан оғыз жабғуларын ығыстырады. Енді "[[Оғыздар даласы]]" (Мафазат әл-гуз) орнына Дешті Қыпшақ ([[Қыпшақ даласы]]) атауы пайда болады. 11 ғ. ортасында қыпшақтар Еділ бойымен, батысқа қарай жылжиды. Ертістен Днестрге дейінгі бүкіл аридтік зонаны алып жатқан Дешті Қыпшақтың тарихи-географиялық облысын шартты түрде Еділ бойы арқылы екі үлкен этникалық -территориялық бірлікке бөлуге болар еді: басында Тоқсоба рулық әулеті тұрған Батыс Қыпшақ бірлестігі және Ел-бөрілі руының хан әулеті тұрған Шығыс Қыпшақ қағанаты. == Қыпшақтардың үш кезең даму жолы == Оның даму жолы үш кезеңнен тұрады. === Бірінші кезең === Бірінші кезең: қимақ тайпалық бірлігі өзегінің құрылуына байланысты, онда 7 ғ. 2 жартысынан бастап, 8 ғ. соңына дейін қыпшақтар елеулі роль атқарады. Осы кезеңде қыпшақтар мен теле тайпалары өзара тығыз этникалық-мәдени байланыста болып, жақындасып кетеді. === Екінші кезең === Екінші кезең - 8 ғ. соңынан 11 ғ. басына дейін. Қыпшақтар бұл кезеңде, шығысында Алтай мен Ертістен бастап, батыстағы оңтүстік Орал таулары мен Еділ бойына жетеді. Қыпшақтармен бірге Батыс Қазақстанды, орталыпы Мұғаджар тауларында болған кумандар жайлайды. Негізгі үш этникалық-саяси бірлестік -қимақтар, қыпшақтар мен кумандар өзара бір-біріне ықпал етті. Сондай-ақ теле, угро-финн, сармат-алан сияқты этникалық компоненттерде қыпшақтана бастады. Қыпшақ этносы қандас туыстар байланысы емес, территориялық-шаруашылық қарым-қатынасы принципінде біріккен, көптеген рулар мен тайпалар негізінде құралды. === Үшінші кезең === Үшінші кезең: 11 ғ. басынан 13 ғ. басына дейін қыпшақтардың этникалық қауымдастығының қалпытасуы. Көптеген тайпалар мен этникалық топтар өздерінің бір этносқа жататынын мойындап, күшейіп келе жатқан қыпшақтардың атын алады. Алайда қыпшақтардың құрылып, қалыптасып болуының соңын моңғол басқыншылығы тоқтатып тастайды. == Қоныстануы == 11 ғ. ортасында қыпшақтар Қазақстанның шығысындағы Алтай мен Ертістен бастап, батысындағы Еділ мен Оңтүстік Оралға дейін, оңтүстігіндегі Балқаш көлінен теріскейдегі оңтүстік-батыс Сібірдің орманды дала аймағына дейінгі территорияны мекендеді. 11 ғ. 2 ж. қыпшақтар Маңғыстау мен Үстірт жерлеріне орналасты, олармен бірге оғыздар да көшіп-қонып жүрді. Қыпшақтардың 11 ғ. ортасында батысқа қарай жылжыуының бастапқы кезеңі Махмұд Қашқари картасында бейнеленген, ол картада қыпшақтардың мекені ретінде Еділдің ар жағы мен Каспий теңізінің арғы бетіндегі солтүстік-батыс жерлері көрсетілген. Еділ өзені қыпшақ елінің ішінде қалған. Қыпшақ хандары өз мемлекетінің шекарасын кеңейте отырып, оңтүстікте Тараз қаласының маңына дейін жетеді, сөйтіп Қарахандармен шектесіп жатқан жерден Қанжек бекінісін салады. Қыпшақ билеушілері мен Қарахандар арасындағы табиғи шекара Балқаш көлі мен Алакөл шұңқырының көлдері болады. Олардың шығыс шекарасы Ертістің оң жағалауындағы алқаппен Алтай тауларының жоталарын қамтыған. 12 ғ. Алтай мен Ертістің жоғарғы бойындағы қыпшақ тайпалары наймандармен, қаңлы, керейттермен шектесіп жатады. [[Сурет:Қазақстан және Орта Азия(1213 жылға дейін).PNG|thumb|200px|Қыпшақ хандығы]] == Хандықтың құрылуы == Қыпшақ хандарының өкімет билігі мұралық жолмен берілді. Хандар шығатын әулеттік ру ел- бөрілі болды. Әскери-әкімшілік жағынан Қыпшақ хандығы көне түркі дәстүрлерін сақтап, екі қанатқа бөлінген. Оң қанат қосынымен Жайық өзені бойында, Сарайшық қаласының орнында, сол қанат қосынымен Сығанақ қаласында тұрған. Оң қанат екіншісінен күштірек болған. Хандықтың орталыпы Торғай даласында болса керек. Билевші ақсүйек топтың (хандар, тархан, басқақ, бек пен байлар) қатал иерархиялық жүйесі айқын көрініп отырған. Рулар мен тайпалардың өзі де әлеуметтік маңызына қарай бөлінген. Қыпшақ қоғамы әлеуметтік және жіктік жағынан да тең болмады. Малға жеке меншік, сондай-ақ жайылым жерлерде ақсүйектер меншігінде болған. Қоғамның қатардағы ерікті мүшелері малшылар болды. Құлдар соғыс тұтқындарынан құралды. Олардың бірқатары сатылып, жартысы жалшы, малай ретінде пайдаланылған. == Қыпшақтардың өзара саяси қарым-қатынасы == 1065 ж. салжықтардың билеушісі Алп Арслан қыпшақтарға қарсы Маңғыстауға жорық жасайды. Нәтижесінде қыпшақтардың бір бөлігі хорасан салжықтарына тәуелді болып қалады. 11 ғ. соңы мен 12 ғ. басында Жент, Янгикент, төменгі Сырдың тағы басқа қалалары да қыпшақ көсемдернің қолына қараған. 1133 ж. Жент қаласынан Дешті қыпшақ даласына тереңдетіп соққы жасаған Атсыз (хорезмшахы) қыпшақтарды талқандайды. Осы 12 ғ. ортасынан бастап қыпшақ хандығының ыдырауы басталады, оған себеп болған басты жайттар: қыпшақ тайпалары ақсүйектерінің арасында хорезмге бейімделушілер қатарының молаюы, қаңлылардың аса ірі бірлестігінің құрылуы, өзара әулеттік қырқыс күшеюінен болды. 12 ғ. 2 жартысынан әсіресе Текеш (1172-1200) билеген дәуірден бастап, хорезм Қыпшақ ақсүйектерімен жақындасуды мақсат етті. Қыпшақ хандары мен хорезмшах әулеті өзара туысқандық неке байланысын орнатуға көшті. Қыпшақ ханы Жанкеші -қызы Теркенхатынды хорезмшах Текешке береді. Қаңлы тайпалар бірлестігі 13 ғ. басында саяси тәуелсіздікке ұмтылып, қыпшақ хандығының саяси бірлігіне нұсқан келтірген. Хорезмшахтардың басты әскери күші қыпшақтар мен қаңлылар болды. 13 ғ. басында хорезмшахтар сарайында қаңлылардың басшысы Әмин Мәлік маңызды роль атқарған. Хорезмшах Аладдин Мұхаммед соның қызына үйленген болатын. Қыпшақ ақсүйектері хорезмшахтар мемлекеттік және әскери қызметпен қамтамасыз еткеннен кейін, олардың мүддесін қорғап отырды. Бұл қыпшақ қоғамында шиеленістерді күшейтті. Бүкіл мұсылман Азиясы ішінде бірінші орын алуға ұмтылған хорезмшах Мұхаммед (1200-1220 жж.) мемлекеті құрамына 13 ғ. басында Сығанақ облысы да кіреді. Сығанақтан айрылып қалса да, қыпшақ хандары хорезмге қарсы күрестерін жалғастыра береді. Жент қаласынан солтүстікке қарай Дешт-қыпшақ еліне Мұхамед хорезм шах көп рет жорық жасайды. 1216 жылы Қадырханға қарсы аттанған әскери жорықтарының бірінде ол Ырғызға дейін жетіп, Торғай даласында қыпшақтар еліне қашып кірген меркіттерді қуып келе жатқан [[Шыңғыс хан|Шыңғысхан]] қолымен кездесіп қалады. моңғолдар түн жамылып шегініп кетеді. Бұл моңғолдардың Қазақстан жерінде алғаш рет болуы еді. Қыпшақтардың хорезмшахтармен бәсеке соғысы тоқтап қалды. моңғол басқыншылығы келіп қалды. [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[bg:Кумани]] [[de:Kyptschaken]] [[es:Kiptchak]] [[fr:Kiptchak]] [[hu:Kunok]] [[it:Kipchaki]] [[ko:쿠만인]] [[pt:Cumanos]] [[tr:Kıpçak]] [[uk:Половці]] 4vy5iftx4nx4j9hltbcsg9t2wq8za9r 3612713 3612712 2026-06-02T19:24:59Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kasymov|Kasymov]] ([[User talk:Kasymov|т]]) өңдемелерінен [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] соңғы нұсқасына қайтарды 3611748 wikitext text/x-wiki '''Қыпшақ хандығы (1030-1219 ж.)''' - ежелгі қазақ мемлекеті. [[Сурет:Қыпшақ даласы.png|thumb|Қыпшақ одағы|400px]] == Қыпшақ атауы == "Қыпшақ" атауы 760 ж. ежелгі түркінің руна ескерткіштерінде аталады. Араб географы Ибн Хордадбектің (9 ғ.) түркі тайпаларының тізімінде көрсетілген. 656 ж. [[Батыс Түрік қағанаты]] құлағаннан кейін Алтай тауының солтүстік жағы мен Ертіс өңірін жайлаған қыпшақтардың едәуір топтары кимектердің басшылығымен тайпалар одағының өзегін құрайды. Алайда негізгі қыпшақ тайпаларының өзін-өзі билеуге ұмтылған талаптары сәтсіз болып, 9-10 ғғ. Қимақтар тарихымен бірге болды. Қыпшақтар қимақ қағанатына саяси тәуелді болды. 11 ғ. басында қимақ қағанаты тарағаннан кейін, кимак, қыпшақ және куман тайпаларының бұрын жайлаған жерлерінде әскери-саяси жетекшілік қыпшақ хандарының қолына көшеді. Олар Сырдың орта және төменгі бойларынан, Арал мен Каспий өңірі далаларынан оғыз жабғуларын ығыстырады. Енді "Оғыздар даласы" (Мафазат әл-гуз) орнына Дешті Қыпшақ ([[Қыпшақ даласы]]) атауы пайда болады. 11 ғ. ортасында қыпшақтар Еділ бойымен, батысқа қарай жылжиды. Ертістен Днестрге дейінгі бүкіл аридтік зонаны алып жатқан Дешті Қыпшақтың тарихи-географиялық облысын шартты түрде Еділ бойы арқылы екі үлкен этникалық -территориялық бірлікке бөлуге болар еді: басында Тоқсоба рулық әулеті тұрған Батыс Қыпшақ бірлестігі және Ел-бөрілі руының хан әулеті тұрған Шығыс Қыпшақ қағанаты. == Қыпшақтардың үш кезең даму жолы == Оның даму жолы үш кезеңнен тұрады. === Бірінші кезең === Бірінші кезең: қимақ тайпалық бірлігі өзегінің құрылуына байланысты, онда 7 ғ. 2 жартысынан бастап, 8 ғ. соңына дейін қыпшақтар елеулі роль атқарады. Осы кезеңде қыпшақтар мен теле тайпалары өзара тығыз этникалық-мәдени байланыста болып, жақындасып кетеді. === Екінші кезең === Екінші кезең - 8 ғ. соңынан 11 ғ. басына дейін. Қыпшақтар бұл кезеңде, шығысында Алтай мен Ертістен бастап, батыстағы оңтүстік Орал таулары мен Еділ бойына жетеді. Қыпшақтармен бірге Батыс Қазақстанды, орталыпы Мұғаджар тауларында болған кумандар жайлайды. Негізгі үш этникалық-саяси бірлестік -қимақтар, қыпшақтар мен кумандар өзара бір-біріне ықпал етті. Сондай-ақ теле, угро-финн, сармат-алан сияқты этникалық компоненттерде қыпшақтана бастады. Қыпшақ этносы қандас туыстар байланысы емес, территориялық-шаруашылық қарым-қатынасы принципінде біріккен, көптеген рулар мен тайпалар негізінде құралды. === Үшінші кезең === Үшінші кезең: 11 ғ. басынан 13 ғ. басына дейін қыпшақтардың этникалық қауымдастығының қалпытасуы. Көптеген тайпалар мен этникалық топтар өздерінің бір этносқа жататынын мойындап, күшейіп келе жатқан қыпшақтардың атын алады. Алайда қыпшақтардың құрылып, қалыптасып болуының соңын моңғол басқыншылығы тоқтатып тастайды. == Қоныстануы == 11 ғ. ортасында қыпшақтар Қазақстанның шығысындағы Алтай мен Ертістен бастап, батысындағы Еділ мен Оңтүстік Оралға дейін, оңтүстігіндегі Балқаш көлінен теріскейдегі оңтүстік-батыс Сібірдің орманды дала аймағына дейінгі территорияны мекендеді. 11 ғ. 2 ж. қыпшақтар Маңғыстау мен Үстірт жерлеріне орналасты, олармен бірге [[оғыздар]] да көшіп-қонып жүрді. Қыпшақтардың 11 ғ. ортасында батысқа қарай жылжыуының бастапқы кезеңі Махмұд Қашқари картасында бейнеленген, ол картада қыпшақтардың мекені ретінде Еділдің ар жағы мен Каспий теңізінің арғы бетіндегі солтүстік-батыс жерлері көрсетілген. Еділ өзені қыпшақ елінің ішінде қалған. Қыпшақ хандары өз мемлекетінің шекарасын кеңейте отырып, оңтүстікте Тараз қаласының маңына дейін жетеді, сөйтіп Қарахандармен шектесіп жатқан жерден Қанжек бекінісін салады. Қыпшақ билеушілері мен Қарахандар арасындағы табиғи шекара Балқаш көлі мен Алакөл шұңқырының көлдері болады. Олардың шығыс шекарасы Ертістің оң жағалауындағы алқаппен Алтай тауларының жоталарын қамтыған. 12 ғ. Алтай мен Ертістің жоғарғы бойындағы қыпшақ тайпалары наймандармен, қаңлы, керейттермен шектесіп жатады. [[Сурет:Қазақстан және Орта Азия(1213 жылға дейін).PNG|thumb|200px|Қыпшақ хандығы]] == Хандықтың құрылуы == Қыпшақ хандарының өкімет билігі мұралық жолмен берілді. Хандар шығатын әулеттік ру ел- бөрілі болды. Әскери-әкімшілік жағынан [[Қыпшақ хандығы]] көне түркі дәстүрлерін сақтап, екі қанатқа бөлінген. Оң қанат қосынымен Жайық өзені бойында, Сарайшық қаласының орнында, сол қанат қосынымен [[Сығанақ]] қаласында тұрған. Оң қанат екіншісінен күштірек болған. Хандықтың орталыпы Торғай даласында болса керек. Билевші ақсүйек топтың (хандар, тархан, басқақ, бек пен байлар) қатал иерархиялық жүйесі айқын көрініп отырған. Рулар мен тайпалардың өзі де әлеуметтік маңызына қарай бөлінген. Қыпшақ қоғамы әлеуметтік және жіктік жағынан да тең болмады. Малға жеке меншік, сондай-ақ жайылым жерлерде ақсүйектер меншігінде болған. Қоғамның қатардағы ерікті мүшелері малшылар болды. Құлдар соғыс тұтқындарынан құралды. Олардың бірқатары сатылып, жартысы жалшы, малай ретінде пайдаланылған. == Қыпшақтардың өзара саяси қарым-қатынасы == 1065 ж. салжықтардың билеушісі Алп Арслан қыпшақтарға қарсы Маңғыстауға жорық жасайды. Нәтижесінде қыпшақтардың бір бөлігі хорасан салжықтарына тәуелді болып қалады. 11 ғ. соңы мен 12 ғ. басында Жент, Янгикент, төменгі Сырдың тағы басқа қалалары да қыпшақ көсемдернің қолына қараған. 1133 ж. Жент қаласынан Дешті қыпшақ даласына тереңдетіп соққы жасаған Атсыз (хорезмшахы) қыпшақтарды талқандайды. Осы 12 ғ. ортасынан бастап қыпшақ хандығының ыдырауы басталады, оған себеп болған басты жайттар: қыпшақ тайпалары ақсүйектерінің арасында хорезмге бейімделушілер қатарының молаюы, қаңлылардың аса ірі бірлестігінің құрылуы, өзара әулеттік қырқыс күшеюінен болды. 12 ғ. 2 жартысынан әсіресе Текеш (1172-1200) билеген дәуірден бастап, хорезм Қыпшақ ақсүйектерімен жақындасуды мақсат етті. Қыпшақ хандары мен хорезмшах әулеті өзара туысқандық неке байланысын орнатуға көшті. Қыпшақ ханы Жанкеші -қызы Теркенхатынды хорезмшах Текешке береді. Қаңлы тайпалар бірлестігі 13 ғ. басында саяси тәуелсіздікке ұмтылып, қыпшақ хандығының саяси бірлігіне нұсқан келтірген. Хорезмшахтардың басты әскери күші қыпшақтар мен қаңлылар болды. 13 ғ. басында хорезмшахтар сарайында қаңлылардың басшысы Әмин Мәлік маңызды роль атқарған. Хорезмшах Аладдин Мұхаммед соның қызына үйленген болатын. Қыпшақ ақсүйектері хорезмшахтар мемлекеттік және әскери қызметпен қамтамасыз еткеннен кейін, олардың мүддесін қорғап отырды. Бұл қыпшақ қоғамында шиеленістерді күшейтті. Бүкіл мұсылман Азиясы ішінде бірінші орын алуға ұмтылған хорезмшах Мұхаммед (1200-1220 жж.) мемлекеті құрамына 13 ғ. басында Сығанақ облысы да кіреді. Сығанақтан айрылып қалса да, қыпшақ хандары хорезмге қарсы күрестерін жалғастыра береді. Жент қаласынан солтүстікке қарай Дешт-қыпшақ еліне Мұхамед хорезм шах көп рет жорық жасайды. 1216 жылы Қадырханға қарсы аттанған әскери жорықтарының бірінде ол Ырғызға дейін жетіп, Торғай даласында қыпшақтар еліне қашып кірген меркіттерді қуып келе жатқан [[Шыңғыс хан|Шыңғысхан]] қолымен кездесіп қалады. моңғолдар түн жамылып шегініп кетеді. Бұл моңғолдардың Қазақстан жерінде алғаш рет болуы еді. Қыпшақтардың хорезмшахтармен бәсеке соғысы тоқтап қалды. моңғол басқыншылығы келіп қалды. [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[bg:Кумани]] [[de:Kyptschaken]] [[es:Kiptchak]] [[fr:Kiptchak]] [[hu:Kunok]] [[it:Kipchaki]] [[ko:쿠만인]] [[pt:Cumanos]] [[tr:Kıpçak]] [[uk:Половці]] kt6fe5ntgr4pxrcyt9vjg92c6k4lbzu 0 5311 3612588 3596777 2026-06-02T15:13:24Z Casserium 68287 /* Ассамблеяның парламенттегі өкілдігі */ 3612588 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан халқы Ассамблеясы |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[1 наурыз]] [[1995 жыл]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = <!-- [[2026 жыл]] --> |ізбасары = <!-- [[Қазақстан халық кеңесі]] --> |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://assembly.kz/] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан халқы Ассамблеясы''' — 1995 жылғы 1 наурызда Қазақстанның Тұңғыш Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] бастамасымен құрылған Президент жанындағы консультативті-кеңесші орган.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9</ref> Ел президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә. Назарбаев]] Ассамблеяны құру идеясын алғаш рет [[1992 жыл]]ы Тәуелсіздіктің бірінші жылына арналған Қазақстан халқының бірінші форумында айтқан болатын. Бұл туралы Қуаныш Сұлтанов «Қазақстан халқы Ассамблеясын құру туралы идеяны Президент Тәуелсіздіктің алғашқы күндерінен ойластырды» деп, мұның тәуелсіздік алған кезден басталған идея екендігін айқындады. 1995 жылғы 16 ақпанда Н.Ә. Назарбаев елдегі ұлттық мәдени орталықтардың жетекшілерімен кездесіп, Қазақстанға ұлтаралық татулықты сақтау мақсатында жаңа қоғамдық институттың қажеттігі туралы сөз қозғады. Осыдан кейін әрбір облыста Кіші Ассамблеялар құрыла бастады. Сол жылдың 1 наурызында Президент жарлығымен жаңа құрылым — Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылды.<ref>[https://el.kz/zhambyl-zh-mabekov-o-amda-y-birlikti-alyptastyruda-etnom-deni-birlestikterdi-r-li-erekshe_31425/ Жамбыл Жұмабеков: Қоғамдағы бірлікті қалыптастыруда этномәдени бірлестіктердің рөлі ерекше]</ref> Жаңа конституция жобасы [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдумда]] қолдау тапса, Қазақстан халқы ассамблеясының орнына [[Қазақстан халық кеңесі]]н құру жоспарланған.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2333526-qazaqstannyng-halyq-kengesi-qurylyp-ulttyq-quryltai-men-qazaqstan-halqy-assambleiasy-taratylady/ Қазақстанның Халық кеңесі құрылып, Ұлттық құрылтай мен Қазақстан халқы ассамблеясы таратылады]</ref> ==Қызметі== Бұл бірегей институт еліміздегі барлық этнос өкілдерін ортақ мақсатқа ұйыстыра отырып, республикадағы тұрақтылықты сақтау мен ел дамуының мақсатына айтулы үлес қосып келеді. Ассамблея қызметінің арқасында Қазақстанда этностық немесе діни ерекшелігіне қарамастан әрбір азаматтың Конституциямен кепілдік берілген азаматтық құқықтары мен еркіндігі толығымен қолданылатын этносаралық және конфессияаралық келісімнің айрықша үлгісі қалыптасты. Қазақстанның көпэтностық бай кеңістігінде сенім, келісім мен өзара түсіністік үлгісі орнады. Бүгінде республикада Қазақстан этностарының мәдениеттері, тілдері, дәстүрлерінің дамуына қажетті барлық жағдай жасалған. Этномәдени бірлестіктердің өзінің саны тұрақты өсуде, қазір олар 800-ден асады, оның ішінде 28-і республикалық. 15 тілде газет-журнал, 8 тілде радиобағдарламалар 7 тілде телебағдарламалар шығады. Білім беру толықтай өзбек, тәжік, ұйғыр және украин тілдерінде жүргізілетін 88 мектеп жұмыс істейді. 108 мектепте 22 этностың тілі жеке пән ретінде жүргізіледі. Осымен қатар, балалардан басқа үлкендер де 30 этнос тілдерін оқуға мүмкіндік алған 195 этно-білім беру кешендері, жексенбілік және лингвистикалық мектептер ашылды. Қазақ және орыс театрларын қоспағанда елімізде тағы төрт ұлттық – өзбек, ұйғыр, корей және неміс театрлары жұмыс істейді. Әр жыл сайын Қазақстан этностарының тілдерінде бірнеше ондаған жаңа кітаптар жарық көреді. Жыл сайынға халықтық мерекелер Наурыз, 1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі мерекесі, масленица, сабантой дәстүрге айналды. Егер мемлекеттің қалыптасу кезеңінде басты міндет этносаралық төзімділік пен қоғамдық келісім негізінде қоғамды ұйыстыру болса, ел дамуының жаңа кезеңінде, стратегиялық басымдық ретінде, қоғамның барлық азаматтары мойындаған ортақ құндылықтар мен қағидаттар жүйесіне негізделген Ұлт Бірлігіне жету болып табылады. Сондықтан 2010 жылы сәуірде азаматтық қоғам мен мемлекеттік институттардың, азаматтардың сындарлы ұсыныстарын жинақтаған Қазақстанның Ел Бірлігі Доктринасы қабылданды. Қазақстанның Ел Бірлігі Доктринасы – халықтың, уақыт талабына сәйкес, бірігу қажеттігін түсінуіне негіз. Бұл – бізді қандай күш біріктіреді және біртұтас етеді - соны түсінудің тәсілі. Бұл – болашаққа бірігіп ұмтылудың серпіні. Ел Президенті еліміздегі тіл мәселесіне ерекше көңіл бөліп келеді. Этносаралық қатынастар жүйесінде мемлекеттік тіл ел бірлігін қалыптастырудың маңызды факторы болып танылған. Сондықтан да Ассамблея қызметінде мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту маңызды орынға ие. Ассамблея қызметі этносаралық қатынастар мәселелерін тиімді шешіп келе жатқан ел ретінде Қазақстан Республикасының халықаралық беделінің өсуіне ықпал етуде. Бүгінде Н.Назарбаевтың этносаралық толеранттылық пен қоғамдық келісім үлгісі әлем назарын аударып отыр. Қазақстандық үлгі Біріккен ұлттар ұйымында, ЕҚЫҰ-ға қатысушы елдерде, Копенгагенде, Венада, Женевада, Нью-Йоркте өткен халықаралық форумдарда таныстырылып оң бағаға ие болды, ЕҚЫҰ-ға қатысушы 56 мемлекет тіліне аударылды. БҰҰ-ның Бас хатшысы Пан Ги Мун елімізге сапары барысында Қазақстан халқы Ассамблеясының қызметімен танысып Ассамблея принципі БҰҰ-ның жұмыс принципімен толық сәйкес келеді деп атап өтті. Қазақстандық үлгі Қазақстан халқы Ассамблеясы мен ЕҚЫҰ-ның ұлттық азшылықтар ісі жөніндегі Жоғары комиссары арасындағы өзара іс қимылдың негізгі бағыттарының біріне айналды. Қазақстандағы қоғамдық келісім үлгісіне қызығушылық танытушы мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар саны күн санап артып келеді. ==Ассамблея туралы Заң== 2008 жылғы 20 қазанда Қазақстан Республикасының «Қазақстан халқы Ассамблеясы туралы» Заңына қол қойылды. Осы заң этносаралық қатынастар саласындағы негізгі принциптерді айқындай отырып, Қазақстан халқы Ассамблеясы мен оның құрылымдарының мәртебесін заң деңгейінде бекітті. Этносаралық қатынастар субъектілерінің жұмысының елімізде жүргізіліп келе жатқан саяси бағытпен үндес жаңа жүйесін қалыптастырды. Заң Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік ұлттық саясатты іске асыруға, қоғамдық-саяси тұрақтылықты қамтамасыз етуге, мемлекеттік және қоғамның азаматтық институттарының этносаралық қатынастар саласындағы өзара іс-қимылының тиімділігін арттыруға бағытталған Қазақстан халқы Ассамблеясының жұмысын ұйымдастыру тәртібін айқындайды. Заңға сәйкес Қазақстан халқы Ассамблеясы ол – заңды тұлға құрылмай, Қазақстан Республикасының Президенті құратын, мемлекеттік ұлттық саясатты әзірлеуге және іске асыруға ықпал ететін мекеме. Ассамблеяның мақсаты қазақ халқының топтастырушы рөлін арқау ете отырып, қазақстандық патриотизм, Қазақстан халқының азаматтық және рухани-мәдени ортақтығы негізінде қазақстандық азаматтық бірегейлікті және бәсекеге қабілетті ұлтты қалыптастыру процесінде Қазақстан Республикасында этносаралық келісімді қамтамасыз ету болып табылады. ===Ассамблеяның негізгі міндеттері=== # этносаралық қатынастар саласында мемлекеттік органдармен және азаматтық қоғам институттарымен тиімді өзара іс-қимылды қамтамасыз ету, қоғамда этносаралық келісімді және толеранттықты одан әрі нығайту үшін қолайлы жағдайлар жасау; # халық бірлігін нығайту, қазақстандық қоғамның негіз қалаушы құндылықтары бойынша қоғамдық келісімді қолдау және дамыту; # қоғамдағы экстремизмнің және радикализмнің көріністері мен адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарына қысым жасауға бағытталған әрекеттерге қарсы тұруда мемлекеттік органдарға жәрдемдесу; # азаматтардың демократиялық нормаларға сүйенетін саяси-құқықтық мәдениетін қалыптастыру; # Ассамблеяның мақсаты мен міндеттеріне қол жеткізу үшін этномәдени және өзге де қоғамдық бірлестіктердің күш-жігерін біріктіруді қамтамасыз ету; # Қазақстан халқының ұлттық мәдениетін, тілдері мен дәстүрлерін өркендету, сақтау және дамыту болып табылады. ==Ассамблея құрылымы== Қазақстан Республикасының Президенті Ассамблеяны құрады және қайта ұйымдастырады, Ассамблея қызметінің бағыттарын айқындайды, Ассамблея басшылығының лауазымды адамдарын қызметке тағайындайды. 2008-2022 жылдары Ассамблея туралы заңға сәйкес Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентіне — Елбасына Қазақстан халқы Ассамблеясын өмір бойы басқару құқығы тиесілі болды. 2021 жылы Тұңғыш Президент — Елбасы Қазақстан халқы Ассамблеясын басқаруды өз еркімен екінші Президентке тапсырды. Ассамблеяның құрылымын Ассамблея Сессиясы, Ассамблея Кеңесі, Ассамблея Хатшылығы, облыстардың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) ассамблеялары құрайды. Ассамблея Сессиясы – Ассамблея мүшелерінің жиналысы Ассамблеяның жоғары басқарушы органы болып табылады. Сессияны Қазақстан Республикасының Президенті қажеттілігіне қарай, бірақ жылына кемінде бір рет шақырады. Кезекті Сессияны шақыру туралы өкім кезекті Сессияның еткізілетін күні, орны жене күн тәртібі көрсетіліп, ол басталғанға дейін отыз күннен кешіктірілмей қабылданады, бұл туралы ресми бұқаралық ақпарат құралдарында хабарланады. Кезектен тыс Сессия Ассамблея Төрағасының, Ассамблея Кеңесінің бастамасы бойынша немесе Ассамблея мүшелері жалпы санының кемінде үштен бірінің өтініші бойынша шақырылады жене оны өткізу туралы шешім қабылданған күннен бастап бір ай мерзімде өткізіледі. Ассамблея тарихында 18 сессия өткізіліп, онда қоғам өмірінің маңызды мәселелері мен мемлекет дамуының негізгі бағыттар талқыланды. Сессиялар аралығындағы кезеңде Ассамблеяны басқаруды Қазақстан Республикасы Президентінің шешімімен құрылатын Ассамблея Кеңесі жүзеге асырады. Кеңестің құрамын Қазақстан Республикасының Президенті бекітеді. Қазақстан халқы Ассамблеясының жұмыс органы оның Хатшылығы дербес құрылымдық бөлім ретінде Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің құрамына кіреді. Ассамблеяның және облыстар (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) ассамблеяларының құрамы - этномәдени және өзге де қоғамдық бірлестік өкілдерінің, мемлекеттік органдар өкілдерінің және олардың қоғамдағы беделі ескеріле отырып Қазақстан Республикасы азаматтарының қатарынан қалыптастырылады. Қазіргі уақытта Ассамблеясының құрамында 390 мүше бар. Ассамблеяға мүшелікке кандидатуралар облыстардың этномәдени және өзге де қоғамдық бірлестіктерінің ұсыныстары негізінде облыстардың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) ассамблеялары сессияларының шешімі бойынша, сондай ақ республикалық, өңірлік этномәдени және өзге де қоғамдық бірлестіктердің жоғары органдарының шешімі бойынша ұсынылады. Ассамблея қызметін ғылыми сүйемелдеу үшін Ғылыми-сарапшылық кеңес құрылып, қызмет атқаруда. Ғылыми-сарапшылық кеңестің құрамына Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттары, этномәдени бірлестіктердің, ғылыми және білім беру ұйымдарының өкілдері, сондай-ақ ғалымдар, тәуелсіз сарапшылар мен мамандар кіреді. Этносаралық мәселені жариялаудың ерекшелігі ескеріле отырып Қазақстан халқы Ассамблеясы жанынан Журналистер мен сарапшылар клубы құрылған. Клуб жұмысының басты бағыты журналистер мен сарапшылар үшін этносаралық тақырыпты жариялаудың лайықты дәстүрін қалыптастыру, сондай-ақ Ассамблея мен БАҚ арасындағы байланысты тереңдету болып табылады. Барлық аймақтарда Достық үйлері өз жұмысын тиімді атқарып келеді, Мемлекет басшысының тапсырмасымен Астана қаласында – Бейбітшілік және келісім сарайы салынды. Мұнда жыл сайын Қазақстан халқы Ассамблеясының сессиялары, әлемдік дәстүрлі діндер съездері, өзге де маңызды іс-шаралар өтеді. Ассамблеяның жұмыс органы Ассамблея Хатшылығы Президент Әкiмшiлiгiнiң құрылымында дербес құрылымдық бөлiм болып табылады. Хатшылықты бiр мезгiлде Ассамблея Төрағасының орынбасары болып табылатын Хатшылық меңгерушiсi басқарады. Осы тетіктер Ассамблеяның мемлекеттік басқару мен қоғамдық қатынастардағы нақты әрекет етуі мен тиімділігінің негізі. Ассамблеяның және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың ассамблеяларының құрамы Қазақстан Республикасы азаматтарын - этномәдени және өзге де қоғамдық бірлестік өкілдерін, мемлекеттік органдар өкілдерін және қоғамда өзіндік орны, абырой-беделі бар тұлғаларды қамтиды. Қазіргі уақытта Ассамблея құрамында 394 мүше бар. Ассамблеяның басты ерекшеліктерінің бірі оның еліміздің жоғары заң шығару органында - Парламентте этностық топтар мүдделерінің кепілді өкілдік етуін қамтамасыз етуі болып табылады. Парламент Мәжілісіне Қазақстан халқы Ассамблеясынан сайланған 9 депутат еліміздің барлық этностары атынан өкілдік етеді. Бұдан басқа қазақстандық этностық қоғамдастық өкілдері Парламенттегі өкілдігі өкілді органдарға саяси партиялар арқылы сайлауға тікелей қатысу негізінде жүзеге асырылады. Қазақстан халқы ассамблеясы өзінің құрылған кезінен бастап орасан біріктірушілік және зияткерлік әлеует жинақтап және халықтық дипломатия институты үлгісіне бейімделе отырып, ұзақ даму жолынан өтті. Еліміздегі 100-ден аса этностың басын біріктіретін бірегей құрылым тұрақтылықты сақтап, республиканың ілгерілей дамуы үшін маңызды роль атқарды. Қазақстан халқы Ассамблеясы бүкіл әлемге Қазақстанның этносаралық қатынастар саласында жүргізіп отырған саясатының табысты екенін паш етіп келеді. Жалпы алғанда негізінен Ассамблея жұмысының арқасында біздің елімізде этносаралық және конфессияаралық келісімнің бірегей моделі, әрбір азамат этникалық және діни ерекшелігіне қарамастан Конституцияда кепілдік берілген азаматтық құқықтары мен бостандықтарын толық пайдалана алатындай ерекше сенім, ынтымақ, өзара түсініктік ахуалы қалыптасты. Республикада Қазақстанның барлық этностарының мәдениетін, тілін, дәстүрін дамыту үшін қажетті жағдайдың бәрі жасалған. Ассамблея қызметі Қазақстанның этносаралық қатынастар мәселелерін тиімді шешетін ел ретіндегі халықаралық беделін арттыруға ықпал етеді. ==Ассамблеяның парламенттегі өкілдігі== Ассамблеяның басты ерекшеліктерінің бірі этностық топ өкілдері мүдделерін жоғары заң шығару органында – ел Парламентінде білдіру болып табылады. Конституцияға 2007 жылы енгізілген өзгерістерге сәйкес Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің 9 депутатын Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлады. Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлаған Парламент Мәжілісінің 9 депутаты, елдегі барлық этностардың мүддесін білдірді. Ассамблеядан сайланған депутаттар заң шығарушылық процесіне белсенді қатысып, заң шығарушылық бастамашылық құқығын жиі пайдаланды. Этносаралық қатынастарға қатысты қабылданатын барлық заң жобалары депутаттардың тиісті сараптауынан өтті. 2022 жылғы конституциялық реформадан кейін Мәжілістегі Ассамблеяның квотасы жойылды. Оның орнына Республика Президенті Ассамблея Кеңесінің ұсынысы бойынша Парламент Сенатының 5 депутатын тағайындады. 2026 жылғы конституциялық реформада бір палаталы Құрылтайда этнос өкілдерінің квотасы қарастырылмаған. Ассамблеяның орнына құрылған Қазақстан халық кеңесінің құрамына Республика Президенті этномәдени бірлестіктерден 42 адам тағайындайды. == Ассамблея сессиялары тізімі == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Реті !! Өткен уақыты !! Күн тәртібі |- | I сессия || 24 наурыз 1995 || Біздің ортақ үйіміздегі бейбітшілік пен келісім үшін<ref>[https://assembly.kz/ank/sessii-assamblei-naroda-kazakhstana/ Қазақстан халқы Ассамблеясының сессиялары]</ref> |- | II сессия || маусым 1995 || Өткенді ұғыну және қоғамның демократиялық реформалануы |- | III сессия || сәуір 1996 || Қоғамдық келісім – Қазақстанның демократиялық дамуы |- | IV сессия || маусым 1997 || Тарихи зерде, ұлттық келісім және демократиялық реформалар – Қазақстан халқының азаматтық таңдауы |- | V сессия || қаңтар 1999 || Ұлттық келісім – Қазақстанның дамуы мен тұрақтылығының негізі |- | VI сессия || желтоқсан 1999 || Достық пен келісіммен XXI ғасырға |- | VII сессия || желтоқсан 2000 || Халықтың рухани мәдени дамуы – Қазақстанның тәуелсіздігін тұрақтандырудың негізі |- | VIII сессия || қазан 2001 || Тәуелсіздікке 10 жыл: бейбітшілік, прогресс және қоғамдық келісім |- | IX сессия || қараша 2002 || Қазақстан халқы Ассамблеясының стратегиясы: ұлттық келісім, қауіпсіздік, азаматтық әлем |- | X сессия || желтоқсан 2003 || Ұлтаралық келісімнің қазақстандық моделі: тәжірибе және болашақ |- | XI сессия || 22 қараша 2005 || Бейбітшілік, ұлтаралық келісім мен жасампаздықтың 10 жылы<ref>[https://nomad.su/?a=3-200511230024&ysclid=ml05h9f8wz203234727 В Астане прошла XI сессия Ассамблеи народов Казахстана]</ref> |- | XII сессия || 24 қазан 2006 || Әр жүректе – бір ел<ref>[https://nomad.su/?a=3-200610260107&ysclid=ml05ffr0xs799571261 В каждом сердце - родная страна]</ref> |- | XIII сессия || 20 тамыз 2007 || Бейбітшілік, тұрақтылық және келісім біздің ең басты ұлттық басымдықтардың айналасында қоғамды біріктіруіміз керек |- | XIV сессия || 23 қазан 2008 || Елдің қуаты – халықтың бірлігінде<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N080000250_ Қазақстан халқы Ассамблеясының он төртіншi сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | XV сессия || 26 қазан 2009 || Ұлттық бірлік – біздің стратегиялық таңдауымыз<ref>[https://nomad.su/?a=3-200910270140&ysclid=ml05bt0ms4972373642 Состоялась XV сессия Ассамблеи народа Казахстана]</ref> |- | XVI сессия || 20 қазан 2010 || Қазақстан халқы Ассамблеясы: Сенім. Дәстүр. Транспаренттік. Толеранттылық<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N100000439_ Қазақстан халқы Ассамблеясының он алтыншы сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | XVII сессия || 18 сәуір 2011 || Тәуелсіз Қазақстан: бейбітшіліктің, келісімнің және жасампаздықтың 20 жылы |- | XVIII сессия || 16 қаңтар 2012 || Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлайтын Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауы |- | XIX сессия || 27 сәуір 2012 || Қазақстан жолы: тұрақтылық, бірлік, жаңғыру<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N1200000099 Қазақстан халқы Ассамблеясының он тоғызыншы сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | XX сессия || 24 сәуір 2013 || «Қазақстан-2050» стратегиясы: бір халық – бір ел – бір тағдыр<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N1300000188 Қазақстан халқы Ассамблеясының жиырмасыншы сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | XXI сессия || 18 сәуір 2014 || «Қазақстан-2050» стратегиясы: бейбітшілік, рухани және келісім мәдениеті |- | XXII сессия || 23 сәуір 2015 || Мәңгілік Ел: бір ел – бір тағдыр<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N1500000352 Қазақстан халқы Ассамблеясының жиырма екінші сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | XXIII сессия || 21 наурыз 2016 || Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлайтын Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттарын сайлау<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N1600000058 Қазақстан халқы Ассамблеясының кезектен тыс жиырма үшінші сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | XXIV сессия || 26 сәуір 2016 || Тәуелсіздік. Келісім. Болашағы біртұтас ұлт<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N1600000068 Қазақстан халқы Ассамблеясының жиырма төртінші сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | XXV сессия || 26 сәуір 2017 || Жаңғырудың негізі – тұрақтылық, бірлік, келісім<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N1700000154 Қазақстан халқы Ассамблеясының жиырма бесінші сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | XXVI сессия || 28 сәуір 2018 || Бес әлеуметтік бастама - қоғамның әлеуметтік бірлігінің тұғыры<ref>[https://prg.kz/document/?doc_id=39805844 Қазақстан халқы Ассамблеясының жиырма алтыншы сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | XXVII сессия || 29 сәуір 2019 || Татулық пен келісім формуласы: әлеуметтік бірлік және жаңғыру<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N1900000293 Қазақстан халқы Ассамблеясының жиырма жетінші сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | XXVIII сессия || 11 қаңтар 2021 || Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлайтын Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттарын сайлау<ref>[https://assembly.kz/news/r-parlamenti-m-zhilisine-saylau-boyynsha-kha-ny-khkhviii-sessiyasy-z-zh-mysyn-bastaydy/ 11 қаңтарда Бейбітшілік және келісім сарайында ҚХА-ның ХХVІІІ сессиясы өтеді]</ref> |- | XXIX сессия || 28 сәуір 2021 || Бірліктің, татулық пен келісімнің 30 жылы<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-muscat/press/news/details/196278 Қазақстан халқы Ассамблеясының ХХІХ сессиясы туралы]</ref> |- | ХХХ сессия || 28 сәуір 2022 || Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлайтын Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің шығып қалған депутатының орнына сайлау<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N2200000292 Қазақстан халқы Ассамблеясының отызыншы сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | ХХХІ сессия || 29 сәуір 2022 || Ел бірлігі – жаңарған Қазақстанның тірегі<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N2200000295 Қазақстан халқы Ассамблеясының отыз бірінші сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | XXXII сессия || 26-27 сәуір 2023 || Әділетті Қазақстан: бірлік, тұрақтылық, даму<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N2300000020 Қазақстан халқы Ассамблеясының отыз екінші сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | XXXIII сессия || 24-25 сәуір 2024 || Бірлік. Жасампаздық. Өрлеу<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/N2400000132 Қазақстан халқы Ассамблеясының отыз үшінші сессиясын шақыру туралы]</ref> |- | ХХХІV сессия || 24 сәуір 2025 || Бірлік пен келісім жолындағы 30 жыл<ref>[https://nege.kz/news/kazakstan-halki-assambleyasinin-xxxiv-sessiyasi-bastaldi-4dd503 Қазақстан халқы Ассамблеясының XXXIV сессиясы басталды]</ref> |} == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан этникалық топтары]] [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] 4bli1wl1v9kofn5e3276nfdsfrdbedz 0 12932 3612697 3611725 2026-06-02T19:22:29Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Aisha707|Aisha707]] соңғы нұсқасына қайтарды 3598303 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} '''Джеймс Уильям Редхаус''' ({{lang-en|James William Redhouse}}, [[30 желтоқсан]] [[1811 жыл]] – [[4 қаңтар]] [[1892 жыл]]) — тұңғыш осман-ағылшын сөздігінің авторы, тілтанушы, [[аудармашы]], сөздік құрастырушы. Оның еңбектеріне шетелдік миссиялар жөніндегі Американдық коммисарлар кеңесі сияқты өз дәуіріндегі көптеген ұйымдар жүгінді. Кейінірек, оның жұмыстары көптеген түрік-ағылшын сөздіктеріне негіз болды. == Өмірбаяны == Редхаус [[Лондон]] маңында дүниеге келген. Ол Джеймс Редхаус пен оның әйелі Элизабет Сондерстің үлкен ұлы. Балалық шағында ата-анасынан айырылған Редхаус, 1819 жылы “Christ's Hospital” атты жәрдем және тәрбие ұйымына орналастырылады. Онда теңізшілік, карта жасау, сурет салу техникасы, тригонометрия сияқты пәндерді оқиды. 1826 жылы тәртіпсіздік себебінен оқудан шығарылған соң, Ақтеңізде ашылатын бір кемемен Стамбұлға аттанады. Стамбұлда “Mühendishane-i Berri-i Hümayun” атты инженерлік училищеде техника [[Сызбасалғыш|сызбашысы]] болып жұмыс істейді. [[Ыстанбұл|Стамбұлда]] 8 жыл болып, түрікше, арабша, парсыша және французша үйренеді. Ол — түрік тілін ең жақсы білген шетелдіктердің бірі. [[1826]] жылы [[Ыстанбұл|Стамбұл]]да [[Bahriye]]'de [[ағылшын тілі]] оқытушысы болды. [[1838]] жылы [[садразам]]ның (бірінші [[уәзір]]) аудармашысы болады. [[1840|1840 жылдан]] кейін сыртқы істер бақылауында аудармашы болып бүкіл сыртқы байланыстардың аударма істерін орындады. [[1853]] жылы [[Англия]]ға қайта оралып, сыртқы істер министрлігінде шығыс тілдері аудармашылығы бойынша жұмыс жасайды. ''Royal Asiatic Society'' қоғамының мүшелігіне сайланып, ''«сэр»'' атағын алады. Оның көптеген сөздіктері басылып шығады. Редхаус [[1892]] жылы қайтыс болды. == Редхаус сөздігі == Джеймс Редһаус осман-түрік тілінен ағылшын тіліне аударылған алғашқы және ауқымды сөздігін құрастырды. Ол сөздік [[1890 жыл]]ы жарыққа шықты. Редһаустың қолжазбасы 12 томнан тұрады және [[Ұлыбритания мұражайы]]нда сақтаулы. [[Араб әліпбиі|Араб әліпбиінің]] тәртібімен жасалған сөздікте сөздердің [[Араб тілі|араб]], [[Парсы тілі|парсы]], [[Түрік тілі|түрік]] тілдеріндегі төркіні көрсетіліп, латын қарпімен оқылулары беріліп, сөз түрлері анықталып, мағыналары сандармен нөмірленіп берілген және сөз тіркестері ағылшынша түсіндірілген. Бүгінгі таңда сөздік «Sev Yayıncılık» баспасы тарапынан түрлі басылымдардан және қысқартылған түрлерде басылып шығарылуда. [[1950]] және [[1972]] Редхаус баспасы негізге алып әзірлеген сөздіктерге жаңа сөздер және сөз тіркестері қосылды. == Еңбектері == * Grammaire raisonnée '''de''' la langue Ottomane ([[1846]]) * Vade mecum of the '''Ottoman''' colloquial language ([[1855]]) * Turkish vade mecum ([[1877]]) * А simplified grammar of the Ottoman-Turkish ([[1884]]) * Müntehabatı lügatı Osmaniye ([[1838]]) * А dictionary of Arabic and Persian words used in Turkish ([[1853]]) * А Turkish and English lexicon shewing the English significations of the Turkish terms ([[1890]]) * The Mesnevi ([[1881]]) * А Vindication of the Ottoman Sultans title of caliph ([[1877]]) * On the history, system and varieties of Turkish poetry ([[1879]]) {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Англия жазушылары]] [[Санат:Османлы империясы]] [[Санат:1817 жылы туғандар]] [[Санат:1892 жылы қайтыс болғандар]] gbg4efte9ns323t1pa3783xg19bonyx 3612699 3612697 2026-06-02T19:22:50Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kasymov|Kasymov]] ([[User talk:Kasymov|т]]) өңдемелерінен [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] соңғы нұсқасына қайтарды 3611725 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} '''Джеймс Уильям Редхаус''' ({{lang-en|James William Redhouse}}, [[30 желтоқсан]] [[1811 жыл]] – [[4 қаңтар]] [[1892 жыл]]) — тұңғыш осман-ағылшын сөздігінің авторы, тілтанушы, [[аудармашы]], сөздік құрастырушы. Оның еңбектеріне шетелдік миссиялар жөніндегі Американдық коммисарлар кеңесі сияқты өз дәуіріндегі көптеген ұйымдар жүгінді. Кейінірек, оның жұмыстары көптеген түрік-ағылшын сөздіктеріне негіз болды. == Өмірбаяны == Редхаус [[Лондон]] маңында дүниеге келген. Ол Джеймс Редхаус пен оның әйелі Элизабет Сондерстің үлкен ұлы. Балалық шағында ата-анасынан айырылған Редхаус, 1819 жылы “Christ's Hospital” атты жәрдем және тәрбие ұйымына орналастырылады. Онда теңізшілік, карта жасау, сурет салу техникасы, тригонометрия сияқты пәндерді оқиды. 1826 жылы тәртіпсіздік себебінен оқудан шығарылған соң, Ақтеңізде ашылатын бір кемемен Стамбұлға аттанады. Стамбұлда “Mühendishane-i Berri-i Hümayun” атты инженерлік училищеде техника [[Сызбасалғыш|сызбашысы]] болып жұмыс істейді. [[Ыстанбұл|Стамбұлда]] 8 жыл болып, түрікше, арабша, парсыша және французша үйренеді. Ол — түрік тілін ең жақсы білген шетелдіктердің бірі. [[1826]] жылы [[Ыстанбұл|Стамбұл]]да Bahriye'de [[ағылшын тілі]] оқытушысы болды. [[1838]] жылы садразамның (бірінші [[уәзір]]) аудармашысы болады. [[1840|1840 жылдан]] кейін сыртқы істер бақылауында аудармашы болып бүкіл сыртқы байланыстардың аударма істерін орындады. [[1853]] жылы [[Англия]]ға қайта оралып, сыртқы істер министрлігінде шығыс тілдері аудармашылығы бойынша жұмыс жасайды. ''Royal Asiatic Society'' қоғамының мүшелігіне сайланып, ''«сэр»'' атағын алады. Оның көптеген сөздіктері басылып шығады. Редхаус [[1892]] жылы қайтыс болды. == Редхаус сөздігі == Джеймс Редһаус осман-түрік тілінен ағылшын тіліне аударылған алғашқы және ауқымды сөздігін құрастырды. Ол сөздік [[1890 жыл]]ы жарыққа шықты. Редһаустың қолжазбасы 12 томнан тұрады және Ұлыбритания мұражайында сақтаулы. Араб әліпбиінің тәртібімен жасалған сөздікте сөздердің [[Араб тілі|араб]], [[Парсы тілі|парсы]], [[Түрік тілі|түрік]] тілдеріндегі төркіні көрсетіліп, латын қарпімен оқылулары беріліп, сөз түрлері анықталып, мағыналары сандармен нөмірленіп берілген және сөз тіркестері ағылшынша түсіндірілген. Бүгінгі таңда сөздік «Sev Yayıncılık» баспасы тарапынан түрлі басылымдардан және қысқартылған түрлерде басылып шығарылуда. [[1950]] және [[1972]] Редхаус баспасы негізге алып әзірлеген сөздіктерге жаңа сөздер және сөз тіркестері қосылды. == Еңбектері == * Grammaire raisonnée '''de''' la langue Ottomane ([[1846]]) * Vade mecum of the '''Ottoman''' colloquial language ([[1855]]) * Turkish vade mecum ([[1877]]) * А simplified grammar of the Ottoman-Turkish ([[1884]]) * Müntehabatı lügatı Osmaniye ([[1838]]) * А dictionary of Arabic and Persian words used in Turkish ([[1853]]) * А Turkish and English lexicon shewing the English significations of the Turkish terms ([[1890]]) * The Mesnevi ([[1881]]) * А Vindication of the Ottoman Sultans title of caliph ([[1877]]) * On the history, system and varieties of Turkish poetry ([[1879]]) {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Англия жазушылары]] [[Санат:Османлы империясы]] [[Санат:1817 жылы туғандар]] [[Санат:1892 жылы қайтыс болғандар]] ettxmc9xus67o06q566dt6ck6q4e1ee 0 13838 3612723 3611762 2026-06-02T19:25:31Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3451040 wikitext text/x-wiki {{Жаңарту}} [[Сурет:Dzamila Stehlikova.JPG|thumb|right|200px|Жәмилә Алмасқызы Стеһликова Жасылшылдар партиясының өлкелік маслихатында, 2007 жыл]] [[Image:MUDr.Džamila Stehlíková.jpg|thumb|Жәмилә Стеһликова]] '''Жәмилә Алмасқызы Стеһликова''' ({{lang-cs|Džamila Stehlíková}}, [[6 ақпан]], [[1962 жыл|1962]], [[Алматы]]) — [[Чехия]] Республикасы Адам құқықтары және шағын ұлттар мәселесi жөнiндегi министрі болған. [[Чехия Жасылшыл партиясы]]ның белсенді қайраткері. Медицина ғылымдарының докторы. == Өмірбаяны == * [[1962]] ж. [[ақпанның 6]] [[Алматы]]да дүниеге келген. Әкесі [[Алмас Баймұқанұлы Ордабаев|Алмас Ордабаев]] сәулетші, мәдениеттанушы, этнограф. «Қазақтың ою-өрнектері» атты кітап авторларының бірі. [[Алматы]]да тұрады. Ол жөнінде «[[Страна и Мир]]» апталығында мақала жарияланған. Ал анасы Рауза Хамитқызы Сембаева химия саласының ғалымы. [[Мәскеу]]де тұрады. Нағашы атасы [[Әбдіхамит Сембаев]] кезінде Қазақстанда Білім министрі болған адам. * «[[Дала мен Қала]]» деген ұлттық апталығына берген сұхбатында Жәмилә Алмасқызы ханым [[Қазақстан]] мен [[Қырғызстан]]ның шекарасында орналасқан [[Қарақұрым]] ауылындағы ([[Жамбыл облысы]]) атамекені туралы былай деп аңсаған: {{Start citation}}…Мен үшiн Қазақстандағы Қарақұрым деген шағын ауылдың маңызы өте ерекше. Қарақұрымда менiң атам, яғни әкемнiң әкесi тұрған. Сондықтан, алдымен, атамекен дегенде менiң есiме әрқашан жиi түсетiн жер өзiм туып-өскен әсем де сүйiктi қала Алматы емес, алдымен, Қарақұрым ауылы көз алдыма елестейдi. Мiне, сол ауылда өз құрбы-достарыммен қырларға шығып, өзенге шомылып, атқа мiнiп сайрандап жүрген кездерiмдi аңсаймын. Менiң қазiргi тiршiлiк-өмiрлiк жолым мiне, сол Қарақұрымнан бастау алады.{{End citation|source=«[[Дала мен Қала]]»: [http://dmk.kz/arhiv/?act=section&id=26&page=2 Қазақ қызы Жәмилә — Чехия министрi], [[2007]] ж. [[қаңтардың 26]].}} * 1986 жылы [[Мәскеу]]дегі Бірінші медициналық инстититутының 1-ші емдеу факультетінде білім алып бітірді. * 1985—87 жж. сол институттың психиатрия кафедрасында ғылыми қызметкері және сабақ беруші міндеттерін атқарды. * 1987 ж. [[Прага]] қаласында аспирантурада. * 1989 ж. ақпан — 1992 тамыз [[Хомутов]] қаласында белді дәрігер-психиатр болып істеді. * 1992—97 жж. Прага халық денсаулық сақтандыру орталдығында және Мемлекеттік денсаулық институтында ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді. * 1998—2006 жж. Хомутов қаласында психиатрия саласында жекеше дәргерлік әрекетпен айналысуда. Университетте сабақ беру, ғылыми жұмыс. == Саяси қарекеті == * Саяси мансабын доктор Стеһликова 1998 жылы Хомутов қаласы Уәкілдігінің (маслихат) мүшесі болып бастады. * Соңғы екі сайлауда Хомутов қалалық ратушасының (әкімдік) мүшесі болды * 2006 жылғы жергілікті уәкілдіктер сайлаудан бері Хомутов уәкілдігінің Шағын ұлттар жөніндегі комиссиясын басқарды. * 2006 жылғы Сенат сайлауындағы 5-ші сайлау аймақта (Хомутов) жеңіліп қалды (7-ші орын, 3,67 % дауыс). * Жасылшылдар партиясының қалалық төрайымы, өлкелік ұйымының төрайымы және партияның бүкілреспубликалық кеңес мүшесі жетелерін атқарды. * 2001 жылы «Relikty» деген қоғамдық ұйымның құрылтайшысы болып «Paměti Krušnohoří» деген жоба бастады. Бұл Солтүстік-Батыс Чехия өңіріндегі [[чехтер|чех]] пен [[немістер|неміс]] ұлттары ішіндегі ескі тұрғындарды картада белгіледі. * 2007 ж. қаңтардың 9 - 2009 ж. қаңтардың 23 дейін - [[Чехия|Чехия республикасы]] Үкіметі премьер-министрі [[Мирек Тополанек]]тің (Mirek Topolánek) 2-ші кабинетінде Адам құқықтары және шағын ұлттар мәселесi жөнiндегi министрі болып тағайындалды. == Отбасы == * 1988 жылғы қаңтарында Милослав Стеһлик (Miloslav Stehlík) деген чех жігітімен үйленіп, сол кездегі [[Чехословакия]]да көмір кені бар Хомутов қаласында тұрақты қоныста қалды. * 1992 ж. ақпанның 17 Чехословакия азаматтығын қабылдады. * 1997 жылы Стеһликпен ажырасады. * Екі баласы бар: қызы Камила (1988), ұлы Асан (1994). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.dzamilastehlikova.cz Жәмилә Стеһликованың ресми веб-торабы] * [http://www.egemen.kz/?act=readarticle&id=3878 Егемен Қазақстан: Осындай қыздар да бар шетте жүрген] * [http://www.kazakh.ru/news/articles/?a=1330 Как казашка Джамиля министром в Европе стала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921075547/http://www.kazakh.ru/news/articles/?a=1330 |date=2008-09-21 }} {{commons|Category:Džamila Stehlíková}} [[Санат:6 ақпанда туғандар]] [[Санат:1962 жылы туғандар]] [[Санат:Алматыда туғандар]] [[Санат:Чехия саясаткерлері]] [[Санат:Чехия дәрігерлері]] [[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Чехия адам құқығы министрлері]] [[Санат:Чехия қазақтары]] shhio5m2et51n2xzfa04qtbo4q3lw1l 0 14769 3612773 3572080 2026-06-02T20:56:46Z ~2026-32839-82 182018 /* */ үдерістің 3612773 wikitext text/x-wiki [[Сурет:World map 2004 CIA large 1.7m whitespace removed.jpg|thumb|right|300px|[[Жер]] шарының картасы.]] [[Сурет:MapL.png|right|200px]] [[Сурет:Nordhalbkugel gr.png|right|200px]] [[Сурет:MapS.png|right|200px]] [[Сурет:MapW.png|right|200px]] '''География''' ({{lang-el|γεωγραφία}}, «жерді сипаттау» деген мағына береді: {{lang-el|γαία}} — «Жер» және {{lang-el|γράφειν}} — «сипаттап жазу», «суреттеу»<ref>{{Cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=geography |title=+Онлайн этимологиялық сөздік|publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=2009-04-17}}</ref>) — жер беті табиғаты туралы, халықтар мен олардың шаруашылық іс-әрекеттерін зерттейтін ғылым. # Жердің географиялық қабығын зерттейтін ғылымдар кешені. Географиялық ғылымдардың зерттеу нысандары: [[геосфера]] ([[биосфера]], [[атмосфера]], [[литосфера]], [[гидросфера]] және жер қабаты) және [[геожүйе]]лерді ([[ландшафт]]ты, табиғи аймақтарды, [[биогеоценоз]]ды т. б.)<ref name="Hayes-Bohanan">{{Cite web |last=Hayes-Bohanan |first=James |title=What is Environmental Geography, Anyway? |url=http://webhost.bridgew.edu/jhayesboh/environmentalgeography.htm |accessdate=9 қазан 2006}}</ref> # Белгілі бір территорияның, аймақтың, нысанның, құбылыстың немесе үдерістің уақыт пен кеңістікке байланысты ерекшеліктері туралы білім жиынтығы (мысалы, мұхиттар мен құрлықтар географиясы, [[Қазақстан географиясы]], дала географиясы, [[әлеуметтік география]], [[тарихи география]]).<ref>Шевчук Л. Ф. Социальная география, Учебное пособие. - М.:, 2007</ref><ref>Яцунский В. К. Историческая география: История её возникновения и развития в XIV—XVIII вв.. — М.: Изд-во АН КСРО, 1955.</ref> Географияның зерттеу нысаны - әр түрлі дәрежедегі географиялық орта компоненттерінің орналасуы мен өзара әрекеттесу заңдары мен заңдылықтары болып табылады. Зертеу нысанының күрделілігіне және кеңдігіне байланысты география пәні ортақ географиялық ғылымдар жүйесін құрайтын бірнеше мамандандырылған (салалық) ғылым түрлеріне бөлінеді. Олардың ішінде ерекше аталатындар: жаратылыстану география ғылымдары ([[физикалық география]], жердің географикалық қабықтарын тану ғылымы, [[тoпырақтану]], [[климатология]], [[гляциология]], [[гидрология]], [[океанология]], [[палеография|палеогеография]]) және қоғамдық географиялық ғылымдар ([[әлеуметтік-экономикалық география]], [[тарихи география]]). Кейде географиялық картографияны да жеке ғылым ретінде бөліп айтады.<ref>Багров Лео. История картографии.&nbsp;— М., [[Центрполиграф]], 2004.</ref> Географиялық зерттеулердің басты міндеті — табиғат ресурстары мен жағдайларын жан-жақты зерттеу, оларды тиімді пайдаланудың, [[өндіргіш күштер]]ді орналастыру мен дамытудың, табиғатты қорғаудың және қалпына келтірудің ғылыми негіздерін жасау<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, V том</ref>. == География ғылымының даму тарихы == [[Сурет:OrteliusWorldMap.jpeg|thumb|left|Географиялық атлас — 1570 ж.]] === [[Ежелгі дүние|Ежелгі замандардағы]] қалыптасуы === География — өте ежелгі [[ілім]]. Сонау [[тас дәуірі]]нің адамдары өздерін [[қоршаған орта]] элементтерінің екінші бір жермен ұқсамайтындығын, ондағы табиғи құбылыстардың әр түрлі екендігін байқап отырған. Көрген-білген жерлерін, көкжиектің өзі басып көрмеген арғы жағын ой өрісімен жалғастыра білген. Өз ортасын зерттеп, танып-біліп, салыстырып, тасқа, ағаштың қабығына, жерге сызып белгі салып отырған<ref>Hughes, William. (1863). ''The Study of Geography''. Lecture delivered at King's College, London by Sir Marc Alexander. Quoted in {{Cite book|last=Baker |first=J.N.L |date=1963 |title=География тарихы|publisher=Basil Blackwell |location=Oxford |pages=66 |isbn=0-85328-022-3}}</ref>. Географиялық алғашқы мағлұматтар Шығыстың жазба деректерінде кездеседі. Теңізде жүзу мен сауданың дамуы құрлық беті мен [[теңіз]] жағалауын сипаттап жазуды керек етті. Б. з. д. [[6 ғасыр]]да географияда екі бағыт: # жалпы [[жертану]] (негізін [[Аристотель]] қалады) және # [[елтану]] ([[Геродот]]) айқындала бастады. Содан бері География өзінің дамуында бірнеше сатыдан өтті. === Географияның эллиндік дәуірдегі дамуы=== [[Эллинизм|Эллиндік дәуірінде]] [[Эратосфен]] өзінің «География» атты еңбегінде табиғатты зерттеулердің барлық бағыттарын біріктірмек болды<ref>{{cite book|title=Эратосфен географиясы|date=2010|publisher=Princeton University Press|url=http://books.google.co.uk/books/about/Eratosthenes_Geography.html?id=8peKyWK_SWsC|isbn=9780691142678}}</ref>.<ref>Левек П. Эллинистический мир. Пер. с фр. М., 1989;</ref> Б.з.б. 1—2 ғасырдағы күрделі географиялық еңбектерге Страбонның «Географиясы» (ел тануы), [[Клавдий Птолемей|Птолемей]]дің «География жөніндегі нұсқауы» (географиялық координаттары көрсетілген елді мекендер тізімі) жатады. [[Орта ғасырлар]]да география [[Қытай Халық Республикасы|Қытайда]], [[Ежелгі Парсы патшалығы|Парсыда]], Орталық Азияда және [[Араб мемлекеттері Лигасы|араб елдері]]нде жақсы дамиды. === Ұлы географиялық ашылулар === {{main|Ұлы географиялық ашылулар}} ХVI ғасырдан бастап география аса маңызды ғылымға айналып, жеке салаларға бөліне бастады. Осы кезеңдерге географияның ерекше ғылыми тілі ''[[картография]]'' қалыптасты. Ұлы географиялық ашылулардың ғылыми қорытындылары голланд ғалымы [[Бернхардус Варениус]]тың «Жалпы география» атты еңбегінде ([[1650 жыл|1650 ж.]]) жинақталды. === Экспедициялар кезеңі === XVII — XVIII ғасырларда түрлі елдердің табиғат жағдайларын зерттеуге және оларда өтіп жатқан табиғи процестерді түсіндіруге қызығушылық арта түсті ([[Готфрид Вильгельм Лейбниц|Г. Лейбниц]], [[Жорж-Луи Леклерк де Бюффон|Ж. Бюффон]], [[Михаил Васильевич Ломоносов|М. В. Ломоносов]]). Ресейде экономикалық географияның қалыптасуына [[Иван Кирилович Кирилов|И. К. Кирилов]], [[Василий Никитич Татищев|В. Н. Татищев]], [[Михаил Васильевич Ломоносов|М. В. Ломоносов]] зор үлес қосты. [[Жаратылыстану]] ғылымының XVIII — XIX ғасырлардың I жартысындағы аса көрнекті жетістіктері бұрынғы натурфилософиялық жорамалдардан бас тартуға, "табиғаттағы процестердің бәрінің өзіне тән себептері бар" деген ғылыми тұжырым жасауға мүмкіндік берді. Бұл кезеңде география жөнінде екі түрлі пікір туды: XIX ғасырда неміс саяхатшысы [[Александр Гумбольд|А. Гумбольдт]] өзінің «Космос» ([[1845 жыл|1845]]—[[1862 жыл|1862]]) атты еңбегінде «Физикалық географияның міндеті — табиғат құбылыстарының жалпы заңдарын және олардың ішкі өзара байланыстарын зерттеу», — десе,<ref>Ю. Н. Попов, Гумбольдт (Humboldt) Вильгельм — статья из Большой советской энциклопедии</ref> неміс географы Карл Риттер өзінің “«Dіe Erdkunde іm Verhalt-nіs zur Natus und zur Geoschhіchte des Menschen»” ([[1822 жыл|1822]] — [[1859 жыл|1859]]) еңбегінде "Географияның басты міндеті — табиғаттың адамға тигізер әсерін зерттеу ғана", — деп түсіндірді. === XIX ғасырдың соңы - XX ғасырдың басындағы ғылыми экспедициялар мен теориялық ашылулар === XIX ғасырдың аяғында Ресейде [[Василий Васильевич Докучаев|B. В. Докучаев]] комплексті физгеографиялық зерттеулердің негізін қалап, бұл зерттеулердің міндетін халық шаруашылығы мәселелерін шешумен байланыстырды.<ref>Биография В. В. Докучаева - Гуманитарный словарь</ref> География өзара байланыстылықты тануға [[Александр Иванович Воейков|А. И. Воейков]] зор үлес қосты. XX ғасырдың басында Л. С. Бергтің, А. А. Борзовтың т. б. еңбектерінде [[ландшафт]] туралы ұғым қалыптастырылды. Географиялық ғылыми зерттеулердің дамуына [[Орыс географиялық қоғамы]] (1845) үлкен еңбек сіңірді. 19 ғасырдағы және 20 ғасырдың басындағы экспедициялар Азияның бұрыннан беймәлім ішкі аймақтарын ([[Петр Петрович Семенов-Тян-Шанский|П. П. Семенов-Тян-Шанский]], [[Николай Михайлович Пржевальский|Н. М. Пржевальский]], [[Григорий Николаевич Потанин|Г. Н. Потанин]]), Жаңа Гвинеяны ([[Николай Николаевич Миклухо-Маклай|Н. Н. Миклухо-Маклай]]) зерттеді, Антарктиданы ([[Фаддей Фаддеевич Беллинсгаузен|Ф. Ф. Беллинсгаузен]], М. П. Лазарев) ашты. География өзінің одан әрі даму сатысында (XVIII ғ.) геологияға, XIX ғасырдың I жартысында экономикалық (алғашында «статистикалық») және физикалық географияларға жіктелді. Географияның зерттеу объектілері мен тәсілдері күрделене түсіп, XX ғасырдың басында география ғылымдарының жүйесін қалыптастырды. Бүгінгі таңда Жер шарында ашылмаған жер жоқ деуге де болады, бірақ онымен географиялық ашулар тоқтады деген ұғым тумау керек. Жаңа географиялық зерттеулерде ғылым мен техниканың соңғы жетістіктері: ғарыштық және аэро кескіндеулер, геофизикалық зерттеулер, ақпаратты компьютерлік өңдеу және т. б. пайдаланылады. Қазіргі заманғы география ғылымы табиғи ортаны қорғау мен табиғат қорларын тиімді пайдалану, мұхит табиғатын жаңа құралдар мен әдістер көмегімен танып-білу, адамзат пен табиғат арасындағы байланыс, табиғат апаттарын болжау және оларды болдырмау бағытында зерттеулер жүргізуде.<ref>http://www.slideshare.net/serjan82/ss-24702476</ref> ==Географияның зерттеу объектілері == [[Сурет:Earth-crust-cutaway-kk.svg|thumb|250px|Жер құрылысы — географиялық қабық]] География жер бетін құрастыратын күрделі территориялық жүйелерді зерттейді. Бұл жүйелер: табиғи, әлеуметтік және табиғи-қоғамдық болып бөлінеді. География ғылыми байланыстардың екі сферасының (табиғи және қоғамдық) арасында орналасқан, сол себепті оның зерттеу обьектілері алуан геожүйелер мен оның компоненттері саналады. Дегенмен, ғылым дамуының барысында географияның зерттеу обьектілері сан рет өзгерді. Жалпы қалыптасқан ұғым бойынша көптеген ғалымдар география ғылымының негізгі обьектісі ретінде [[жер]] бетін қарастырады. Бұған байланысты [[Карл Риттер]] географияның зерттеу объектісі ретінде Жер бетін, [[Эмманюэль де Мартонн|Э. Мартонн]] — Жер бетіндегі адамзат қызметіне байланысты физикалық, химиялық, биологиялық құбылыстармен олардың таралу себептерін, О. Пешель - Жер табиғатын қарастырады. Көптеген физик-географтар [[Петр Иванович Броунов|П. И. Броунов]] ұсынған «[[географиялық қабық]]» обьектісімен келіседі. Географияның зерттеу обьектісі ретінде бірнеше терминдер ұсынылды: географиялық қабық, ландшафт қабығы, [[геосфера]], ландшафтық сфера, [[биогеосфера]], эпигеосфера тағы басқа. Ең дұрыс дел қабылданғаны: «географиялық қабық». Бұл бірнеше бірімен-бірі байланысты жер сфералары мен олардың элементтерінен [[литосфера]]дан, [[гидросфера]]дан, [[атмосфера]]дан, [[биосфера]]дан тұратын күрделі құрылым — географиялық қабық болып табылады. Географиялық қабықтың компоненттеріне ауа, су, тау жыныстары, тірі заттар жатады. Сондықтан географиялық қабықтың барлық компоненттері бір-бірімен тығыз байланысты. Географиялық қабықтың біртұтастығы — оның ең маңызды қасиеті. ==Географияның зерттеу әдістері == {{main|Географиялық зерттеу әдістері}} Тарихи қағида бойынша дәстүрлі әдістер (суреттеу, картографиялық әдістер) географияда XX ғ. 30-50 жылдары бастап пайдаланып келе жатыр. XX ғ. 60-80 жж. ғылыми-техникалық прогрестің дамуына байланысты көптеген жаңа мүмкіншіліктер пайда болды: ғарыштық, математикалық, модельдеу, геоақпараттық және т.б. [[Географиялық ақпараттық жүйе]] пайда болды<ref>{{cite web | url=http://www.esri-cis.kz/kz/Products/arcgis.php | title=ArcGIS}}</ref><ref>Пузаченко Ю.Г. Математические методы в экологических и географических исследованиях / Ю.Г.Пузаченко. – М.: Издательский центр «Академия», 2004. -407с.</ref>. Қазіргі географиялық ғылыми-зерттеу әдістері: # жалпы ғылыми тұрғылар мен әдістерді (тарихи, экологиялық, модельдеу, математикалық, жүйелік, тағы да басқалары); # нақты ғылыми тұрғылар мен әдістерді (физикалық географияда — геохимиялық, геофизикалық, палеогеографиялық және тағы да басқалары әдістер; әлеуметтік-экономикалық географияда — экономикалық-статистикалық, техникалык-экономикалық, социологиялық және тағы да басқалары); # ақпарат алудың жұмыс тәсілдері мен операцияларын (баланстық әдістер, дистанциялық әдістер; зертханалық әдістер, мысалы, споралық-шаңдық талдау, радиокөміртекті әдіс, сауалдама жүргізу, іріктеме әдіс, тағы да басқалары); # ақпаратты тәжірибелік және теориялық қорытудың әдістерін (индикациялық, бағалау, ұқсастық, жіктеу, тағы да басқалары); # алынған ақпаратты өңдеу әдістері мен техникалық тәсілдерін (перфокарталардың, электрондық есептеу техникасы арқылы, тағы да басқалары) қамтитын жүйе.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref><ref>Симонов Ю.Г. Методы геоморфологических исследований. / Ю.Г.Симонов, С.И.Болысов. – М.: Аспект пресс, 2002. - 191с.</ref> == География бөлімдері == География ғылымы көптеген салаллық бөлімдерден құралған. Дегенмен олардың бәрін [[физикалық география]] және [[әлеуметтік-экономикалық география]] деп шартты түрде екі бағытқа бөлуге болады<ref>http://web.clas.ufl.edu/users/morgans/lecture_2.prn.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003084542/http://web.clas.ufl.edu/users/morgans/lecture_2.prn.pdf |date=2008-10-03 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/1b.html |title=1(b). Elements of Geography |publisher=Physicalgeography.net |date= |accessdate=2009-04-17}}</ref><ref>Bonnett, Alastair ''What is Geography?'' London, Sage, 2008</ref>. === Физикалық география === {{main|Физикалық география}} Физикалық география жалпы Жердің сыртқы қабатын, оның табиғи кешендері мен компоненттерін зерттейді<ref>География // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона</ref>. <center> '''Физикалық географияның салалық бөлімшелері:''' :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | || [[File:Cyclone Catarina from the ISS on March 26 2004.JPG|96px]] || [[File:Milankovitch Variations sv.png|96px]] || [[File:Gavin Plant.JPG|96px]] |- | [[Биогеография]] || [[Климатология]] & [[Meтеорология]]|| [[Төрттік геологиясы]] || [[Экологиялық география]] |- | [[File:Meridian convergence and spehrical excess.png|96px]] || [[File:Delicate Arch LaSalle.jpg|96px]] || [[File:Receding glacier-en.svg|96px]] ||[[File:Meander.svg|96px]] |- | [[Геодезия]] || [[Геоморфология]] || [[Гляциология]] || [[Гидрология]] & [[Гидрография]] |- | [[File:Khajuraho-landscape.jpg|96px]] || [[File:World11.jpg|96px]] || [[File:Soil profile.jpg|96px]] || [[File:Pangea animation 03.gif|96px]] |- | [[Геоэкология|Ландшафт экологиясы]] || [[Океанология]] || [[Топырақтану]] || [[Палеогеография]] |} </center> ==== Географиялық қабық ==== Географиялық қабық (қабат) — бұл литосфераның үстіңгі бөлік, атмосфераның төменгі бөлігі, гидросфера мен биосфера өзара жанасып, біріне-бірі еніп жататын әрі өзара әрекеттесетін қабық. Олар бір мезгілде қалыптасқан және әрқашан өзара тығыз байланыста болатын қабықтар.<ref>Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0</ref> ===== Литосфера ===== [[Литосфера]]<ref>Биология: Оқулық, 2-басылымы, өңделген М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. — Алматы: «Атамұра» баспасы, 2009 жыл. ISBN 9965-34-927-4</ref> — мантияның жоғарғы қабаты мен жер қыртысынан тұрады. Жер қыртысының қалыңдығы мұхиттардын астында 5-10 км-ге, жазықтардың астында 35- 45 км-ге, тау сілемдерінің астында 70 км дейін тереңдікке кетеді. ; Жер қыртысын түзетін тау жыныстары [[Минерал]]дар — тау жыныстарын құрайтын заттар. Тау жыныстары: [[гранит]], [[құм]], [[Тұздар|тұз]], [[көмір]], [[мұнай]]. Жер бетінде 3000 шамасында түрлі минералдар, 7000 түрлі тау жыныстары бар. Тау жыныстарының тегіне қарай 3 категориясы бар: магмалық, шөгінді және метаморфты тау жыныстары. [[Метаморфтық тау жыныстары|Метаморфты жыныстар]] — жоғары температураның және қысымның әсерінен пайда болған жыныстар. Олар магмалық ошақтың жақын орналасуына байланысты қызады немесе жердің ішкі қабығының қозғалысынан қысылуы мүмкін. Бұл жағдайда кейбір жыныстар қатты күйге, кейбірі жұмсақ қабатқа айналады. [[Магмалық тау жыныстары|Магмалық жыныстар]] жер астындағы магма суып, қатты күйге айналғанда түзіледі. Егер бұл үрдіс жер астында болса, түзілген жыныстар интрузивті магмалық жыныстар аталады. Магма жанартау арқылы жер бетіне шығып қатса, пайда болған жыныстар эффузивті магмалық жыныстар деп аталады. ; Литосфералық тақталар Литосфераның барлық ой-қырларының жиынтығын жер бедері ([[рельеф]]) деп атайды. Ол ішкі және сыртқы құбылыстардың өзара әсерінен қалыптасады. Жер қыртысы бір-біріне тығыз жатқан өте үлкен [[литосфералық тақталар]] деп аталатын блоктардан тұрады. Тақталардың өлшемдері әртүрлі болады және олардың шекараларымен сәйкес келмейді. Олар [[мантия]] затының беткі қабатымен бірге жылына 2-5 см ығысады. Ең ірі 13 тақта бар. Үнді-Аустралиялық, Африка Американдық, Тынық мұхиттық, Атлантикалық мұхит ортасы жоталары - жер қыртысының мұхит астындағы жарық ажыратқан бөліктері.<ref>Рычагов Г. И. Общая геоморфология. — М.: Изд-во МГУ, Наука, 2006.</ref> ; Платформалар Платформа — жер қыртысының (литосфераның) негізгі құрылымдық элементінің бірі. Ол жер қыртысы қалыңдығының біршама тұрақтылығы (35—45 км), алып жатқан аумағының орасан үлкендігі (ауданы млн-даған км²), сейсмикалық және вулкандық әрекеттердің өте баяулығы, рельефтің шамалы мүшеленгендігі және біркелкілігімен сипатталады. «Платформа» термині [[Эдуард Зюсс]]тің «Жер кейпі» аталатын (неміс тілінде) еңбегінің француз тіліне аударылуына байланысты пайда болды. Платформалар көрші [[геосинклиналь]]дардың шеткі тігістерімен немесе мұхит ойыстарымен шектеледі және олардың созылым бағытымен сәйкес келеді. Көне геосинклинальдық жүйелердің дамуынан, жер қыртысының қимылды бөліктерінің тектоникалық жағынан бекінуінен пайда болады. Платформалар екі құрылымдық қатардан тұрады. Төменгі құрылымдық қатар (фундаменті) Платформаның қалыптасуына дейін орын алған, аса терең жарылыстармен тілініп, пәрменді [[метаморфизм]]ге шалынған, қатпарлықтарға жиырылып, гранит интрузияларымен қиылған, шөгінді — вулканогендік және граниттенген жыныстардан құралады. Платформаның тысы деп аталатын жоғарғы құрылымдық қатар төмендегі фундаменттің мүжілген бетінде шалыс, горизонталь күйде орналасқан, метаморфизмге баяу шалынған не шалынбаған шөгінді және метаморфтық жыныстардан тұрады.<ref>Хаин, В. Е. Геотектоника с основами геодинамики: учебник / Хаин, В. Е., Ломизе, М. Г. — 3-е изд. — М.: КДУ, 2010.</ref> Іргетастың жасына байланысты Платформалар ежелгі және жас деп бөлінеді. # '''Ежелгі''' — [[Шығыс Еуропа]], [[Сібір]], [[Арабия түбегі|Арабия]], [[Солтүстік Америка]], [[Аустралия]]. # '''Жас''' — [[Батыс Еуропа]], [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібір]], [[Тұран]] ; Жанартаулар және ыстық бұлақтар {{main|Жанартау}} Жанартау — төбесінде шұңқырға ұқсас кратері не ойысы бар, көбінесе конус немесе күмбез тәріздес болып келетін геологиялық түзілім. Ол терендік магмалық ошақтардан жер бетіне лавалар, ыстық газдар мен булар, сондай-ақ тау жыныстарының сынықтарын атқылап тұратын жер қыртысындағы каналдар мен жарықтардың үстінде пайда болады. * Сөнген жанартаулар — ешбір мағлұмат қалмаған [[жанартау]]ды атайды. Мысалы, Кавказдағы [[Эльбрус]], Қазбек шыңы. * Сөнбеген жанартаулар — ұдайы атқылап жататын жанартауды атайды. Мысалы, Камчаткадағы Ключевская Шоқысы. Жанартаулардың көпшілігі [[Тынық мұхит]]ының жағалауында орналасқан. Оны Тынық мұхит жанартаулық белдеуі деп атайды. {{main|Ыстық бұлақтар}} Сөнген және сөнбеген жанартаулардың аудандарында [[ыстық бұлақтар]] жиі кездеседі. Ыстық су мен буды ауық-ауық атқылап тұратын бұлақтарды [[гейзер]]лер деп атайды. Гейзерлер Тынық мұхит отты белдеуінде, яғни [[Камчатка]]да, [[Жапония]]да, [[Жаңа Зеландия]]да, [[Солтүстік Америка]] жағалауында, сонымен бірге [[Исландия]] аралында таралған.<ref>Вулканы — Азбука Земли</ref> ===== Атмосфера ===== {{main|Атмосфера}} Жердің ең сыртқы қабығы - [[атмосфера]]<ref name="ReferenceA">Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref>. Ауа - әр түрлі газдардың қосындысы. Жер қабықтарының біртұтас болып жермен бірге қозғалатын ауа қабығы атмосфера деп аталады. Атмосфераның қалыңдығы шамамен 3000 км. Ол төмендегідей қабаттардан тұрады: 7 - 18 км - [[тропосфера]]; 50 км - [[стратосфера]]; 85 км - [[мезосфера]]; 300 км [[термосфера]]; 600 - 1000 км - [[экзосфера]], 50 км биіктікте - [[озоносфера]] қабаты. [[image:Top of Atmosphere.jpg|thumb|Атмосфераның жоғарыдан көрінісі]] * Атмосфералық фронт - тропосферадағы ені бірнеше ондаған километрге жететін әр түрлі физикалық қасиеттері бар ауа массаларының жіңішке өтпелі зоналары. Олар жылы және салқын ауалардың кездесулерінде пайда болады. Осы жағдайда олардың аралығында еңкішті фронтальдық беткей қалыптасады. Егер де жылы ағыс басым болса, атмосфералық фронт жылы, егер де салқын ағыс басым болса, салқын атмосфералық фронт болады. Жылы ауадан атмосфералық фронтта - фронттық [[циклон]], ал салқыннан - [[антициклон]]дар түзіледі. Циклонның орталығында - ең төмен қысым, антициклонның орталығында - ең жоғары кысым болады. Құрлықтар мен сулардың біркелкі жылы буларынан жағалауларда бағыттарын өзгертіп отыратын [[жел]]дер, [[бриз]]дер пайда болады. Күндіз - теңізден, түнде - құрлықтан соғады. * Жел - жер бетінде ауаның көлбеу бағытта атмосфералық қысымдардың біркелкі таралмауынан пайда болатын ауа массасының қозғалулары. Желдің жылдамдығы м/с [[Бофорт шкаласы]]мен өлшенеді. * [[Муссон]]дар - ауа ағындарының маусым бойынша бағыттарын өзгертулері нәтижесінде пайда болатын маусымдық желдер. Жыл бойында ылғалдылық күрт өзгеріп отырады: жаз ылғал және жауын-шашынды, қыс құрғақ болып келеді. * [[Пассат]]тар - тропиктік және экваторлық ендіктердегі тұрақты ауа ағыстары. Олар солтүстік жартышарда солтүстік-шығыстан экваторға қарай соғады. Пассаттағы ауалар басым қозғалыста болады. Жер бетіндегі желдер бүкіл жыл бойында жоғары қысым белдеулерінен экваторға қарай соғады.<ref>Атмосфера Земли — статья из Большой советской энциклопедии</ref> ===== Гидросфера ===== {{main|Гидросфера}} [[Гидросфера]] — жер бетіндегі және жер қыртысының тереңінде сұйық, қатты, [[газ]] тәрізді жағдайда болатын [[мұхит]]тар мен [[теңіз]]дер (96%), жер асты суы (2% мөлшерде), [[мұздық]] тар мен қар сулары (2 % мөлшерде), өзендер, көлдер, батпақтар (0,02%) барлық сулар түрін косатын жер қабығының су қабығы.<ref>Михайлов В.Н. Гидрология: учебник для вузов / В.Н. Михайлов, А.Д. Добровольский, С.А. Добролюбов. — 2-е изд., испр. — М.: Высш. школа, 2007.</ref> Дүниежүзілік мұхит құрлықтағы су көлемін қоспағанда жердің 70,8 %-ын алып жатыр.Судың барлық көлемі - 1370 млн км3. ===== Биосфера ===== '''Биосфера''' — тіршілік қабығы. [[Биосфера]] — [[литосфера]]ның жоғарғы бөлігі, атмосфераның төменгі бөлігінде және бүкіл гидросферадағы алуан түрлі тірі ағзалардың тіршілік ететін ортасы. Жер бетінде тірі ағзалардың географиялық таралу заңдылығын [[биогеография]] ғылымы зерттейді. Биосфера терминін «гидросфера», «литосфера» ұғымдарымен бірге ХIХ-ғасырдың аяғында австрия геологы Э. Зюсс ұсынды.<ref>Г. С. Оспанова, Г. Т. Бозшатаева Экология. Оқулық. - Алматы Экономика, 2002 ISBN 9965-532-69-9</ref> ====Материктер мен мұхиттар географиясы ==== ; Құрлықтар және аралдар {{main|Құрлық}} Жер шарының 29,2%-ын құрлықтар алады (құрлықтардың жалпы аумағы 149,1 млн км²), яғни солтүстік жарты шардың 39%-ын, оңтүстік жарты шардың 19%-ын құрайды. Қазіргі геологиялық дәуірде ол 6 континенттен — [[Аустралия]], [[Антарктида]], [[Африка]], [[Еуразия]], [[Оңтүстік Америка]] және [[Солтүстік Америка]]дан тұрады. ; Мұхиттар {{main|Мұхит}} Жер ғарыштан көгілдір ғаламшар болып көрінеді — оның бетінің 70% астамын су басып жатыр. Судың шамамен 97% мұхиттарда жиналған, ол Жер ауданының 360 млн км² жауып жатыр. Мұхит - [[гидросфера]]ның негізгі бөлігі, құрлықтар мен аралдарды қоршап жатқан Жердің тұтас [[су]] қабаты. Жер шарында төрт мұхит бар: [[Тынық мұхит|Тынық]], [[Атлант мұхиты|Атлант]], [[Үнді мұхиты|Үнді]] және [[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік мұзды]]. Кейбір ғалымдар [[Антарктида]] маңы суларын бесінші Оңтүстік мұхиты деп жеке бөледі.<ref>Физическая география материков и океанов / Под общей ред. А. М. Рябчикова. — М.: Высшая школа, 1988.</ref> :::::::::'''Жер шарындағы мұхиттар ''' [[Сурет:World ocean map.gif|thumb|right|200px|Мұхиттарға бөлу нұсқалары]] {| class="wikitable" |- ! мұхит!! көлемі млн.км² !! орташа тереңдігі !!ең терең бөлігі |- | [[Тынық мұхит]]|| 710,4 || 3975 || 11 022 |- | [[Атлант мұхиты]] || 329,7||3597|| 8 742 |- | [[Үнді мұхиты]]|| 282,7 || 3711|| 7 209 |- |[[Солтүстік Мұзды мұхит]] || 18,1 || 1225|| 5 527 |} Мұхит (Әлемдік мұхит) — гидросфераның негізгі бөлігі. Жер шарында төрт мұхит бар: Тынық, Атлант, Үнді және Солтүстік мұзды. Кейбір ғалымдар Антарктида маңы суларын бесінші Оңтүстік мұхиты деп жеке бөледі. Мұхит құрлықтар мен аралдарды қоршап жатқан Жердің тұтас су қабаты. Аумағы 361,26 млн км², көлемі 1340,74 млн км³, орташа тереңдігі 3711 м, ең терең жері 11022 м (Тынық мұхиттағы Мариана шұңғымасы). Дүниежүзілік Мұхит құрлықтар арқылы 4 бөлікке бөлінеді: Тынық (50%), Атлант (25%), Үнді (21%) және Солтүстік Мұзды Мұхит (4%).<ref>http://freepapers.ru/19/dniezhzlk-mhittar/236946.1613944.list1.html</ref> Мұхиттың белгілі бір бөліктерін алып жатқан зор көлемді суды — [[су массалары]] деп атайды. Су массалары: экваторлық, тропиктік, қоңыржай, полярлық болып бөлінеді. Мұхит пен материк арасындағы жылу мен ылғал айналасында беткі ағыстар пайда болады. Мұхиттық ағыстар: [[Пассаттық ағыстар|Солтүстік пассат ағысы]], [[Гольфстрим]], [[Солтүстік атлант ағысы]], [[Канар ағысы|Канар суық ағысы]], [[Бразилия ағысы]], [[Батыс Желдер ағысы]], [[Бенгал ағысы]]. ==== Географиялық белдеулер мен зоналар ==== [[Сурет:Alisov's classification of climate ru.jpg|thumb|325px| alt=A.|Географиялық белдеулер]] [[Географиялық белдеу]]лер — географиялық қабықтағы ең ірі зоналық бөлімшелер. Жылу мен ылғал, ауа массаларының айналымы, биохимиялық және геоморфологиялық процестердің өзіндік көрсеткіштері мен ырғақтылығының ортақ ерекшеліктерімен сипатталады. 4 негізгі белдеулер: экваторлық, тропиктік, қоңыржай және полярлық белдеу.<ref>ГЕОГРАФИЧЕСКИЙ ПОЯС // ГЕОГРАФИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ</ref> Белгілі климат зерттеуші ғалым Б.П. Алисов [[Жер]] шарында бір-бірінен температуралық жағдайлары және ауа массаларының қасиеттері мен әсер ету аймақтары арқылы айырмашылық жасайтын 13 климаттық белдеуді ажыратқан. Негізгі географиялық белдеулердің аралықтарын өтпелі белдеулер бөліп жатады. [[Өтпелі климаттық белдеулер|Өтпелі белдеулерге]] суб (латынша - «кіші, таяу») деген сөз қосылып айтылады. Олар: [[Субэкваторлық белдеу|субэкваторлық]] экваторлық және тропиктік белдеулердің, [[Субтропиктер|субтропиктік]], тропиктік және қоңыржай белдеулердің, субполярлық ([[Субарктикалық белдеу|субарктикалық]], [[Субантарктикалық белдеу|субантарктикалық]]) қоңыржай және полярлық белдеулердің аралығын бөледі. ; Экваторлық белдеу Экватордың екі жағын бойлап, созылып жатады. Белдеудің климат жағдайлары жыл маусымдарына бөлінбей, температура бүкіл жыл бойы біркелкі таралуымен ерекшеленеді. Мұнда жыл бойы ыстық және ылғалды. [[Қаңтар]] айының орташа температурасы +24°С, жылдық жауын-шашын 2000-3000 мм. Жылу мен ылғалдың молдығы өсімдіктердің қаулап өсуіне, сан алуан жануарлардың мекендеуіне қолайлы. Экваторлық орманда ең биік ағаштар 50-60 м-ге дейін барады. Ағаш діңінің аралықтарында аз ғана саңылауда шырмалып, өрмелеп [[Лиандар|лиана]]лар өседі, кейбір лианалардың ұзындығы 300 м-ге дейін барады. Өсімдіктер сияқты жануарлары да биіктік қабаттарға бөлініп таралған. Ағаштарда көптеген бунақ денелілер, ағаш бақалары, [[жыландар]], [[құстар]] молынан кездеседі. ; Тропиктік белдеу Солтүстік және оңтүстік жарты шарлардың 20-30° ендіктер аралығын тропиктік белдеу алып жатыр. Материктердің ішкі және батыс бөліктерінде бұл белдеудің шегінде тропиктік шөл зонасы қалыптасқан. Африкадагы [[Сахара]] шөлі осы зонаға кіреді.<ref>Пояса физико-географические — статья из Большой советской энциклопедии</ref> ; Қоңыржай белдеу Қоңыржай белдеу шөл, орманды дала және дала зоналарынан тұрады. Олардың аралықтарын шөлейт пен орманды дала өтпелі зоналары бөледі. Шөл [[Азия]]да, Солтүстік және [[Оңтүстік Америка]]да таралған. Әсіресе, Азияның орталық бөлігінде көп жерді қамтиды. Шөлдің табиғат жағдайлары барынша қатал. Жазғы ыстық кейде +50°С-қа дейін, шөлдің беті +80°С-қа дейін қызады. Шөлдің тіршілікке ең қолайсыз жағы - ылғалының тапшылығы. Жылдық жауын-шашын 200 мм-ден кем, ал кей жерлерде 100 мм-ге жетпейді. ; Полярлық белдеу [[Солтүстік полюс]] төңірегі арктикалық, [[оңтүстік полюс]] төңірегі антарктикалык (грекше анти «қарсы») белдеу деп аталады. Екеуін де жаппай мұз басып жатыр. Климат жағдайлары өте қатаң. Арктикалық белдеудің 2-3 аптаға ғана созылатын жаз маусымы кезінде ауаның температурасы 0°С-тан сәл ғана асады, қыста ол 30-40°С-тан түспей, қақаған аяз болып тұрады. Антарктиданың климаты одан да қатаң. Онда Жер шарындағы ең төмен температура (-88,3°С) байқалған. Арктикалық және антарктикалық белдеулер мұзды шөл зонасына жатады. Жануарлардың тіршілігі тек теңізбен байланысқан. [[Солтүстік Мұзды мұхит]]та [[морж]] бен [[ақ аю]] жүреді. Антарктикалық белдеуде [[Пингвиндер|пингвин]]нің тіршілігі материк жағалауындағы сулармен байланысты. ==== Жер шарындағы климаттық белдеулер ==== {| class="wikitable" |- ! !! Климаттық белдеулер!! Ерекшеліктері |- | Негізгі || [[Экваторлық белдеу]]|| Төменгі қысым, экваторлық ауа массалары, жыл бойы ауа температурасы жоғары болады, жауын-шашынның мол түсуі, ауа-райы ыстық, құрғақ. |- | Негізгі || [[Тропиктер|Тропиктік]] белдеу || Тропиктік ауа массаларының ықпалы, жоғары қысым, ауа массалары өте құрғақ, жауын-шашын аз түседі. |- | Негізгі || [[Қоңыржай белдеу]] || Қоңыржай ауа массалары мен батыс желдері басым, температура салқын, жауын-шашын біршама мол, бірақ белдеу ішінде әркелкі таралады. |- | Негізгі || [[Арктикалық белдеу|Арктикалық]] белдеу || Жыл бойы суық, құрғақ, тұрақты солтүстік-шығыс желдер әсерінде болады. Мардымсыз жауын- шашын қар күйінде түседі. |- | Өтпелі || [[Субэкваторлық белдеу|Субэкваторлық]] || Жазы экваторлық белдеуге, қысы тропиктік белдеуге ұқсас |- | Өтпелі || [[Субтропиктер|Субтропиктік]]|| Жазы тропиктік белдеуге, қысы қоңыржай белдеуге ұқсас. |- | Өтпелі || [[Субарктикалық белдеу]]|| Қыста арктикалық, жазда қоңыржай белдеуге ұқсас |} === Әлеуметтік-экономикалық география === {{main|Әлеуметтік-экономикалық география}} Әлеуметтік-экономикалық география қоғамның аумақтық бөлінуін зерттейді<ref>[http://geowww.ru Әлем географиясы]</ref>. Өз кезегінде Экономикалық және әлеуметтік географиясы салаларға бөлінеді. <center> '''Экономикалық және әлеуметтік географиясының салалы бөлінуі:''' :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | [[File:Qichwa conchucos 01.jpg|96px]] || [[File:Cosmographia Claudii Ptolomaei ante 1467 (7455957) (cropped).jpg|96px]] || [[File:Christaller model 1.jpg|96px]] || [[File:Star of life.svg|96px]] |- |[[Мәдени география]] || [[Елтану]] || [[Экономикалық география]] || [[Медициналық география]] |- | [[File:British Empire 1897.jpg|96px]] || [[File:UN General Assembly.jpg|96px]] || [[File:Pyramide Comores.PNG|96px]] || [[File:ReligionSymbol.svg|96px]] |- | [[Тарихи география]] || [[Саяси география]] және [[Геосаясат]] || Халықтар географиясы немесе [[Демография]] || [[Діни география]] |- | [[File:US-hoosier-family.jpg|96px]] || [[File:RERParisVision2025.png|96px]] || [[File:Croatia Pula Temple of Roma and Augustus 2014-10-11 11-30-05.jpg|96px]] || [[File:New-York-Jan2005.jpg|96px]] |- | [[Әлеуметтік география]] || [[Транспорт географиясы]] || [[Туризм географиясы]] || [[Геоурбанистика]] |} </center> ==== Дүние жүзінің саяси картасы ==== {{main|Дүние жүзінің саяси картасы}} ''Дүние жүзінің саяси картасы'' — [[Жер]] шарының мемлекет шекаралары, астаналары, ірі қалалары мен жол қатынастары көрсетілген географиялық картасы. Дүние жүзінің саяси картасында елдің әлемдегі орны, саяси – әкімшілік құрылымы бейнеледі. Сонымен қатар саяси картада басты саяси – географиялық өзгерістер : жаңа тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуы, елдердің саяси мәртебесінің ауысуы, шекаралары мен аумағының, ел атауы мен астанасының өзгеруі және т. б. көрініс табады. Дүние жүзінің саяси картасындағы заңдылықтар мен өзгерістерді географияның саяси география деп аталатын саласы зерттейді. Дүние жүзінің саяси картасы әлемнің барлық елдері төмендегі белгілері бойынша ажыратылады<ref>[http://geo2000.ru/ Геопортал, Барлық елдер туралы ақпарат]</ref>: {| class="wikitable" |- ! Географиялық орны!! Аумақтық көлемі !! Халық саны мен ұлттық құрамы!! Басқару түрі!! Мемлекеттік құрлысы!!Әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі |- |* Теңіз жағалауындағы (негізгі елдер тобы)<br />* Аралдық:<ref>http://finstat.bozo.ru/islands.php</ref> [[Индонезия]], [[Куба]], [[Жапония]]<br />* Материктік:<ref>http://otvet.mail.ru/question/39682038</ref> [[Аустралия]]<br />* Түбектердегі:[[Испания]]<br />* Теңізге шыға алатын:<ref>http://sprashivalka.com/otvechator/q/1988950 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402133734/http://sprashivalka.com/otvechator/q/1988950 |date=2015-04-02 }}</ref> [[Норвегия]], [[Венесуэла]] және т.б.<br />* Теңізге шыға алмайтын:<ref>http://navopros.ru/geografia/kakie-gosudarstva-ne-imeyut-vyhoda-k-moryu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217030858/http://navopros.ru/geografia/kakie-gosudarstva-ne-imeyut-vyhoda-k-moryu |date=2015-02-17 }}</ref> [[Қазақстан]], [[Моңғолия]], [[Чад]] (шамамен 40-қа таяу)<br />* Архипелагтағы:<ref>http://vse-uchebniki.com/mejdunarodnoe-pravo-besplatno/gosudarstva-arhipelagiarhipelajnyie-vodyi.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150322102701/http://vse-uchebniki.com/mejdunarodnoe-pravo-besplatno/gosudarstva-arhipelagiarhipelajnyie-vodyi.html |date=2015-03-22 }}</ref>[[Индонезия]] ||* Алып аумақты (3 млн км² асатын):<ref>http://topmira.com/goroda-strany/item/39-samye-bolshie-strany-mira</ref> [[Ресей]], [[Канада]], [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]<br />* Ірі территориялы (1-3 млн км²): [[Қазақстан]], [[Аргентина]]<br />* Орташа (100 мың — 1 млн км²): [[Польша]], [[Франция]], [[Испания]]<br />* Кіші (100 мың км²-қа дейін): [[Мажарстан|Венгрия]], [[Испания]], [[Латвия]], [[Литва]]<br />* Микромемлекеттер:<ref>http://megarotator.com/interesnoe/421-mikrogosudarstva.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104223802/http://megarotator.com/interesnoe/421-mikrogosudarstva.html |date=2012-01-04 }}</ref> [[Ватикан]], [[Андорра]], [[Монако]], [[Сан-Марино]], [[Люксембург]], [[Лихтенштейн]], [[Бруней]] ||* Ең ірі мемлекеттер (100 млн адамнан астам)<br /><ref>http://gotoroad.ru/best/populcountrys</ref> * Ірі мемлекеттер (50-100 млн адам)<br /> * Орта мемлекеттер (1-50 млн адам)<br />* Кіші мемлекеттер (1 млн-ға дейін ) ||— Монархиялы:<br /><ref>http://www.bolshoyvopros.ru/questions/134717-monarhicheskie-strany-skolko-v-mire-monarhij.html </ref>* Конституциялық<ref>http://otvet.mail.ru/question/29880786</ref> —[[Ұлыбритания]], [[Жапония]], [[Норвегия]], [[Швеция]]<br />* Абсолютті монархия<ref>http://tinref.ru/razdel/03901polit_rejim/018.htm{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> — [[Сауд Арабиясы]]<br />* Теократиялық монархия<ref>http://otvet.mail.ru/question/64011593</ref> —[[Ватикан]] (Римде) Дінбасы баскарады<br />— Республикалық<br /><ref>http://www.ref.by/refs/21/3695/1.html</ref> — Президенттік<ref>http://bibliotekar.ru/konstitucionnoe-pravo-1/106.htm</ref> -[[Мысыр]], [[Түркия]], [[Франция]]<br />— Парламенттік<ref>http://ru.science.wikia.com/wiki/</ref> — [[Батыс Еуропа]]ның көптеген елдері || * Федерациялық<ref>http://ostranah.ru/_lists/forms_of_government.php?id=2</ref> — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Бразилия]], [[Үндістан]]<br />* Унитарлы<ref>http://ostranah.ru/_lists/forms_of_government.php?id=7</ref> —[[Қазақстан]], [[Франция]], [[Венгрия]]<br /> * Конфедерациялық<ref>http://www.proshkolu.ru/discover/go/562/10323/</ref> — [[Швейцария]] || * экономикасы [[дамыған елдер]]<ref>Развитые страны в мировом хозяйстве.</ref> —Жапония, Германия, АҚШ, Франция, Батыс Еуропа * [[дамушы елдер]]<ref>Развивающиеся страны. http://www.vedomosti.ru/glossary/Развивающиеся%20страны</ref> — Үндістан, Мексика, Шығыс Еуропа * өтпелі экономикалық елдер<ref>http://www.grandars.ru/student/mirovaya-ekonomika/strany-s-perehodnoy-ekonomikoy.html</ref> — ТМД елдері, Орталық Шығыс Еуропа елері, Куба |} ==== Дүние жүзінің саяси қалыптасу кезеңдері ==== * ''Ежелгі кезең (V ғ. дейін)'' — алғашқы мемлекеттер [[Ежелгі Мысыр]], [[Карфаген]]нің, [[Грекия]], [[Ежелгі Рим]]нің дамуы мен күйреуі. * ''Орта ғасырлық кезең (V -ХV ғ.)'' — ұлан ғайыр құрлық жерлерді әр түрлі мемлекеттер өзара бөліседі: [[Киев Русі]], [[Шығыс Рим империясы|Византия]], Мәскеу (Орыс), мемлекеті, “[[Қасиетті Рим империясы]]”, [[Португалия]], [[Англия]], [[Германия]].<ref>http://1referat.kz/geografiya-ekonomikalyk-geografiya-geologiya-geodeziya/dunie-zhuzinin-sayasi-kartasynyn-qalyptasu-kezenderi.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402095500/http://1referat.kz/geografiya-ekonomikalyk-geografiya-geologiya-geodeziya/dunie-zhuzinin-sayasi-kartasynyn-qalyptasu-kezenderi.html |date=2015-04-02 }}</ref> * ''Ұлы географиялық ашылулар кезеңі'' — [[Америка]], [[Африка]], [[Үндістан]], Оңтүстік Шығыс Азия, [[Аустралия]]ның зерттелуі.<ref>http://kursik.kz/kurstyq-zhumystar/geografiya-geologiya-geodeziya/uly-geografiyalyq-ashular.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402092344/http://kursik.kz/kurstyq-zhumystar/geografiya-geologiya-geodeziya/uly-geografiyalyq-ashular.html |date=2015-04-02 }}</ref> * ''Жаңа кезең (ХV - ХVІ ғ)'' — Англия мен Францияның көтерілуі, отаршылдықты жүргізе бастауы. Дүние жүзі державаларының бөліске салынуы, Африка жерлерін отарлау. * ''Әлемнің I және II дүние жүзілік соғыстан кейінгі өзгерісі'' — Ірі [[Османлы империясы|Осман империясы]]ның әлсіреуі, [[Босния және Герцеговина|Босния мен Герцоговина]], [[Аустрия]],[[Венгрия]] қосылды. Чехословакия мен [[Польша]] пайда болды. Батыс Украина, Батыс Белоруссия, Балтық жағалауы, Оңүстік Сахалин КСРО-ға қосылды.<ref>http://szh.kz/498167 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403235803/http://szh.kz/498167 |date=2015-04-03 }}</ref> * ''Дүниежүзілік социалистік жүйенің кұрылуы мен күйреуі'' — Колониализмнің ыдырауы. ==== Әлем халқы ==== ; Халықтар географиясы Демография адам популяциясын оның көлемі мен құрылымына сәйкес, яғни жынысы, жасы, отбасылық жағдайы және этникалық шығу тегі бойынша, сондай-ақ, осы популяцияның туу, өлу және миграция коэффициенттеріндегі өзгеруі тұрғысынан статистикалық зерттеу.<ref name="a1">Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: «ЭКО» ҒӨФ. [[2006]]. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> Адамзат тарихының басым бөлігінде әлем халқы баяу өсті, әлем халқы алғашқы миллиардқа тек 1800-1804 ж. жеткен. Ал XX ғасырдың аяғына қарай 6 млрд-тан асты. Жер бетіндегі [[халық]] саны үнемі артып отырды. [[File:World population (UN).svg|thumb|right|200px|right| Дүниежүзілік халықтың санының болжамы. Шкала (млн. адам.) логарифмдік масштабта]]1900 жылы 1,5 млрд, 1960 жылы 3 млрд, 2000 жылы 6 млрд-қа жетті. [[Демография]]лық күрт өрлеу процесінің ең жоғары қарқыны (20% жуық) 60-жылдары болды. Ал 80-ші жылдары бұл көрсеткіш 17% төмендеді. Бұл демографиялық өтпелі кезең деп аталады. Елдердің әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты табиғи өсімнің өзгерістері: # туудың көптігі, өлімнің көптігі ([[Африка]] елдері); # туудың көптігі, өлімнің азаюы ([[Азия]] мен [[Латын Америкасы]] ); # туудың аздығы, өлімнің аздығы ([[Жапония]] , Шығыс Еуропа, [[Ресей]], ҚХР). '''Демографиялық саясат''' — әр мемлекеттің халқының табиғи өсімін және халық санына байланысты мәселелерді шешу үшін жүргізілетін шаралар. Әр мемлекетте демографиялық саясат бағыты әр түрлі жүргізіледі. Көптеген дамушы, әсіресе, халық саны көп елдерде қазіргі [[Саналы адам|адам]]дардың өмір сүру деңгейі одан әрі құлдырап кетпеуі үшін адамның табиғи өсімін шектеуі, ал, [[дамыған елдер]]де керісінше, бала тууға ынталандыру шаралары жүзеге асырылады.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref> ; Халықтардың нәсілдік және этностық құрылымы Жер шары халқының этностық (ұлттық) құрамы – ұзақ тарихи процестің нәтижесі. Қазіргі уақытта дүние жүзінде этностық қауымдастықтардың әр алуан түрлері: жекелеген тайпалар, рулас тайпалар топтары, ұлыстар, ұлттар бар.<ref>http://kaz2.docdat.com/docs/index-151156.html?page=7 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150220115135/http://kaz2.docdat.com/docs/index-151156.html?page=7 |date=2015-02-20 }}</ref> Нәсілдік құрам - тұқым қуалау арқылы берілетін ұқсас сыртқы (дене) пішіндері (терісінің түсі, шашы мен көзі, мұрны мен еріндерінің пішіні, бойы мен дене пропорциясы, сондай-ақ кейбір "жасырын" белгілері) бар адамдардың тарихи қалыптасқан топтарының саны мен үлесі. Әр түрлі нысандардың таралу ареалдары сәйкес келмейді, сондықтан нәсілдік шекаралар анық емес және шартты болып келеді. жер бетінде негізгі үш нәсіл бар: * [[Еуропалық нәсіл|Еуропоид]]тік <ref>{{cite web|url=http://www.elamed-ural.ru/40/index_04_06.html|title=ЕВРОПЕОИДНАЯ РАСА|last=Человеческие расы|first=Человеческие расы|author=Н. Н, Чебоксаров, Г. Ф. Дебец|accessdate=2012-09-30|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BUyaTZMs|archivedate=2012-10-18}}</ref> * [[Моңғолоид]]тік * [[Экваторлық нәсіл]] (негроидтер, австралоидтер, негравстралоидтер), Сонымен қатар аралық және аралас нәсілдік топтар (эфиоптар, малагасийліктер, полинезиялық, меланезиялықтар және т.б.) бар. '''Этностық құрам''' [[Сурет:Maasai.jpg|thumb|right|150px|Масай тайпасының өкілі]] Жер шарында түрлі [[тайпа]]лар, [[ру]]лас [[тайпа]]лар, ұлыстар, [[ұлт]]тар бар. [[Этнос]]тық қауымдардың негізгі белгілеріне тіл, аумақ, мәдениет жатады. Жер бетін 4 мыңдай түрлі халықтар мекендейді. Бірақ мемлекеттік және этностық шекаралар өзара сәйкестендіріле орналаспаған. Жер бетіндегі мемлекеттердің жартысына жуығы бір ұлтты ([[Дания]], [[Швеция]], [[Жапония]]) болып келеді және көп ұлтты ([[Ресей]] мен [[АҚШ]]) мемлекеттер бар. Дүние жүзінде көп таралған тілдер: [[қытай тілі]] (1 млрд-тан астам адам), [[ағылшын тілі]] (400 млн), [[Хинди тілі|хинди]] (300 млн), испан (280 млн), [[араб тілі|араб]] (230 млн), [[орыс тілі]] (220 млн). '''Діни құрам''' Дүние жүзінде негізгі үш дін бар: * [[христиандық]]: [[Католицизм|католиктік]], [[православие]], [[Протестантизм|протестант]]тық ([[Еуропа]], [[Америка]], [[Аустралия]] елдері); * [[мұсылман]]дық: [[сүннет]]тер мен [[шииттер]] ([[Азия]] мен [[Африка]] - [[Сауд Арабиясы]], [[Түркия]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Ауғанстан]], [[Пәкістан]], [[Марокко]], [[Индонезия]], [[Үндістан]], [[Қазақстан]], Кавказдың кейбір елдері); * [[будда]]лық: [[Непал]]дықтар, [[Мьянма|Бирма]]лықтар, [[Үндіқытай түбегі|Үндіқытай]], [[Үндістан]], [[Шри-Ланка]], [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]], [[Моңғолия]]. Сонымен қатар [[индуизм]], конфуциишілдік, ситоизм, [[Яһудилық|иудаизм]] ұлттық діндері бар<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref>. ; Халықтың орналасу географиясы Жалпы 1945 жылдардың соңынан бастап дүние жүзі мен оның жеке аймақтары тұрғын халқының есебін БҰҰ- ның экономикалық және әлеуметтік кеңесіне қарасты Халықтың орналасуын зерттеу комиссиясы жүргізді. 1949 жылдан бастап, бұл Комиссия жыл сайын «Демографиялық жылнама» басып шығарып отырды.<ref>http://kzdocs.docdat.com/docs/index-19366.html?page=2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402142449/http://kzdocs.docdat.com/docs/index-19366.html?page=2 |date=2015-04-02 }}</ref> Жер бетінде халық әр түрлі таралған Шығыс Жарты шарда Батыс Жартышарға қарағанда халық көбірек шоғырланған, солтүстік Жартышарда оңтүстік Жартышардан тығыз шоғырланған. Жердегі халықтың орташа тығыздығы бір шаршы шақырымға 30 адамнан артығырақ келеді. [[Еуропа]] мен [[Азия]]да бір шаршы шақырымға 100 адамнан, ал Солтүстік және [[Оңтүстік Америка]]да бұдан екі есе, [[Аустралия]] мен мұхиттық аралдарда 10 есе аз. Халықтың ең көп шоғырланған аумақтары: * [[Шығыс Азия]]: [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]], [[Жапония]], КХДР, [[Корея]] Республикасы 1 млрд-тан астам адам бар; * [[Оңтүстік Азия]]: [[Үндістан]], [[Бангладеш]], [[Шри-Ланка]], [[Пәкістан]] - 1 млрд адам; * [[Оңтүстік-Шығыс Азия]]: [[Индонезия]], [[Тайланд]], [[Филиппиндер]], [[Малайзия]] - 300 млн-нан астам халық; * [[Еуропа]]; * Атлантикалық аймақ: АҚШ-тың солтүстік шығыс бөлігі. ; Қалалар және урбандалу [[Сурет:Intersection of Nassau Street and Broad Street, overlooking Wall Street (2005).jpg|thumb|180px|[[Нью-Йорк]] -8,5 млн халық, ал агломерациясында 20,6 млн адам тұрады.]] [[Дамыған елдер]]де [[қала]]тұрғындары 75-80%, ал дамушы елдерде 40-50%. Қазір жер шарының жартысынан көбінде қала халқы тұрады. [[Урбанизация|Урбандалу]] дегеніміз - қалалар мен қала халқының көбеюі, қалалардың ролінің артуы<ref>[http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=1 Макродинамика урбанизации Мир-Системы].</ref> Бір-біріне жақын орналасқан ірі қалалардың қосылуын [[агломерация]]лар деп атайды. Мысалы, [[Мәскеу]] агломерациясында 12 млн адам тұрады. Урбанизацияның ең жоғарғы буыны мегаполюстер агломерациялардың қосылуы. Мысалы, Бостон-Вашингтон (40 млн-ға жуық адам), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]] және т. б. Қалалардағы адамдардың қала маңына шоғырлануы [[Қала халқын шетке ығыстыру|субурбанизация]] деп аталады. Қала халқының үлес салмағы индустрияландырудың көрсеткіші. [[Дамушы елдер]]де урбанизация деңгейі төмен, қала халқының үлесі 30-41%. Мысалы, [[Латын Америкасы]], [[Азия]] елдері. Ауыл-село халқы жер бетінде шамамен 18-20 млн<ref>[http://www.krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/sociologiya/URBANIZATSIYA.html Статья «Урбанизация» в энциклопедии Кругосвет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150413211625/http://krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/sociologiya/URBANIZATSIYA.html |date=2015-04-13 }}.</ref> ; Халықтың көші-қоны Халқының саны басқа елден көшіп келушілердің есебінен өзгеруін - механикалық қозғалыс деп атайды. Адамдардың бір елден басқа елге қоныс аударуы — '''[[миграция]]''' деп аталады. Адамдардың өзге елдерге тұрақты тұруға кетуі — '''[[эмиграция]]''', ал басқа елден келіп тұрақтануын '''[[иммиграция]]''' деп атайды. [[Сурет:Net Migration Rate.svg|thumb|right|300px|Миграция сальдосы 2008 жыл: оң мән (көк), теріс мән (қызғылт), нөлге жақын (жасыл), мәлімет жоқ (сұр).]] Алғашқы көші-қон қарқыны Еуропа елдерінен [[Солтүстік Америка]]ға, [[Оңтүстік Америка]]ға, [[Африка]]ға, [[Аустралия]] мен [[Жаңа Зеландия]]ға және т.б. жерлерге тарады. Мысалы, [[АҚШ]] халқының көп ұлтты болуы миграцияға байланысты <ref>[http://www.archipelag.ru/authors/lopuhina/?library=1108 Татьяна Лопухина, Сергей Градировский. Типологии миграционных процессов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723053227/http://www.archipelag.ru/authors/lopuhina/?library=1108 |date=2012-07-23 }}.</ref> Қазіргі негізгі сыртқы көші-қоң бағыттарының жоғары аймақтары: Солтүстік Америкадан ([[Куба]], Мексикадан Еуропаға, Оңтүстік Америкадан Солтүстік Америкаға, Оңтүстік Шығыс Азиядан Парсы шығанағы елдеріне дейін). Ішкі миграцияның негізгі бағыттары Шығыс Еуропадан [[Ресей]]ге, Азиядан Еуропаға, Солтүстік Африкадан Еуропаға, Үндістаннан Еуропаға, [[Бразилия]], [[Парагвай]]дан [[Аргентина]]ға дейінгі аймақтар<ref>[http://www.census.gov/ipc/www/popclockworld.html Счётчик мирового населения (экстраполяция). АҚШ-тың демография орталығы мәліметі бойынша.]</ref>. ==== Әлемнің табиғат ресурстары ==== [[Табиғи ресурстар]] — бұл табиғи заттар немесе адам мен қоғамның өмір сүруі мен дамуы үшін шаруашылықта қолданылатын энергия көздерінің түрлері<ref>[http://www.geograffiya.ru/ География, табиғи байлықтар, топырақ, климат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170724122111/http://www.geograffiya.ru/ |date=2017-07-24 }}</ref>. Табиғи ресурстардың жіктелуі: # Түрлі геосфераларда кездесуіне байланысты: [[литосфера]], [[гидросфера]], [[биосфера]], климат ресурстар. # Түрлі шаруашылық салаларында қолданылуына байланысты: энергетикалық, металлургиялық, химиялық. # Қолдану мүмкіндігінің ұзақтығы мен қарқынына байланысты:[[Сарқылатын ресурстар|сарқылатын]], [[Сарқылмайтын ресурстар|сарқылмайтын]] Минералдық ресурстар — жер қойнауынан алынған [[пайдалы қазбалар]]. ''Пайдалы қазбалар'' - халық шаруашылығында өңделген және табиғи күйде қолданылатын табиғи [[минералдық заттар]]. Минералдық ресурстардың қолданылу ауқымы үнемі артып келеді. Мысалы: 1950 жылмен салыстырғанда пайдалы қазбаларды өндіру үш есеге артқан. Жыл сайын жер қойнауынан 100 млрд тоннадан астам түрлі минералды шикізат пен отын өндіріледі. Жер ресурстары — адамның өмір сүруі үшін, құрылыс және т. б. шаруашылық әрекеті үшін қажетті жерлер. Жер ресурстары туралы жалпы түсініктер, жер қоры ұғымы туралы түсінік береді. [[Жер қоры]] - шаруашылықтың түрлі салаларында қолданылатын барлық жерлер. Жер шарының жалпы жер қоры 1,5 млрд га, оның ішінде ауыл шаруашылық жерлері - 37 %, егістіктер - 11%. Жайылымдықтар үлесі [[Оңтүстік Америка]]ға, аз өнімді сапасыз жерлер [[Азия]]ға тиесілі. Өңделетін жерлердің үлесі жоғары елдер: [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Үндістан]], [[Ресей]], [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]], [[Аустралия]], [[Канада]]ның, жыртылған жерлер үлесінің 56-57%-ы [[Украина]], [[Үндістан]], [[Дания]]ның үлесіне тиеді. Жер қорларымен қамтамасыз етілу жер шарының әр тұрғынына 2,1 га-дан келеді. Жер қорының құрылымы сұранысқа байланысты, жерлердің тозуына, сапасының төмендеуіне байланысты үнемі өзгеріп отырады<ref>{{Cite web|url = http://www._mining-enc_.ru/z/zapasy-poleznyx-iskopaemyx/|title = Запасы полезных ископаемых|author = |date = |publisher = Горная энциклопедия}}</ref>. ''Су ресурстары'' — халық шаруашылығында қолданылатын [[өзен]], [[көл]], [[Су қоймасы|су қоймалары]], [[мұздық]]тар және жер асты сулары<ref>[http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=25&Itemid=94 На Земле начался новый ледниковый период / На сайте «Климат, лёд, вода, ландшафты»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110506040921/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=25&Itemid=94 |date=2011-05-06 }}</ref>, тұщы су — барлық су ресурстарының жалпы қоры - 2,5%. Негізгі көздері: өзен сулары, мұздықтар, жер асты сулары. Жердегі судың басым бөлігі дүние жүзілік мұхиттарда. Тұщы судың жалпы көлемі гидросфераның 3%-ін алады. Жер бетінде тұщы су қорлары әркелкі таралған. Мысалы: [[Африка]]да халықтың шамамен 10%-ы, [[Еуропа]]да 95%-ы тұщы сумен қамтамасыз етіледі. Тұщы судың негізгі көздері болып табылатын өзен ағыстарының дүние жүзілік көлемі жылына 47 мың км^₃, бірақ қолданылу мүмкіндігі тек 50%. Тұщы судың тапшылығын жеңу жолдары: тұщы су көздерінің ластануының өсуіне жол бермеу. Тұрмыстық мақсатта жұмсалуын үнемдеу жэне теңіз суын тұщыландыру, жаңбыр суы мен қар суын жер асты қоймаларына жинау. Өзен сулары энергия көздері ретінде қолданылады. Жалпы дүние жүзілік гидроэнергиялық потенциал 10 трлн. кВт/сағ деп бағаланады. Гидроэнергетикалық потенциалы жоғары елдер Қытай, [[Ресей]], [[Конго Демократиялық Республикасы|Заир]], [[Канада]] және [[Бразилия]].<ref>География. Жоғары оқу орындарына түсушілерге арналған оқулық-тест. ШЫҢ Алматы 2007 ISBN 9965-9783-7-9</ref> Орман ресурстары — қалпына келетін ресурстарға жататын биосфераның негізгі [[ресурстар]]ының бірі. Орман ресурстарының судың ластануына жол бермеуде, климатты қалыптастыруда, [[эрозия]]ға қарсы және адамдар денсаулығына әсер етуде маңызы зор. [[Орман]]дар құрлықтың 30%-на жуығын алып жатыр. Негізгі орман алқаптары [[Азия]]да, [[Аустралия]]да, [[Оңтүстік Америка]]да орналасқан. Дүниежүзілік орман ресурстарының басты көрсеткіштері: # Орман аудандарының көлемі бойынша (4,1 млрд га немесе құрлық аудандарының 27%-ы). # Ағашының (сүрегінің) қорымен (350 млрд м ) бұл көрсеткіш шаруашылықта қолданудың өсуінің нәтижесінде жыл сайын 5,5 млрд м³-қа өсіп отыр. Ағаш сүрегін өндіруде Азия, Оңтүстік және Солтүстік Америка бірінші дәрежелі маңызға ие. Ал, орман ресурстарына тапшы елдер қатарына [[Бахрейн]], [[Катар]], [[Ливия]] т.б. жатады. # Ормандардың біршама үлкен қоры [[Еуразия]]да сақталған. Бұл шамамен дүниежүзілік орман қорының 40%-ын, жалпы ағаш сүрегінің 42%-ын, соның ішінде бағалы ағаш түрлерінің 2/3 бөлігін құрайды. Орманда [[ағаш]], [[бұта]], шөптесін өсімдіктер, [[мүк]], [[қына]], т. б. өседі.<ref name="name">Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref> Дүниежүзілік орман ресурстарын шаруашылықта қолданудың артуына байланысты жыл сайын оған қауіп көбейіп барады. 200 жылда орман алқабы кем дегенде 2 есеге азаяды, жыл сайын 125 мың км² алқапты орман құртылады. Орман ресурстарының сарқылуына әсер ететін негізгі факторлар: адамның шаруашылық әрекеті, табиғи және антропогендік апаттар. ==== Әлем шаруашылығы ==== ; Халықаралық еңбек бөлінісі Халықаралық еңбек бөлінісі жеке елдердің өнімінің белгілі бір түрлерін өндіруге белгілі бір қызмет көрсетуге оларды айырбастауға мамандануынан көрінеді.<ref>http://dov.kz/ekonomika-makroekonomika-mikroekonomika/xalyqaralyq-enbek-bolinisi.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502090820/http://dov.kz/ekonomika-makroekonomika-mikroekonomika/xalyqaralyq-enbek-bolinisi.html |date=2015-05-02 }}</ref> Халықаралық еңбек бөлінісінің жоғарғы түрі - елдер арасындағы өнім түрлерін өндіруге мамандану. Ал географиялық еңбек бөлінісі аумақтардың мамандануы, олардың арасындағы өнімдер мен қызмет көрсету түрлерінің алмасуы. Мысалы, Жапония дүние жүзінде [[автомобиль]], [[электроника]] жасауға маманданған. Өнеркәсібі дамыған елдер халықаралық еңбек бөлінісіне қарқынды қатысады. Ал өнеркәсібі нашар дамыған елдер ([[Азия]], [[Африка]], [[Латын Америкасы]] елдері) [[шикізат]] пен жабдықтауға маманданады. [[Сурет:Toyota Headquarter Toyota City.jpg|thumb|200px|Еңбек бөлінісі бойынша Жапония дүние жүзінде автомобиль, электроника жасауға маманданған. Toyota Motor Corporation бас пәтері]] ; Дүниежүзілік шаруашылықтың құрылымы. Өзара байланысқан ұлттық шаруашылықты дүниежүзілік шаруашылық деп атайды. Оған халықаралық [[еңбек бөлінісі]] экономикалық және саяси қатынастар жатады. Дүниежүзілік шаруашылықтың құрылымын көптеген ұлттық шаруашылықтар мен мемлекетаралық шаруашылық бірлестіктері құрайды<ref name="ReferenceB">Экономическая география // Новый энциклопедический словарь. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2001. — С. 1389. — 1456 с. — 250 000 экз. — ISBN 5-85270-194-7</ref>. ; Өндіргіш күштердің орналасуы Өндіргіш күштердің орналасуына әсер ететін факторлар: # Ресурстық факторлар - минералдық шикізат көздерінің орналасуы. Мысалы, [[Орал]], [[Кузбасс]] — Ресейде индустрияланудың алғашқы базасы болды. # Ғылым мен білім орталықтарына қарай орналасуы. Мысалы, [[Жапония]]да арнаулы [[технополис]]тер - ғылым қалалары құрылған. # Жұмыс күші — [[еңбек ресурстары]], жаңа техниканы басқаратын білікті мамандар, арзан жұмыс күшін пайдалану. ; Электр энергетикасы [[Сурет:Wasserkraftwerk-Bratsk.jpg|thumb|right|Су электр станциясы]] Электр энергиясын өндіру. [[Су электр станциясы]] (СЭС), [[Жылу электр орталығы|жылу электр станциясы]] (ЖЭС), [[атом электр стансасы]](АЭС). * Дүниежүзілік электр энергиясын өндіру 62%-ын ЖЭС құрайды. ЖЭС-да электр энергиясын өндіру көмегімен жетекші орын алатын елдер: АҚШ, Қытай, Ресей, Жапония, Германия. * СЭС энергия өндірудің 20% құрайды. АҚШ, [[Канада]], [[Бразилия]], [[Ресей]], Қытай. * АЭС электр энергия өндірудің 17% қамтамасыз етеді. АҚШ, [[Франция]], Жапония, Германия, Ресей, Канада. * [[Баламалы энергетика|Дәстүрлі емес энергия көзін]] 1% өндіруді (күн, жел энергиясы т.б.) құрайды. ; Металлургия [[Сурет:VysokePece1.jpg|thumb|alt=A.|Металлургия]] 1. ''Қара металлургия:'' * Болат өндірісі жылына 800 м.т. [[Жапония]], АҚШ, [[Ресей]], [[Украина]], КХР, [[Германия]]. * Темір — [[Бразилия]], [[Үндістан]], [[Либерия]], [[Аустралия]], ОАР. 2. ''Түсті металлургия'' жылына 40 млн. т. * Алюминий (17 млн. т.). — АҚШ, Жапония, Ресей, [[Канада]]. * Боксит — Аустралия, [[Гвинея]], [[Ямайка]], Ресей. * Мыс — [[Чили]], АҚШ, [[Замбия]], [[Қазақстан]]. ; Машина жасау Құрылымы жағынан [[машина жасау]] - дүние жүзілік өнеркәсіптің ең күрделі, көп тармақты ежелгі салалардың бірі: машина жасау экспорты АҚШ, Германия, 1/2. Жапонияда 2/3 құрап отыр. [[Экспорт]]қа Азияның Корея, Жапония, Гавай жаңа индустриялды елдерінде шығарылатын бүкіл тұрмыстық электроника жіберіледі. 250 автомобиль компаниялары автомобиль шығарады, бірақ әлемдік өндірістегі 95%-ы әуелгі 20 фирманың үлесіне тиеді. 57,5% [[General Motors|«Дженерал Моторс»]] (АҚШ), 16,2 [[Ford|«Форд»]] (АҚШ), 12,9% [[Toyota|«Тойота»]](Жапония), 9,4% «Фольксваген» (Германия), 7,9% «Даймлер-Крайслер» (Германия/АҚШ), 7,4% «Фиат» (Италия), 5,2% [[Nissan|«Ниссан»]] (Жапония) т. б. Яғни, алдыңғы қатарлы 10 автомобиль компаниялары (5 елдегі) дүние жүзілік автомобиль өндірісінің 80%-ын құрап отыр. [[Кеме]] жасау өндірісіндегі жетекші орында Жапония, Корея Республикасы, Еуропа елдері, Қытай. Авиа [[зымыран]] - космосты өндірістегі басты жетекшілері - Ресей, АҚШ, Еуропалық Одақ. Электротехникалық өндірістің ішінен электронды индустрия бөлініп жеке сала болып отыр (АҚШ, Жапония, Батыс Еуропа, Оңтүстік Азия елдері). ; Химия өнеркәсібі # [[Дамушы елдер]] органикалық синтез - [[Жоғары молекулалы қосылыстар|полимер]] материалы өнімін өндіреді. # [[Дамыған елдер]] ([[АҚШ]], [[Батыс Еуропа]], [[Жапония]]) ғылымды көп қажет ететін, күрделі өнімдерді өндіреді. Әлемнің химия өнеркәсібінің ірі аудандары мен орталықтарының барлығына тән: бұлардың арасында АҚШ-тағы [[Техас]] пен Питтсбургті, [[Ресей]]де Еділ бойы, [[Украина]]да Донбасты, [[Германия]]да Рур мен Лейпциг- Галлені, [[Румыния]]да Карпат өңірін және т. б. атауға болады. [[Сурет:FEMA - 37677 - Aerial of Valero Meraux Oil Refinery in St. Bernard Parish, Louisiana repaired since Katrina.jpg|thumb|300px|[[Луизиана]]дағы мұнай айыру зауыты]] {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | '''1990 ж. ортасындагы химиялық талшық өндіру көлемі бойынша дүние жүзінің бірінші он елі''' |--- class='shadow' | Елдер || Өндіру, мың. т |- | {{Байрақ|АҚШ}} || 3550 |- | {{Байрақ|Қытай}} || 2700 |- | {{Байрақ|Тайвань}} || 2450 |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} || 1700 |- | {{Байрақ|Жапония}} || 1650 |- | {{Байрақ|Германия}} || 1100 |- | {{Байрақ|Үндістан}} || 1000 |- | {{Байрақ|Индонезия}} || 825 |- | {{Байрақ|Италия}} || 580 |- | {{Байрақ|Тайланд}} || 530 |} ==== Өсімдік шаруашылығы ==== [[Сурет:Ambositra 04.jpg|200px|right|thumb|Мадагаскардағы күріш алқабы]] Дүние жүзінде өңделетін жер көлемінің 1/2-ін дәнді дақылдар алып жатыр. [[Бидай (астық)|Бидай]] өндіруші елдер - АҚШ, Канада, Австралия, Қытай, Франция, Ресей, Қазақстан. [[Күріш]]тің Отаны - Қытай, Азияның 9/10 түсімінің дүниежүзілік үлесін күріш алады. Басты сорттары Индонезия, Жапония, Қытай, Филиппинде өңделеді. [[Жүгері]]нің отаны - Мексика. Негізгі өндірушілері - АҚШ, Қытай, Бразилия. Майлы дақылдар - [[соя]] жинаудан АҚШ, жер жаңғағы - Үндістан, зәйтүннен - Италия алады. Түйнекті көкөніс дақылы - [[картоп]]. Отаны - Оңтүстік Америка, Қытай, Ресей, АҚШ, Польша. [[Қантты өсімдіктер|Қантты дақылдар]] өндірушілер - Ресей, Украина, Шетелдік Еуропа, Солтүстік Америка елдері. [[Мақта]] өсіру үлесін Азия елдері, Америка, Африка елдері алады. [[Зығыр]] өсіру - Ресей, Беларуссия. [[Талшықты өсімдіктер|Джут]] өндіру - Бангладеш. [[Шай]]- Қытай, Үндістан, Шри-Ланка. [[Кофе]], [[какао]] - Африка, Латын Америкасы, әсіресе Бразилия, Колумбия. [[Табиғи каучук]] - 85% Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде, әсіресе Малайзия, Индонезия, Тайланд. ==== Мал шаруашылығы ==== Б.з.д. 6—5-мыңжылдықта Месопотамия жерінде мал шаруашылығы болғандығы бүгінде дәлелденген.<ref name="kaz10">[[Қазақстан тарихы]]: Ә. Төлеубаев, Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, т.б. — [[Алматы]]: "Мектеп" баспасы, [[2006]]. — 232 бет. ISBN 9965-33-633-4</ref> [[Мал шаруашылығы]]нан алынатын өнімнің негізгі бөлігін қоңыржай белдеудің елдері береді. Мал басының саны 4,5 млрд. * [[мүйізді ірі қара мал шаруашылығы|Ірі қара мал]]<ref>Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы . Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6</ref> (1,4 млрд бас) - интенсивті сүтті, етті мал шаруашылығы. [[АҚШ]], [[Канада]], [[Аргентина]], [[Аустралия]] аудандарында көп шоғырланған. * [[Шошқа шаруашылығы]] - саны 1 млрд астам ет өнімінің 2/5 бөлігін кұрайды. ([[Қытай]], [[Азия]] елдерінде). * [[Қой шаруашылығы]] - саны 1 млрд ба: (Австралия, Қытай). Ет өнімін көп өндіретін басты елдер - Қытай АҚШ, [[Бразилия]], [[Франция]], [[Германия]], [[Ресей]]. ==== Көлік географиясы ==== Дүние жүзілік көлік жүйесі - қатынас жолдар, көлік кәсіпорындарымен [[көлік]] құралдары. Дүниежүзілік көлікте 100 млн-нан аса адам жұмыс істейді. Көлік желісінің ұзындығы 35 млн км. Жыл сайын 100 млрд т. жүк, 1 трлн. адам тасымалданады. * Құрлық көлігі # Автомобиль көлігі. [[Автомобиль жолы|Автомобиль жолдары]]ның ұзындығы 24 млн км. АҚШ, Үндістан, Жапония, Қытай оның жартысын құрап отыр. # Темір жол - жүк және жолаушы тасымалының 1/10 келеді. Жалпы [[темір жол]]дың ұзындығы - 1,3 млн.км. Темір жол 140 елде бар. ([[АҚШ]], [[Ресей]], [[Канада]], [[Үндістан]], [[Қытай]], [[Аустралия]], [[Аргентина]]). # Құбыр тасымалы. Дүние жүзілік [[құбыр]]дың ұзындығы 2 млн км. Кейде ұзындығы 4-5 мың км-ге жететін құбырлар ТМД елдерінде, Канада, АҚШ, Таяу Шығыс елдерінде. * Су көлігі # Теңіз көлігі - бүкіл халықаралық сауданың 4/5-ін құрайды. Теңіз порттарының жалпы саны 2,5- мың, ең ірі порт - Роттердам. Кеме қатынасы мен жүк тасымалдауда 1-ші орында [[Атлант мұхиты]], 2-ші орынды [[Тынық мұхит]], 3-ші орынды [[Үнді мұхиты]] алады. # Ішкі су көлігі - көліктің ежелгі түрі. Ішкі су жолдарының жүк айналымы жөнінен дүние жүзінен ерекшеленетіндер: АҚШ, [[Ресей]], [[Канада]], [[Германия]], [[Қытай]]. Ішкі су жолдарының 1/10-і жасанды жолдар ([[шлюз]]ді [[өзендер мен құбырлар) кұрып отыр. Ірілері - АҚШ, Қытай, Ресей, Шетелдік Еуропа. Дүние жүзілік көлдегі [[Кеме қатынайтын су жолдары|кеме қатынасындағы]] басты аудандар - АҚШ пен Канададағы ірі көлдер болып отыр. Онда континенттің ішіне қарай 4 мың км-ге кіруге мүмкіндік береді<ref>{{cite web | url = http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_colier/6709/ВОДНЫЙ | title = Водный транспорт|work=Энциклопедия Кольера}}</ref>. * Әуе көлігі. 2000 жылы дүние жүзінде 1800 млн-ға жуық жолаушы тасымалданған. [[Авиация|Әуе жолы]]ның желісі 10 млн км. Әуе көлігімен жүк тасымалдауда: бірінші орында [[Солтүстік Америка]], екінші орында [[Еуропа]], одан кейін [[Ұлыбритания]], [[Жапония]], [[Ресей]], [[Франция]] келеді. Дүниежүзіндегі жолаушылардың жартысына жуығы АҚШ-та тасымалданады. Дүниежүзіндегі ірі әуежайлар: АҚШ, Ұлыбритания, Жапонияда. ==== Халықаралық экономикалық қатынастар ==== 1) ХЭҚ-ға тәуелді елдер - экономикасы ашық елдер. Мұндай ашықтық дәреже бойынша елдің жалпы ішкі өнімін жасаудағы - экспорттық квота анықталынады. 2) Ашық экономиканың жарқын көрінісі - [[Ерекше экономикалық аймақ|еркін экономикалық аймақ]] кұру (ЕЭА). ЕЭА - бұл экономикалық-географиялық жағдайы қолайлы аудан немесе қала. ЕЭА шетелдік капитал және жаңа технологияны тарту, валюталық кірісті көбейтіп, ішкі рыноктағы бәсекелестік қабілеті жоғары таулар және қызмет көрсетуге бағытталған. [[Сурет:ДСҰ кіретін елдер 2008.png|thumb|300px|right|Дүниежүзілік сауда ұйымына кіретін елдер.]] ===== Халықаралық сауда ===== Дүниежүзілік сауда: тауар саудасы, қызмет көрсету саудасы. Даяр өнімдер ішіндегі сауда бірінші орында [[электроника]], [[электротехника]], [[автомобиль]]дер, ал шикізат өнімдерінен - [[мұнай]] және мұнай өнімдері алып отыр. Дүниежүзілік сауда географиясында: * 1 орында Батыстың экономикалық [[дамыған елдер]]і. * 2 орында - Оңтүстік алабы, Ұлттық интеграциялық елдер, * 3 орында - өтпелі экономикалық елдер, соның ішінде [[Қытай]], [[Ресей]] кіреді<ref name="ReferenceB"/>. == Картография - негізгі географиялық зерттеу әдісі == [[File:TabulaRogeriana.jpg|thumb|alt=A.|аль-Идриси картасы]] [[Сурет:Part of Tabula Peutingeriana.jpg|thumb|alt=A.|Ежелгі римдіктердің картасы]] [[Картография]] — [[географиялық карталар]], оларды жасау және пайдалану туралы ғылым. Картография [[табиғат]] пен [[қоғам]] құбылыстарының үйлесуі мен өзара байланысуын, олардың кеңістікте орналасуын және уақыт бойынша өзгеруін, т. б. картогафиялық кескіндеудің (бейнелеудің) көмегімен зерттейтін [[ғылым]]. Картографиялық ұғымдарға аспан денелері мен [[жұлдызды аспан]]ның карталары, [[глобус]]тар мен [[жер бедері]] карталары, картографиялық белгілермен белгіленген кеңістік модельдері (үлгілері) жатады<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын. Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. - 430 б. ISBN 9965-808-78-3.</ref>. Картографияның негізгі әдістемесі – картатану<ref>Harley, J. B. (1989). «Deconstructing the Map». Cartographica, Vol. 26, No. 2. Pp 4.</ref>. * ''Математикалық картография'' картаның математикалық негіздерін зерттейді. Ол [[картографиялық проекция]]лар теоремасын әзірлейді, [[картографиялық тор]] құрудың әдістерін жасайды, олардағы бұрмалануды талдайды. * ''Картаны безендендіру'' және ''картографиялық синоптика'' картаның тілін, картографиялық белгілер жүйесін құру әдісі мен теориясын, картаны көркемдеу, түрлі-түсті безендірумен айналысады. Картографиялық синоптика шеңберінде белгілер жүйесін құру және оларды пайдалану тәртібін зерттейді <ref>Robinson, A.H. (1953). Elements of Cartography. New York: John Wiley & Sons. ISBN 0-471-72805-5.</ref>. * ''Картаны басып шығару'' – [[Географиялық карта|картаны]], [[атлас]]ты, т. б. картографиялық өнімдерді технологиялық әзірлеу, көбейту картаны полиграфиялық безендіруден тұратын технологиялық пән. * ''Картографиялық өндірісті ұйымдастыру және экономикасы'' — салалық экономикалық пән. Ол [[карта жасау]] өндірісін жоспарлау және ұйымдастыру мәселелерімен айналысады. * ''Картаны пайдалану'' — картографиялық өнімдерді пайдаланудың теориясы мен әдісін әзірлейді. * ''Картография тарихы'' картографиялы өндірістің дамуын, көне картографиялық өнімдердің тарихын зерттейді. * ''Картографиялық топонимика'' — географиялық атаулардың мағыналық мәнін зерттейтін пән. Картографиялық ғылымның келешекте дамуын қарастырғанда оны зерттеудің негізгі екі мақсатын ескеру керек: # жаңа картография өнімдерін жасау және оны келешекте жетілдіру; # оларды білім көзі тұрғысынан толық пайдаланудың және осыған байланысты картографиялық зерттеу әдістерін пайдалану. Одан басқа, [[ғарыш]]тық техниканың дамуы картографияның жаңа келешегі [[Күн жүйесі]]нің басқа [[ғаламшар]]ларды картографиялау мүмкіндігі ашылды. Қазірдің өзінде [[Ай]]дың және [[Күн]] жүйесінің басқа ғаламшарлардың әр түрлі масштабтағы карталары (селенографиялық) жасалды. [[Жер]] туралы ғылымдардың негізі бола отырып, картография өзі де күннен күнге жетілуде: картаның жаңа типтері жасалды, оларды тиімді пайдаланудың жолдары табылды == Географиялық карталар == [[Сурет:Continentes.png|thumb|150px|Құрылық картасы]] [[Сурет:Jerseyt geological map.png|thumb|right|150px|Геологиялық карта]] [[File:Maps-for-free Sierra Nevada.png|thumb|right|150px|Рельеф картасы]] [[Сурет:Climate map.gif|thumb|150px| alt=A.| ''Климат картасы'']] [[File:Ocean gravity map.gif|thumb|150px|right| Су түбі ерекшеліктерінің картасы]] [[File:NOAA chart 25664 1976.png|thumb|150px|right| Теңіз картасы]] [[File:Floristic regions in Europe (english).png|thumb|150px|Ботаникалық карта. Еуропадағы флораның таралу аймағы]] [[File:Alfred Russel Wallace's map of biogeographical regions.jpg|thumb|150px|Зоогеографиялық карта. Жануарлардың таралуы]] [[File:HAV prevalence 2005.png|150px|нобай|оңға|Медициналық карта. Әлем бойынша гепатиттің таралуы 2005.]] [[file:Life Expectancy 2008 Estimates CIA World Factbook.png||thumb|150px|Халықтар картасы]] [[File:RERParisVision2025.png||thumb|150px| Көлік картасы]] [[File:British Empire 1897.jpg|thumb|150px| Тарихи картасы]] Карта – белгілі бір [[топография]]лық проекциялар көмегімен [[Жер]] бетінің үлкен өлшем бірліктерінде анықталатын аудандардың нақты жазықтықта кішірейтілен [[кескін]]і.<ref>http://znanija.com/task/10978558</ref> Географиялық обьектілер онда шартты белгілер арқылы көрсетіледі. Бұлайша бейнелегенде, әуелі картаның қандай мақсатқа арналатыны ескеріледі, [[табиғат]] және [[қоғам]]дық құбылыстардың орны, олардың бір-бірімен ұштасуы, байланыстары осы тұрғыдан іріктеліп алынады. Географиялық картаны жер бетінің чертежі ғана деп есептеу жеткіліксіз, өйткені ол алуан түрлі табиғат және әлеуметтік-экономикалық құбылыстарды да бейнелейді. Географиялық карталарды жасаудың ерекше математикалық заңы болады.<ref name="ReferenceA"/>. === Географиялық картаның ерекшеліктері === # Географиялық карта [[картографиялық проекция]]лардың көмегімен [[карта жасау]] жер бетіндегі объектілердің орны, пландағы [[мөлшер]]і және [[пішін]]і туралы дәл деректер алуға мүмкіндік береді. # Картографиялық белгілерді картаның ерекше тілі ретінде пайдалану: # Географиялық картада көрсетілетін құбылыстарды іріктеудің және қорытындылаудың, яғни картографиялық генерализацлялаудың зор маңызы бар. Географиялық карта адамның тіршілік әрекетінің барлық саласынпа пайдаланылады. Ол — жол көрсеткіш, [[өнеркәсіп]], [[энергетика]],транспорт құрылыстарын барлау-іздеу, жобалау және инженерлік жобаны нақты іске асырудың негізі. Ауыл шаруашылығын жерге орналастыру, [[мелиорация]] және барлық жер қорын есепке алып, оны тиімді пайдалану ісіне керек. Халыққа білім беруде, дүние туралы білімді таратуда, жалпы мәдениетті көрсетуде өте маңызды көрнекі құрал. Территорияның картографиялық жағынан зерттелуі әскери іс үшін де маңызды. Халық шаруашылығының- көптеген міндеттерін шешу — географиялық жағдайларды дұрыс бағалау, [[табиғи ресурстар]]ды тиімді пайдалану, қалпына келтіру және табиғатты өзгертудің жоспарларын жасау, өндіргіш күштерді дұрыс орналастыру, [[экономикалық аудан]]дарды комплексті дамыту т. б.— Географиялық картаның өте сапалы болуын керек етеді. Географиялық карта ғылыми-зерттеу құралы болып табылады. Мысалы, [[геологиялық карта]] белгілі бір жердің геологиялық құрылысын көрсетумен қатар, [[қазба]]лардың таралу заңдылығын анықтауға мүмкіндік береді. Ол— құбылыстардың кеңістіктегі өзара байланысы мен дамуын зерттеуде және болжауда да аса қажетті құрал. === Географиялық карта элементтері === Картаның тақырыбы мен мақсатына қарай картографиялық кескіндеу бірқатар географиялық элементтерден тұрады. Мысалы, бір жердің толық картасының (топографиялық картасының) мазмұнына: [[жер бедері]], суы, өсімдігі, топырағы, елді мекендері, жол қатынасы, байланыс құралдары, мемлекет және әкімшілік шекаралары, орталықтары және кейбір өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, мәдени объектілері кіреді. Географиялық картаның жиегі мен бос жерінде қосымша [[график]]тер мен жазулар: картада қолданылған картографиялық белгілер және олардың түсіндірмелері; карта бойынша қашықтықты, [[бұрыш]]тарды, объектілердің ауданын, жеке нүктелердің координаталарын, еңістікті т. б. өлшеуге қажет графиктер; картаның жасалған кезін, пайдаланған материалдарын т. б. көрсететін деректер; кейде көрсетілген объектілерді түсіндіріп, толықтыратын диаграммалар, таблицалар мен мәліметтер де болады<ref>Imhof, E., “Die Anordnung der Namen in der Karte,” Annuaire International de Cartographie II, Orell-Füssli Verlag, Zürich, 93-129, 1962.</ref>. === Географиялық карталардың жіктелуі === * Бейнеленуіне байланысты ** Жердегі болып жатқан табиғи және қоғамдық құбылыстарды бейнелейтін [[географиялық карталар]] ** [[аспан]], оның бөліктері мен [[планета]]ларды бейнелейтін астрономиялық карталар деп ажыратылады. * [[Масштаб]]ына сәйкес ** ірі масштабты 1:1000 – 1:100 000 аралығында ** орта масштабыты 1:200 000 – 1:1 000 000 аралығында ** ұсақ масштабты 1:1 000 000 деп бөлінеді. * Территориясы бойынша ** дүниежүзі картасы, ** [[құрлық]]тар, [[мұхит]]тар, [[материк]]тердің бөліктері мен жеке мемлекеттер, әкімшілік [[облыс]]тар, [[аудан]]дар, [[қала]]лар картасы.. * Мақсатына қарай ** ғылыми-анықтамалық – ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізуге және толық ақпарат алуға арналған. ** оқулықтар – география, [[тарих]], [[геология]] және т.б. зерттеуде қолданылады, мектептер мен жоғарғы оқу орындарына арналған. ** техникалық – қандай да бір техникалық есептеулерді жүргізуге арналған, объектілер мен шарттар кескіндейді. ** туристік, навигациялық, әскери және т.б. * Мазмұны бойынша ** Жалпыгеографиялық (географиялық құбылыстарды бейнелейді, [[жер беті]]н және оның бөліктерін, [[гидрография]], [[елді мекен]]дер, шаруашылық объектілер, коммуникация, шекаралар, жер бедерін, [[топырақ]], [[өсімдік]]тер мен [[жануарлар]] әлемін т.б. көрсетеді. Ірі масштабты жалпы географиялық карталарды – ''топографиялық карталар'', орта масштабты жалпы географиялық карталарды – ''жалпы топографиялық карталар'', ал ұсақ масштабты жалпы географиялық карталарды – ''жалпы карталар'' деп атайды). ** Тақырыптық (белгілі бір нақты тақырыпты ашады. Мысалы, ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің таралуы, [[табиғат зоналары]] мен [[жауын-шашын]], т.б.)<ref>https://www.google.kz/webhp?sourceid=chrome-instant&rlz</ref>. *** табиғи құбылыстар карталарының жіктелуі **** [[Геологиялық карталар]] (тектоникалық және неотектоникалық, литолого-стратиграфиялық, гидрогеологиялық, пайдалы қазбалар картасы, сейсмикалық және вулканизм, * геологиялық ортаны қорғау картасы) **** [[Геофизикалық карталар]] (гравитациялық өріс, магниттік өріс, сейсмометрлік, электрлік өріс, жылу энергиясы, физикалық өлшемдер картасы) **** Метеорологиялық және [[климаттық карталар]] (климат қалыптастырушы факторлар, термикалық режим, ылғалдану, [[қысым]], жел режимі, атмосфералық құбылыстар, аудандардың климаты, ауа-райы және атмосфералық әрекеттер карталары). **** Жалпы физико-географиялық карталар''' (ландшафтық, қоршаған ортаның бұзылуы, табиғатты қорғау, физико-географиялық аудандастыру карталары) **** [[Гидрологиялық карталар]] (гидрографиялық, су режимі, қар жамылғысы, мұздану режимі және гидрологиялық құбылыстар, судың физико-химиялық сипаттамасы, судың ластануы, гидрологиялық аудандастыру карталары) **** Жер беті және мұхит түбі рельефі (гипсометриялық және батиметриялық, морфометриялық және морфографиялық, геоморфологиялық (жалпы және жеке құбылыстардың) аудандастыру карталары) **** Мұхиттық карталар (гидрографиялық, физикалық қасиеттері (гидрофизикалық), су массасының динамикасы, гидрохимиялық, теңіздер мен мұхиттардың флорасы және фаунасы, мұхит суының ластануы, мұхиттық аудандастыру карталары) **** Ботаникалық карталар (қазіргі [[өсімдік]]тер жамылғысы, қалпына келтірілген өсімдіктер жамылғысы, өсімдіктердің жеке түрлері, фенологиялық, өсімдік жамылғысының бұзылуы, геоботаникалық аудандастыру карталары) **** [[Зоогеографиялық карталар]] ([[жануарлар]]дың жеке түрлері, жануарлар кешені, зоогеографиялық аудандастыру карталары) **** Топырақ картасы ([[топырақ]]тың генетикалық түрлері, топырақтың физико-механикалық қасиеттері, геохимиялық, климаттық, мелиоративті, топырақтың ластануы, топырақтардың аудандастырылуы карталары) **** Медико-географиялық карталар ([[нозоареал]]дар (ареалдардың ауыруы), аурулар мен эпидемиялардың таралуы, медико-географиялық аудандастыру, аумақтарды емдеу карталары) *** қоғамдық құбылыстар қарталарының жіктелуі **** Халықтар картасы (халықтың орналасуы және қоныстануы, ұлттық құрамы мен этнографиясы, жастық құрамы, дін және сенімдер, халықтардың миграциясы, еңбек ресурстары, қоғамдық құрылыс карталары) **** Шаруашылық карталары ([[өнеркәсіп]]тік, [[ауыл шаруашылығы]], [[Аграрлық-өнеркәсіптік кешен|агроөнеркәсіптік кешен]], [[орман шаруашылығы]], [[балық шаруашылығы]], [[энергетика]], көлік және байланыс, сауда және қаржы, экономико-географиялық аудандастыру карталары) **** Саяси және саяси-әкімшілік картасы (геосаяси, әкімшілік құрылыс, саяси ұйымдар, партиялар, қозғалыстар, электораттық карталары) **** Ғылым мен білім картасы ([[білім]], [[ғылым]], [[мәдениет]], мәдени ескерткіштер карталары) **** Халыққа қызмет ету және денсаулық сақтау картасы (қызмет көрсетудің жеке түрлері, денсаулық сақтау, дене шынықтыру және [[спорт]], демалыс және [[туризм]], карталары) **** Тарихи карта (қоғамдық-саяси формациясы, [[археология]]лық, тарихи-экономикалық, тарихи-саяси, әскери-тарихи, тарихи-мәдени карталары)<ref>http://o-planete.ru/plan-i-karta/kakie-bvayut-vid-geografitcheskih-kart.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402130947/http://o-planete.ru/plan-i-karta/kakie-bvayut-vid-geografitcheskih-kart.html |date=2015-04-02 }}</ref> == Ұлы географтар == * [[Эратосфен]] б.з.д. 276 – 194 жж) — грек ғалымы, математикамен қатар астрономия, география, тарихты да жақсы білген<ref>Chambers, James T. "Eratosthenes of Cyrene" Dictionary Of World Biography: The Ancient World, қаңтар 1998.</ref>. * [[Страбон]] (б.з.д. 64/63 – б.з. 23/24) — ежелгі грек географы, тарихшы<ref>Страбон. [http://ancientrome.ru/antlitr/strabo/index.htm География].&nbsp;— {{М.}}: «Наука», 1964.</ref>. * [[Клавдий Птолемей]] (100 - 178 жыл шамасы) — грек математигі және астрономы<ref>Математика әлемі: математикалық пәндік энциклопедия. Нұрқанат Көбенқұлұлы</ref>. * [[Әл-Идриси]] (1100, Марокко, Сеута — 1161 немесе 1165, сонда) — араб географы, саяхатшы. Мароккодағы Идриси әулетінің атақты әмірлер ұрпағынан шыққан<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9042038 Idrisi, ash-Sharif al-. (2008). In Encyclopædia Britannica. Retrieved сәуір 6, 2008, from Encyclopædia Britannica Online]</ref>. * [[Герард Меркатор]] (1512–1594) — 16 ғ-да катографияның дамуына үлес қосқан фламандық картограф<ref>Алейнер А. З., Ларионова А. Н., Чуркин В. Г. Герард Меркатор. (Фламандский картограф. 1512—1594).&nbsp;— М.: Географгиз, 1962.&nbsp;— 80 с. ([[Замечательные географы и путешественники]])</ref>. * [[Александр Гумбольд]] (1769–1859) - неміс ғалымы, Берлин FA-ның мүшесі (1800), Петербург ғылым академиясының құрметті мүшесі. 1829 ж. Қазақ даласын аралады. * [[Карл Риттер]] (1779–1859) - неміс географы, география ғылымының негізін салушылардың бірі. * [[Уильям Моррис Дейвис]] (1850–1934) - америкалық геологы және географы. Кембридждегі (АҚШ) Гарвард университетінің профессоры (1890). Америка геологиялық қоғамының президенті (1911). . * [[Поль Видаль де ла Блаш]] (1845–1918) - Француз географиялық мектебінің негізін салушы, оның ішінде адам географиясына ерекше мән берді. Физикалық география және халықтар географиясы бойынша зерттеу нысандарының авторы. * [[Хэлфорд Джон Маккиндер]] (1861–1947) - британдық географ және тарихшы, халықаралық катынастардың теоретигі, жалпы палатаның депутаты.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> * [[Карл Отвин Зауэр]] (1889–1975) — америка географы, мәдениет географиясының негізін салушы. * [[Вальтер Кристаллер]] (1893–1969) — неміс географы, Оңтүстік Германияның экономикасы мен географиясын зерттеді. Кристаллер идеялары Ұлыбритания және АҚШ-тың экономикалық географиясының дамуына үлкен ықпал етті.<ref>{{lang-de|Walter Christaller}}</ref> * [[И-Фу Туан]] (1930-) - қытай және америкалық географ. Мәдени география, урбанистика және мәдени ландшафт жөнінде көптеген монографияларының авторы. * [[Дэвид Харви]] (1935-) - ағылшын-американ географы. Гиллингхэмде ([[Кент]], [[Англия]]) туған. Жұмысын тарихи-географ болып бастап, кейін гееографияның математикалық моделдерімен айналысты. «Географияға түсініктеме» кітабының авторы.[http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?storycode=405925&encCode=184949851BC54459875JTBS737226611]. * [[Майкл Фрэнк Гудчайлд]] (1944-) - белгілі британ-америкаkық географ. 19 жыл Батыс Онтарио университетінде жұмыс істеді, қазіргі кезде Калифорния, Санта-Барбара университеттерінде география профессоры. Физикадан бакалавр және философия мен географиядан 4 мәрте құрметті доктор дәрежесінің иегері.<ref>http://lomonosov-fund.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503064346/http://lomonosov-fund.ru/ |date=2015-05-03 }}</ref> * [[Дорин Мэсси]] (1944-) - британдық географ және қазіргі заманының әлеуметтану ғылымының зерттеушісі, [[Ашық университеті]]нің профессоры.<ref name="ou">{{cite web|last=Open University|title=Prof Doreen Massey – Profile|url=http://www.open.ac.uk/socialsciences/staff/people-profile.php?name=Doreen_Massey|accessdate=16 маусым 2008}}</ref> * [[Эллен Черчилль Семпл]] (1863–1932) — америкалық географ. Э. Ч. Семпл Вассара колледжінде және Лейпциг университетінде оқыды. Кларк және Чикаго университеттерінде дәріс берді. <gallery class="center"> Eratosthene.01.png|[[Эратосфен]] Strabo.jpg|[[Страбон]] PSM_V78_D326_Ptolemy.png| [[Клавдий Птолемей]] Mercator.jpg|[[Герард Меркатор]] Stieler,_Joseph_Karl_-_Alexander_von_Humboldt_-_1843.jpg|[[Александр Гумбольд]] Carl_Ritter2.jpg|[[Карл Риттер]] </gallery> <gallery class="center"> William_Morris_Davis.jpg|[[Уильям Моррис Дейвис]] Halford_Mackinder_(1).jpg| [[Хэлфорд Джон Маккиндер]] Yi-Fu_Tuan-Festival_international_de_g%C3%A9ographie_2012_(1).jpg|[[И-Фу Туан]] David_Harvey.jpg|[[Дэвид Харви]] </gallery> === Ұлы географиялық ашуларын жасаған саяхаткерлер (ғалым емес) === # [[Руаль Амундсен]] (1872-1928) – норвег саяхатшы. Оңтүстік полюске алғашқы рет қадам аттаған адам<ref name="PBSorg">{{cite web | title = Roald Amundsen | publisher = PBS.org | url = http://www.pbs.org/wgbh/amex/ice/peopleevents/pandeAMEX87.html | accessdate = 11 March 2010 }} </ref>. # [[Жак Картье]] (1491—1557) — Франция саяхатшысы. Джон Кабот және Самюэль де Шампленмен бірдей Канаданың алғаш ашушысы болып есептеледі. # [[Христофор Колумб]] (1451—1506) — әйгілі жиһанкез және саудагер. Америкаларды ашқан бірінші еурoпалық деп есептелген. # [[Джеймс Кук]] (1728—1779) — ХҮІІІ ғасырдағы атақты ағылшын әскери теңізшісі, зерттеуші, картограф. Әлемдік мұхитты зерттеу бойынша үш экспедиция басқарған. Ол оңтүстік материк (Австралия) жағалауын, Үнді мұхитын зерттеп, көптеген аралдар ашты. # [[Эрнан Кортес]] (1485—1547) — Мексиканы жаулап алған және Ацтектердің мемлекеттігін жойған испан конкистадоры. # [[Васко да Гама]] (1469—1524) — португал жиһанкезі, Үндістанға теңіз арқылы саяхат жасаған тұңғыш еуропалық ретінде тарихта қалды # [[Ибн Баттута]] (1304 — 1377) – араб саяхатшысы. Оның Қырым мен Алтын Орда иеліктерінде болып, жазған мақалалары, Өзбек ханның сарайы туралы хабарламалары түрік халықтарының тарихы үшін өте құнды деректер. # [[Фернан Магеллан]] (1480 —1521) — Португалияның теңіз саяхатшысы. Магеллан алғаш рет Жердің шар тәрізді екендігін, Дүниежүзілік мұхиттың біртұтастығын дәлелдеді # [[Марко Поло]] (1254 — 1324а) — Италия саяхатшысы. Орта ғасырларда Азия туралы аса бай геогр. және тарихи мағлұматтар қалдырған. # [[Чжэн Хэ]] (1371—1435) — қытай саяхатшысы, теңіз флоты бастығы, дипломат, жеті бірдей ірі масштабты әскери-сауда экспедициясын басқарушысы. <gallery class="center"> Nlc_amundsen.jpg|[[Руаль Амундсен]] Jacques Cartier 1851-1852.jpg|[[Жак Картье]] Ridolfo_Ghirlandaio_Columbus.jpg|[[Христофор Колумб]] Captainjamescookportrait.jpg|[[Джеймс Кук]] Cortes-Hernan-LOC.jpg|[[Эрнан Кортес]] </gallery> <gallery class="center"> Vasco-da-gama-2.jpg|[[Васко да Гама]] Ferdinand_Magellan.jpg|[[Фернан Магеллан]] Marco_Polo_portrait.jpg|[[Марко Поло]] Zhen_he.jpg|[[Чжэн Хэ]] </gallery> == Географияның Қазақстанда дамуы == [[Қазақстан]] аумағында табиғатты құраушы объектілер 20 ғасырдың басына дейін жеке-жеке зерттеліп келді. Тек [[1920 жыл]]дардан бастап Қазақстанда физикалық география бойынша деректер жүйелі түрде жинала бастады. Осы жылдары ([[1930]]) табиғи құбылыстар мен процестерді зерттеу бойынша жеке салалар ([[климатология]], [[гидрология]], [[гляциология]], [[геоморфология]], [[топырақ географиясы]], [[биогеография]], т.б.) қалыптаса бастады. Кейіннен оларға ландшафттану, топонимика қосылды. Қазіргі кездегі География зерттеудің ғарыштық әдістерін пайдаланбайынша дами алмайды. Географияның ерекше функциясына өзіміздің планета мен оның табиғи-тарихи дамуы; туралы, елдер, қалалар, жерлер және оларды мекендейтін халықтар туралы білімді жинау, қорыту және тарату жатады. География басқа ғылымдармен бірге отаншылдық пен интернационализмнің негізін қалыптастыратын дүниетанымдық және гуманитарлық ғылым болып табылады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref><ref>Қазақ Совет энциклопедиясы. Бас редакторы М.Қ.Қаратаев</ref> [[1917 жыл]]ға дейін Қазақстан мен Орта Азияда географиялық зерттеулерді [[Орыс географиялық қоғамы]] жүргізді. Іле өлкесін зерттеуде [[Петр Петрович Семенов-Тян-Шанский|П. П. Семенов-Тян-Шанскийдің]] сіңірген еңбегі өте зор. [[1856]]—[[1958|58]] ж. [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Шоқан Уәлиханов]] Жоңғария мен Іле өлкесіне бірнеше рет саяхат жасап, осы аймақтардың табиғаты, шаруашылығы мен халқының тұрмысы жайында көптеген деректерді алғаш рет жинады. [[Іле Алатауы]]н, Ішкі Тянь-Шаньды, [[Арал теңізі]]н зерттеуде [[Николай Алексеевич Северцов|Н. А. Северцовтың]] ([[1857]]—[[1967|67]]), Орта Азия мен Қазақстан тауларының пайда болуына вулкан процестерінің тигізген әсерін зерттеуде [[Иван Васильевич Мушкетов|И. В. Мушкетовтың]] ([[1875]]—[[1980|80]]), Арал теңізін зерттеуде Л. С. Бергтің ([[1899]]—[[1900]]), Алтай, [[Жетісу Алатауы|Жоңғар Алатауы]] жәнө [[Тянь-Шань]]ды зерттеуде [[Василий Васильевич Сапожников|В. В. Сапожниковтың]] еңбектері ғылымға қосылған үлкен үлес болды. 20-шы ғасырдың басында Қазақстанның едәуір бөлігінің геоботаникалық және топырақ карталары жасалды, бұл жұмысқа топырақ зерттеуші және ботаник ғалымдар С. С. Неуструев, [[Леонид Иванович Прасолов|Л. И. Прасолов]], [[Андрей Иванович Безсонов|А. И. Безсонов]] т. б. қатысты. Қазақстанда Орыс географиялық қоғамының Түркістан және Батыс Сібір бөлімдері, Семей бөлімшесі болды. [[1920 жыл]]дарда республиканың табиғат жағдайын жан-жақты зерттеуде Орта Азия мемлекеттік университетінің, Геологиялық комитеттің, Орта Азия гидрометеорологиялық инстиутының экспедициялары зор роль атқарды; олардың жұмысына [[Дмитрий Васильевич Наливкин|Д. В. Наливкин]], [[Станислав Викентьевич Калесник|С. В. Калесник]], Н. Г. Кассин, [[Иннокентий Петрович Герасимов|И. П. Герасимов]], [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қ. И. Сәтбаев]] т. б. қатысты. Қазақстанда Географияның дамыған салаларының бірі — [[гляциология]]. Іле Алатауының орталық бөлігінде және Жоңғар Алатауының солтүстік беткейінде ертеден болған мұз басу және Іле Алатауындағы осы заманғы [[мұз басу]] (зерттеген [[Николай Никитич Пальгов|Н. Н. Пальгов]]) зерттелді. Жоңғар Алатауындағы соңғы мұз басудың (голоцендік) ірі масштабты [[геоморфологиялық карта]]сы жасалды. Мұздық түрлерін классификациялау және өзендердің қоректенуі үшін олардың атқаратын ролін зерттеу жөнінде көлемді жұмыстар істелді. [[Мұздық]]тардың гидрогеологиялық және температуралық режимін, мұздықтың құрамындағы заттар балансын және жылу балансын, фирндегі қар жамылғысын, өзендердің қоректенуі үшін мұздықтардың маңызын зерттеуде елеулі табыстарга қол жетті. Қазақстандағы мұздықтардың толық каталогы жасалды. Республиканың, оның жеке аудандарының табиғат жағдайларына сипаттама беру үшін Қазақстанның Гидрометеорологиялық қызмет басқармасының, Геодезия қызметі басқармасының, Қаз. ССР ғылым академиясының топырақ тану, ботаника, зоология институттарының, экспедициялары көп деректер жинады. [[1930 жыл]]дардың өзінде әр түрлі климат белдеулеріндегі ауа райының түрлері туралы алғашқы жалпы ұғымдар тұжырымдалды. Қазақстан мен Орта Азиядағы атмосфераның жалпы циркуляңиясы, климатты қалыптастыратын факторларға талдау жасау, синоптикалық процестер, Тянь-Шань, Жоңғар Алатауы климатының сипаттамалары т.б. туралы еңбектер жазылды. Қазақстан өзендері мен көлдері жөнінде жазылған елеулі ғылыми еңбектердің ішінде П. С. Кузиннің Солтүстік Қазақстан мен Сарыарқаның өзендері туралы еңбектері, Н. С. Калачёв пен Л. Д. Лаврентьеваның «Қазақ КСР өзендерінің су-энергетикалық кадастры» монографиясы, Г. Г. Муравлевтың «Солтүстік Қазақстанның көлдері» кітабы назар аударарлықтай. [[Арал теңізі]], [[Балқаш]], [[Алакөл]] көлдері зерттелді. География секторының [[1960]]—[[1963|63]] жылдардағы экспедицияларының істеген жұмысы нәтижесінде «Алакөл ойысы және оның көлдері» атты құнды еңбек жазылды. Республиканың кейбір аудандарындағы ағын суды зерттеудің нәтижесінде Қазақстан жер беті сулары ресурсының 1:250 000 масштабты картасы жасалды (П. Ф. Лаврентьев). Қазақстан ғалымдарының еңбектерінде [[су шаруашылығы]]ның перспективтік балансын жасау, ағын суды ұзақ мерзімге реттеуді есептеудің тәсілі секілді бірсыпыра гидрологиялық проблемалар баяндалған. [[1954]]—[[1955|55]] ж. В.Д. Кисляков бастаған кешенді экспедициясы Қазақстанның солтүстік бөлігін зерттеп, оның табиғатына сипаттама берді, облыстарды табиғи аудандарға бөлді. [[Бетпақдала]]дағы, Балқаш маңы құмындағы, Арал маңы Қарақұмындағы, [[Қызылқұм]]дағы, [[Мойынқұм]]дағы жайылымдарды жан-жақты сипаттайтын еңбектер шықты. [[Алматы облысы|Алматы]], [[Қарағанды облысы|Қарағанды]], [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан облыстарының]], Маңқыстаудың, Көкшетау қыратының ландшафтына толық сипаттама берілді, физгеографиялық аудандауға, ландшафтыларды классификациялауға, жүйеге келтіруге және оларды картаға түсіруге, ландшафтының жеке түрлерін зерттеуге көп көңіл бөлінді. Геоморфология саласындағы елеулі зерттеулерге М. Ж. Жандаевтың Іле Алатауының, Қызылқұмның геоморфологиясы, А. С. Сәрсековтың Солтүстік Балқаш маңының, Ш. 3. Құламбаевтың Қарқаралы ұсақ шоқылы өңірінің геоморфологиясы жайында жазған еңбектерін қосуға болады. [[1970 жыл]]ы Қазақ КСР Географиялық қоғамы құрылды; оның жұмысы физикалық, экономикалық, медициналық географияның аса маңызды проблемаларын шешуге, табиғи ресурстарды одан әрі зерттеуге, табиғаттың қолайсыз құбылыстарымен күресу және табиғатты қорғау шараларын белгілеуге бағытталған. Қазақ КСР ҒА-сының география секторы және Қазақ КСР География қоғамы «Қазақстан географиясы мәселелері» (жыл сайын), «Қазақстанда география ғылымының дамуы» ([[1967 жыл]]дан), «Қазақстанның таулы және шөлді аймақтарын игерудің географиялық проблемалары» ([[1965 жыл]]дан), «Қазақстанның физикалық, экономикалық және медициналық географиясының проблемалары» ([[1967 жыл]]дан), «Қазақстандағы географиялық зерттеулер» ([[1968 жыл]]дан), «Қазақстандағы гляциологиялық зерттеулер» ([[1961 жыл]]дан) жинақтарын шығарады. == Қазіргі заманның география ғылымының мәселелері == Географиялық ойлаудың мәні — кеңістік заңдылықтарына талдау жасай білу, [[геожүйе]]лер мен олардың компоненттерінің арасындағы өзара байланыстарды қазіргі әлемнің географиялық картинасына түсінік беретін тарихи әдістемелер негізінде анықтау. Географ әр түрлі материалдарды пайдалана отырып, [[жер беті]] мен оның жеке аудандарындағы табиғат пен шаруашылықта болатын өзгерістерге болжам жасай білуі керек. Қазіргі географтар жер бетінің күрделілігі мен қайталанбас ерекшеліктерін түсіндіретін көптеген заңдылықтарды ашты: [[географиялық қабық]]тың зоналылығы мен ырғақтылығы, геожүйелердегі зат және энергия айналымы, геожүйелердің [[космос]]пен байланысы, әр түрлі елдердегі шаруашылық дамуы тағы басқалар. Сонымен, әлем туралы географиялық білім уақыт өткен сайын кеңейіп отырады, ол табиғи процестердің динамикасы, [[мұхит]] суларының жағдайы мен циркуляциясы, шаруашылықтағы өзгерістер туралы мәліметтермен жыл сайын толығып отырады. Қазіргі уақытта жер бетіндегі экологиялық жағдайлар: [[ауа]] мен [[су]]дың ластануы, [[шөл]]дің таралуы, [[топырақ]] тұздануы тағы басқа мәселелер зерттелуде. Карталарда стихиялық табиғат апаттары: [[жер сілкіну]]і, [[цунами]], [[дауыл]]дар, [[Тілсіз қияпат|су тасқыны]] тағы басқалар Жер шары халқына, шаруашылығына зиянын тигізетін құбылыстар көрсетілуде. Барлық географиялық ғылымдар дамушы территориялық объектілердің кеңістіктегі арақатынасын зерттейді. Ғылым дамуы барысында географиялық зерттеулердің мақсаттары түрлене түседі, өйткені, жаңа объектілер мен жаңа әдістемелер пайда болады. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == * http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15845550 *[http://www.census.gov/ipc/www/popclockworld.html Счётчик мирового населения (экстраполяция). По данным центра демографии АҚШ.] *[http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap030305.html Карта-иллюстрация плотности населения Земли (на основе данных 1994)] *Волков Г. Н. Истоки и горизонты прогресса. Социологические проблемы развития науки и техники. * Четырёхъязычный энциклопедический словарь терминов по физической географии: Русско-англо-немецко-французский / Сост. проф. И. С. Щукин; Под ред. проф. А. И. Спиридонова. — М.: Советская энциклопедия, 1980. * Алтай Казахстанский: Сост.: Кобозев А.Л.: Алма-Ата, Қайнар, 1986. * Большая школьная энциклопедия: т. 1. Естеств.науки: Москва, 2003. * Григорьева Е., Гуглина Е.: Чудеса света: Энциклопедия: Москва, Росмэн, 2000. * География және табиғат: Ғылыми-педагогикалық журнал: 2004-2005. Қазақстан: Ұлттык Энциклопедиясы: 1-7 томдар. Алматы, 2004. * Кузменько Б.: Прииртышье: Алма-Ата, Қайнар, 1982. * Природа и люди: Москва, Просвещение, 1971. * Смайлов С.: География: Оқушы анықтамасы. Павлодар, 2005. * Энциклопедия для детей: т.З. География: Москва, «Аванта+», 2000. * Білім беру мен тестілеудің мемлекеттік стандарттарының ұлттық орталығы. «География» тест жинағы, оку-әдістемелік құрал. Астана, 2004ж. * Ұ.Есназарова, А.Темірбеков. Географиядан 1000 сұрақ-жауап. Алматы, 1999 ж. == Тағы қараңыз == * [[География саласының терминдері]] * [[Физикалық география]] * [[Гляциология]] * [[Климатология]] * [[Гидрология]] * [[Экономикалық география]] * [[Саяси география]] * [[Жер құрылымы]] {{Географиялық ғылымдар}} {{Жақсы мақала}} [[Санат:География және геодезия]] [[Санат:География]] [[Санат:Жаратылыстану ғылымдары]] [[Санат:Жер туралы ғылымдар]] [[Санат:Академиялық пәндер]] ttlltrwib7dziqsxpmiwvauhdfqllrc 0 15246 3612724 3611764 2026-06-02T19:25:43Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Kotyatzhan|Kotyatzhan]] соңғы нұсқасына қайтарды 3507671 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Sandstorm_in_Al_Asad,_Iraq.jpg|thumb|300px|[[Ирак]]тағы шаңды дауыл]] '''Шаңды дауыл''' — [[шөл]], [[шөлейт]] және жыртылған [[дала]]да [[топырақ]]тың немесе [[құм]]ның жел арқылы тасымалдануы және ауа құрғақ кезде, борпылдақ топырақты алапта соғатын қатты [[жел]]. Бұл Қазақстанда жылдың жылы мезгілінде байқалатын ерекше атмосфералық құбылыстардың бірі. Әдетте шаңды дауылдар желдің жылдамдығымен және [[топырақ]] жамылғысының сипатымен тығыз байланысты. Олар [[Топырақ|топырақтың]] ұлпаларын ұшырып, өсімдік тамырларын ашып тастайды да, ауыл шаруашылығына көп зиян келтіреді. Ең күшті шаңды дауыл миллиондаған тонна шаңтозаңды жүздеген (кейде мыңдаған) километрге тасымалдайды. Мұндай шаңды дауылды қара дауыл деп те атайды. Шаңды дауыл көбінесе [[жаз]]да, кейде көктемде және қарсыз [[қыс]]та болады. == Кездесу аймақтары == === Қазақстан === Шаңды дауыл [[Қазақстан]]ның оңтүстігіндегі құмды шөлдерде, [[Балқаш|Балқаш көлі]]нің оңтүстігінде кездеседі. Ең қатты шаңды дауылдар Арал маңында жылына 50 күнге дейін соғады. Мұнда ауағы құм мен шаңнан басқа [[Арал теңізі|Арал теңізінің]] түбінен кепкен улы тұз да көтеріледі. Сондықтан [[Арал теңізі|Арал маңының]] шаңды дауылы адамға аса маңызды. Оның үстіне тұз, құм және шаң массалары желмен жүздеген, мыңдаған километр қашықтыққа тасылмалданып, [[Тәңір тауы|Тянь-Шаньның]] қарлы-мұзды белдеулеріне дейін жетеді. Ол жерлердегі мұздықтардың еруін жылдамдата түседі.<ref>Қазақстан географиясы. 2019, Атамұра. 183-184 бет</ref> === Басқа елдер === Оңтүстік-шығыс, шығыс тауларында шаңды дауыл негізінен байқалмайды, өйткені олар тастақты және сазды аудандар болып есептеледі. Сонымен қатар шаңды дауылдар [[Африка]]да ([[Сахара]] шөлінде және соған жақын аймақтарда), [[Арабия]] түбегінде және Таяу Шығыстың кейбір елдерінде, [[Моңғолия]] мен [[Қытай]]дың шектес аймақтарында, [[АҚШ]]-тың орталық бөліктеріңде, [[Оңтүстік Америка]]ның пампасында, [[Аустралия]]ның орталық және батыс штаттарында және Орта Азияда байқалады. [[Санат:География]] [[Санат:Ауыл шаруашылығы]] {{stub}} d76xyji8djrckahg8qnie6twuzw39bq 3612732 3612724 2026-06-02T19:26:11Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kasymov|Kasymov]] ([[User talk:Kasymov|т]]) өңдемелерінен [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] соңғы нұсқасына қайтарды 3611764 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Sandstorm_in_Al_Asad,_Iraq.jpg|thumb|300px|[[Ирак]]тағы шаңды дауыл]] '''Шаңды дауыл''' — [[шөл]], [[шөлейт]] және жыртылған [[дала]]да [[топырақ]]тың немесе [[құм]]ның жел арқылы тасымалдануы және ауа құрғақ кезде, борпылдақ топырақты алапта соғатын қатты [[жел]]. Бұл Қазақстанда жылдың жылы мезгілінде байқалатын ерекше атмосфералық құбылыстардың бірі. Әдетте шаңды дауылдар желдің жылдамдығымен және [[топырақ]] жамылғысының сипатымен тығыз байланысты. Олар [[Топырақ|топырақтың]] ұлпаларын ұшырып, өсімдік тамырларын ашып тастайды да, ауыл шаруашылығына көп зиян келтіреді. Ең күшті шаңды дауыл миллиондаған тонна шаңтозаңды жүздеген (кейде мыңдаған) километрге тасымалдайды. Мұндай шаңды дауылды қара дауыл деп те атайды. Шаңды дауыл көбінесе [[жаз]]да, кейде көктемде және қарсыз [[қыс]]та болады. == Кездесу аймақтары == === Қазақстан === Шаңды дауыл [[Қазақстан]]ның оңтүстігіндегі құмды шөлдерде, [[Балқаш|Балқаш көлі]]нің оңтүстігінде кездеседі. Ең қатты шаңды дауылдар Арал маңында жылына 50 күнге дейін соғады. Мұнда ауағы құм мен шаңнан басқа [[Арал теңізі|Арал теңізінің]] түбінен кепкен улы тұз да көтеріледі. Сондықтан [[Арал теңізі|Арал маңының]] шаңды дауылы адамға аса маңызды. Оның үстіне тұз, құм және шаң массалары желмен жүздеген, мыңдаған километр қашықтыққа тасылмалданып, [[Тәңір тауы|Тянь-Шаньның]] қарлы-мұзды белдеулеріне дейін жетеді. Ол жерлердегі мұздықтардың еруін жылдамдата түседі.<ref>Қазақстан географиясы. 2019, Атамұра. 183-184 бет</ref> === Басқа елдер === Оңтүстік-шығыс, шығыс тауларында шаңды дауыл негізінен байқалмайды, өйткені олар тастақты және сазды аудандар болып есептеледі. Сонымен қатар шаңды дауылдар [[Африка]]да ([[Сахара]] шөлінде және соған жақын аймақтарда), Арабия түбегінде және Таяу Шығыстың кейбір елдерінде, [[Моңғолия]] мен [[Қытай]]дың шектес аймақтарында, [[АҚШ]]-тың орталық бөліктеріңде, [[Оңтүстік Америка]]ның пампасында, [[Аустралия]]ның орталық және батыс штаттарында және Орта Азияда байқалады. [[Санат:География]] [[Санат:Ауыл шаруашылығы]] {{stub}} na5zpq0u8ly8gwtfikxf8lnzzzatm1z 0 16116 3612725 3611765 2026-06-02T19:25:44Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Wikuiser|Wikuiser]] соңғы нұсқасына қайтарды 3553722 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} «'''Sozdik.kz'''» - [[қазақстан]]дық [[сайт]]. [[қазақ тілі|қазақша]]-[[орыс тілі|орысша]], орысша-қазақша тегін онлайн-[[сөздік]]. Жобаның авторы - [[Евгений Чуриков]]. Күн сайын кем дегенде 2 мың адам sozdik.kz сайтының қызметіне жүгінеді. Дені қазақстандықтар. Бұдан кейінгі орында [[Ресей]], [[Германия]], [[Қытай]], [[Түркия]] қолданушылары тұр. [[File:Sozdik.png|thumb|Сөздік]] ==Тарихы== Евгений Чуриков [[Интернет]]тегі сөздік жобасымен [[1999]] жылдан бері айналысып келеді. Ол кездері [[Unicode]] екі байтты кодировкалар, яғни кирилл тағы басқа әріптердің кең қолданысқа түсуіне мүмкіндік беретін бағдарламалар енді ғана қолданысқа ене бастаған. Сол тұста қазақ тілінің төл әріптерін Интернетке қалай ендіруге болады деген сауал мазалады. Көкейін тескен сауалға жауап тапқан соң, қоғамға пайдасы тиетін қандай жобаны іске асырсам болады деген ой жетегінде жүрді. Интернетте қос тілді сөздік жасау ойы сол кезде ойына келді. Екі жылғы дайындық жұмыстарынан соң, 2001 жылдың қараша айында іске қосады. 2002 жылдың жазында sozdik.kz [[домен]]ін сатып алады. Содан бері жобасы осы [[интернет мекенжай]]ында орналасқан. Сайт аудиториясы ай сайын 5 пайызға өсуде. Жұмыс күндері сайтқа келушілердің саны тәулігіне 2 мың адамды құрайды. Күн сайын 20-25 мың сөз бен сөз тіркестерінің аудармалары жасалады. == Сілтеме == * [http://sozdik.kz sozdik.kz] [[Санат:Сөздіктер]] [[Санат:Қазақстан интернеті]] [[Санат:Қазақ тілді сайттар]] [[Санат:Қазақ тілі]] rebbi59mik19dq5qiwa5wcptxwvdbtv 3612733 3612725 2026-06-02T19:26:20Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kasymov|Kasymov]] ([[User talk:Kasymov|т]]) өңдемелерінен [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] соңғы нұсқасына қайтарды 3611765 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} «'''Sozdik.kz'''» - [[қазақстан]]дық [[сайт]]. [[қазақ тілі|қазақша]]-[[орыс тілі|орысша]], орысша-қазақша тегін онлайн-[[сөздік]]. Жобаның авторы - Евгений Чуриков. Күн сайын кем дегенде 2 мың адам sozdik.kz сайтының қызметіне жүгінеді. Дені қазақстандықтар. Бұдан кейінгі орында [[Ресей]], [[Германия]], [[Қытай]], [[Түркия]] қолданушылары тұр. [[File:Sozdik.png|thumb|Сөздік]] ==Тарихы== Евгений Чуриков [[Интернет]]тегі сөздік жобасымен [[1999]] жылдан бері айналысып келеді. Ол кездері [[Unicode]] екі байтты кодировкалар, яғни кирилл тағы басқа әріптердің кең қолданысқа түсуіне мүмкіндік беретін бағдарламалар енді ғана қолданысқа ене бастаған. Сол тұста қазақ тілінің төл әріптерін Интернетке қалай ендіруге болады деген сауал мазалады. Көкейін тескен сауалға жауап тапқан соң, қоғамға пайдасы тиетін қандай жобаны іске асырсам болады деген ой жетегінде жүрді. Интернетте қос тілді сөздік жасау ойы сол кезде ойына келді. Екі жылғы дайындық жұмыстарынан соң, 2001 жылдың қараша айында іске қосады. 2002 жылдың жазында sozdik.kz доменін сатып алады. Содан бері жобасы осы интернет мекенжайында орналасқан. Сайт аудиториясы ай сайын 5 пайызға өсуде. Жұмыс күндері сайтқа келушілердің саны тәулігіне 2 мың адамды құрайды. Күн сайын 20-25 мың сөз бен сөз тіркестерінің аудармалары жасалады. == Сілтеме == * [http://sozdik.kz sozdik.kz] [[Санат:Сөздіктер]] [[Санат:Қазақстан интернеті]] [[Санат:Қазақ тілді сайттар]] [[Санат:Қазақ тілі]] 76p7bl5lsam4pne6tdp1lv31raecxe9 0 19149 3612583 3595091 2026-06-02T14:27:39Z Marbletan 111234 Wasser Strukturformel V1.svg 3612583 wikitext text/x-wiki {{Химиялық зат|аты=Су|химиялық_формуласы=H₂O|күйі=сұйық|мольдік_массасы=18,01528|тығыздығы=1|қаттылығы=1,5|балқу_t=273,15 K; 0|қайнау_t=373,1 K; 99,974|ыдырау_t=2200 °C (3% молекулалар ыдырайды)|үштік_нүктесі=273,2 K (0,01 ° C), 611,72 Па|критикалық_нүктесі=647,1 K (374 ° C), 22,064 МПа|жылу_өткізгіштігі=0,56|дипольдік_моменті=6,2E−30 Кл·м|CAS=7732-18-5|PubChem=962 және 22247451|EINECS=231-791-2|SMILES=O|InChI=InChI=1S/H2O/h1H2 XLYOFNOQVPJJNP-UHFFFAOYSA-N|RTECS=ZC0110000|ChEBI=15377|ChemSpider=937|суреті=Wasser Strukturformel V1.svg|басқа_атаулары=Сутек гидроксиді; Сутек оксиді|оң_суреті=Water molecule 3D.svg|сол_суреті=Water-3D-balls.png}} [[Сурет:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|thumb|Жерді шамамен 71% су құрайды]] '''Су''' — [[сутегі]] мен [[оттегі]]нің қалыпты жағдайларда тұрақтылығын сақтайтын қарапайым [[химиялық қосылыстар|химиялық қосылыс]]. Ауыз су, тіршілік көзі, ол [[Жер]] шарының 3 / 4 бөлігін алады, тірі ағзалардың 60-70%-ы, ал өсімдіктердің 90 %-ы судан тұрады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0</ref> [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] [[Сурет:Water molecule dimensions.svg|thumb|150px]] [[Жер беті (геология)|Жер бетінде]] тіршілік ең алғаш сулы ортада пайда болды. Су — бүкіл тіршілік иелерінің негізгі құрамдас бөлігі. Бұдан басқа судың тіршілік үшін физикалық-химиялық қасиеттердің: жоғары жылу өткізгіштік және [[Жылу сыйымдылық|жылу сыйымдылық]], жоғары тығыздық, ауа тығыздығының шамамен 800 есе артуы, мөлдірлік, тұтқырлық, қатқан кезде [[Мұз|мұздың]] көлемін ұлғайтуы және тағы басқа қолайлы қасиеттері болады. [[Біржасушалы қарапайым жәндіктер|Біржасушалы]] және көпжасушалы ағзалар жасушаларының [[биохимиялық үдерістер|биохимиялық үдерістерінің]] барлығы сулы ортада өтеді. Су әр түрлі климаттық жағдайлардағы физиологиялық үдерістердің қалыпты өтуіне себепкер болады. Ол сондай-ақ көптеген [[минерал]]дық және ағзалық заттардың жақсы еруіне себепкер бола алады. [[Табиғи су]] құрамында сан алуан тұздың болатыны да сондықтан. [[Ағзалар өсіндісі|Ағзалар]] жұғымды заттарды тек еріген түрінде сіңіреді. == Сулы орта == Сонымен бірге сулы ортаның бірқатар кемшіліктері де бар, олар тірі ағзаларға қолайсыз әсер етеді. Мәселен, судың қысымының көбірек артуы және [[оттегі]]мен нашар канығуы мұхит тұңғиығындағы суда тіршілік ететін ағзалар тіршілігіне кедергі келтіреді. Су құрамындағы оттегінің мөлшері [[атмосфера]]дағы құрамынан шамамен 20 есе аз болады. Жарық 200 м тереңдікке өтеді, сондықтан теңіздер мен [[Мұхит|мұхиттарда]] тіршілік ететін ағзалар жарықсыз ортада өмір сүруге бейімделеді. [[Теңіз]] және [[тұщы су]] құрамьндағы [[Тұздар (химия)|тұздар]] мөлшері біркелкі болмайды. Мәселен, теңіз суы [[Натрий хлориді|натрий хлориды]] мен магний сульфатының тұздарына бай, ал тұщы су құрамында [[кальций]] және карбонат [[ион]]дары көп мөлшерде болады. Сулы ортаны мекендейтіп ағзалар сан алуан, олар бір биологиялық топқа — [[Гидробионт|гидробионттарға]] бірігеді. Олардың барлығы сулы орта факторларының әр түрлі құбылуына бейімделді.<ref> Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. — Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4 </ref> Сулы ортада ауаға қарағанда дыбыс тезірек тарайды. Сондықтан гидробионттарда көру мүшелеріне қарағанда есту мүшелері жақсы дамыған. Кейбір түрлер тіпті өте төмен жиіліктегі ([[Инфрадыбыс|инфрадыбыс]]) толқындардың ырғақтарының өзгеруін дер кезіңде сезіп, дауыл тұрардың алдында су тереңдігіне қарай төмендейді Кейбір гидробионттардың (кит тәрізділерде) бағыт-бағдар алуы, қорегін іздеп табуы — толқындардың шағылған дыбыстарын қабылдау (эхолокация) арқылы жүзеге асады. Көпшілігі жүзу кезінде әртүрлі жиіліктегі электр зарядтарын тудырып, шағылған [[Электр өрісі|электр импульстарын]] қабылдайды. Электр зарядтарын тудырып, оны өзінің бағыт-бағдар алуында және сигнал үшін пайдаланатын 300-ге тарта балық түрлері белгілі Мысалы, тұщы суда тіршілік ететін су пілі балығы (Моrrуtus kannume) секундына 30 импульс жіберіп, су түбіндегі тұнбадан өзі қоректенетін омыртқасыздарды оңай табады. Импульстары секундына 2000-ға дейін жететін теңіз балықтары да бар. Кейбір қорғану көптеген шұңқырлы, ойық жерлерінде өзендердің тасуынынан, қатты нөсер жауыннан соң, қардың еруінен және тағы басқа жағдайларда уақытша көлшіктер, тоғандар пайда болады. Мұндай көлшіктерде де қысқа уақытта тіршілік ететін әт-түрлі гидробионттар кездеседі. Бұлардың ерекшелігі сол, аз ғана уақыт ішінде көбейіп, өзінен соң көптеген ұрпақтарын қалдырып келесі ылғал болатын уақытқа дейін тұнбаға көміліп иабиоз жағдайға түседі (кейбір [[Шаян|шаяндар]], планариилер, аз қылтанды құрттар моллюскалар, тіпті кейбір балықтар — африка протоптерусы және оңтүстік америка лепидосирені). Көптеген майда организмдер құрғақшылық жағдайда циста түзеді (инфузорилар, тамыраяқтылар, кейбір ескекаяқты шаяндар, турбеллярий және т.б.). Су ортасының өзіндік оттегі режимі де бар. Суда оттегі атмосферамен салыстырғанда 21 есе аз. Судың температурасы, терендігі, тұздылығы артқан сайын ондағы оттегі мөлшері азайып, ал судың ағысы қатты болған сайын оттегі мөлшері көбейеді. Басқа орталармен салыстырғанда судың температуралық режимі біркелкі болуымен ерекшеленеді. [[Қоңыржай белдеу|Қоңыржай]] аймақтарда [[Тұщы су|тұщы сулардың]] температурасы 0,9°С-25°С аралығында (ыстық су көздерін есептемегенде, онда су температурасы 100°С-қа дейін жетеді), тұщы сулардың терең қабатында температура 4°С-5°С-ты құрайды. == Су ортасының айырмашылықтары == Су ортасының жарық режимінің әуе-құрлық ортасынан айырмашылықтары көп. Жарықтың су бетінен шағылысуына және су ішінен өтуі кезінде сіңірілетін болғандықтан суда жарықтың мөлшері аз болады. Сондықтан терең суларды үш аймаққа: жарық, алакөлеңке және толық қараңғы бөліктерге бөледі. [[Мұхит|Мұхиттың]] қараңғы, терең бөліктерінде [[Гидробионт|гидробионттар]] көру үшін тірі организмдерден бөлінетін жарықты пайдаланады. Мұндай құбылыс биолюминесценция деп аталады. Мысалы, кейбір балықтардың арқа жүзу қанаттарының алғашқы сәулесі жоғарға жақ сүйегіне жақын майысқан, қармақша тәрізді болып орналасқан. Осы қармақшаның ұшында шырышты жарық беретің бактериялары бар. [[Оттегі]]мен бактерияларды қамтамасыз етуі арқылы жарық беріп, қорегін өзіне еліктіреді. Үнемі қараңғылықта тіршілік ету немесе жарықтың жетіспеуі гидробионттардың көру мүмкіншіліктерін шектейді. == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды, себебі тиімді пайдаланған жағдайда су ресурстарының әлемдік су айналымы барысында үздіксіз қалпына келіп отырады. Өкінішке орай, соңғы жылдары Әлемдік Мұхиттарға мұнай өнімдерінің төгілуі, биологиялық алуан түрліліктің азаюы ұлғайып, тропикалық жағалауларга антропогендік қысым көп түсуде. Теңіз жағалауларының өсімдіктер жамылғысы тозып (Индонезия, [[Филиппиндер|Филиппин]], Тайланд), күріш алқаптарын кеңейту және асшаяндар өсіру үшін тоғандар жасалып, мангра тоғайлары жойылуда. <ref>Экология (оқулық) — Алматы, 2008 — ISBN 9965-32-223-6 </ref> == Суды зерттеу == === Гидрология === Су — бұл шексіз [[Теңіз|теңіздер]] мен [[Мұхит|мұхиттар]], ағысты өзендер және мөлдір көлдер. Дегенмен су тек қана көре алатын, ыстық күндері сүңгіп кететін су айдындарында ғана болмайды. Судың көлемді бөлігі адам көзінен тыс жер астында жасырынған. Бұндай су айдындары жер асты сулары деп аталады. Ғалымдардың зерттеуінше су жер бетінде ең көп кездесетін сұйықтыққа жатады. Судың қазіргі кезде қаупі бар. Адамдардың суды үнемдемей құртуының әсерінен тұщы судың жойылу төтенше жағдайлар қатарында. Ал жер шарына қауіптілігі су басу жағдайы. Антрактида мұзының еруі Су<ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—Алматы: «Мектеп» баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 </ref> === Жер асты сулары === Жер асты сулары өзінің ерекшелігі және құрылысы бойынша жер үстінде орналасқан судан ерекшеленеді. [[Жер асты сулары]] жерге жауатын жауындардан толықтырылады. Дегенмен бұндай толықтырулар біркелкі емес, өйткені көп жағдайда жергілікті жердің [[рельеф]]інен, [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын түрінен]], сондай-ақ жақсы өткізетін және суды ұстап тұра алатын [[топырақ]]тан да байланысты болады, ол астыңғы қабатқа өту үшін жол бермеуі де мүмкін. Бұдан өзге, жер асты сулары өз қорын жер үсті су айдындары есебінен де толықтырады. Өз кезегінде жер асты сулары осындай су айдындарын өздері қоректендіреді. [[Артезиан суы|Жер астына]] түсіп су, әдетте, бір жерде жинақталмайды, өзінің орналасу заңдылығы болады. Солай су ерекше жоғарғы және төменгі қабатты ұйымдастырады.<ref> Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Аныктамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0</ref> Төменгі қабатта судың ең кіші көлемі болады. Үлкен көлемді су жоғарғы қабат бойынша үйлестіріледі. Бұл жердің төменгі деңгейіне судың өтуі өте қиын, ал жоғарғысында — су жинақтала алатындығмен түсіндіріледі. Жоғарғы қабат әлі де үш деңгейден қалыптасады — жоғарғы, ортаңғы және төменгі, әрқайсысы өзінің суды өткізу ерекшелігімен сипатталады. Жоғарғы аймақта адам [[Шаруашылық|шаруашылықта]] қолданатын су жинақталады. Ортаңғы аймақта, әдеттегідей минералдық сулар орналасады. Ал төменгі, іс жүзінде су алмасу болмайтын аймақта ''жер үсті тұздығы'' деп аталатын көптеген құрауыштар мен элементтер ерітілген су болады. Жер асты сулары қандай қабатта жатқанына байланысты өз сипаттамасын өзгерте алады. Осыған байланысты жер асты суларының үш түрі белгілі. Бірінші түрі ''жетекші'' деп аталады. * Бұл — жер үстіне ең жақын орналасқан сулар. Дегенмен жетекші жеткілікті тұрақты емес. Бұл қабаттан құрғақ ауа-райы кезінде су толық кетіп қалуы мүмкін, ал үздіксіз жауы-шашын нәтижесінде қайта пайда бола алады. Екінші атауы — [[Артезиан суы|артезиандық сулар]]. Бұл жер астының су қабаты аумақ рельефіне байланысты. Жетекші сулардан төмен топырақ сулары орналасады. Әдеттегідей, топырақ сулары шеткі, суға берік қабатта болады. Одан төмен ағынды сулар орналасады. === Табиғаттағы су айналымы === {{main|Табиғаттағы су айналымы }} [[Атмосфера]] үнемі су буымен байып отырады, себебі жер бетіндегі өзендер мен [[көл]]дер, [[мұхит]]тар мен [[теңіз]]дер, [[мұздықтар]] үнемі буланады. Бірақ атмосферадағы су буының мөлшері тым көбейіп кеткенде, ол асқын қанығуға жетіп [[конденсация]]ланып, қайтадан жерге [[жаңбыр]] мен қар күйінде қайтып отырады. [[Табиғат]]тағы су айналымының өзгеруі жер бетінін, әр жерінде әртүрлі табиғи апаттарға әкеліп соғады. == Суды тазарту жолдары == Суды тазарту жолдары оның қандай заттармен және қаншалықты ластануына қарай жүргізіледі. Ерімейтін қоспалардан тұндыру немесе сүзу арқылы тазартуға болатыны сендерге белгілі. Еріген қоспалардан суды айдау арқылы тазартады. Ауыз суын табиғи суларды тазарту арқылы алады, ол үлкен қалаларды сумен қамтудың ең басты мәселесі. Ол үшін табиғи суды алдымен тұндырып, содан кейін сүзгіден өткізіп алып, зиянды бактериялардан тазарту үшін хлорлау және озондау өдістері колданылады. Осы үрдістердің барлығы сумен жабдықтау стансаларында арнайы қондырғыларда жүргізіледі. Мұнан басқа ірі өндіріс орындарының өндірісте қолданған суларын да тазартпай ағын суға жіберуге болмайды, сол үшін қатаң экологиялық шектеу қойылып, үнемі тексеру жүргізіледі. Соңғы кездері суды тазарту үшін ион алмастырғыш шайырлар да кеңінен қолданыла бастады. Дистильденген су — айдау арқылы тазартылған су, ол кұрамы бойынша жаңбыр суына жақын болады. Дистильденген су арнайы зерттеу жұмыстарында, дәрі-дәрмек өндірісінде және автокөліктердің аккумуляторларына электролиттер дайындауда қолданылады. [[Сурет:Aqua-distillata.jpg|200px|right|thumb|Дистилденген су]] Өмір бойына ластанған суға тап болған адам оны ішу үшін суды қандай тәсілмен сүзу керек екендігін ойластыра бастады. Бұдан шығу жолын судың өзі көрсетті. Судың жоғары температура кезінде [[Бу|буға]] айналу қасиеті бар. Осындай тәсілмен судың құрамында бар көптеген өзге бөлшектерден бөлу шешілді. Бұндай суды тазалау үрдісі дистиляция, ал құралдың өзі ''[[дистилятор]]'' деп аталды. Тазартылған су толық сүзілген сұйықтық болып саналады. Бұнда қоспалардың, [[тұздар]] мен қатты бөлшектердің ең аз мөлшері ғана бар. Дегенмен тазартылған суда қосымша құрауыштар толық жоқ деп айтуға болмайды. Судың өзге құрауыштармен тез өзара [[қарым-қатынас]]қа түсу қасиеті бар. Ал бұл суды ''дистиллятор'' арқылы айдағанда, осы [[металдар]] атомы ең кішкентай мөлшерде суға түсуі мүмкін. Дегенмен бұл судың таза болуына кедергі келтірмейді. Су жүз пайыз ешқандай қоспасыз болуы үшін суды деиондайтын арнайы қондырғылар пайдаланылады. Сондай-ақ өте таза суды ''дистиллятордан'' бірнеше рет өткізу арқылы да алуға болады. Солайша бидистиллят алынады. Әдеттегідей, өнеркәсіпке немесе медицинаға алады. Осылай тазартылған су негізінде кейбір дәрілер жасалады. Ал кішкентай [[электр]] өткізу қабілетінің арқасында дистилденген су өндірісте таптырмайтын зат. Дистелденген суды адам үшін тұрақты түрде қолдануға қатысты әр жақты пікірлер бар. Көптеген адамдар дистилденген су [[Бу|адам]] ағзасы үшін пайдалы емес, өйткені ол пайдалы құрауыштардан толық тазартылған деген пікірде. Дистилденген су ағзадан минералдық құрауыштар мен витаминдерді алып шыққандықтан денсаулыққа зиян келтіретіндігін куәландыру да жүргізілген. Дегенмен бұл ұйғарымдары даулауға және дистилденген суды қорғауға дайын адамдар да бар. Өйткені дистилденген судың зияндылығы туралы еш жерде ғылыми дәлелденген жоқ. Шындығында да ол өз құрамы бойынша ерекшеленеді, бірақ қарапайым сумен де минерал тапшылығын толықтыру қиын. Ал дистилденген су ең болмағанда ауру қоздырғыш [[Бактериялар|бактериялардан]] сақтай алады.<ref>О. Д. Дайырбеков, Б. Е. Алтынбеков, Б. К. Торғауытов, У. И. Кенесариев, Т. С. Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. «Ғасыр-Ш», 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0 </ref> == Судың физикалық қасиеті == Таза су — түссіз, иіссіз, дәмсіз сұйықтық. Судың қабаты 5 м асқанда көгілдір түсті болып көрінеді. Қалыпты [[қысым]]да 100°С-та қайнайды да, 0°С-да мұзға ''(р=0,92 г/см³)'' айналады, сондықтан мұз су бетінде қалқып жүреді. Сонда оның көлемі 9%-ға артады. Судың беткі қабатының [[мұз]]бен қапталып жатуы ондағы тіршілік иелерінің қыс мезгілінде де өмір сүруіне жағдай жасайды. Температурасы 4°С болғанда, тығыздығы 1г/см³ (судың ерекшелігі). Судың жылу сыйымдылығы өте жоғары, оны мына мысалмен түсіндірейік. Жаздың аптап ыстық күндерінде су жылуды сіңіріп, өзеннің маңайын салқындатып тұрады, сондықтан адамдар оның жағалауына дем алуға көптеп барады. Осылайша жиналған жылуды су қыс мезгілінде біртіндеп ауаға береді, сондықтан қатты аязды күндерде өзеннің беті тұманданып тұратынын сендер сан дүркін кердіңдер. Су жер бетінен тараған жылудың 60%-ын ұстап қалып, оны суынудан сақтап тұрады. Табиғи сулар әдетте таза болмайды, онда еритін және ерімейтін заттардың қоспалары болады. Теңіз суында еріген тұздар кептеп кездессе, (3,5 %) ағын және [[жер асты сулары]]нда кальций мен магний тұздары болады, ал жауын мен еріген қар суларында көбінесе шаң мен еріген күйдегі газдар (0₂, N₂, С0₂, S0₂, т.б.) кездеседі. Су — [[сутек оксиді]], Н₂О — қалыпты жағдайда сутек пен оттек 1:8 көлемдік қатынаста болатын тұрақты қарапайым химия қосылыс. Табиғатта ең көп таралған, бүкіл [[гидросфера]] ''Судан'' тұрады, ''Судың'' тіршілік үшін маңызы өте зор. [[Аристотель]] өз еңбектерінде (біздің заманымыздан [[4 ғ.|IV ғасыр]]) ''Суды'' төрт құбылыстың ''([[от]], [[ауа]], [[топырақ]], су)'' біріне жатқызса, ғалымдар [[18 ғ.|XVIII ғасырдың]] аяғына дейін ''Суды'' жеке элемент ретінде қарастырды. ''Суды'' алғаш ағылшын ғалымы [[Генри Кавендиш|Г.Кавендиш]] ([[1731]]—[[1810]]) зерттеді ([[1781]]—[[1782]]), ал француз ғалымы [[Антуан Лоран Лавуазье|А.Лавуазье]] ([[1743]]—[[1794]]) сутек жанғанда ''Су'' түзілетінін дәлелдеп ([[1783]]), [[Ж.Млнье]]мен бірге сандық құрамын анықтады ([[1785]]). ''Судың'' құрамында массасы бойынша 11,19 % сутек, 88,81 % оттек болады; молекуласы 2 атом сутек пен 1 атом оттектен тұрады, молек. м. 18,0160, иіссіз, дәмсіз, түссіз ''(терең жері көгілдір)'' сұйықтық. Құрамында 2Н ([[дейтрий]]) бар ''Су'' — [[ауыр су]] ''(D₂O)'' деп аталады. [[ауыр су]]дың физиқалық қасиеттері өзгешелеу болады. ''Су'' 0С-та қатып, 100С-та қайнайды. * 20 °С-тағы тығыздығы 0,99823 г/см³, * 0 °С-тағы тығыздығы 0,9168 г/см₃ (мұзда). ''Судың'' физиқалық қасиеттерінде, балқу жылуында, [[Жылу сыйымдылығы|меншікті жылу сыйымдылығында]], тұтқырлығында, жылу өткізгіштігінде ерекшеліктер бар. Мысалы:, мұз жеңіл болғандықтан'' Суда'' қалқып өзендер мен көлдердің түбіндегі тіршілік сақталады. ''Су'' қалыпты температурада көптеген заттармен әрекеттеседі. Сілтілік және сілтілік-жер металдармен әрекеттескенде гидроксид пен сутек түзеді (2Na+2H₂O=2NaOH+H₂↑). ''Су'' әр түрлі жағдайда бейметалдармен ([[фтор]], [[хлор]], [[бром]], [[фосфор]], [[көміртек]]) әрекеттесіп, қышқылдар (HCl, HClO, HPO3, HF, HBr) және оксид (СО) түзеді. Атмосферада Су бу, тұман, бұлт, тамшы және қар кристалдары түрінде кездеседі. ''Су'' [[оттек]], [[сутек]], [[азот қышқылы]]н, [[спирт]], [[альдегидтер]], [[сілтілер]], т.б. аса маңызды химиялық өнімдерді өндіруде қолданылатын химиялық реагентер. Оның [[катализатор]] ретінде маңызы зор.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Экология және табиғат қорғау/ Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5 </ref> == Химиялық қасиеті == Сутек пен оттектің химиялық қосылысы. * Массалық құрамы: Н —11,19 %, О — 88,81 %. * [[Молекулалық масса]]сы 18,0153. Су планетамыздағы ең көп тараған заттардың бірі; ол үш түрде —'' бу, су және [[мұз]] күйінд''е ұшырасады; күшті еріткіш. * Су айдауыш мұнара- елді мекендерді сумен қамтамасыз ету жүйесіндегі су өтімі (''шығыны'') мен қысымын реттеп отыруға арналған құрылыс. Ол цилиндр тәрізді етіп арнайы болаттан немесе темір-бетоннан жасалған шаннан және оны көтеріп тұратын тіреуіш құрылымнан тұрады. Мұнараның биіктігі 25—30 м-ге, шанының сыйымдылығы ондаған текшелерге жетеді. Тіреуіш кірпіш не ағаштан жасалады. Шан ішіндегі судың қыста катып қалмауы және ластанбауы үшін ол жылу өткізгіштігі төмен жеңіл материалдармен қапталып, үсті шатырмен жабылады. [[Сурет:Splash 2 color.jpg|200px|left|thumb|Су]] Судың сапалық құрамы сутек пен оттектен тұратыны, ал сандық құрамы екі сутек атомы мен бір оттек атомынан тұратындығы мәлім. Судың айырылуы электр тогының әсерінен жүреді, бұл реакциямен сендер сутекті алу әдісі бойынша таныссыңдар: : 2H₂O→2H₂↑+O₂↑ Күрделі заттың құрамдас бөліктеріне айырылуы — ''[[анализ]]'' деп аталады. ==== Жай заттармен әрекеттесуі: ==== I. Судың металдармен әрекеттесу реакцияларын сутегін ал әдістерінде қарастырған болатынбыз: : 2Na + 2НОН = 2NaOH + Н₂↑ : Са + 2НОН = Са(ОН)₂+ Н₂↑ Белсенділігі тым жоғары емес металл сумен әрекеттескенде оның оксиді түзіледі: : Mg + НОН = MgO + H₂ Белсенділігі төмен металдар сумен әрекеттеспейді. II. Бейметалдармен әрекеттесуі: Су кейбір бейметалдармен де әрекеттесе алады. Қыздырға көмірге су қоссақ екі түрлі газ қоспасы түзіледі — ол ''«[[су газы]]»'' деп аталады: : С + НОН=СО↑+Н₂↑ Көмірді жағарда оған су қосып шылайтынын білесіңдер, сонда түзілген екі газ да жанғыш екен. Хлорды суға жібергенде екі қышқылдың қоспасы түзіледі. : Сl₂ + НОН = НСlO + HCl ==== Күрделі заттармен әрекеттесуі: ==== I. Активті металдардың оксидтерімен әрекеттесіп [[гидроксидтер]] (негіздер) түзеді. : Na₂0 + Н₂0 = 2NaOH Әктасқа су қосқанда оның қайнай бастағанын көреміз, реакция жылу бөле жүреді: СаО + Н₂0 Са (ОН)₂ + Q : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Металл оксидтері + су = негіз |} II. Кейбір бейметалдардың оксидтері сумен әрекеттескенде қышқыл түзеді. Күкірттің бір түйірін алып жақсак оның оксиді түзіледі: : S + O₂ =SO₂ Жану өнімін суға жіберсек: S0² + Н₂0 = H₂S0₃ күкіртті қышқыл түзіледі, көк лакмус қызарады. Дәл осындай реакциялар басқа бейметалдардың да оксидтерімен жүреді. Сl₂0 + H₂0 = 2HCl0 N₂O₃ + H₂0 = 2HN0₂ : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Бейметалл оксидтері + су = қышқыл |} III. Белсенділігі жоғары металдардың гидридтері де сумен әрекеттесіп гидроксидтер береді. : NaH + НОН = NaOH + Н₂↑ IV. Кейбір тұздар сумен химиялық әрекеттесіп кристаллогидраттар түзеді: : CuS0₄ + 5H₂0 = CuS0₄ * 5H₂0 мыс купоросы; : FeS0₄ * 7H₂0 темір купоросы; : Na₂S0₄ * 10H₂0 глаубер тұзы. Кристаллогидраттардың молекулалық массасын — тұздың молекулалық массасына су молекулаларының массаларын қосып табамыз. M_r(Na₂C0₃*10H₂0) =106+180=286.<ref>Химия: Жалпы білім беретін мектептің сыныбына арналған оқулық. Усманова М. Б., Сақариянова Қ.Н. -Алматы: Атамұра, 2009. — 216 бет. ISBN9965-34-887</ref> [[Сурет:3D model hydrogen bonds in water.svg|left|thumb|[[Сутектік байланыс]] моделі (1) су молекулалары арасында]] == Су — еріткіш == Су — біршама инертті биологиялық еріткіш сүйықтық, онда кептеген органикалық жөне бейорганикалық заттар ериді, бірақ олардың ерігіштіктері әртүрлі. Қатты заттардың еруін біз [[қант]] пен тұзды еріткенде, ал газ күйіндегі заттардың еруін газдалған су ішкенде немесе суды қайнатқанда бөлінген көпіршіктерді байқау арқылы көрсек, сұйық күйіндегі заттардың еруін [[сірке суы]]н еріткенде байқаймыз. Сонымен суда ерімейтін зат болмайды екен. Заттардың суда еруі тек [[физика]]лық құбылыс қана емес, күрделі физико-химиялық үдеріс, еру барысында еріген заттың молекулалары еріткіштің молекулаларында біркелкі таралып қана қоймайды, олармен химиялық әрекеттесе де алады. Оны [[күкірт қышқылы]]н еріткенде жылу бөлінетіндіктен, сол сияқты құрғатылған [[мыс сульфаты]]ның ақ түсті кристалдарын еріткенде кегілдір түсті ерітінді түзілгенінен байқауға болады. Кез келген табиғи су ерітінді болып теңіз суында — 260 г /л тұз бар, сондықтан онда тіршілік жоқ, яғни атына сай. ''[[Ерігіштік]] — берілген температурада еріткіштің (су) 100 немесе 1000 грамында ери алатын зат массасымен және көлемімен анықталатын шама (г/100 г, г/1000 г Н₂0, моль/л).'' Ерігіштік заттың табиғатына тәуелді, мысалы: қант ерімтал болса, [[бор]], [[әк]] нашар еритін заттар. Газ күйіндегі заттар үшін ерігіштік қысым мен [[температура]]ға байланысты. Газдардың ерігіштігі [[қысым]] артқан сайын артады, ал температураны арттырғанда кемиді. Қатты заттардың көпшілігі үшін температураны арттырғанда ерігіштігі де артады. Сұйық күйіндегі заттардың ерігіштігі олардың табиғатына байланысты, мысалы, [[спирт]] суда жақсы ерісе, ал [[бензин]] нашар ериді. табылады. Мысалы, [[Каспий теңізі|Каспий теңізінде]] 13 г/л, [[Қара теңіз]]де 19 г/л, [[Өлі Ерітінді]] деп еріткіш пен еріген заттан тұратын біртекті (гомогенді) жүйені айтады. Берілген зат еріткіштің белгілі бір мөлшерінде осы температурада әлі де ери алатын болса, ''ерітінді қанықпаған'', ал ери алмаса — ''қаныққан'' деп аталады. == Тірі ағзаларда судың биологиялық ролi == [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] Су алмасуының жалпы сипаттамасы: * Су барлық биохимиялық процестер жұрiп өтетiн орта болып табылады. * Су [[газ]]дардың, [[минералды тұз]]дардың, нейтралды, полярлы қосылыстардың универсалды ерiткiшi болып табылады. * [[Су]] [[гидролиз]], [[гидратация]], аминсiздену, тотығу- тотықсыздану реакциялары сияқты көптеген биохимиялық реакциялардың тiкелей қатысушысы болады. * Жоғары жылу сыйымдылығының арқасында су термореттелуге қатысады. Ауаның 350 С-тан жоғары температурасы кезiнде тер бөлiну организммен сыртқы ортаға жылу берудiң бiрден-бiр қолайлы әдiсi болады. * Су қызметтiк активтiлiгiне әсер ететiн клеткалардың, субклеткалық құрылымдардың тургорын қамтамасыз етедi. * Дипольдi жағдаймен иемдене отырып, су иондардың, сонымен қатар белокты коллоидты бөлшектер аймағына түсiп, олардың айналасында сольватты (гидратты) қабықша тұзедi. === Судың организмдегi мөлшерi мен таралуы === [[Сурет:Water molecule 3D.svg|thumb|150px]] Ересек адамның организмiндегi судың жалпы мөлшерi 60% құрайды. Осы себептен 70 кг салмағы бар адамда 42 л су болады. Бұл өлшем тұрақсыз және жынысқа, жасқа, организмнiң физиологиялық жағдайына, ауруларға және сыртқы жағдайларға тәуелдi. Эмбрионда судың мөлшерi 97%-ке жетедi, жаңа туғандарда – 77% дене салмағының. Жас ұлғайғанда судың керектiмөлшерi азаяды және 80 жастан асқан қарттарда оның мөлшерi 48%-ке дейiн төмендейдi. Еркектерде (64%) әйелдерге (54%) қарағанда соңғыларда майдың керектi салмағының жоғары болуына байланысты бiршама көп. Жеке ткандерде судың мөлшерi олардағы алмасу процестерiнiң жұруiне байланысты. Қанда, бұйректе, өкпеде, жұректе, көк бауырда, бұлшық еттерде, бас миында 70-83% су болады. Бұлардан ерекше майлы, сұйек ткандерi, тiстiң қатты ткандерi суға кедей (10-30%), ал тiстiң эмалiнде барлығы 4-5% қана су болады. Биологиялық сұйықтықтар (сiлекей,тер, көз жасы) 95-98% судан құралады. Су организмде 3 сұйықтықты фазада болады. Оның негiзгi мөлшерi (77%) клеткалардың iшiнде болады. Бұл су клеткаiшiлiк немесе интрацеллюлярлық деп аталады. Судың қалған бөлiгi (29%) клетка сыртындағы кеңiстiкте болады. Ол клеткааралық (21%) және айналмалы немесе тамыр iшiлiк (~8%) суға бөлiнедi. Организмнiң сұйықтығы бос және байланысқан судан тұрады. Бос су – бұл жасушааралық кеңiстiкте салыстырмалы бос орын ауыстыра алатын, ал клеткаларда белокты молекулалармен байланыспаған су. Байланысқан су клеткааралық кеңiстiктiң құрылымдарымен (коллагендi талшықтар, мукополисахаридтер) немесе белоктармен және клетка iшiндегi басқа заттармен байланысқан. Соңғысы, бос суға қарағанда, ерекше физикалы-химиялық қасиеттермен иемденедi. Оның қайнау температурасы жоғары және тоңазу температурасы төмен. Онда бос суда ерiген тұздар ерiмейдi. === Ағзадан судың бөлiнiп шығу жолдары === Организмнен су бұйрек арқылы несеппен, терi арқылы тербөлiну нәтижесiнде, өкпе арқылы тыныс шығару аусымен, iшек арқылы нәжiспен бөлiнедi. Судың организмнен негiзгi бөлiнiп шығу жолы – бұйрек. Орташа тәулiктiк диурез әйелдерде 1200 мл, ал еркектерде – 1500 мл құрайды. Бұл көлем едәуiр ауытқып отыруы мұмкiн және организмнiң физикалық және патологиялық қалпына және сыртқы жағдайларға тәуелдi болады. Өкпе арқылы 350-400 мл/тәул. жоғалтылады. Кұшейген жұмыс кезiнде, лихорадка кезiнде, кеуделiк жасындағы балаларда өкпенiң гипервентиляциясы кезiнде өкпе арқылы судың жоғалуы көбейедi. Ішек арқылы (нәжiспен) 200 мл-ден қалыпты жағдайда 5 литрге дейiн диарея кезiнде су жоғалтылады. Іш өту және басылмайтын лоқсу кезiнде судың жоғалтылуы организмнiң сусыздануы мен тұзсыздануымен сипатталады<ref>Сеитов З.С., Бейсебеков М.Қ. Физикалық және коллоидтық химия. –Алматы, 1993.</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Су]] [[Санат:Еріткіштер]] [[Санат:Гидрология]] [[Санат:Қышқылдар]] [[Санат:Негіз]] [[Санат:Сутегі қосылыстары]] [[Санат:Оксидтер]] [[Санат:Оттегі қосылыстары]] jk7t6wv9q3pmx7wzz1fjvtbhisl8dmx 0 20232 3612739 3611822 2026-06-02T19:29:18Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Argunn|Argunn]] соңғы нұсқасына қайтарды 3345910 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Шортанбай Қанайұлы |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 1818 |Туған жері = Сырдария губерниясы, Наршоқы |Мансабы = [[Ақын-жырау]], [[би]] |Азаматтығы = Қазақ елі |Ұлты = Қазақ |Діні = Ислам |Қайтыс болған күні = 1881 |Қайтыс болған жері = Қарқаралы уезі. Ақсу-Аюлы |Әкесі = Қанай |Анасы = Шүкіман Нақыпқожақызы<ref>https://qamba.info/site/book/online/shrtanbai-qanaiuly-omiri-men-shygharmashylyghy-twraly-zerttewler-maqalalar/content/content_5.xhtml/</ref> |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} {{мағына|Шортанбай}} '''Шортанбай Қанайұлы''' ([[1818]], қазіргі [[Жамбыл облысы]] [[Қаратау]] өңірі – [[1881]], қазіргі [[Қарағанды облысы]] Шет ауданы) – [[ақын]], діни қайраткер. Ол [[Түркістан]] жерінде [[Қаратау]]ды жайлаған шаруа Қанайдың отбасында дүниеге келген. Жас шағынан мұсылманша оқып, замандастары қатарлы білім алған. Шортанбай өмірі мен шығармашылығы жөнінде қолда бар деректер тым шағын. Бұларға қарағанда ақын 1818 жылы қазіргі [[Түркістан облысы|Түркістан облысында]], [[Қаратау (тау, Қарағанды облысы)|Қаратау]] бойында туып, [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Арқадағы]] [[Қарқаралы]] өңірінде 1881 жылы қайтыс болған. . [[File:Шортанбай жырау Қанайұлы.jpg|thumb|Шортанбай жырау Қанайұлы отбасымен]] Енді ел-жұрт Шортанбайды ишан деуден көрі төкпе ақын деп атап кетеді. Міне, ғажап! Қазақтың бір өлкесі бір Шортанбайды тақуа ишан етіп тәрбиелесе, екінші өлкесі оны тамаша ақын етіп шығарды. Асылы, адамды – жасаған ортасы тәрбиелейді, - дейтін қағида дұрыс. Оған Шортанбайдың өсу, жеті[[Зар Заман|лу жолы б]]<nowiki/>ірден-бір куә. Ал оны жасаушы "Ер данасы" - шын мәніндегі ақын. Ойын-сауықта екінің бірі елдің алты аузын айта алады. Бірақ ол нағыз ақын ба, жоқ, ол сөзге әуестердің бір ғана. Ол 19 ғасырда өз дәуірінің шындығын бүге-шігесіне дейін көрсете білген бірден-бір ақын. Шортанбай белгілі бір ортаның немесе аймақтың ғана емес, барша халықтың мұң-мұқтажын толғады, көптің жоқтаушысы болды. [[Ресей]] отаршылдығының зорлығын көзімен көріп, жанымен, тәнімен сезінген ақын өзінің “Зар заман”, “Бала зары”, “Тар заман”, “Опасыз жалған”, т.б. толғаулары арқылы ақиқаттың астарын ашып көрсетті. Шортанбай өзіне дейінгі [[Бұқар жырау]], [[Тәтіқара жырау]], [[Ақтамберді жырау]]лар мен [[Шал ақын]]ның мол мұраларымен жақсы таныс болған. Шортанбай - өз заманының жалынды ақыны, ақылғой шешен жырауы. Өзі өмір кешкен заман шындығын барлық көрінісімен айқын да дәл бейнелеп, әлеуметтік маңызы зор шығармалар жазды. Шортанбай шығармашылығы ХІХ ғасырдағы қазақ өмірінің айнасы, әсіресе, кедей – кеншік, момын шаруаларының тұрмыс тіршілігінің шынайы куәгері. Жан-жақты талан- таражға душар боп жатқан туған елінің ауыр тағдырын тайға таңба басқандай бейнелей білген білгір жазушы. Кеңес заманында толғаулары мен айтыстары С. Сейфуллиннің «Ескі әдебиет нүскаларында» (1931), С. Мұқанов, К. Бекхожин құрастырған «қазақ әдебиетінің хрестоматиясында» (1942), «Айтыс» (1965) жинағында жарияланды. Ш-дың өз кіндігінен Алда- берген, Аязбай деген ұлдары, Бәйіш атты қызыболған. Шортанбай шығармалары өткен ғасырдың соңғы ширегінде кейбір жинақтарда баспа бетін көре бастады. 1882 жылдардан бастап, өлең, толғаулары жинақталып, бөлек кітап көлемінде жарық көреді. Көрсетілген жинақтарға ақынның "Тар заман", "Опасыз жалған", "Байды құдай атқаны", "Атамыз Адам пайғамбар", "Өсиет – насихат сөздер", "Айттым сәлем", "Асан қожаға" т.б. енген. Шортанбай шығармаларының лейтмотиві – заман, қоғам, халық тұрмысы, ел өмірі, жер, қоныс қысымы, отаршылар мен жергілікті әкімдердің озбырлығы, жаңа қарым-қатынастан туындаған тонаудың жаңа түрлері, сатқын ел билеушілер, бұзақы топта, т.б. Елді қанаушылардың жаңа тобының ақшалы байлар, алыпсатарлар, саудагерлер екенін ақын айқын суреттейді. Оларды нағыз ел ырысын еміп, сездірмей сорып жатқан араны толмас алпауыттар деп бейнелейді. Ақшаға байланысты елдегіқайғы қасіреттің де шынайы суреті жасалады. *Арам арсыз жан шықты, *Қайыры жоқ бай шықты. *Сауып ішер сүті жоқ, *Мініп көрер күші жоқ, *Ақша деген мал шықты. [[Қазақ]] қоғамын билеп-төстеген сол тұстағы әкімдер тобы – халыққа арсы боп, елдің басына зобалаң орнатып жатқан қу мен сұмдар. Халықтың бұрын-соңды болған дәстүрлі билігі жойылды. Елдің өзіндік салты, өнегелі басшы адамдары ығысты. Ел билегенде титтей де адалдық қалмады деп өз сынын күшейте түседі. Халық қайғысының қалыңдауына негізгі себеп – отаршыл патша өкіметінің озбыр саясаты және оны жүргізіп жатқан жергілікті әкімдер. [[Генерал]], [[майор]], [[князь]], [[тілмәш]], [[дуанбасы]], оның соты, әскері, түрмесі, т.б. Бұлар елді еркіндіктен айырған, дәулетін судай шашқан аждаһа іспетті. Халық қайғысының негізгі себепкерін "Жалмауыз болда ұлығың", - деп әкімдерден көреді. *Заман қайтып оңалсын, *Адам қайтып қуансын. *Жанарал болды ұлығың, *Майыр болды сыпайы. *Айрылмайтын дерт болды, *Кедейге қылғап зорлығың, *Князьді көрдің піріндей, *Тілмәшті көрдің биіңдей. *Дуанды көрдің үйіндей, *Абақты тұр алдында, *Қазылып қойған көріндей ХІХ ғасырдың көптеген ақындары қазақтың тәуелділікке душар боп, қоныс қысымына ұшырағанын күйіне жырлады. Қолынан шығып кеткен мекендеріне іштері қазандай қайнап, жоқтау айтып, зар жылады. Патшалықтың ең ілкі тырнағына ілінген [[Сарыарқа]], [[Еділ]], [[Жайық]], [[Есіл]], [[Ертіс]] жер суларының шұрайлы бойларынан айрылу шымбайына қатты батты. Шортанбай туралы пікір айтқан кейбір зерттеушілер оны өмірден түңілген жігерсіз, қайғы мен зардың ақыны деп келді. Жоғарыда келтірілген өлең жолдары ақынның бойындағы басым күш – түңілу емес, жігерлілік, үмітсіздік емес, батыл күреске үндеу, оптимистік, патриоттық сезім екенін көрсетеді. Шортанбай жасаған заманда бұдан артық елі мен халқының қамы үшін адал қызмет ету акі талай. Біздіңше, халқының тағдырын ойлаған ақынның жарғақ құлағы жастыққа тиген жоқ. Ел-жұртының қасіретін арқалап, бойындағы бар күшін сол үшін сарп етті. Сол тұстағы қоғамның жай-жапсарына қарай әрекет жасап, жатпай-тұрмай халқын үгіттеп, ілгері жетеледі. Ел ішіндегі әр түрлі жетесіздіктерге, талан-таражға, алуасыздыққа, берекесіздікке, ойсыз опасыздыққа қарсы шықты. Әуелі өз елінің мінезін, мініп түзетпек болды. Жігерін оятып, тәуелсіздігі үшін аянбай күресуге шақырды. Оны ақын жақсы түсінді. Отаршылар мен оның қазақ жеріндегі сыбайластары билеген заманды ол халық басына түскен ақырзаман, елдің береке-бірлігін кетірген тар заман, жұрт болашағын тұйыққа тіреген зар заман деп өзінше қорытты. Бұл заманның енді бір кесапаты ол халықты өзінің ғасырлар бойы қалыптастырған кәсібінен, тіршілік қамынан, үйреншікті, сүйегіне сіңген әдет-ғұрпынан, наным-сенімнен, иманнан, дағдылы ел билеу салтынан айырды. Осылайша халықтың ұлттық тұрпаты, елдік сипаты бұзылды. Адамы, азаматы, оларды мінез-құлқы, іс-әрекеті өзгерді. Олар тәуелсіздігінен айрылды. Құлдық тәуелсіздік қамытын киді. Өзіндік дербестігі жойылды. Міне, осының бәрі ақынның зарлы-шерлі толғаулары арқылы сыртқа шықты. Ол халықтың мұңы боп қалыптысты. Шортанбай шығармаларының негізгі арқауы деп, оның жырларының ақылғой, өсиетшіл келетінін айтқан жөн. Адамгершілік ақыл айтып, халықты түзу жолға салуды өзінің зор мақсаты санағандықтан болса керек. Ақын әр түста терең толғап, өрнекті де өнерлі сөз термелейді. Ақылдар айтады, нақылдар қалдырады. Шортанбайдың ерлерде айтып кеткен өсиет сөздері де бар. Ол өсиеттерін қалың қазаққа, оның басшы адамдарына, ұл-қызына, кәрі-жасына арнайды. Өз атынан барлық қауымға сәлем жолдап, бақұлдасқандай болады. Келтірілген ақынның қоштасу сөздері, өсиеттері мәнсіз емес. Елдің бас көтерген адамдарын тәубаға шақырып, мал, дүние үшін қор болмай, халық үшін, бір құдай үшін қызмет етуін тілейді. Ізгілік, әділет жолынан тайынбай іс қылып, саналы, салихалы өмір кешуін уағыздайды. Ақырет жолы мен адамгершілік, әділет жолдарын тең ұстап, ешкімге обал, қиянат жасамай, тек қана ізгілік жасап өткенін тілейді. Әрбір адамға үлгі боларлық нақылдар тізбектеліп, өзінің өмір тәжірибесін жинақтайды. Тойымсыздыққа, опасыздыққа қарсы күресуге, қанағат, рақым сияқты адал жан айналысар істерге меңзейді. Ақын адамның мінезіне ерекше көңіл бөледі, жақсы адам өз мінезіне қарауыл қойып, жауап беріп отыру керек дейді. Бұл мәселеде кейде ол Абайдың "мінезді түзелмейді дегеннің тілін кесер едім" дегеніне қосылмайтын сияқты. Адам санаулы өмір жолын есепсіз, мәнсіз өткізіп алмай, нәтижелі, нәрлі, пайдалы өткізуі абзал. Керексіз, өнімсіз іспен шұғылданбай, еліне, халқына, өзіне, жақын-жуығына керекті тиімді әрекеттер істей білуге дағдыланғаны жөн деп термелейді. Жамандық пен жақсылық, адамдық пен арамдық арасын ажырата білуге, достық пен қастық, шындық пен жалғанды айырып, бірін жақтап, екіншісіне қарсы тұруға шақырады. Талапты жас, ең алдымен оқуға әуес болуы керек. Өнер, білім тек оқумен келеді. Тәлім-тәрбие алған жас ойлы, өнерлі боп өседі. Арамдыққа, зұлымдыққа бармайды. Олар құдай жолына да, адам үшін де аянбай еңбек етуге тиіс. Дүние, өмір қызығына алданбай, қиындыққа төзіп, ізденуді қолдайды. Жылы үй, сәнді киім, мұқтажсыз өмір жастарды бейқам өсіреді. Асылы, болам деген жас еңбекке, өнерге әуестеніп, аң аулап, құс салып, кәсіппен айналысуы керек. Шындығында да ақын туындылары әсерлі, мәңгі жасарлық мәнді. Көп жылдар өтсе де жырау сөздері өзінің құнын жоймай, халық мақсатына қызмет етіп келеді. Әсіресе, адамгершілік ақыл, өнегелі өсиет сөздері, шебер де шешен тұжырымдары құнды. Басына қайғылы, ауыр күн туған азамат, ел-жұрт Шортанбай толғауларынан өз ойына үндес сөз табады. Оның өлең жолдарын жиі қайталайды. Күйзелген жанына жай тауып, көкірегін кергеген қасіреттерді жеңілдетіп, рухани күш табады. Шортанбай сөздерін тек қасіретті адамдар үшін пайдалы туынды деп біржақты түсінікке жетелеуден аулақпыз. Керісінше, оның шығармалары – алуан салалы, өміршең, адамның бойына жігер, қуат құярлық оптимизмге де толы, оқушысын өз ырқына бірден көндіріп, ілестіріп кетерлік логикасы мықты туындылар. Сондықтан да әрбір дәуір ол туралы әр түрлі пікірлер айтып, кейде айтыстар туғызып келеді.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> Шортанбай туралы осы соңғы жылдарға дейін етек алып келген кереғар пікірлердің орын алу негізі де оның талғамының күрделілігі, күштілігі демекпіз. Шортанбай – бір топтың не бір таптың ақын ы емес. Ол жалпыға ортақ өз елінің, халқының жырауы. Сонысымен де құнды. Шортанбай шығармаларын бастан-аяқ дидактикалық сарында келеді деуге болмайды. Ірі талант иесі, ұлы жырауға тән ақынның өзіндік көркемдік стилі қалыптасқан. Ақын айтар ойын жай баяндай сала бермейді. Әр тұста ақылға бай, ойлы сөздер ұшқыр да өткір тілмен өрнектеліп, көркем бейнеленіп, өрелі туынды боп шығады. Ақындық шалқар шабыт пен төгілген сөз нөсерлері қазіргі оқушыларына да әсер естіледі. Ақын 1881 жылы қазіргі [[Қарағанды]] мен [[Жезқазған]] облыстарына қарасты Шет ауданы жерінде қайтыс болды. Ол - өлерде үстіне ескерткіш орнатпауды, үлкен ас бермеуді тапсырып, оған шыққан шығындарды елдегі жоқ-жітік, кемтарларға үлестіруді өсиет еткен. Ақын көз жұмғалы ғасырдан астам уақыт өтсе де, оны халық қастерлеп, шығармаларын жадында ұстап, қымбат мұра ретінде қадірлеп келеді. Қалықтаған сұңқар ем, Қанатым сынды ұша алмай, Қиындап қуға түсе алмай, - деген ақынның өз сөзіне назар салайықшы. Асылы, "қияға қанат қағар сұңқар едім" - деп бекерге айтпайды. Шортанбай толғауларының ішіндегі көпшілікке кеңінен тараған туындысы “Келер заман сипаты” атты шығармасы. Онда халқының болашағын болжай білген ақын елі үшін қабырғасы қайыса отырып, тығырықтан шығар жол іздейді. Келер заманның кескін-келбетін көрегендікпен көрсете келіп, өз тарапынан тұжырым жасайды, баға береді. Шортанбай сонымен қатар айтыс ақыны ретінде Шөже, Орынбай, Асан ақындармен сайысқа түскен. Осылардың ішіндегі көлемдісі де, мазмұны жағынан толымдысы да Орынбаймен айтысы. Айтыстың өне бойынан ақынның тапқырлығын, сөзге шеберлігін, тілінің өткірлігін анық аңғаруға болады. Талай айтыстарда шыңдалып, сан рет жүлде алған Орынбай сияқты айтулы ақынмен сайысқа түскен Шортанбай өзінің алғырлығын, тілге тиек болар жағдайды бұрынырақ болжап, алдын орап кететін сезімталдығын танытады. Шортанбай өз шығармаларында заманның кескін-келбетін дәл басып, нақты көрінісін жасаған шыншыл ақын ретінде танылды да, өзінің болмыс-бітіміндегі көріпкелдік қасиетінің арқасында бұлыңғыр болашақты айна қатесіз болжай білген әулиелік қасиетімен ерекшеленді, өлеңдерінің ою-өрнегін қиюластыра білген, мазмұн мен маңызды ұштастыра білген шебер ақын болды. Шортанбай мұраларын алғаш зерттеушілердің бірі [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М.Әуезов]] Шортанбаймен қатарлас өмір сүрген ақындар шығарм-н тұтастай алғанда Шортанбай мұрасына сай “Зар заман ақындары” деп саралады. Шортанбай мұраларын зерттеу ісінде [[Мұқанов|С.Мұқанов]], І.Жұмалиев, Х.Сүйіншәлиев, Т.Нұртазин, [[Мағауин Мұхтар Мұқанұлы|М.Мағауин]], С.Қирабаев, Ы.Дүйсенбаев, Ғ.Мұсабаевтар көп еңбек сіңірді.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998. ISBN 5-89800-123-9</ref> Шортанбай творчествосы да әдебиетіміздегі ақтаңдақтардан қатарында жөнді зерттелмей, жабулы тақырыптар қатарында келеді.<ref>[[Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы|"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"]]</ref><ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> == Отбасы == Шортанбайдың өз кіндігінен Алдаберген, Аязбай деген ұлдары мен Бәйіш атты қызы болған.<ref>https://baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_kogam/zar_zaman_akini_shortanbai</ref><ref>http://www.ardaktylar.kz/debiet/item/307-shortanbaj-anaj-ly {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160723104900/http://ardaktylar.kz/debiet/item/307-shortanbaj-anaj-ly |date=2016-07-23 }}</ref> Елінің зарын төккен Шортанбай жыраудан тірі ұрпақ қалдырмады.<ref>http://akikat.kazgazeta.kz/?p=8387 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003124742/http://akikat.kazgazeta.kz/?p=8387 |date=2017-10-03 }}</ref>. Аязбай Шет жақта қайтыс болған да, Алдаберген кейін Қаратау жаққа кетіп қалған.<ref>http://myunivercity.ru/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%83%D0%BB%D1%8B/55253_1311113_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B01.html</ref> Шортанбай жыраудың бір інісі және үш қарындасы болған (Қалаулы, Бабасан? және ?). == Мазары == Мазары [[Ақсу-Аюлы]] ауылынан оңтүстікке қарай 7 км жерде [[Шерубайнұра]] өзенінің жағасында орналасқан. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Шет ауданы тұлғалары]] {{stub}} lm4rzo3yyqwhi0zooarjzcw3t9s9h2f 0 23238 3612742 3611833 2026-06-02T19:32:00Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:BilgishShezhireshiBot|BilgishShezhireshiBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3386439 wikitext text/x-wiki '''Вера Петровна Верболович''' ''(16 желтоқсан 1938 жылы, [[Украина]], [[Днепропетровск]] қаласында туған)'' – [[медицина]] ғылымдарының докторы ''(1978 жылы)'', [[профессор]] ''(1982 жылы)'', ҚР-ның еңбек сіңірген ғылыми және техника қайраткері. [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы мемлекеттік медицина институтын]] ''(1961 жылы, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті)'' және [[Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы|Қазақстан Ғылым Академиясының]] Өлкелік патология институтының аспирантурасын ''(1966 жылы)'' бітірген. [[Қостанай]] қаласындадәрігер ''(1961–63 жылдары)'', Өлкелік патология ғылыми-зерттеу институтында кіші, аға ғылыми қызметкер ''(1967–68 жылдары)'', [[Сызғанов Александр Николаевич|А.Н. Сызғанов]] атындағы [[Хирургия]] ғылыми орталығында аға ғылыми қызметкер ''(1968 жылдан)'', зертхана меңгерушісі ''(1979 жылдан)'' қызметтерін атқарды. Оның негізгі ғылыми жұмыстары клиникалық [[биохимия]] мәселелеріне арналған. Верболович [[инфрақызыл спектроскопия]] әдісімен биохимия мембрана құрылысын зерттеген. Верболович 230 ғылыми-зерттеу еңбектің, оның ішінде 2 монографияның авторы.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”, 2 том</ref> ==Шығармалары== * "Инфракрасная спектроскопия биологических мембран", 1977 жылы; * “Адекватность общей анестезии“, 1992 жылы; ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1938 жылы туғандар]] [[Санат:Днепропетровскде туғандар]] [[Санат:Қазақстан дәрігерлері]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] {{stub}} 7ik1a0ppss4p7qoqb2q2nl4lgxl9pee 0 24548 3612726 3611766 2026-06-02T19:25:45Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] соңғы нұсқасына қайтарды 3590066 wikitext text/x-wiki {{Біріктірілсін| Эгей өнері}} [[Сурет:The Parthenon at the Acropolis in 2004.jpg|thumb|175px| alt=A.]] [[Сурет:Linear B (Mycenaean Greek) NAMA Tablette 7671.jpg|thumb|175px| alt=A.]] [[Сурет:Facsimile of a Mycenaean fresco (Tiryns), Woman Carrying an Ivory Pyxis, by Emile Gilliéron père, 1912.jpg|thumb|175px| alt=A.]] '''Эгей мәдениеті''', Крит-Микен мәдениеті – б.з.б. 3 – 2-мыңжылдықта Эгей [[архипелаг]]ы мен [[Грекия]] құрлығын мекендеген [[Крит]] [[тайпа]]лары мәдениетінің шартты атауы. Эгей мәдениетінің басты орталықтарын зерттеуші ғалымдар Г.[[Шлиман]] [[Микен]]<nowiki/>нен (19 ғасырдың 70-жылдары), А.Эванс Кностан (1900 – 20) тапқан. Ғалымдар Эгей мәдениетін 3 кезеңге бөледі. Ерте миной кезеңі (б.з.б. 3000 – 2200 жылы шығарылған) [[энеолит]] дәуірінен өтіп, қола еңбек құралдарының кеңінен таралуымен және рулық қатынастардың ыдырауымен сипатталады. Бұл кезеңде қала тектес елді мекендер пайда болды, мал шаруашылығы, теңізде жүзу өріс алды. Орта миной кезеңінің (б.з.б. 2200 – 1600 жылы шығарылған) басында [[Саргон]] ([[Ассирия]] [[патша]]сы) [[әскер]]лерінің Критті уақытша жаулап алуына қарсы күрес нәтижесінде [[Крит]] мемлекеті пайда болды. [[Кнос]] қаласы оның орт-на айналды. Кноста сәнді сарайлар салынып, олардың қабырғалары таспен өрілген ағаш бағаналардан тұрғызылды. [[Қазба]] жұмыстары мұнда тұрғын бөлмелер мен [[қонақ]] қабылдайтын бөлмелер, [[қойма]]лар, қолөнер шеберханалары, [[су құбыры]], [[канализация]] болғандығын дәлелдейді. Қабырғаларында жер бедерін, жан-жануарларды, дельфиндерді, [[өсімдік]]терді, сондай-ақ тұрмыс көріністерін бейнелейтін суреттер салынған. Бұл кезде қыш, темір ыдыстар жасалды. [[Тас]] таңбалар мен балшықтан жасалған тақталарда пиктографиялық жазу дамыды. Орта миной кезеңінің ақырына қарай линейный жазуға ауыса бастады. Крит жазулары әзірге оқылған жоқ. Кнос пен Фест мұрағатынан табылған пиктографиялық тақталар шаруашылықтың әр алуан болғандығын және бұл кезде Криттің, ертедегі Шығыс елдері сияқты құл иеленуші мемлекет болғандығын көрсетеді. Сондай-ақ өнер ескерткіштері әйелдердің қоғамдық өмірде үлкен рөл атқарғанын байқатады. Тиринф сарайында су құбыры, ванна болғаны анықталды. Микенде алтыннан, күмістен, қоладан жасалған қару-жарағы бар патша табыты табылды. Оның бірінен Крит торевтикасының үздік шығармасы – [[алтын]], [[күміс]]тен жасалған өгіз бейнесі және қылыш табылды. Монументті ескерткіштерден Микенде ерекше көзге түсетіні – тастан өрілген “Атрея қазынасы” (биіктігі шамамен 15 м). Оның дөңгелектеп салынған 34 құрылысы аса күрделі. Байлық пен қуаттылықты танытатын сән-салтанатты сарайлар Микенде әскери басшылардың үстем болғандығын және жергілікті тайпаларда алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырағандығын көрсетеді. Кейінгі миной кезеңінде ақсүйектер қабылдаған Эгей [[Мәдениет]]і, оның діні мен өнері жергілікті Ахейя тайпасының қарапайым мәдениетіне ауысты. Б.з.б. 16 ғ-асырдан кейінгі кезеңде елге көршілес дорий тайпаларының басып кіруіне байланысты Эгей мәдениеті құлдырай бастады. Дегенмен ол кейіннен осы өңірде [[Эллада]] [[мәдениет]]інің дамуына негіз болды.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том;</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Білім]] {{stub}} qqjvirvj8r5gtlppyittm9cp39s1pm7 0 27827 3612967 3193886 2026-06-03T11:55:47Z Қызғалдақ 1986 180324 3612967 wikitext text/x-wiki == Бөлім тақырыбы == '''Сағи Жиенбаев''' (5.5.[[1934]], [[Ақтөбе облысы]] [[Байғанин ауданы]] [[Оймауыт (Ақтөбе облысы)|Оймауыт]] ауылы — [[1994]], [[Алматы]]) — [[ақын]]. * Қызылорда педaгогикалық институтын бітірген ([[1955]]). * 1956 — 1965 жылдары “Қазақ әдебиеті” газеті мен “Жұлдыз” журналында бөлім меңгерушісі, * 1965 — 1984 жылдары [[Жазушы баспасы|“Жазушы” баспасында]] аға [[редактор]], [[поэзия]] редакциясының меңгерушісі болып қызмет істеді. [[Сурет:Saghi_Jienbayev.jpg|нобай|оңға|Сағи Жиенбай қабіріндегі құлпытас. Алматы, Кеңсай зираты]] == Шығармашылығы == 1984 жылдан кейін шығармашылық еңбекпен айналысқан. * “Қарлығаш” аталатын алғашқы жинағы 1959 жылы жарық көрді. Содан кейінгі жылдары жиырмадан аса [[өлең]] кітаптарын жариялады. Жиенбаевтың * “Сыйлық” (1960) * “Қыр гүлі” (1966) * “Сырлы теңіз” (1963) * “Қайырлы таң” (1966) * “Ақ толқын” (1967) * “Сол бір көктем есімде” (1969) * “Алтын қалам” (1971) * “Жадымдасың, жас күнім” (1972) * “Әлия” (1973) * “Оймауыт” (1975) * “Көктем самалы” (1976), т. б. өлең кітаптары жұртшылықтың көңілінен шықты. Жиенбаев өз өлеңдерінде жан сарайын айқара ашып, тебірене толғаған сыршылдығымен, ақ пейіл шыншылдығымен, инабаттылықты, кісілік ізгілікті, елдікті, ерлікті жырлауымен ерекшеленеді. Ол бірқатар ән мәтіндерінің: * “Махамбет” * “Еңлік — Кебек” [[опера]] либреттоларының авторы. Біраз жинақтары шет елдер тіліне аударылған. Өзі де [[Пушкин Александр Сергеевич|А.С. Пушкиннің]], [[Лермонтов Михаил Юрьевич|М.Ю. Лермонтовтың]], Р.Ғaмзатовтың, Д.Кугульдиновтың, т.б. бірқатар өлеңдерін қазақшаға аударды.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> ==Дереккөздер== [[Ақтөбе қаласында Сағи Жиенбаев атындағы облыстық жасөспірімдер кітапханасы бар.]] <references/> {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:5 мамырда туғандар]] [[Санат:1934 жылы туғандар]] [[Санат:Байғанин ауданында туғандар]] [[Санат:1994 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] dgt7d2gckvlb3tqxjt187f2pdbrohws 3612969 3612967 2026-06-03T11:56:50Z Қызғалдақ 1986 180324 «[[Санат:Кітапхана мəдени демалыс орталығы|Кітапхана мəдени демалыс орталығы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612969 wikitext text/x-wiki == Бөлім тақырыбы == '''Сағи Жиенбаев''' (5.5.[[1934]], [[Ақтөбе облысы]] [[Байғанин ауданы]] [[Оймауыт (Ақтөбе облысы)|Оймауыт]] ауылы — [[1994]], [[Алматы]]) — [[ақын]]. * Қызылорда педaгогикалық институтын бітірген ([[1955]]). * 1956 — 1965 жылдары “Қазақ әдебиеті” газеті мен “Жұлдыз” журналында бөлім меңгерушісі, * 1965 — 1984 жылдары [[Жазушы баспасы|“Жазушы” баспасында]] аға [[редактор]], [[поэзия]] редакциясының меңгерушісі болып қызмет істеді. [[Сурет:Saghi_Jienbayev.jpg|нобай|оңға|Сағи Жиенбай қабіріндегі құлпытас. Алматы, Кеңсай зираты]] == Шығармашылығы == 1984 жылдан кейін шығармашылық еңбекпен айналысқан. * “Қарлығаш” аталатын алғашқы жинағы 1959 жылы жарық көрді. Содан кейінгі жылдары жиырмадан аса [[өлең]] кітаптарын жариялады. Жиенбаевтың * “Сыйлық” (1960) * “Қыр гүлі” (1966) * “Сырлы теңіз” (1963) * “Қайырлы таң” (1966) * “Ақ толқын” (1967) * “Сол бір көктем есімде” (1969) * “Алтын қалам” (1971) * “Жадымдасың, жас күнім” (1972) * “Әлия” (1973) * “Оймауыт” (1975) * “Көктем самалы” (1976), т. б. өлең кітаптары жұртшылықтың көңілінен шықты. Жиенбаев өз өлеңдерінде жан сарайын айқара ашып, тебірене толғаған сыршылдығымен, ақ пейіл шыншылдығымен, инабаттылықты, кісілік ізгілікті, елдікті, ерлікті жырлауымен ерекшеленеді. Ол бірқатар ән мәтіндерінің: * “Махамбет” * “Еңлік — Кебек” [[опера]] либреттоларының авторы. Біраз жинақтары шет елдер тіліне аударылған. Өзі де [[Пушкин Александр Сергеевич|А.С. Пушкиннің]], [[Лермонтов Михаил Юрьевич|М.Ю. Лермонтовтың]], Р.Ғaмзатовтың, Д.Кугульдиновтың, т.б. бірқатар өлеңдерін қазақшаға аударды.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> ==Дереккөздер== [[Ақтөбе қаласында Сағи Жиенбаев атындағы облыстық жасөспірімдер кітапханасы бар.]] <references/> {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:5 мамырда туғандар]] [[Санат:1934 жылы туғандар]] [[Санат:Байғанин ауданында туғандар]] [[Санат:1994 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Кітапхана мəдени демалыс орталығы]] tkzjlf0izc86i7rc9dlr18b4sxda75m 0 29197 3612946 3612375 2026-06-03T10:58:15Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3612946 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Президентінің туы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[20 қазан]] [[1995 жыл|1995]] |ізашары1 = ҚР Президентінің Аппараты |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] |штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Ақорда (резиденция)|Ақорда резиденциясы]] |қызметкерлер = 450 адам (2024)<ref name="casp">[https://caspian.institute/product/sektor-kazahstana-kisi/politicheskij-shtab-prezidenta-tokaeva-38734.shtml Политический штаб президента Токаева]</ref> |бюджет = 19,3 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.akorda.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі''' — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентіне]] тікелей бағынатын және есеп беретін, Президенттің қызметін ақпараттық-талдамалық, құқықтық, хаттамалық-ұйымдастырушылық, құжаттамалық жағынан қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. Президент Әкімшілігі Қазақстанның [[сыртқы саясат]]ы, [[ішкі саясат]]тың [[әлеуметтік саясат|әлеуметтік]]-[[экономикалық саясат|экономикалық]] және өзге де бағыттары, [[әскери саясат|қорғаныс]] қабілеті мен [[ұлттық қауіпсіздік|мемлекеттің қауіпсіздігі]], [[құқық]]тық саясат, [[мемлекеттік қызмет|кадр]] саясаты, [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық сот]], [[сот]]тар мен судьяларға, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]], [[әкім]]дерге, [[мәслихат]]тарға қатысты және өңірлік саясат саласындағы Президенттің жұмысын ұйымдастырады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Тарихы == 1990 жылы 24 сәуірде Президент лауазымының енгізілуіне байланысты оның қызметін қамтамасыз ету үшін Президент кеңсесі (сол жылдың тамызынан бастап Президент аппараты) құрылды. 1990 жылы 20 қарашада Министрлер Кеңесінің аппараты Президент аппаратына қосылып, 1991 жылғы тамыз айынан бастап Президент және Министрлер Кабинетiнiң аппараты деп атала бастады. 1994 жылы 13 сәуірде ол Президент аппараты және [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Министрлер кабинетiнiң Іс басқармасы]] болып екіге бөлінді. Жаңа Конституция қабылдануына байланысты Президент аппараты 1995 жылғы 20 қазаннан бастап Президент Әкімшілігі болып өзгертілді.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202510150035&ysclid=mltzuhxz4w553869085 К истории АП. Часть 1]</ref> == Қызметі == Негізгі міндеттері: * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы кеңесші органдардың қызметін қамтамасыз ету; * мемлекеттік органдардың қызметіне жалпы бақылау, соның ішінде мемлекет басшысының актілері мен тапсырмаларының орындалуын қадағалау; * Қазақстан Республикасы Президентінің шешімдерін сөзсіз, мүлтіксіз және дер кезінде орындауды қамтамасыз ету; * Қазақстан Республикасының Президентін елдегі және шет елдегі жағдай туралы дер кезінде әрі толық хабардар ету. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі: * мемлекет басшысының халық пен мемлекеттік биліктің бірлігін, конституциялық заңдылықтың мызғымай сақталуын, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, мемлекеттік егемендікті, конституциялық құрылысты қорғау және нығайту, Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі мен аумақтық тұтастығын қамтамасыз ету жөніндегі саясатын іске асыруға, елдің әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясын іске асыру жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуге қатысады; * Президенттің Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауын даярлауға қатысады; * мемлекет басшысы айқындайтын еліміздің сыртқы саяси стратегиясын әзірлейді; * сыртқы экономикалық мәселелер бойынша ұсыныстарды тұжырымдайды * Қазақстан Республикасының Президентінің сыртқы саяси құзыретін протоколдық қамтамасыз етуді жүзеге асырады; * құқық қорғау және өзге мемлекеттік органдардың қылмысқа қарсы күресін, ұлттық қауіпсіздікті, құқықтық тәртіп пен заңдылықты қамтамасыз ету жөніндегі қызметін үйлестіруді және бақылау жасауды жүзеге асыра отырып, Президентке мемлекеттің құқықтық саясатының негізгі бағыттары жөнінде ұсыныстар енгізеді; * мемлекет басшысының Қазақстан Республикасының [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентіне]] қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз ету мақсатында оны Парламенттегі заң шығарудың жай-күйі және онда қаралатын мәселелер туралы ұдайы хабардар етіп отырады. Қазақстан Республикасы Президентіне: * [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісіне]] заң жобаларын енгізу туралы; * Үкімет актілерінің күшін жою не толық немесе ішінара тоқтата тұру; * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] аса маңызды мәселелер жөніндегі отырыстарында мемлекет басшысының төрағалық етуі; * мемлекеттің орталық атқарушы органдарын құру, тарату және қайта ұйымдастыру туралы ұсыныстар енгізеді. Қазақстан Республикасы Президентінің [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотқа]] өтініштерін және оның шешімдеріне мемлекет басшысының қарсылықтарын дайындауды жүзеге асырады, мемлекет басшысының оған тікелей бағынатын әрі есеп беретін мемлекеттік органдарға және Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы кеңесші органдарға қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз етеді. Президент Әкімшілігі: * елдің аймақтық саясатының стратегиясы, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың сындарлы түрде бірлесіп жұмыс істеуі, олардың елдің орталық органдарымен, көршілес мемлекеттердің шекара маңындағы аймақтарымен өзара іс-қимылдары жөнінде болжам жасауды және Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыныстар тұжырымдауды жүзеге асырады; * мемлекет басшысының әкімдермен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасының Президентінің актілері мен тапсырмаларын барлық мемлекеттік органдар мен мемлекеттің лауазымды тұлғаларының сөзсіз және мүлтіксіз орындауына, Үкіметтің, орталық атқарушы және өзге мемлекеттік органдардың және лауазымды тұлғалардың актілерінің Конституцияға, ел заңдарына, Президент актілеріне сәйкестігіне бақылау жасауды жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі жүргізетін тексерулердің нәтижелері мен олар бойынша жасалынған қорытындылар ұдайы Қазақстан Республикасының Президентіне баяндалып отырады. Мемлекет басшысының қызметін ақпараттық-талдау тұрғысында қамтамасыз етуді жүзеге асыра отырып: * ішкі және сыртқы саяси ахуалға талдау жүргізеді; * Қазақстан Республикасының Президентінің БАҚ-пен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді; * мемлекет басшысының қарауына республикадағы мемлекеттік қызметтің заңдары мен жүйесін жетілдіру, кадрларды іріктеу және орналастыру жөнінде ұсыныстар енгізеді, қызметке тағайындау және қызметтен босату кезінде материалдарды рәсімдейді. Президенттің өзге өкілеттіктерін іске асыруды қамтамасыз ету мақсатында: * Президенттің азаматтық, саяси баспана беру мәселелері жөніндегі шешімдерінің жобаларын әзірлейді; * Президентке мемлекеттік наградалармен марапаттау әрі құрметті, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді беру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Президенттің азаматтарға кешірім жасауды жүзеге асыруын қамтамасыз етеді; * Президент бекітетін мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеуге қатысады. Президент әкімшілігі Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы кеңесші органдарға тапсырмалар беруге хақылы, көзделген өкілеттіктерін іске асыру үшін мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардан қажетті ақпаратты, құжаттар мен өзге материалдарды сұратуға және алуға хақысы бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> == Құрылымы == Президент Әкімшілігінің құрамына Президент Әкімшілігінің Басшысы және оның орынбасарлары, Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы, Президент Кеңсесінің бастығы, Президент көмекшілері және кеңесшілері, Президент Әкімшілігінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары, өзге де қызметкерлер кіреді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ <center>'''2026 жылғы басшылық құрамы'''</center> ! Лауазымы !! Аты-жөні !! Қызметке тағайындалды |- | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] || [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] || 14 маусым 2022 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президент Әкімшілігінің басшылығы}}'''</center> |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы|Президент Әкімшілігінің Басшысы]] || [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] || 5 мамыр 2026 |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары]] || [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]] || 10 желтоқсан 2025 |- | Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары || [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]] || 3 маусым 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|көмекшілері]]}}'''</center> |- | Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] || 24 ақпан 2025 |- | Президент көмекшісі || [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеев]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || 26 қыркүйек 2025 |- | Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі || [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] || 25 наурыз 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|кеңесшілері]]}}'''</center> |- | Президент кеңесшісі || [[Бауыржан Жұмаханұлы Омаров|Бауыржан Омаров]] || 8 сәуір 2019 |- | Президент кеңесшісі || [[Мәлік Нұржанұлы Отарбаев|Мәлік Отарбаев]] || 27 сәуір 2022 |- | Президент кеңесшісі || [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] || 13 ақпан 2025 |- | Президент кеңесшісі — Президенттің Протокол қызметінің бастығы | [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президент кеңесшісі || [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] || 25 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]] || 29 қыркүйек 2025 |- | Президенттің әлеуметтік мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Алексей Владимирович Цой|Алексей Цой]] || 14 қазан 2025 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің Баспасөз хатшысы]] || [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] || 29 қаңтар 2026 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің]] төрағасы || [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] || 2 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері|Президент Әкімшілігінің бөлім басшылары]]}}'''</center> |- | Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімінің меңгерушісі || Ержан Сейітқұлов || 1 тамыз 2024 |- | Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімінің меңгерушісі || Рақымжан Ерназар || 2 сәуір 2025 |- | Жалпы бөлім меңгерушісі || Ербол Адаев || 17 ақпан 2025 |- | Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі || Мейіржан Байғонысов || 1 сәуір 2026 |- | Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі || Қанат Құлшыманов || 11 наурыз 2025 |- | Көлік-логистика саласын дамыту бөлімінің меңгерушісі || Азамат Кескінбаев || 23 желтоқсан 2025 |- | Құқық қорғау жүйесі бөлімінің меңгерушісі || Дәурен Ерғарин || 17 ақпан 2025 |- | Мемлекеттік бақылау бөлімінің меңгерушісі || Әлихан Жамсатов || 25 қыркүйек 2025 |- | Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі || Айдар Жарылғанов || 6 қаңтар 2023 |- | Мемлекеттік қызмет бөлімінің меңгерушісі || Руслан Тұрғаналы || 1 қыркүйек 2023 |- | Өңірлік даму мониторингі бөлімінің меңгерушісі || — || — |- | Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі || [[Қанатбек Бақытұлы Жайсаңбаев|Қанатбек Жайсаңбаев]] || 9 желтоқсан 2022 |- | Сыртқы саясат бөлімінің меңгерушісі || Жандос Иманалиев || 15 қазан 2025 |- | Цифрландыруды дамыту бөлімінің меңгерушісі || Қуат Сандалов || 1 тамыз 2024 |- | Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 9 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Басқалары}}'''</center> |- | Президент Кеңсесінің бастығы || [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] || 14 маусым 2022 |- | Президенттің Баспасөз хатшысы || Айбек Смадияров || 29 қаңтар 2026 |- | Президенттің Протокол қызметінің бастығы || Марат Әшім || 15 наурыз 2023 |- | Президенттің Парламенттегі Өкілдігінің басшысы || Әмірбек Оспанбеков || 12 ақпан 2022 |- | Президент Әкімшілігі Басшысы хатшылығының меңгерушісі || Данияр Құсайынов || — |- | Мемлекеттік кеңесші хатшылығының меңгерушісі || Жанна Нұржанова || 20 маусым 2024 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесінің]] басшылығы}}'''</center> |- |Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] || 25 ақпан 2022 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының бірінші орынбасары || [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] || 30 маусым 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Мұрат Қалибекұлы Баймұқашев|Мұрат Баймұқашев]] || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Нұржан Хажимұратұлы Каджиақбаров|Нұржан Каджиақбаров]] || 28 сәуір 2022 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Ахуалдық орталығының меңгерушісі || Арман Әбдірәсілов || 8 тамыз 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімінің меңгерушісі || Марат Аймашев || 17 қаңтар 2024 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімінің меңгерушісі || Расул Оразғұлов || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Талдау бөлімінің меңгерушісі || Александр Суханов || 24 қаңтар 2018 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан халқы ассамблеясы|Қазақстан халқы Ассамблеясының]] (ҚХА) басшылығы}}'''</center> |- | ҚХА төрағасының орынбасары – ҚХА хатшылығының меңгерушісі | [[Марат Алмасұлы Әзілханов|Марат Әзілханов]] || 21 сәуір 2021 |- | ҚХА төрағасының орынбасары || [[Дмитрий Валерьевич Останькович|Дмитрий Останькович]] || 17 сәуір 2025 |- | ҚХА төрағасының орынбасары || [[Расул Сурмалиевич Ахметов|Расул Ахметов]] || 17 сәуір 2025 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президент Әкімшілігіне қарасты мекеме басшылары}}'''</center> |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві|Президент Архивінің]] директоры || Әлия Мұстафина || 18 ақпан 2022 |- | Орталық коммуникациялар қызметінің директоры | [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] || 2 қыркүйек 2022 |- | [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының]] директоры | [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] || 16 маусым 2025 |} == Басшылары == {{толық мақала|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мемлекет басшыларының кеңсесі]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]] oy02l48n3hhtajaj0i7li2xg4zbgniq 0 30048 3612771 2794221 2026-06-02T20:40:32Z ~2026-32839-82 182018 /* */ арқылы,үдеріс 3612771 wikitext text/x-wiki '''Литография''' ({{lang-el|lithos}} — тас және {{lang-el|grapho}} — сурет саламын) —'' [[электроника]]да'', [[интегралдық схемалар]]ды және басқа электрондық аспаптарды жасау үдерісінде [[металл]], [[диэлектрик]] немесе шалаөткізгіш қабатында берілген бедерді (суретті) қалыптастыру әдісі. Литография (үдерісі сәулеленуге (оптикалық, УҚ, рентген және т.б.) немесе зарядталған бөлшектер ағынына (электрондардың, иондардың) сезімталдығы жөне ойып-өндеушіге берік резистерді пайдаланумен іске асырылады. Резисторге әсер ететін сәулелену түріне байланысты фоторезисті, электронорезисті, рентгенорезисті және ионорезисті пайдалану арқылы жүзеге асырылатын оптикалық литографияны, [[электронолитография]]ны, [[рентгенолитография]]ны, [[ионолитография]]ны және лазерлік литографияны бөліп қарастырады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Электроника, радиотехника және байланыс. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 ISBN 9965-36-448-6</ref><ref>Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Электроника]] [[Санат:Полиграфия]] {{Elec-stub}} l9vped7o32zsw8qdomivlnhguhubybk 0 30235 3612716 3611751 2026-06-02T19:25:17Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 2762254 wikitext text/x-wiki [[File:Net Migration Rate.svg|thumb|right|300px|Миграция сальдосы 2008 жыл: оң мән(көк), теріс мән(қызғылт), нөлге жақын (жасыл), мәлімет жоқ (сұр).]] '''Миграция''' ({{lang-la|migratio}} — көші-қон, қоныс аудару) — адамдардың ([[мигрант]]тардың) қандай да бір аумақтардың шекарасынан өтіп, ұзақ уақытқа немесе біржолата қоныс тебу процесі. Халық көші-қонын бірегейлендірудің негізгі белгілерінің бірі - қандай да бір аумақтың әкімшілік шекарасын кесіп өту (мемлекет, аудан, аймақ, қала және т.б.). Осы негізде ең алдымен, халықаралық (мемлекетаралық) және ішкі миграцияны анықтайды. Ӏшкі көші-қон ел халқының жалпы санын өзгертпейді, халықаралық көші-қон әлем елдеріндегі халық санының өзгеруіне әкеледі, көбіне азаматтықты өзгерту орын алады. Сондай-ақ қала ішіндегі аумақтық көші-қондар ("қала-қала"), ауылдық жерлердегі ("ауыл-ауыл"), қалалық және ауылдық жерлердің өзара көші-қон алмасуы ("ауыл-қала", "қала-ауыл"). Мерзімдік белгілеріне қарай қайтып оралмайтын (ішкі көші-қон, [[эмиграция]], [[иммиграция]]) және қайтып оралатын миграция (ұзақ мерзімді, мезгілдік, үздік- создық, ауық-ауық көші-қон) түрлері анықталған. Түрлеріне қарай ерікті, мәжбүрлі, заңсыз көші-қон болып бөлінеді. Халықтың көші-қоны себептеріне қарай жіктеу де аса маңызды. Келесідей себептер анықталады: * экономикалық, *әлеуметтік, * әскери, * демографиялық (отбасы бірлесуі, некелік миграция), *мәдени, *саяси, *діни және *этникалық. Халықтың көші-қонын жекелеген елдердің, аймақтардың және жалпы әлемнің экономикалық-демографиялық дамуына елеулі әсер етеді.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.ISBN 9965-32-491-3</ref> Халықаралық миграцияның қазіргі үрдістері: * '''Заңсыз миграцияның өсуі'''; * '''Мәжбүрлі миграцияның өсуі''' (ең көбі Африкадан, Таяу және Орта шығысқа; әлемде қарулы қақтығыстардың өсуінен, ұлтаралық қатынастардан 80% босқындар дамыған елдерге ағылады; қаражат шығындарын қажет ететін әйелдер мен балалар қабылдаушы елге қосымша экономикалық жүктеме түсіреді); * '''Халықаралық миграцияның демографиялық маңыздылығының аруты''' (Ресейде халықаралық миграция елдің демографиялық дамуында жетекші рөл атқарады; дамыған елдерде де осы үрдіс басым); * '''Әлемдік миграциялық ағындардың жаһандық сипат алуы'''(барлық елдер кіреді; имииграциясы басым елдер мен эмиграциясы басым елдер анықталды); * '''Миграция ағындарындағы сапалық өзгерістері''' (білім деңгейі жоғары азаматтардың үлесінің артуы, көп елдерде адамзат ұзағырақ қалуы үшін арнайы бағдарламалар енгізген - АҚШ, Франция, Канада, Швеция). Халықаралық көші-қонның негізгі экономикалық себебі - еңбекақы деңгейіндегі айырмашылық, дүниенің әр түкпірінде бірдей жұмысқа төлемақының әртүрлі болуы. Қандай да бір аймақтағы белгілі бір сала бойынша мамандардың жетіспеуі осы мамандық үшін төленетін жалақының жоғарылауына, сәйкесінші мигранттардың ағылуына мүмкіндік береді. Экономикалық мигранттар құлдыраудан қарқында дамып жатқан аудандарға қарай ағылады. Жұмыс күшінің сыртқы миграциясы үшін жоғары білікті мамандардың салыстырмалы түрде артуы тән. Көші қонның бұл формасы 1930 жылдарда Нацистік Германиядан кеткен ғалымдар ішінен таңдау мүмкіндігі туған кезден басталды. Қазіргі кезеңде жоғары білікті мамандар миграциясы Шығыс Еуропа елдерінен АҚШ-қа, Канадаға, Батыс Еуропаның кей елдеріне бағытталған. Экономикалық босқындар арасында өз елінде жұмысы бағаланбайтын ой еңбегі адамдарының үлесі жоғары. Олардың жаппай көшіп-қонуы, "ақылдың ағылуы" атауына ие болды. Соңғы жылдары саяси босқындардың мәселесі жаһандық сипат алып отыр. Көші-қонның саяси түрткілеріне өзгеше ойлайтындарды қудалау немесе саяси босқындар ағынын тудыратын соғыс жатады. Көші қонның діни себептері де жаппай сипат алады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұрынғы Британдық Үндістанды бөлісу кезінде миллиондаған мұсылмандар исламдық Пәкістанға, индуизмді қолдайтындар Үндістанға көшті. Экологиялық босқындар аумақ тіршілігіне қауіпті табиғи және техногендік апат нәтижесінде ластанған жерлерден көшті. БҰҰ экономикалық және әлеуметтік мәселелері департаментінің 2013 жылдың 11 қыркүйегінде жарияланған баяндамасы бойынша, дүниежүзі мигранттары 232 млн адамды немесе әлем халқының 3,2%-ын құрады. Әлемдегі ең ірі миграциялық дәліз көшіп-қонушылар Мексика - АҚШ 13 млн адамға жеткен (2013 ж., қаңтар - тамыз), Ресей-Украина 3,5 млн адамға, Украина-Ресей 2,9 млн адамға, Қазақстан-Ресей 2,5 млн-ға жетті. Егер бұл көрсеткіш осы қарқынмен жалғаса берсе, онда 2050 жылы мигранттар саны 405 млн-ға жетеді. == Миграция типтері == * '''Ішкі немесе ауданаралық''' - әртүрлі дәрежедегі әкімшілік бірілктерді қамтиды: департаменттер, облыстар, штаттар және т.б. * '''Тұрақты''' - Қабылдаушы елге толығымен ауысу, яғни басқа жерге көшу. * '''Маусымдық''' - Маусымдық ауытқу байқалатын шаруашылық салаларын жұмыспен қамту үшін мигранттардың шығуы (АҚШ-тың Калифорния штатындағы цитрустарды мексикандықтардың жинауы, Швейцариядағы қонақүй қызметі) * '''Вахталық''' - пайдалы қазбаларды өндіретін, жетуге жолы қиын ауданға тән. * '''Қатынамалы''' - Үлкен қала аймағына тән: ауылдық мекендерде немесе кішігірім қалалар тұрғындарының басым бөлігінің үлкен қалаға күнделікті жұмысқа келіп, кешке үйіне қайтуы. * '''Отбасылық-тұрмыстық''' - Ерлі-зайыптылардың бірінің қызмет бабына байланысты көшуі, отбасының бірігуіне байланысты. * '''Ауылдық мекеннен қалаға''' - Өтпелі экономикалы немесе дамушы елдерге тән. * '''Қаладан ауылдық мекенге''' - Дамыған елдерге тән. '''Миграциялық сальдо''' - белгілі бір мерзім ішінде елге келушілер саны мен шегарадан асушылар саны арасындағы айырмашылық. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Stub}} [[Санат:Тұрғындар миграциясы]] [[Санат:Әлеуметтік эволюция]] ijwskdjuy1j7qd9tvtdkune7xplz85u 0 31552 3612671 3568898 2026-06-02T17:34:20Z Қатысушы Апельсин 121973 3612671 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Темір Құтлық хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]]ның 33-ші ханы | Лақап аты = | Ту = | Басқара бастады = 1397 | Басқаруын аяқтады = 1399 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Құйыршық хан]] | Ізбасары = [[Шәдібек хан]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = [[Ислам]] | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1400 | Қайтыс болған жері = Берке Сарай | Жерленді = | Династия = Орда Ежен әулеті | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Темір Құтлық хан''' (? – 1400) — [[Алтын Орда]] ханы (1395–1400). [[Шәдібек хан]] екеуі бір атадан тарайды. [[Әмір Темір]] 1395 жылы [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]]ты талқандағаннан кейін Алтын Орда тағына Темір Құтлықты отырғызды. Билікті ханның атынан Едіге би жүргізді. Сарай, Хажы-Тархан, т.б. қалаларда Темір Құтлықтың есімі жазылған теңгелер табылған. == Шежірексі == * 1. [[Жошы хан]] * 2. [[Тоқа Темір]] * 3. Қай-Темір * 4. Абай * 5. Нұмқан * 6. Құтлұқ Темір * 7. Темір Бек * 8. Темір Құтлық хан == Тағы қараңыз == {{Алтын Орда хандары}} [[Санат:Алтын Орда хандары]] momgts6q5ivfyusyeso7yl14ngqdqrx 0 31646 3612672 3585773 2026-06-02T17:38:05Z Қатысушы Апельсин 121973 3612672 wikitext text/x-wiki {{Әулет | атауы = Төре әулеті | титул = [[Қазақ хандары|Қазақ ханы]] | негізгі үй = [[Шыңғыс хан әулеті]] | негізін салушы = [[Жәнібек хан|Әз-Жәнібек хан]] | пайда болды = 1464 | құлауы = 1847 | ұлты = [[Қазақтар|қазақ]] | ел = [[Қазақ хандығы]]<br>([[Ұлы жүз]], [[Орта жүз]], [[Кіші жүз]])<br>[[Бөкей Ордасы]] }} '''Төре''' – [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]]дан тарайтын ұрпақ, қазақ даласында әлеуметтік топ. Олар [[қазақ рулары]]на қосылмайтын, өз алдына дербес қауым болып саналған. Төрелер өздерін “[[ақсүйек]]” қатарына жатқызған. Қазақ қоғамында [[хан]]дар тек төрелерден шыққан [[сұлтан]]дар арасынан сайланатын. Төрелер әкімшілік және сот билігін жүзеге асырды. Сонымен қатар олардың соғыс кезінде жасақ құрып, оған қолбасшылық ету құқығы болды. Қазақ жүздерінің [[Ресей империясы|Ресей]]ге қосылуы барысында [[Орта жүз]] бен [[Кіші жүз]]де бірте-бірте хандық жүйе жойылып, соның нәтижесінде төрелер қазақ қоғамының саяси-экономикалық өмірінде бұрынғыдай рөл атқара алмады. [[Қазақстан]]да 1867–1868 жылдардағы реформалардың енгізілуі төрелердің экономикалық және саяси артықшылықтарын біржола жойды.<ref>{{кітап|авторы= Нысанбаев, Ә. |тақырыбы= «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия, VIII том |орны= [[Алматы]] |баспасы= «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы |жыл= 1998 |isbn= 5-89800-123-9 }}</ref> == Шежіресі == <ref>{{кітап| тақырыбы=Генеалогия Торе |сілтеме= http://files.istorichka.ru/FTP/Vostokovedenie/sabitov_genealogy_juchid.pdf |жазған=Сабитов Ж. М. |isbn = 9965-9416-2-9}}</ref> * 1. [[Жошы хан]] * 2. [[Тоқа Темір]] * 3. Ұрың Темір * 4. Ашық * 5. Тақтақ * 6. Темір Қожа * 7. Бадық * 8. [[Ұрыс хан]] — Ақ Орда ханы (1361—1377) және [[Алтын Орда]] ханы (1372—1374, 1375) ** 9. [[Құтлұғ Бұға]] ** 9. [[Тоқтақия хан]] — Ақ Орда ханы (1376—1377) *** 10. [[Болат сұлтан]] **** 11. [[Керей хан]] — алғаш Қазақ ханы (1465—1474), [[Қазақ хандығы|Қазақ хандығын]] құрған ***** 12. [[Бұрындық хан]] — Қазақ ханы (1474/1480—1511) ****** 13. Шайхым ****** 13. Санжар-Жаһан ****** 13. Жаһан-Бақты ****** 13. Кімсін ***** 12. Қожа-Мұхаммед ***** 12. Сұлтан Әлі *** 10. Бұғұшақ **** 11. Мұхаммед **** 11. Ахмет **** 11. Имен би *** 10. Тәңірберді ** 9. [[Темір Мәлік хан]] ** 9. [[Құйыршық хан]] — Ақ Орда ханы (1395—1410) және Алтын Орда ханы (1395-1396) *** 10. [[Барақ хан]] — Ақ Орда ханы (1410—1428) және Алтын Орда ханы (1423—1426, 1427—1428) **** 11. Мір-Сейіт **** 11. Мір-Қасым **** 11. [[Жәнібек хан]] — Қазақ ханы (1474—1480), Қазақ хандығын құрған ***** 12. [[Жиренше сұлтан]] — 1470 жылдары Сауран билеушісі ***** 12. [[Махмұд сұлтан]] — Созақ билеушісі (?—1476) ***** 12. [[Қасым хан]] — Қазақ ханы (1511—1521) ****** 13. [[Мамаш хан]] — Қазақ ханы (1521—1523) ****** 13. [[Хақназар хан]] — Қазақ ханы (1538—1580) ******* 14. Дінмұхаммед (Тыным) сұлтан — Ташкент билеушісі (1600—1603) ******* 14. Маңғытай сұлтан ******* 14. Бозғыл сұлтан ****** 13. Әбілқайыр сұлтан ****** 13. Жалым сұлтан ******* 14.[[Тұрсын хан]] — Қазақ ханы, Ташкент билеушісі (1613—1627) ******** 15. Шах Саид-хан ******** 15. Бақи сұлтан ******** 15. Мұхамедияр ***** 12. [[Әдік сұлтан|Әдік-сұлтан]] ****** 13. [[Тахир хан]] — Қазақ ханы (1523—1533) ****** 13. [[Бұйдаш хан]] — Қазақ ханы Жетісу билеушісі (1533—1538) ****** 13. [[Бауыш хан]] — Қазақ ханы Жетісу билеушісі (1533—1537) ***** 12. [[Жаныш сұлтан]] ****** 13. [[Ахмет сұлтан]] ***** 12. Қанбар ***** 12. [[Тыныш сұлтан]] ***** 12. [[Өсек сұлтан]] ****** 13. Бөлекей сұлтан ******* 14. Батыр ******** 15. Айшуақ ********* 16. Ырыс ********** 17. Қажы сұлтан *********** 18. Тохтамыш ************ 19. Қылышқара *********** 18. Білқайыр ************ 19. [[Досалы сұлтан]] *********** 18. [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр хан]] — Кіші жүз ханы (1718—1748) ************ 19. [[Нұралы хан]] — Кіші жүз ханы (1748—1786) ************* 20. Орман ************** 21. Күсепғали ************* 20. [[Есім хан (Кіші жүз)|Есім Нұралұлы]] — Кіші жүз ханы (1796—1797) ************* 20. [[Бөкей хан]] — [[Бөкей Ордасы|Бөкей ордасының]] ханы (1812—1815) ************** 21. Тәуке *************** 22. Нұрмұхамед **************** 23. [[Махамбет Нұрмұхамбетұлы Бөкейханов|Махамбет Бөкейханов]] (1890—1937) — күйші-композитор. **************** 23. [[Ғабдол Хакім Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Ғабдол Хакім Бөкейханов]] — Қазақтың мемлекет және қоғам қайраткері ************** 21. [[Әділ Бөкейханов]] — Бөкей Ордасын басқару кеңесінің төрағасы (1845—1854) *************** 22. Мырзагерей Бөкейханов **************** 23. [[Науша Мырзагерейұлы Бөкейханов]] (1870—1944) — домбырашы, күйші. ************** 21. [[Жәңгір-Керей хан|Жәңгір-Керей-хан]] — [[Бөкей Ордасы|Бөкей ордасының]] ханы (1815/1823—1845) *************** 22. [[Ахметкерей Жәңгірұлы Бөкеев]] (1834—1914) *************** 22. [[Ыбырайым Жәңгірұлы Бөкеев]] (1833—1865) *************** 22. [[Сайып Керей хан|Сайып-Керей]] — Бөкей ордасының соңғы ханы (1845—1849) *************** 22. [[Ғұбайдолла Жәңгіров|Ғұбайдұлла Шыңғысхан]] (1840—1909) — әскери қолбасшы, атты әскер генералы ************** 21. [[Меңдікерей Бөкейханов]] (1808—1868) ************* 20. [[Шығай хан (Кіші жүз)|Шығай сұлтан]] — Бөкей Ордасының регенті (1815—1823) ************** 21. [[Дәулеткерей Шығайұлы|Дәулеткерей]] (1820—1887) — композитор-күйші. ************* 20. [[Қаратай Нұралыұлы|Қаратай сұлтан]] — Кіші жүз ханы (1806—1816) ************** 21. Бейсәлі Қаратаев *************** 22. ? **************** 23. Дәулетжан Қаратаев ***************** 24. [[Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев|Қаратаев, Бахытжан]] ************** 21. Мерәлі *************** 22. [[Мұхит Мерәліұлы]] **************** 23. Шоң (Мұхаметжан) ***************** 24. [[Лұқпан Мұхамеджанұлы Мұхитов|Мұхитов, Луқпан Мұхамеджанұлы]] ************ 18. [[Ералы хан|Ералы]] [[Ералы хан|хан]] — Кіші жүз ханы (1791—1794) ************* 19. [[Бөлекей|Бөлекей хан]] — Хиуа ханы (1770) ************ 18. [[Айшуақ хан]] — Кіші жүз ханы (1797—1805) ************* 19. Сығалы сұлтан ************** 20. Аспендиар султан *************** 21. [[Сейітжафар Асфендиарұлы|Сейітжапар (Әскери-медициналық академияның түлектері).]] **************** 22. [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] — әскери дәрігер, мемлекет қайраткері ************* 19. [[Жантөре хан]] — Кіші жүз ханы (1805—1809) ************** 20. Жантөреұлы Арыстан ************* 19. [[Шерғазы хан]] — Кіші жүз соңғы ханы (1812—1824) ************* 19. [[Баймұхамед Айшуақов]] — Жетіру руының билеушісі (1815 —?) ************** 20. [[Мұхамеджан Баймұхамедов]] — Кіші жүз аға сұлтаны (1855—1869) ***** 12. [[Жәдік сұлтан]] ****** 13. [[Тоғым хан]] — Қазақ ханы (1533—1537) ******* 14. Сығай сұлтан ******** 15. Иман хан (Аман-Булан) — Ұлы жүз ханы (1628—1642) ********* 16. Рүстем хан — Ұлы жүз ханы (1642—1698) ********** 17. Асфендияр хан (Есмандыр) — Ұлы жүз ханы (1698—1712) *********** 18. Мамыт хан ************ 19. Ханбаба хан ********* 16. Батыр сұлтан ********** 17. Абдұлла хан — Ұлы жүз ханы (1712—1718) *********** 18. [[Қарт-Әбілқайыр хан|Қарт Әбілқайыр хан]] — Ұлы жүз ханы (1718—1730) *********** 18. [[Жолбарыс хан|Жолбарыс]] [[Жолбарыс хан|хан]] — Ұлы жүз ханы (1730—1739) ************ 19. Әбілпейіз сұлтан — Ұлы жүз сұлтаны (1740—1744) ************* 20. [[Тентек төре|Аспандияр төре —«Тентек төре»]] деген атпен белгілі ************** 21. Рүстем төре — [[Кенесары хан|Кенесары ханның]] 1845-47 жылғы [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс|көтерілістегі]] қаруласы, кейін көтеріліске опасыздық жасаған ************ 19. Рүстем сұлтан ************* 20. Қошай Арыстан ****** 13. [[Шығай хан]] — Қазақ ханы (1580—1582) ******* 14. Шах-Мұхаммед султан ******* 14. [[Ондан сұлтан|Ондан]] [[Ондан сұлтан|сұлтан]] ******** 15. [[Ораз-Мұхаммед сұлтан]] — [[Қасым хандығы|Қасым хандығының]] билеушісі (1600—1610) ******** 15. Абылай сұлтан — Ташкент билеушісі (1628) ******** 15. Кайнар Көшек сұлтан ********* 16. Бөкей сұлтан ********** 17. Құдайменді *********** 18. Тұрсын сұлтан I — Ташкент билеушісі (1712—1717) ************ 19. [[Барақ хан (Орта жүз)|Барақ сұлтан]] ************* 20. [[Дайыр сұлтан]] ************* 20. [[Бөкейхан Барақұлы|Бөкей сұлтан]] — Орта жүз сұлтаны (1815—1817) ************** 21. Шыңғыс сұлтан — Орта жүз сұлтаны (1819—1822) ************** 21. Батыр *************** 22. Мырзатай **************** 23. Нұрмұхаммед ***************** 24. [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] — Алаш-Орда үкіметінің төрағасы (1917—1920) ************** 21. Сұлтанғазы Бөкейханов (1779—1856) *************** 22. Ханқожа **************** 23. [[Дін-Мұхамед Сұлтанғазин]] — журналист, аудармашы ************** 21. Тәуке *************** 22. [[Құсбек Тәукеұлы|Құсбек Таукин]] — Қарқаралы аға сұлтаны (1843—1849) ************* 20. Ханқожа — Түркістан билеушісі (1783—1799) ************* 20. Шығай — Ферғана билеушісі (1748—1750) ************* 20. Нұралы хан II — [[Хиуа хандығы|Хиуа]] билеушісі (1767—1769) ************ 19. [[Көшек хан|Көшек (Қосмұхаммед) сұлтан]] ************* 20. Сыңқай ************** 21. Қарабас *************** 20. Тоқай — Түркістан билеушісі (?—1826) *************** 22. [[Әлікен|Әликен]] — Түркістан билеушісі (1858—1860) ******* 14. [[Тәуекел хан]] — Қазақ ханы (1582—1598) ******** 15. Хусейн ханзада ******** 15. Мұрат ханзада ******** 15. Сайжал ханзада ******** 15. Батыр хан — Қарақалпақ ханы (1598—1618) ******* 14. [[Есім хан]] — Қазақ ханы (1598—1628) ******** 15. [[II Жәнібек хан|Жәнібек хан II]] — Қазақ ханы (1628—1643) ********* 16. [[Батыр (Баһадүр) хан|Батыр хан]] — Қазақ ханы (1652—1680) ******** 15. [[Салқам Жәңгір хан|Жәңгір хан]] — Қазақ ханы (1643—1652) ********* 16. [[Тәуке хан]] — Қазақ ханы (1680—1715) ********** 17. [[Болат хан|Болат]] [[Болат хан|хан]] — Қазақ ханы (1718—1729) *********** 18. [[Әбілмәмбет хан]] — Орта жүз ханы (1734—1771) ************ 19. [[Әбілпейіз сұлтан|Әбілпейіз хан]] — Орта жүз ханы (1771—1783) ************* 20. [[Көгедай Әбілпейізұлы|Көгедай сұлтан]] — Орта жүздің Абақкерей руының билеушісі ************* 20. [[Жошы сұлтан елшіліктері|Жолшы сұлтан]] ************* 20. Бопы сұлтан ************** 21. Солтыбай сұлтан *************** 22. [[Барақ Солтыбайұлы|Барақ Солтыбайулы]] — Аягөз ауданының аға сұлтаны ************ 19. Болат сұлтан — Түркістан билеушісі (1771—?) ************ 19. [[Тәуке сұлтан]] (Құдайдат) — Түркістан билеушісі (1784–1798) ********** 17. Тұрсын хан II — Ташкент билеушісі (1717—1720) *********** 18. Иманқұл ************ 19. Бөріхан ************* 20. Бабахан ************* 20. Сырдақ ************* 20. Әбілқайыр ************* 20. Абылай ************** 21. Шүрегей сұлтан (1785 жылы Қаңлы және Шанышқылы сұлтаны) ************* 20. Әпіш ************ 19. Батырхан ********** 17. [[Сәмеке хан]] — Орта жүз ханы (1719—1734) *********** 18. Сеиіт сұлтан — Түркістан билеушісі (1734—1745) *********** 18. Есім сұлтан — Түркістан билеушісі (1758—1798) ************ 19. Құдайменді ************* 20. [[Қоңырқұлжа Құдаймендеұлы|Қоңырқұлжа Құдаймендіұлы]] — Ақмола аға сұлтаны (1832—1842, 1845—1849) ************** 21. Абылай (Абышеке) Қоңырқұлжин *************** 22. Жақыш Аблаев **************** 23. Ғазиз Жакишев ***************** 24. Еркін Жакишев ****************** 25. Мұхтар Жакишев — Қазақстандық кәсіпкер және Қазатомпром бұрынғы басшысы ********* 16. Уәли сұлтан ********** 17. [[Қанішер Абылай|Абылай]] [[Қанішер Абылай|Қанішер]] *********** 18. Көркем Уәли сұлтан ************ 19. [[Абылай хан|Абылай]] [[Абылай хан|хан]] — Орта жүз ханы (1771—1781) ************* 20. [[Уәли хан]] — Орта жүз ханы (1781—1819) ************** 21. [[Ғұбайдолла хан]] — Орта жүз соңғы ханы (1821—1824) *************** 22. Болат **************** 23. [[Ғазы Болатұлы Уәлиханов]] — Ресей империялық армиясының генерал-майоры ************** 21. [[Шыңғыс Уәлиұлы Уәлиханов]] — Көкшетау [[Аға сұлтан|аға сұлтаны]] *************** 22. [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Шоқан Уәлиханов]] — Қазақ ғалымы, тарихшы, этнограф, фольклоршы, саяхатшы, ағартушы және шығыстанушы *************** 22. Мақы **************** 23. Ыдырыс ***************** 24. [[Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлихан]] — кеңестік және Қазақстандық мүсінші, сәулетші ************* 20. [[Қасым сұлтан|Қасым султан]] ************** 21. [[Саржан Қасымұлы|Саржан]] [[Саржан Қасымұлы|Қасымұлы]] — ұлт-азаттық көтерілістің басшысы ************** 21. [[Кенесары хан|Кенесары]] [[Кенесары хан|Қасымұлы]] — ұлт-азаттық көтерілістің басшысы (1841—1847) *************** 22. [[Сыздық Сұлтан|Сыздық сұлтан]] (1837—1910) *************** 22. [[Ахмет Кенесарыұлы]] **************** 23. [[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]] (1878—1937) — саясаткер, «Алаш» партиясының мүшесі ***************** 24. [[Нәтай Әзімханұлы Кенесарин]] (1908—1975) — геолог ************* 20. Сөк төре — Жалайыр руының аға сұлтаны және Шапырашты руының билеушісі ************* 20. [[Әділ Абылайұлы|Әділ-төре]] — Үйсін аға сұлтаны ************** 21. Абылай (Құлан) ************** 21. Нұралы *************** 22. [[Тезек төре|Тезек сұлтан]] — Албан-Суан аға сұлтаны ************* 20. Тәуке сұлтан ************** 21. Жанбөбек *************** 22. Беген **************** 23. Бекмахан ***************** 24. [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] (1915—1966) — Қазақ совет тарихшысы, тарих ғылымының докторы *********** 18. Есім сұлтан — Жаркент билеушісі (1693—?) ************ 19. Бабақ сұлтан ************ 19. Дәулеткерей ************ 19. Жолбарыс сұлтан ************* 20. Қарамойын ************* 20. Есен баба *********** 18. Жаһангер сұлтан — Ташкент билеушісі (1717—?) ************ 19. [[Сұлтанбет сұлтан|Султанбет сұлтан]] ************* 20. Ұрыс сұлтан ************* 20. Тортан ************** 21. Қасым *************** 22. Шыңғыс **************** 23. Қанапиә ***************** 24. Мұсахан (1918—1962) ****************** 25. [[Бақытжан Мұсаханұлы Қанапиянов]] (род. 1951) — Қазақ ақыны, аудармашы, сценарист, кинорежиссер ****************** 25. Ерулан Мұсаханұлы Қанапиянов (род.1958) — композитор, меценат, Қазақстан Республикасының белгілі қоғам қайраткері ****************** 25. Сержан Мұсаханұлы Қанапиянов (1949—2003) — Министр – Үкіметке қарасты Инвестициялар жөніндегі мемлекеттік комитеттің атқарушы директоры ******** 15. [[Сартақ сұлтан]] ********* 16. Құсырау сұлтан ********** 17. [[Қайып хан]] — Қазақ ханы (1715—1718) *********** 18. [[Батыр Қайыпұлы|Батыр хан II]] — [[Хиуа хандығы|Хиуа]] билеушісі, Кіші жүздің Әлімұлы руының сұлтаны (1748—1771) ************ 19. Қайып хан II — [[Хиуа хандығы|Хиуа]] билеушісі, Кіші жүздің Әлімұлы руының сұлтаны (1747—1757) ************* 20. Жаһангер ************** 21. Жантөре — Орта жүз ханы (1817—1822) *************** 22. Ахмет Жантөрин **************** 23. [[Сейітхан Ахметұлы Жантөрин|Сеиітхан Жантөрин]] ***************** 24. [[Сәлімгерей Сейітханұлы Жантөрин]] — Мемлекеттік Думаның 1-шақырылымының депутаты (1864—1920/1926) ****************** 25. Жантөрин Жәңгір Сәлімгерейұлы ************* 20. [[Әбілғазы Қайыпұлы]] — Хиуа билеушісі (1767-1768), Әлімұлы руының сұлтаны (1794—1815) ************** 21. [[Арынғазы хан]] — Кіші жүз ханы (1816—1821) ************** 21. Мұхаммед Зарлық төре — Қарақалпақ билеушісі (1855-1856) ************* 20. Абдалазиз — Хиуа билеушісі (1772—1774) ************* 20. Әбілпейіз — Хиуа билеушісі (1776—1779) ************ 19. Абдаллах Қарабай — Хиуа билеушісі (1757) ************ 19. Байбөрі сұлтан — Қарақалпақ билеушісі (?-1762) == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.elim.kz/chigiz-han/ Төрелердің шежіресі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629193724/http://www.elim.kz/chigiz-han/ |date=2011-06-29 }} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Төрелер| ]] [[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]] [[Санат:Қазақ хандығы]] [[Санат:Қазақ рулары]] kde813c9gqbu4ovc9wdiyvy0n5pkh24 0 31865 3612694 3611712 2026-06-02T19:22:07Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3560954 wikitext text/x-wiki {{Қайта жазу}} {{Грамматикасы тексерілсін}} '''Ислам халифаты''' — [[Ислам]] дінін ұстанған елдерді біріктірген мұсылман мемлекеті. Оны [[Мұхаммед пайғамбар|Мұхаммед Пайғамбардың]] (с.ғ.с.) қайтыс болуынан кейін халифалар басқарды. Халифат алғаш рет [[632 жыл]]ы құрылып, [[Бағдад]] қаласы оның астанасына айналды. Уақыт өте келе халифат бірнеше бөлікке бөлінді. [[1258 жыл]]ы [[моңғолдар]] Бағдадты жаулап алғаннан кейін халифат толықтай ыдырады. {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Ислам халифаты |өз атауы = {{lang-ar|الخلافة الإسلامية}} |статусы = [[Халифат]] (теократиялық монархия) |құрылуы = [[632 жыл]] |ыдырауы = [[1258 жыл]] (ресми), [[1517 жыл]] (Мысырдағы Аббас халифалығы) |байрақ = Black flag.svg |байрақ_сипаттамасы = Қара ту (әл-Рая) |елтаңбасы = |елтаңба_сипаттамасы = |ұраны = |карта = Umayyad Caliphate 750 AD (orthographic projection).svg |сипаттамасы = [[Ислам]] халифатының картасы, [[750]] жыл |p1 = Мұхаммед пайғамбар басқарған үммет |flag_p1 = |s1 = Омейя халифаты |flag_s1 = Umayyad Flag.svg |s2 = Аббас халифаты |flag_s2 = Black Flag.svg |s3 = Фатима халифаты |flag_s3 = Fatimid Flag.svg |астана = [[Медине]] (632–656)<br>[[Куфа]] (656–661)<br>[[Дамаск]] (661–750)<br>[[Бағдад]] (750–1258) |қалалары = [[Мекке]], [[Медине]], [[Бағдад]], [[Куфа]], [[Дамаск]] |тілі = [[араб тілі]] |діні = [[Ислам]] (суннизм, кейін шииттік тармақтар мен хариджиттер пайда болды) |валютасы = [[Динар]], [[дирхам]] |аумағы = шамамен 13 млн км² ([[750 жыл]]) |халқы = дәл нақты мәлімет жоқ, бірақ [[750 жыл]] шамасында ~50–70 миллион |басқару_формасы = [[Теократиялық монархия]] |династиясы = [[Рашидун]], [[Омейялар]], [[Аббасилер]] |басқарушылар_титулы = [[Халифа]] |басқарушы1 = [[Әбу Бәкр]] (алғашқы халифа) |басқарушы_жылы1 = [[632 жыл|632]]–[[634 жыл|634]] |басқарушы2 = [[Мұстасим]] (соңғы халифа Бағдадта) |басқарушы_жылы2 = [[1242 жыл|1242]]–[[1258 жыл|1258]] }} == Тағы қараңыз == * [[Халифа]] * [[Омейя халифаты]] * [[Аббас халифаты]] * [[Осман халифаты]] [[Санат:Ислам тарихы]] [[Санат:Мұсылман әлемі]] [[Санат:Теократиялық мемлекеттер]] ==Араб халифатының құрылуы== 632 жылы [[Мұхаммед|Мұхаммед Пайғамбар]] дүниеден өткеннен соң қауым басшысы болып Мұхаммед Пайғамбардың әрі жақын досы, әрі қайын атасы [[Әбу Бәкр]] (632–634 жылдары) жарияланды. Ол “Халиф” (орынбасары) деген атақ алды. Бұл мазасыздыққа толы кезең еді. Жан-жақты Мединаның билігін мойындағысы келмеген тайпалар арасынан жалған пайғамбарлар шыға бастады. Осындай мазасыз кезеңнен кейін араб жазушылары мен тарихшыларының еңбектерінде “Ар-Рида”, яғни, “дінінен безу”, “дінінен бөліну” деген ұғымдар пайда болады. Ал шын мәнінде ол “діннен безгендер” деп саналған тайпалар әлі Ислам дінін қабылдамағандар еді. Жалпы Мұхаммед Пайғамбар дүние салған кезде Ислам дінін қабылдаған араб тайпаларынан көрі ол дінді әлі қабылдап үлгермеген тайпалар көп болатын. Олардың кейбіреулері өздерінің бұрынғы нанымдарында қалғанымен, Мединалық қауымның саяси билігін мойындады. Енді біреулерінің арасында Ислам дінін қабылдап, Мединаның ықпалына бағынуды жақтайтын топтар болды. Сондай-ақ, Ислам туралы хабары жоқ, Мединалық қауымның ықпалын сезінбеген тайпалар да болды. Л.Кэтани Аравия тайпаларын олардың Ислам дініне қатынасы жағынан төрт категорияға бөледі: 1 – категориясына Ислам дінін қабылдаған Мекке-Мединалық қауым басшылығының қол астындағы тайпалар жатады. Бұл негізінен Мекке мен Мединада, сол қалалардың жақын маңында тұратын Джухейн, Мувейн, Бали, Асджа, Аслале, Аузейя, Хуза және т.б. ұсақ тайпалар болды. 2 – категорияның құрамына Орталық Аравияның Хавазин, Амир ибн-сасааб, Тайб, Сулейм тайпалары кірді. Бұл тайпаларға Ислам дінін қабылдағандардың ықпалы зор болды. Бірақ олардың арасында кішігірім топтары Медина ықпалына қарсы-күресте өте зор белсенділік танытты. 3 – категориядағы Ислам дінін ұстанушылар ықпалы енді тарап келе жатқан тайпалар кірді. Бұл тайпалардағы мұсылмандар өте аз болды. Бұл асад, гатафан, тамим тайпалары. 4 – категорияға өздерінің саяси және идеологиялық тәуелсіздігін сақтап қалған тайпалар енді. Олар: ал–Исламдағы Ханифа, Абд ал–Кайс, Азад тайпалары, Йемен мен Хабрамауттағы тайпалардың көпшілігі. Ал христиан дінін ұстанушы араб тайпаларына жаңа дін өкілдері ешқандай ықпал еткен жоқ. Бұл Келб, Кудао, Бахра, Гассан, Бекр ибн-Вайл,Танух, Таглиб тайпалары еді. Сондай-ақ Махарадағы, Йемен мен Хадрамауттағы кейбір политеисттік бағыттағы тайпаларда Ислам дініне еш қатысы болмады. Бірақ, бұл соңғыларына Иудейлік діннің ықпалы күшті болды. Бұл тайпалардың саяси және идеологиялық тәуелсіздігін қолдағандар жергілікті әулиелер мен жалған пайғамбарлар болды. Олардың кейбіреулері өз насихатын Мұхаммедтің тірі кезінде-ақ жүргізді. Ислам дініне қарсы күресті Йемама өңірінде Мусейлима есімді жалған пайғамбар белсенді түрде жүргізді. Мединалық Ислам діндегілердің үстемдігіне қарсы Орталық Аравиядағы Асад тайпасының күресін Тулейха басқарды. Ол Исламға қарсы күресін Мұхаммедтің тірі кезінде-ақ бастаған болатын. Мұхаммед дүниеден өткеннен кейін Фазада, Тайм тайпаларының қолдаушылығына ие болды. Халид ибн ал-Валидтің әскері Тулейха жасағының тас-талқанын шығарды. Тулейха қашып құтылды. Кейін ол Ислам дінін қабылдап, араб жаулап алушылықтарына белсене қатысты. Сөйтіп, “ар-рида” діннен безу емес, тек көпшілік тайпалардың жаңа Ислам дінін бірден мойындамауы, оған алғаш қарсылық көрсетуі болды. “Ар-рида” екінші жағынан барлық араб тайпаларын Медина-Меккелік қауымының билігіне бағындырып, оларды азат ету соғыстарына тарту болды. Барлық араб тайпаларын біріктіру екінші тақуа халиф Омар ибн ал-Хаттабтың (634–644 жылдары) тұсында аяқталды. Ортағасырлық араб тарихнамасында Араб Халифатының құрылуы, яғни жаулап алынған жерлерде бір орталыққа бағындырылған үкіметтің құрылуы осы тақуа халифтың білікті де шебер, данышпан басшылығының нәтижесі деп көрсетілді. Ол өте ақылды, әділетті, қарапайым, белсенді, әскер басшы болған. Ислам діні мен мұсылмандар мүддесіне жан-тәнімен беріліп, адал қызмет еткен. Омар мұсылманша жыл санауды, яғни Хиджраны енгізген. Омардың тұсында диван құрастырылған. Ол парсы сөзі, “тізімі” дегенді білдіреді. Ол тізімге жаулап алынған жерлерден салық жинауға құқысы бар жеке адамдар мен тайпа аттары енген. Жаулап алынған жерлер сол тізімге енгендер арасында бөлініп, ол жерде отырған елден “харадж” деген адам басына жер салығы жиналатын. Ол салықтан түскен табыс мұсылмандар арасына тең бөлініп таратылған. Диванның ең алғашқы бөлігінде Мединалық қазынаға және аймақтардағы бейт пен ал-малдарға барлық жиналған салықтың бесі бірі түсіп отырды. Әскердегі қызметін арабтар өздерінің құрметті борышы деп санады. Ислам әскері араб тайпаларының жасақшыларынан тұрды. Арабтар көбінесе өздерінің әскери лагерлерінің қасына жергілікті халықтарды қоныстандыра бастады. Олар арабтарға қызмет етіп, тауып жатқан олжаларынан үлес алып, күн көретін. Араб әскери лагерлерінің маңына қолөнершілер мен малайлар, ұсақ-түйекпен сауда-саттық жасайтындар қоныстанатын. Мұсылман-жаулап алушылар тек христиан, иудей діндегілерге ғана емес, сондай-ақ [[зороастризм]] діндегілерге де, манихейлер мен сабиялықтарға да ешқандай зорлық-зомбылық көрсеткен жоқ, Ислам дініне кіру-кірмеу еріктерін өздеріне қалдырды. Ислам дінін қабылдаған жат елдіктер жан басына салынатын жер салығынан босатылатын. Бұл қазынаға байлықтың аз түсуіне себеп болатын. Осылайша, арабтар жаулап алған деген тұжырым шындыққа ұласпайды. ==Алғашқы төрт тақуа халифтарының тұсындағы араб азат ету жорықтары== Арабияны толық жаулап алғанға дейін Мекке-Медина қауымының қарулы күштері мен оларға қосылған бәдәуин тайпалары көрші елдерге басып кіре бастады. Нәтижесінде VII-VIII ғасырларда [[Азия|Азияның]], [[Африка|Африканың]] және [[Еуропа|Еуропаның]] ұлан-байтақ аумақтарында үстемдігін орнатқан араб азат ету соғыстары бірнеше кезеңдерден тұрды. Бірінші кезең алғашқы “әділ халифтардың - Әбу Бәкір (632–634 жж.) және [[Осман ибн Аффан|Осман]] (644–656 жж.) билігі тұсында өтті. 633 жылы күзде немесе 634 жылы көктемде, әрқайсысында 7500 жауынгерден тұратын үш араб әскері Сирияға басып кірді. Медина халифатына аравиялық тайпаларды бағындыру арқылы бұл әскердің күші толықты. [[Шығыс Рим империясы|Византия]]<nowiki/>лық қарулы күшпен, алғашқы қақтығыс өлі теңізден оңтүстіктегі Вади-ал-Арабта және Газа ауданында өтті. Бірнеше бекеттер орналасқан және жергілікті тұрғындардан асығыс жасақталған, әлсіз византиялық гарнизондар өз дәрежесінде қарсылық көрсете алмады. 634 жылы жазда арабтар Бусраны алып, Аджнандин (Аджадейн) және Фихм түбінде византиялық әскерге соққы берді. Бекініс қамалдарындағы Палестина және Сирия тұрғындары тойтарыс беретін және шабуыл жасайтын техникалары араб жасақтарына қарсы қорғанысқа өте зауықсыз қатысты. Олар арабтардың әскер басшыларымен келісімге келуді артық көріп, “өмірін, мүлкін, балаларын сақтау және басы салығын төлеу шартымен” арабтарға бекініс пунктерін өткізіп берді. Византия әскерлері өздерінің соғысу қабілеті жағынан арабтарға жетпеді, олармен шайқаста үнемі жеңіліс тауып, үлкен қалаларға жасырынып қалатын. Арабтардың Хирамен шекаралас Оңтүстік Иракқа басып кіруі ал-Йемамдағы соғысқа дейін басталып, шапқыншылық сипат алған. Йемамдық халифтердің қарсылығын басқаннан кейін, қолбасшылығында 500 мединалық пен меккелік қалған Халиф ибн ал–Валид Бекр ибн Вайл тайпасын өз жағына тартып солардың көмегін Хираны алады. Бек ибн Вайл Орталық Аравияда әл–Йемамнан Парсы жақтағы жерге көшіп қонған көп санды, әрі құдіретті тайпа болатын. Бұл тайпаның көп бөлігін несториандық дінге сенуші христиандар құрайтын. Сондықтан Ислам діні жаулап алу жорықтарына үндейтін себеп бола алмайтын. Бірақ, бұл тайпаларда Ислам пайда болғанға дейін-ақ олжа табу мақсатымен Оңтүстік Иракқа басып кіру арқылы жинаған тәжірибесі бар болатын. 610 жылы осындай жасақтар Зу-Каре түбіндегі Иран әскерімен шайқаста оларды жеңе алды. 634 жылы наурызда 500-800 салт атты әскері бар Хамид бұйрық бойынша шөл арқылы Мединадан Дамаскіге жіберілді. Араб жасақтары Даман маңындағы бау-бақшалы аудан Гутуды алды. 635 жылы қыркүйекте алты ай қоршаудан кейін комендант және жергілікті эпископ қала халқының қысымымен Дамаскіні арабтарға берді. Қоршағандардан, қосатынынан қала қабырғаларына шығатын бірде-бір саты табылмады, ал бекініс қақпалары ішінен тастармен және бөренелермен бітеліп тасталған еді. Жеңімпаздарға Гутудағы бір монастрдан саты алуға келді. Арабтардың басып кіруі ірі жаулаушылыққа айналып бара жатқанын түсінген Византия әскери қолбасшылығы Император Ираклидің басшылығымен Солтүстік Сирияға көп әскер шоғырландырды. Гректермен (румдық) бірге оның құрамына ал–Джериа мен Армения тұрғындары мен сириялықтардың жасақтары енді. Византия әскерінің саны 200 мыңға жеткен. Араб жасақтары жауынгерлерінің саны мәліметтер бойынша 24 мыңнан асқан жоқ. Византиялықтардың жақындауына байланысты арабтар Дамаск және тағы басқада қалаларды тастап, Иорданның шығыс тармағындағы Йармук ауданына шегінді. 636 жылы 20 тамызда осы жердегі ірі шайқаста византиялықтар қирай жеңіліп, 70 мың жауынгерлерінен айырылған. Византиялықтардың соғысу қабілетінің нашарлауына, шайқасқа дейін-ақ өзара қақтығысып қалған грек және армия бөлімдерінің алауыздығы кері әсер етті. Гассанид патшасы Джебел ибн әл–Айхан бастаған сириялық арабтар шайқас кезінде арабтар жағына шығып етті. Йармукта византиялықтарды толық талқандағаннан кейін арабтар Сирияның толық билеушісіне айналды. Аңыз бойынша Император Ираклий бұл елді тастай отырып, шекарадағы бір шатқалға: “Қош бол, Сирия!” деген екен. Арабтар Дамаскіні қайта алып, содан кейін Солтүстік Сирияны бағындырды. 638 жылы жыл қоршаудан кейін – [[Иерусалим]], 640 жылы 7 жыл қоршаудан соң – Кайсария берілді. Мұндай ұзаққа созылған қоршау арабтардың әскери–техникалық мүгедектігінен емес, осы портты қалалардың гарнизондарының теңіз арқылы үнемі көмек алып тұруымен түсіндірілді. Сол кезеңде арабтардың византиялықтардың теңіз флотымен күресетін еш құралы болмайтын. Иракта Хираны алғаннан кейін арабтар сасанид әскерімен шайқаста бірнеше рет жеңіліп, бұл қала мен оның облыстарынан кетуге мәжбүр болды. Бедуиндерге күшті әсер қалдырған, олар үшін қорқынышты жануар болып көрінген иран әскери пілдері еді. Бірақ, 635 жылдың аяғында Бувейте түбінде, Евфратта Иран әскерлерін әкеліп, жеңілген арабтар қайтадан Хираны алды, ал 637 жылы 31 мамыр немесе 1 маусымда Кадисия түбінде, кейін осы ірі шайқастан соң арабтар Сасанидтер астанасы Ктесифонға кірді, ол қала арабтарда Мадаин деген атпен белгілі. Шахиншах ІІІ–Йездигерд пен сарай маңындағылар қашып кеткеннен кейін қала тұрғындары арабтарға қала қақпасын ашты. Арабтар әскер басшылары мен Иран әскери қолбасшылығы жасасқан бейбіт келісім көп ұзамай арабтар тарапымен бұзылды. Сол кезде солтүстікке қарай жылжыған араб әскерлері 641 жылы Мосулды алып, Хамадағы Нехаведен түбінде ирандықтарға күшті тойтарыс берді. 644–645 жылдары Араб әскерлері Белуджистан арқылы Үндістанның шекарасына енді. 649 жылы Истахрды (ежелгі Персополь) алды. Мерв түбінде ІІІ–Йездигердтің дүние салған жылы, арабтардың Иранды жаулап алуының аяқталған күні деп есептелді. Осы жылы олар Әмударияға дейін жетті. Бұдан сәл ертерек Сирияны жаулап алғаннан кейін, арабтар 640 жылы Арменияға басып кіріп, оның астанасы Двин қаласын алды. 654 жылы олар Тбилисиге дейін барды. Африкаға жорығын арабтар Сирияда жеңіске жеткеннен кейін барып бастады. Араб жасағы Мысырға алғашқы жорығы ибн әл–Асанның қолбасшылығымен аз ғана әскермен 639 жылы желтоқсанда бастады. Ескі пайым бойынша, өзінің Сирия әскеріндегі бағыныштылық жағдайына риза болмағандықтан Ніл жазығына өздігінен жорық бастаған бұл қолбасшының әрекеті мүлдем мүмкіндігі жоқ ретінде алынып тасталуы керек еді. Іс жүзінде бұл жорық Мысырдан Хиджазға астық, тағы да басқа азық–түлік жеткізу үшін жасалған болатын. Меккенің тұтыну сұранысы, әсіресе Аравия біріккеннен кейін, қажыға барушы мұсылмандардың санының көбеюіне байланысты өсе түсті. 640 жылы қаңтарда Амрдың әскері Фарамды алды, одан соң Нілді басып өтіп, Файымға жорық жасады. Маусым айында арабтар қосымша күш алғаннан кейін, Гелиопольде византиялықтарға соққы берді. 640 жылы қыркүйекте олар Вавилонды қоршады, бұл бекініс 641 жылы сәуірде берілді. Осыдан кейін Ніл арқылы төмен жылжи отырып, Александрияны қоршауға көшті. 641 жылы қарашада жергілікті патриарх Кир (әл-Мухавкис) Амрмен осы бекіністі беру жөнінде келісімге отырды. Келісім бойынша он бір айлық уақытша бітімнен кейін Египет астанасы арабтардың қолына өтті, ал бұл уақыт ішінде осы қалада тұратын бай және ақсүйек гректер қоныс аударды: 642 жылы қыркүйекте гректерді көшіру аяқталғаннан кейін, араб әскері, Александрияға кірді. Осы уақытқа дейін араб отрядтары Жоғарғы Египетке ішкерлей енген болатын. 645 жылы Византия флоты Александрия аймағына басып кіріп, десант түсіріп, қаладан арабтарды шегіндірді. Арабтар қаланы екінші рет қоршап 646 жылы жазда шабуылмен алды. Араб әскерлері Египеттен онымен көрші Ливияға шапқыншылық жасауды ұйғарды. Жергілікті бербер тайпаларынан қарсылық кездестірмеген және Византия гарнизонына соққы берген арабтар 642 жылы күзде Барка қаласын алып, Киреналка облысын бағындырды. Осы облыстан шығып, Феззанның оңтүстігіне дейін және батыста Трипаш қаласына дейін еніп, оны 643 жылы алды. 647 жылы араб әскері Египеттің наместнигі Абдаллах ибн Садтың қолбасшылығымен Ифрикияға басып кірді және Византиялықтарды Сбейтла қамалының түбінде талқандады. 644 жылы Иран құлының қолынан Омар қайтыс болғаннан кейін, Омейядтар руына жататын Осман ибн әл–Аффан халифтік қызметке келді. Осман ислам пайда болғанға дейін, өзінің жас кезінде тиімді өсімқорлық операцияларымен айналысып, бай адамдардың біріне айналған болатын. Меккеліктердің арасында ал байлықты, асыл тұқымды жылқыны, жас құл қыздары жақсы көруші ретінде белгілі болатын. Осман Мұхаммедтің ең жас ізбасарларының бірі болды. Аңыз бойынша пайғамбардың қыздарының біріне үйленеді, ол жас қайтыс болуына байланысты, басқа қызын алады. Сондықтан Осман мұсылмандардың кезде “Алланың елшісінің екі қайтар күйеу баласы” деген атақ алған. Осман халиф билігі тұсында (644–656 жж.) оның туыстары, Меккелік құл иеленушілік ру ақсүйектерінің өкілдері бағындырылған елдерде мемлекеттік билікті және жер иеліктерін жаулап ала бастады. 648 ж. Арабтар Кипр аралын басып алды. 653 ж. Кипрліктер Византия жағына шығып кетіп, Араб гарнизонын талқандады. Файника маңында болған шайқаста араб флоты византиялық флотты талқандап, Кипрді халифатқа қайтарып алды. 651 ж. Арабтар Иранды жаулап алуды аяқтады. Шахиншах ІІІ– Йездигерд мады жаққа қашып барып, сонда бір диірменшінің қолынан қаза табады. Сасандар империясы өмір сүруін тоқтатты. Сол жылы Араб әскері Әзірбайжан жақтан Арменияға басып кірді. 653 ж. Арабтар византиялықтарды Тайк облысында жеңіп, Арменияны алиарабтың құрамына қосып алды. 653–655 жж. Халифат Грузияны бағындырды. Сонымен бүкіл Закавказье араб халифатының қол астына көшті. Мұсылман қазынасының ашықтан-ашық тоналуы, оған түскен қаржы мұсылмандарға тиесілі және олардың арасында теңдей бөлінуі керек деп санайтын, аз санды пайғамбар “серіктері” тарапынан наразылық туғызды. Осман халифтың өзі өз отбасының мүддесіне мемлекеттік қаржыны қалай болса солай пайдалану арқылы теріс үлгі көрсетті. Мысалы, оның қызы Абдаллах ибн Хамидқа тұрмысқа шыққанда, ол жас жұбайларға басыр бейт ал – малынан 600 мың дирхем беруге бұйрық шығарды. {{Дереккөзі келтірілмеген}}Абдаллах ибн Абу Сарх Ифрикиядан үш мың қаптар алтын жібергенде, Осман әл–Хасам отбасына беруді бұйрық етті. Османға қарсы Куфадан, Басрдан, Египеттен Мединаға қажылық түрімен келген мұсылман өкілдері күшті наразылық көрсетті. Осы қаланың тұрғындары ашық көтеріліске шықты. Көтерілісшілер халифтың үйін қоршап алып, өзін өлтірді. Енді Мұхаммедтің күйеу баласы, әрі ағайын бауыры, Әли (656–661жж.) халиф боды. Көтерілісшілердің қолдауымен билікке келген Әли халиф Османның байыған ықпалды “серіктері” мен туыстарының тарапынан қарсылыққа кездесті. Арабияда күрес үшін жеткілікті күш құрал таба алмаған Әли, Ирактан сенімді әскери және әлеуметтік тірек табам деген үмітпен өзінің резиденциясын Куфаға ауыстырды. 657жылы ал – Джазирадағы Сиффин маңында, Ефраттың оң жағасында Муавияның сириялық әскері арасында ірі шайқас өтті. Бұл шайқаста екі жақта нақты нәтижеге жеткен жоқ. Әли 661 жылы Куфа мешітіне кірер есікте хариджиттердің пышақ жұмсауынан алған жарадан қайтыс болды. Хариджиттердің үкімімен өлімге кесілген Муавия мен Амыр ибн әл–Асаға жасалған қастандық сәтсіз аяқталды. Төртінші тақуа халиф Әли ибн Абу Талиф Неджефте жерленді. Оның өлімінен кейін Мұхаммед пайғамбардың көрегіндікпен айтқан сөзі дәл келді. Ол: мен өлген соң 30 жыл өткенде Халифаттың орнына патшалық келді. Халифты силау әулеттік принциппен ауыстырылады деген еді. Шынында да билікке Омейялық Муавия ибн Ауб Суфьян (661–680 жж.) келді де 750 жылға дейін оның үрім бұтағы биледі. Осылайша, арабтар 20 жыл көлемінде Византия империясының құрамына кіретін Азияны, Африкадағы кең-байтақ территорияны жаулап алды және Иран патшалығын түгелдей бағындырып, құдіретті державаның саяси тәуелсіздігіне нүкте қойды. Араб жаулап алушылығының тез, әрі жеңіл жүзеге асуының себептерін араб тарихымен айналысатын немесе өз еңбектерінде осы оқиғаға жолай тоқтаған Еуропа тарихшылары анықтауымен шұғылданды. Арабтардың жеңіске жетуінің негізгі себептерін Византия мен Сасанидтік Иранның экономикалық әлсіреуімен, ең бастысы осы мемлекеттердегі әлеуметтік қайшылықтардың шиеленісуімен түсіндіруге болады. Елдер мен облыстардағы еңбекші халықты езгі мен қанаудың күшейе түскен жағдайында, қарапайым халық осында келген араб жаулап алушыларына өз билеушілерінің ауыр езгісінен құтқарушы ретінде қарауға бейім тұрды. Оның үстіне арабтар өздерінің үстемдігіне бағынған жағдайда өмір сүрудің әлде қайда төзімді шарттарын ұсынды. Соның нәтижесінде арабтар жаулап алған елдердің халқының көбі оларға қарсылық көрсетпек түгілі, бірден олармен одақтасуға тырысты: (мысалы ерте орта ғасырлар). Арабтардың әскери жетістігінің себептерін түсіндірудегі ескі, аты шулы жаулап алушыларды тырп еткізбеген діни фантизмнің нәтижесі деген тұжырым қазір іске асқысыз болып қалды. Араб әскерлерінің негізгі бөлігін құрған бедуиндердің жаңа ілімді білмегені және біле алмағаны белгілі. Өйткені мұсылман діни әдебиетінің алғашқы шығармасы – Құранды құрастыру арабтарды жаулап алу жорықтарының бірінші кезеңі аяқталған кезде, яғни ҮІІ ғасырдың ортасында болатын. Арабтар Орта Азияны бағындырса да қазақ жерінен аса алмаған. Оларды Түргеш қағанатының билеушілері ойсырай жеңіп отырған. Әсіресе Сұлу қаған тұсында арабтар ойсырай жеңіліп, Жетысу мен Сыр бойын баса алмаған.[https://esepter.com/unit/379] == Әдебиет == * «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Халифаттар]] {{Islam-stub}} 3kgc9qilgszaeug4gfiban7o53hn6z3 0 32130 3612673 2395036 2026-06-02T17:48:17Z TheNomadEditor 120280 3612673 wikitext text/x-wiki '''Эпидемия'''(грек. epіdemіa), і н д е т – жұқпалы аурудың қалың көпшілік арасына (белгілі бір жерге, елге) жаппай таралуы.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} eutlv4c5qn1audbn3iwtpll81jz8u3j 3612674 3612673 2026-06-02T17:48:51Z TheNomadEditor 120280 + [[Санат:Төтенше жағдайлар]],[[Санат:Эпидемиялар]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3612674 wikitext text/x-wiki '''Эпидемия'''(грек. epіdemіa), і н д е т – жұқпалы аурудың қалың көпшілік арасына (белгілі бір жерге, елге) жаппай таралуы.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Төтенше жағдайлар]] [[Санат:Эпидемиялар]] tk6ifsu9548t2813lwuh4fqwgomho0z 0 35745 3612772 3547799 2026-06-02T20:52:42Z ~2026-32839-82 182018 /* */ белсенділігінің,жасушалық 3612772 wikitext text/x-wiki ‎{{cleanup}} '''Биологиялық ырғақ''' - [[биология]]да — биологиялық үдерістер мен [[ҚҰБЫЛЫС|құбылыстардың]] қарқыны мен сипатындағы мезгіл-мезгіл қайталанып отыратын өзгерістер реттілігі. Биологиялық ырғақ барлық тірі организмдерге тән және ол жасушалық үдерістерден бастап [[популяция]]лық, [[биосфера]]лық құбылыстарды қамтиды. Мұны зерттейтін [[ғылым]] саласы — [[биоритмология]]. Биологиялық ырғақ табиғи жағдайда қоршаған ортадағы құбылыстар өзгерістеріне сәйкес жүреді, ''“[[Биологиялық сағат]]”'' қызметін атқарады, организмнің уақыт пен кеңістікте бағдарлануына, қоршаған ортадағы өзгерістерге алдын-ала дайындалуға мүмкіндік береді.<ref>Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. - Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4</ref> Биологиялық ырғақ өсімдіктерде [[жапырақ]]тар мен күлте жапырақшалардың тәуліктік және физиологиялық өзгерістері (күзгі жапырақ тастау, қыста өркендердің қатаюы, т.б.) түрінде байқалады. Ал жануарларда биологиялық ырғақ әр түрлі [[физиологиялық]]-[[биохимиялық]] үдерістер (температура ауытқулары, гормондар бөлінуі, [[РНҚ синтезі]], [[рибосома]] құрылуы, жасушалардың бөлінуі, т.б.) белсенділігінің кезеңділігімен бейнеленеді. Жеке органдардың, тіндердің, жасушалардың тәуелсіз ырғақтары биологиялық құбылыстардың мерзімдік реттілігін құрайды, тірі организмдерде жүретін барлық үдерістердің үйлесуіне негіз болады. Биологиялық ырғақ тұқым қуалайды және табиғи сұрыпталу мен организмдердің бейімделгіштігінің маңызды факторы болып табылады. Биологиялық ырғақ пайда болу себептеріне қарай [[экзоген]]ді және [[эндоген]]ді болып бөлінеді. #Экзогенді биологиялық ырғақ — организмнің сыртқы күш әсеріне, қоршаған ортаның мерзімдік өзгерістеріне жауабы. #Эндогенді (дербес, ырықсыз) биологиялық ырғақ тірі организмнің өзінде туындайтын белсенді үдерістердің толқынына сәйкес қалыптасады. Ол қайтарымды байланыс механизмімен реттеледі. Осы байланыс тұйықталатын биологиялық құрылым деңгейіне қарай жасушалық, мүшелік, организмдік, популяциялық биологиялық ырғақтар болып жіктеледі. Маңызына байланысты биологиялық ырғақ физиологиялық (тыныс алу, [[қан]] айналу, т.б.) және экологиялық (организмнің сыртқы ортаның құбылмалы жағдайына бейімделуіне мүмкіндік беретін) болып бөлінеді. Биологиялық ырғақтың қайталану кезеңі бірнеше [[секунд]]тан ондаған жылдар аралығын қамтуы мүмкін. Қайталану мерзіміне қарай биологиялық ырғақ ультрадианды (1 минуттан 10 — 12 сағат аралығында), циркадианды, тәуліктік (бір тәулік ішіндегі жануарлардың физиологиялық құбылыстары мен қылығының бір заңдылықпен тербелуі; бұл жарық, температура, ылғалдық әсеріне байланысты), айлық (айналымы жағынан ай фазасына — айдың толуына, 29,53 тәулікке жуық), жылдық немесе маусымдық (жыл сайын қайталанып отыратын үдерістер: жануарлардың ұя салуы, [[қоныс аудару]]ы, өсу қарқынының өзгеруі), көп жылдық (ауа райының, тіршілік жағдайының планетарлық өзгеруіне байланысты) және [[теңіз]]дің көтерілу ырғағына сәйкес (24,8 немесе 12,4 сағат сайын байқалатын теңіздегі тіршілік заңдылықтары: қимыл белсенділігі, [[газ алмасу]] қарқыны, планктондардың жоғары-төмен ығысуы, т.с.с.) болып бөлінеді. ‎'''Биологиялық ырғақ''' - психологияда — адамның психикалық белсенділігінің күшеюі мен бәсеңдеуінің кезектесуі. Адамның психикалық белсенділігінің биологиялық ырғағы 2 түрлі болады: сыртқы биологиялық ырғақ (Күн белсенділігінің циклділігімен, жыл мезгілдерінің, тәуліктің ауысуымен байланысты пайда болатын) және ішкі биологиялық ырғақ (адамның ішкі психикалық және физикалық іс-әрекетінің жағдайымен анықталатын). Жұмысқа қабілеттілік пен қажу кезеңдеріне, әсіресе, адам психикалық белсенділігінің тәуліктік биологиялық ырғақ әсер етеді. Оның ерекше маңызы бар: *ең үлкен [[белсенділік]] таңертең (сағат 8 — 12), *ең аз белсенділік — [[тәулік]] ортасында (сағат 12—16), *екінші ең үлкен белсенділік — кешкі мезгілде (сағат 16 — 2), *барынша байқалатын ең аз белсенділік — түнде (сағат 2 — 8) болады. Таңертеңгі және кешкі мезгілдегі белсенділіктің сергектігі [[организм]]де болып жататын ішкі биохимиялық үдерістерге байланысты. Мысалы, [[адам]] психикалық белсенділігінің ішкі биологиялық ырғағының тәуліктегі күшеюі мен бәсеңдеуі организмдегі адреналин мен норадреналин гормондарының көбеюіне тәуелді. Мұндай қатаң [[тәуелділік]] ішкі биологиялық ырғақтар мен сыртқы тіршілік әрекетінің ұйымдасуы арасында нақты үйлесімнің болуын қажет етеді. Егер бұл үйлесім бұзылатын болса, оның нәтижесі жүйке жүйесінің түрлі ауруларына (мысалы, ұйқының бұзылуы, невроздар, [[жүрек]]-қан тамырларының аурулары) соқтырады. Сондықтан психологиялық тексеру мен психокоррекцияда міндетті түрде адамның психикалық белсенділігінің '''биологиялық ырғақ''' құрылымы ескерілуі тиіс.<ref name="source1">“Қазақ Энциклопедиясы”</ref> ==Дереккөздер== <references/> == Тағы қараңыз == * [[Хронобиология]] * [[Биологиялық сағат]] {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Биология]] 8cmpourkkh1qm2900ncxh241agr9eu0 0 39243 3612870 3556238 2026-06-03T06:23:41Z Серик Жунусов 181103 3612870 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Олжас Омарұлы Сүлейменов |Суреті =Oljas Suleymenov.jpg |Суреттің аты =Олжас Сүлейменов |Туған күні = 18.5.1936 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1936-1991) |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = [[жазушы]], [[ақын]], [[тілтанушы]], [[саясаткер]] |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = |Жанры = |Шығармалардың тілі = [[орыс тілі|орысша]] |Дебюті = |Марапаттары = |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Олжас Омарұлы Сүлейменов''' (18 мамыр [[1936 жыл]], [[Алматы]]) — қоғам қайраткері, қазақ ақыны, жазушы, лингвист-ғалым, [[Қазақстанның халық жазушысы|Қазақ КСР Халық жазушысы]] (1990), [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]] (2016)<ref>[https://www.nur.kz/kk/1131150-nazarbaev-olzhas-suleymenovke-qazaq.html Назарбаев Олжас Сүлейменовке «Қазақстанның Еңбек Ері» атағын берді]</ref>. Халықаралық антиядролық [[Невада-Семей|"Невада-Семей"]] қозғалысының негізін салушысы. == Өмірбаяны == Олжас Сүлейменов [[1936]] жылғы [[мамырдың 18]] күні [[Алматы|Алматы қаласын]]да дүниеге келген. Әкесі – Омархан Сүлейменұлы, қазақ кавалерия полкінің офицері. Шешесі – Бәтима Насыржанқызы Беделбай. Нағашы атасы Насыржан Беделбай – белгілі көпес Ғабдұлуәлиевтің сауда үйінде коммерциялық басқарушы еді. [[Арғын]] тайпасы [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]] руының [[Айдабол би|Айдабол]] тармағынан тарайды. Олжас – Жаяу Мұсаның бесінші ұрпағы. Шежіресі: '''Айдабол''' — Малғозы — Толыбай — Орман — Төбет — Байжан — '''Жаяу Мұса''' — Тайжан — Ақтай — Сүлеймен — Омархан — '''Олжас.''' <ref>http://www.tarih.spring.kz/ru/history/medieval/figures/tolybayuly/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130302062731/http://www.tarih.spring.kz/ru/history/medieval/figures/tolybayuly/ |date=2013-03-02 }}</ref> Белгілі түркітанушы ғалым [[Лев Николаевич Гумилев|Лев Гумилев]] Олжасқа әкесі Омархан атылмай тұрып, екеуі бірге Норильскідегі лагерьде бірге отырып шыққанын айтқан.<ref>''Сапаралы Б.Т.'' Олжастың балалық шағы. — Алматы: Қағанат, 1996. — С. 5—15, 25—45. — 72 с. — <nowiki>ISBN 5-7667-4034-4</nowiki>.</ref> === Алғашқы жылдары === 1954 жылы Олжас мектеп бітіріп, [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]]нің Геология факультетіне түседі. 1959 жылы оқуын аяқтап, инженер-геолог мамандығын алып шығады. Студент кезінде геологиялық барлау жұмыстарына қатысқан. [[1955 жыл]]дан бастап әдеби жолы басталады. Ал [[1959 жыл]]ы Мәскеудегі А.М. Горький атындағы Әдебиет институтының ақындық аударма ісі бөліміне түседі. 1961 жылы оқуын аяқтамас бұрын тоқтатуға мәжбүр болды. [[1959 жыл]]ғы маусымда Олжастың өлеңдер топтамасы алғаш рет орталық басылымда жарық көрді. [[1962 жыл|1962]]–[[1971 жыл|1971]] жылдарда [[Казахстанская правда|"Казахстанская правда"]] газетінің әдеби қызметкері; [[Қазақфильм|"Қазақфильм"]] киностудиясы сценарлық-редакциялық алқасының бас редакторы; [[Простор|"Простор" журналында]] журналистика бөлімінің меңгерушісы болып қызмет атқарды. === Жарқын шағы === [[1971 жыл|1971]]–[[1981 жыл|1981]] жылдарда [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның басқарма хатшысы; [[1972 жыл]]дан бастап Азия мен Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі қазақ комитеттің төрағасы болды. 1975 жылы Азия мен Африка жазушыларының 5-конференциясын Алматы қаласында өткізу идеясының құрылтайшысы еді. 1970 жылдардың басынан 1980 жылдардың соңына дейін Азия мен Африка жазушыларымен байланыс жөніндегі Кеңестік комитеттің төраға орынбасары болып қызмет етті. 1975 жылы [[Аз и Я|"Аз и Я"]] кітабы жарық көрді. Бұл кітап Мәскеуде теріс резонанс тудырып, оған тыйым салынды. Олжастың туындылары 8 жыл бойы басылымға түспей, ақын мүлде жазбай кетті. [[1980 жыл|1980]]–[[1983 жыл|1984]] жылдарда [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты, әрі Президиум мүшесі. 1984—1989, 1989—1991 жылдарда [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты. [[1981 жыл]]ы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] ХХVI съезінің делегаты. [[1981 жыл|1981]]–[[1983 жыл|1983]] жылдары Қазақ КСР кинематография жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасы болды. Олжас Сүлейменовтың арқасында 1984 жылғы жазда Сергей Соловьевтің [[С.А.Герасимов атындағы Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институты|ВГИК]]-тегі шеберханасы Республикалық байқау жарияланды. Сөйтіп қазақ киноматографиясында "тың толқынның" пайда болуына ықпалын тигізді. [[1984 жыл|1984]]–[[1992 жыл|1992]] жылдары [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасының бірінші хатшысы, КСРО Жазушылар Одағының хатшысы болды. 1989 жылғы [[ақпан]]да халықаралық [[Невада-Семей|"Невада-Семей"]] ядролық қаруға қарсы қозғалысын құрып, оның Президенті атанды. Қозғалыс мақсаты – [[Семей полигоны|Семей ядролық сынақтар алаңын]] және дүниежүзіндегі басқа да ядролық сынақ алаңдарын жабу еді. Антиядролық қозғалыс түпкі мақсатына жетіп, сынақтар тоқтатылды, ал полигон жабылды. Кейіннен "Невада-Семей" қозғалысы "Қазақстан халық конгресі" партиясы болып жаңадан құрылды. 1991–1995 жылдары Олжас Сүлейменов "Қазақстан халық конгресі" партиясының төрағасы болды. Оған қоса, 1994–1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. [[1995 жыл|1995]] жылғы [[тамыз]]дан бастап [[Италия|Италия республикасындағы]], оған қоса [[1996 жыл|1996]] жылғы [[сәуір]]ден бастап [[Грекия|Грекия республикасы]] мен [[Мальта|Мальта республикасындағы]] Қазақстан Республикасының Төтенше және Өкілетті елші қызметін атқарды. Елші қызметінде әдеби миссиясын жалғастырып, Рим қаласында 1998 жылы "Жазу тілі" ''("Язык письма", адамзат жазуы мен тілінің шыққан тегі туралы)'' мен "Құдайдың күлкісі" ''("Улыбка бога")'', 2001 жылы "Айқас параллельдер" ''("Пересекающиеся параллели"ғ түркі-славян тілдері туралы)'', 2002 жылы "Ежелгі түркілер" ''("Тюрки в доистории", ежелгі түркілердің тілі мен жазуының шыққан тегі туралы)'' кітаптары жарық көреді. 2002 жылы "Тюрки в доистории" атты кітабы түркітану саласында көрнекті жетістіктері үшін Күлтегін сыйлығын алды. 2001 жылдан бастап Қазақстанның [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-]]<nowiki/>дағы тұрақты өкілі. 2022 жылы "Байтақ" халық экологиялық партиясы" Олжас Сүлейменовты [[Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы]]на ұсыну идеясын қозғады. === Отбасы === Жұбайы – Маргарита Владимировна<ref>[https://www.nur.kz/society/194745-mneniya-kazahstanczev-o-mezhnaczionalnyh-brakah-razdelilis/ Мнения казахстанцев о межнациональных браках разделились | NUR.KZ.]</ref>, 2023 жылы қайтыс болды. Қыздары: Динара, Мәдина, Ләйлә. Динара қызынан екі жиені бар: Дәмелі мен Димаш. Өз атына жазып алған жиені Ескендір Сүлейменовты 2018 жылғы 22 маусым күні Қызылорда облыстық ІІД басшысының қызы көлікпен қағып кетті. Ескендір апатта дүниеден өтті. == Ақындық == Олжас Сүлейменов өлеңдерін орыс тілінде жазып, басында тек Қазақстанда ғана танымал еді. Бүкіл одаққа есімі алғаш рет [[1961 жыл]]ғы көктемде шыққан. Әдеби институттағы оқуынан шығып кеткен соң, [[Алматы]]ға қайтып оралып, "Казахстанская правда" газетінде жұмыс істей бастады. 11 сәуір күні [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңырда]] болып жатқан оқиғаларды біліп, газет редакторы Федор Боярский Олжасқа "адамның ғарышқа ұшуы туралы" өлең жазуды ұсынды. Түні бойы тыңбай жазып, 12 сәуір күні [[Юрий Алексеевич Гагарин|Гагарин]] ғарышқа ұшқанын елге жария салғанда Сүлейменовтың өлеңі газет бетіне шығып, Қазақстанның бүкіл қалаларында қуанышты хабар ретінде таратылды. Бұл оқиғадан шабыттанған Олжас небәрі бір аптаның ішінде осы өлеңін ірі '''"Адамға табын, Жер, енді!"''' поэмасына айналдырды. Бұл поэма [[Мамыр|мамыр айында]] жарық көрді. Кейін Сүлейменов бұл туралы: "Менің поэмам бүкіл Орталық телеарналар мен радиотолқындарды паш етті, ірі газеттерде басылып жатты. Апта сайын мені зауыттарға, фабрикаларға, студенттік аудиторияларға шақырып, кездесу өткізетін. Бұл менің үлкен жетістігім!" деп айтқан. Олжастың бұл поэмасы Қазақстан [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|комсомолы]] Орталық комитетінің сыйлығына ие болды. Бұл Олжастың алғашқы мемлекет тарапынан берілген сыйлығы еді. 25 жасар Олжас Сүлейменовты [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Еуропа]]ға баратын кеңестік делегацияларға қоса бастады. Олжас өз поэмасын [[Париж]]дегі Сорбонна мен Нью-Йорктегі [[Колумбия университеті|Колумбия Университетінде]] оқыған. Сүлейменовты оқуынан шығарған әдеби институт директоры Серегин жақын арада оған телеграмма жолдап, әдеби институтқа оралуын сұраған. Кейіннен Олжас Сүлейменовтың "Адамға табын, Жер, енді!" поэмасынан үзінді Гагариннің бейіттасына қашалады. Сүлейменовтың танымалдық лебіне ілесіп, [[1961 жыл]]ы "Арғымақтар" атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрді. [[1962 жыл]]ы "Жарық түндер" ''("Солнечные ночи")'' өлеңдер жинағы жарық көрді. Бұл өлеңдер жинағы IV Бүкілодақтық жас жазушылар жиналысында атап өтіліп, Николай Тихонов Олжасты ауыз толтырып мақтады. 1964 жылы шыққан "Шығыстың құтты уақыты" ("Доброе время восхода") атты өлеңдер жинағы [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|Бүкілодақтық Лениндік коммунистік жастар одағының]] Орталық Комитетінің сыйлығына ие болды. Әдеби сыншы Лев Аннинский Олжастың одақтық деңгейдегі танымалдығын келесідей түсіндіреді: {{start citation}}Ақын Олжас өркениеттер қиылысында, мәдениеттер қиылысында қалыптасты. Өз бойында жастық қызба мінез бен сауаттылықты, үлгілік экспрессия, әлем өркениетіне филологиялық сезімді ұштастырады. Сүлейменовтың шығармаларында Пушкин, Уәлиханов, Конфуций мен Тагор үйлеседі. {{end citation}} Сүлейменовтың өлеңдері мен поэмалары қоса алғанда [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Француз тілі|француз]], [[Неміс тілі|неміс]], [[Испан тілі|испан]], [[Чех тілі|чех]], [[Поляк тілі|поляк]], [[Словак тілі|словак]], [[Болгар тілі|болғар]], [[Мажар тілі|мажар]], [[Моңғол тілі|моңғол]] және [[Түрік тілі|түрік]] тілдеріне аударылған. Ақын шығармашылығы [[Франция]]да ерекше танымал болды. Оның өлеңдері былай тұрсын, бірнеше тұтас өлең жинақтары тәржімаланды. 1969 жылы Олжас КОКП қатарына кірді. 1970 жылы [[Владимир Ильич Ленин|Ленинның]] туғанына 100 жыл толуына орай, Олжастан поэмаға тапсырыс берді. Бірақ поэманың орнына баспаға өзінің "Глиняная книга" шығармасын алып келіп, бүкіл кеңестік зиялы қауым оны өте жоғары бағалады. Бұл поэмасы Сүлейменовтың ең үздік туындысы болып саналады. Бірақ Абай атындағы мемлекеттік сыйлықты мүлде басқа "Синие острова" поэмасы үшін алады. [[Сурет:Олжас Сүлейменов1.jpg|thumb|left]] == Зерттеулері == Олжас тілтанушы ретінде көбінекей [[көне түркі тілі]]н зерттеді, әсіресе шумерлер және шумер тілі туралы зерттеулері батыс ғалымдарының көне тіл үнді-еуропа тілдерінен бастау алады дейтін қасаң теориясына пәрменді соққы берді. Зерттеулері ретінде төмендегі бірнеше кітапті айтуға болады: * [[1975 жыл|1975]] жылы жарық көрген «[[Аз и Я]]» кітабі [[Түркілер|түркі]] және [[Славяндар|славян]] [[халық]]тарының ежелгі жазба ескерткіштеріне арналған. Тым-тым арғы, есте жоқ ескі замандағы ұлт пен ұлыстардың тілі, ғұрып-әдеті сөз болған бұл кітапті кейінгі зерттеушілердің тамаша қолғанаты, оқушылардың, қызығушылардың сүйіп оқыр ғылымнамасы деуге болады. Әсіресе кітаптың Шумернама бөлімі оқырманды тың да, тілсім қиялдарға бастайды. Кітаптың соңы 1001 сөз атты этимологиялық сөздікке ұласып, бұрынғыдан кемелдене түсті. * «1001 сөз» жазу мен таңбаның тарихы туралы шығарма, кітап әрқилы мәдениеттің кездейсоқ, жеке дара пайда болмастан бір-біріне тығыз байланыса отырып туылатынын, дамитынын осы ''1001 сөзді'' дәйек ете отырып дәлелдеуге тырысады. * 1998&nbsp;ж. жарық көрген «Жазу тілі» кітабы тарихқа дейіңі мәдениетке көзқарас, мұнда автор шығандай шырқап сонау майя тілі мен [[қытай тілі]] арасындағы байланысты зерттейді. * «Тaрихқа дейінгі түркілер» кітабында [[Славян тілдері|славян]] және [[Түркі тілдері|түркі]] тілдерінің, атап айтқанда, көне [[Қазақ тілі|қазақ]] және көне [[Орыс тілі|орыс]] тілдерінің ежелгі өзара байланысы туралы айтылады. Жазушының ондаған жылдар бойы тынымсыз ізденуінің нәтижесінде табылған екі халықтың осындай әрекетке түсуіне қатысты материалдар ''көне қазақ тілі'' деген терминді алғаш рет қолдануға мүмкіндік берді. Кітапта бұл терминнің дұрыс екендігі толық дәлелденеді. === Аз и Я === "Слово о полку Игореве" немесе [[Игорь жасағы туралы жыр|"Игорь жасағы туралы жыр"]] –Ежелгі Русь әдеби ескерткіші. Жырда 1185 жылы Игорь Святославұлы бастаған русь кінәздерінің половшыларға сәтсіз аяқталған жорығы туралы айтылады. Жыр шамамен 1185 жылы жазылған деген болжам бар. Бұл дастан ежелгі орыс тілінде жазылған деп есептеледі, бірақ орыс лингвистері бірнеше ғасыр бойы дастанның біраз бөлігін түсіне алмай, бұрмалап түсіндірген. Олжас Омарұлы Сүлейменов бұл дастанға алғаш рет [[1960 жыл]]ы әдеби институт студенті кезінде қызығушылық танытқан. Олжастың шығармалары орыс тілінде жазылса да, өзі қазақ тілін жақсы меңгерген. Оған қоса, Олжас лингвист, яғни тіл ғылымының маманы болған соң, "Слово о полку Игореве" дастаны ол үшін мүлде қиындық тудырған жоқ. Жас лингвист жырдың түсініксіз сөздерінің сырын ашып, ауқымды зерттеу жұмысын жаза бастайды. 1962 жылдан бастап жыр туралы еңбектері жарық көре бастайды. ==== АЗиЯлық пайымдау ==== 1963-1966 жылдар аралығында [[Қазақ ұлттық университеті|Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік университетінде]] аспирантурада жүрген кезінде "Игорь жасағы туралы жырдағы" тюркизмдер" ''("Тюркизмы в "Слове о полку Игореве")'' атты кандидаттық диссертация әзірлейді. Олжас Сүлейменов дастанды қостілді деп санап, бұл тақырып аясында ауқымды зерттеу жүргізді. Автор дастан половец-орыс тілдері араласқан шығарма, екі тілдің арасында айқын шекара болмай, бірі екіншісін жалғап жырлайтын дастан екенін дәлелдеді. Оған қоса, автор дастандағы тюркизмдер, яғни түркі сөздері кейін орыс тіліне еш өзгеріссіз енгені туралы пайымдайды. Бұл тақырыпты кеңінен [[1975 жыл]]ы жарық көрген "АЗиЯ. Книга благонамеренного читателя" атты кітабында ашады. Олжас Сүлейменов "АЗиЯ" кітабында ежелгі русь халқы билингв – қостілді екенін ашық тұжырымдайды. Бұл идеясын жыр екі тілді түсінетін аудиторияға арналғанын, яғни орыс тілін білген адам, половшылар тілін де білгенін көрсету арқылы негіздейді. Сүлейменов қостілді русь халқы идеясын тек бір "Игорь жасағы туралы жыр" негізінде ғана емес, саналуан дереккөздер арқылы дәлелдеуге тырысты. ==== Кеңестік қыспақ ==== [[Империализм]] мен руссоцентризмді ұстанған Кеңес идеологиясы [[Моңғол шапқыншылығы]], Русь кінәздерінің [[Алтын Орда|Алтын ордаға]] бағынған кезеңінде орыс тіліне мардымсыз ғана "кумыс", "аркан" сияқты тюркизмдер енді деп қабылдайтын. Бірақ Олжас Сүлейменов "АЗиЯ" кітабында Кеңес идеологиясының көзіне көрінбейтін, әркез орыс сөздері болып саналған орыс тіліндегі тюркизмдерді ашып көрсетті. Орыс академиктер қауымы бұл кітапты "ұлы" орыс тіліне бұрын-соңды болмаған қол сұқпа деп қабылдады. "АЗиЯ" кітабы қоғамда үлкен резонанс тудырды. Кітапқа кеңестік заманға тән [[Ұлтшылдық|«ұлтшылдық»]], '''[[Түркішілдік|«пантюркизм»]]''', «әдістемелік қателер» сияқты айыптар тағылды. Партия басшылығы тез арада кітапқа қатысты жедел шаралар қолданды. [[КОКП ОК саяси бюросы|Мәскеудегі басшылықтың]] нұсқауымен Қазақстан компартиясының орталық комитеті '''кітапқа теріс баға берді.''' "АЗиЯ" кітабы сатылымнан шығып, дүкен сөрелерінен, кітапханалардан алынды және жойылды. Бұл кітапты басуға рұқсат берген баспа директоры қызметінен босатылды. Ал автор Олжас Сүлейменовтың шығармалары санкцияға түсіп, 8 жыл бойы мүлде жарық көрмей кетті. Республика басшысы [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаевтың]] [[КОКП ОК бас хатшысы|КСРО басшысы]] [[Леонид Ильич Брежнев|Брежневке]] жеке өтінішімен ғана Сүлейменов "қатаң сөгіс" алып қана құтылды. Сүлейменов сол заманда үлкен танымалдыққа ие болған соң, Сүлейменов ісін [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] ОК қарауы тиіс еді. Бірақ Брежнев нұсқауымен іс Орталық комитеттен [[КСРО Ғылым Академиясы]]ның қарауына тапсырылды. "АЗиЯ"-ға тыйым салынғаннан кейін, бұл кітапқа КСРО-ның түркі халықтары қызыға бастады. Тәуелсіздік алған соң, бұл кітап қайта басылды. "АЗиЯ" кітабы Ресей славист ғалымдарымен теріс бағаланды. Олар Сүлейменовті кәсіпқой лингвист емес, әуесқой зерттеуші, әрі фантаст деп атады. Олжастың көзқарасы нақты зерттеу нәтижесі емес, фантастикалық тұрғыдан қарастырылған деп айыптады. Славистер былай тұрсын, Ресейдің тюркологтері де Сүлейменовті жақтамады. Олар Сүлейменов жаңа сөздер ойлап тауып, жаңа грамматика құрастырды. Оның сөзі ойдан шығарылған, ал жазғаны - білімсіздіктің нәтижесі деп айып тақты. Мұндай қарсы пікірге қарамастан, Тәуелсіздік жылдары Олжас Сүлейменов пікірін өзгеріссіз қалдырып, кітапты кішкене ғана өзгеріс енгізілген редакциясында жариялады. == Саяси-қоғамдық қызметі == Қазақстанда атом сынақтарына тыйым салу - 1989 жылдың басындағы КСРО халық депутаттығына үміткер болған [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағы]] басқармасының бірінші хатшысы Олжас Сүлейменовтің сайлау алды бағдарламасындағы ең бірінші пункт еді. [[1973 жыл]]ы Сүлейменов «Сынақтарға тыйым салынсын!» деген сөздермен аяқталатын, Қазақстан үшін сол кезде ауыр тақырыпқа «Дикое поле» атаулы өлең жазған. [[Семей полигоны|Семей ядролық полигонындағы]] сынақтар туралы сөз қозғаған болатын. Тек 1949-1963 жылдар аралығында Семей маңында сыналған барлық атом және сутегі бомбаларының жарылу күші Хиросимаға тасталған американдық атом бомбасының қуатынан 2500 есе артық болды, бүкіл аймаққа жан түршігерлік экологиялық зиян келтірді. [[1989 жыл]]ы ақпанда Сүлейменов Қазақстан халқына теледидар арқылы үндеу жасады, келесі күні Алматыдағы Жазушылар одағы ғимарытының алдында ядролық қаруға қарсы «Невада — Семей» қозғалысының құрылғанын жариялады . Ядролық сынақтарға тыйым салу үшін небәрі бір айдың ішінде петицияға 4 миллионнан астам адам қол қойды. Кейін Семей қаласынан депутаттыққа сайланды. Сол жылдың жазында Сүлейменов КСРО халық депутаттарының I съезінде сөз сөйлеп, қозғалыстың мақсаты мен талаптары туралы баяндады. 1989 жылы 19 қазан ядролық сынақтар аяқталғаннан кейін, 1990 жылғы мамыр бірінші үкіметсіз «Антиядролық конгресс» өткізілді. Қозғалысты қолдау үшін шахматтан бұрынғы әлем чемпионы Анатолий Карпов бастаған бейбітшілік қорынан 400 мың рубль аударылды. Сүлейменов Қазақстан шахмат федерациясының төрағасы болды (1977—1995). Қазақстан Президенті Назарбаевтың 1991 жылғы 29 тамыздағы жарлығымен полигон түпкілікті жабылып, ядролық қаруды сынауға халықаралық мораторий жарияланды. Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа көптеген елдер қол қойды. Осындай табыстардан кейін «Қазақстан халық конгресі» (1991-1995) қозғалысы саяси партиясына айналды. Осы жылдар бойы оның басшысы Сүлейменов болды. == Жыр жинақтары == ''«Біз жаңаша өлең жазуды Олжастан үйрендік»'' дейді — Сергей Марков, бұл болса Олжас өлеңдерінің тынысы өзгешелігін әйгілегендей. [[1961 жыл|1961]] жылғы тырнақ алды жинағы «Арғымақтар» кітабінан бері ол жиырма шақты жыр жинағына автор болды. ''«Халықтың тарихы айналып келгенде ақынның үлесіне тиеді»'' - дейді [[Александр Сергеевич Пушкин|А.С. Пушкин]], оқып отырсаңыз Олжастың өлеңдері қазақ халқының талай ғасырлық мұңы мен қуанышын, сыры мен сипатын айтады, енді сіз бір ақынның жырын ғана емес бір ұлттың сан ғасырлық сәлихалы тарихын аралағандай боласыз. Олжас өлеңдері қазақ пен орыс арасында ғана емес, Еуропа елдері, Кіші Азия, Қытай, Америка елдері арасында өзінің асқақ қазақы үнін аспандата саңқылдатады.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>[[Сурет:Sobranie_sochinenyi_v_semi_tomah_Olzhasa_Suleimena.jpg|нобай|оңға|Орыс тілінде шыққан жеті томдық шығармалар жинағы (сегіз кітап). Алматы, Атамұра, 2004.]] * «Арғымақтар», Қазақтың мемлекеттік көркем әдеби баспасы, Алматы, 1961 ж. * «Олжас Сүлейменов жинағы», Жазушы, Алматы, 1967 ж. * «Қыш кітап», Жазушы, Алматы, 1969 ж. * «Атамекен», Жазушы, Алматы, 1972 ж. * «Каждый день&nbsp;— утро», Правда, Мәскеу, 1973 ж. * «Повторяя в полдень», Жазушы, Алматы, 1973 ж. * «Круглая звезда», Художественная литература, Мәскеу, 1975 ж. * «Берега. Определение», Жазушы, Алматы, 1976 ж. * «Olzsasz Sulejmen versei» (мажар тілінде), Еуропа кёнивкадо, Будапешт, 1976 ж. * «Тұңғыш космонавт», Жалын, Алматы, 1979 ж. * «Sakalai virs smevlus» (литван тілінде), Бага, Вильнюс, 1980 ж. * «Земля, поклонись человеку!» (түркімен тілінде), Магарыф, 1985 ж. * «Свиток», Молодая гвардия, Мәскеу, 1989 ж. * «Аргамак» (моңғол тілінде), Улань газар, Улаанбаатр, 1990 ж. * «Айналайын», Жібек жолы, Алматы, 1996 ж. * «Исправляя метафорой мир», Қаржы-қаражат, Алматы, 1996 ж. * «Im Azimut der Nomaden», Интердрюк, Лейпциг, 1997 ж. * Собрание сочинений в 7 томах (в 8 книгах, орысша). Алматы, Атамұра баспасы, 2004. * Таңдамалы туындылары, Жібек жолы, Алматы, 2005 ж. * «Olzhas Sulejmenow gedichte» (неміс тілінде), Қазақстан, Алматы * «Fizikçinin Duası» (түрік тілінде), Ыстамбұл, 1976 ж. ==Шығармалары:== *Нұрлы түндер, А., 1962; *Қылықты түн, А., 1963; *Мешін жылы, А., 1967; *Таңдамалы лирика, М., 1968; *Ақ дария аспанында, Таш., 1970; *Атамекен, А., 1972; *Қалаулы қайырма, А., 1973; *Жұмыр жұлдыз, М., 1975; *Көңіл көкжиегі, А., 1976, 1980; *Определение берега, А., 1976, 1979; *Трансформация огня. А., 1985; *Асқардан асу (Преодоление), А., 1987; *От января до апреля, А., 1989; *Тюрки в доистории, А., 2002. == Олжас Сүлейменов поэзиясының балет өнеріндегі сахналық бейнеленуі: == Олжас Сүлейменовтің есімі әдеби әлемде кеңінен танымал.  Оның поэзиясы, әдеби еңбектері, түркі әлемінің тарихы мен этимологиясына қатысты зерттеулері, сондай-ақ қоғамдық-саяси және дипломатиялық қызметі ғылыми ортада да, кең оқырман арасында да қызығушылық тудыратыны сөзсіз. Әлемдік деңгейде қазақ халқының жаршысы болып саналатын ақын өз шығармаларында қазақ халқының ішкі жан дүниесін, рухани әлемін, ұлттық санасын және қоғамды толғандыратын өзекті мәселелерді терең бейнелеген. Кинематография саласы өкілдері О. Сүлейменовтің шығармашылығына бірнеше рет жүгініп, оның сценарийлері бойынша бірнеше танымал көркем және деректі фильмдер түсірілген. Алайда, сахна өнерінің қайраткерлері тарапынан ақын поэзиясына айтарлықтай назар аударылмаған. Атап айтсақ, Сүлейменовтің поэтикалық мәтіндерін театрландырылған әдіс-тәсілдер мен көркемдік-экспрессивтік құралдар арқылы интерпретациялау бағытында жүйелі ізденістер мен тәжірибелердің жеткіліксіздігі байқалады. Бұл алғаш рет балет сахнасында жүзеге асты. Шығармашылық ізденуші тобы О.Сүлейменовтің «Сазды кітап» поэмасын оның көркемдік көпмағыналылығына сәйкес балет тілінде барабар интерпретациялай алды. Сүлейменов поэзиясының қабаттылығы, бейнелі күрделілігі осы балет қойылымының архитектоникасынан көруге болады. 1981 жылы «Фрескалар» балетін Тимур Мыңбаевтың музыкасына белгілі қазақ балетмейстері Заур Райбаев қойған. Хореограф әрі либретто авторы З. Райбаев спектакль тұжырымдамасын әрқайсысы музыкалық кіріспесімен біріктірілген тоғыз көрініс түрінде ұсынды. Либреттода IV-VI ғасырларда Қазақстан аумағын мекендеген ежелгі скифтердің тарихы, тұрмыс-тіршілігі мен мәдени болмысы бейнеленген. Қоюшы-суретші Евгений Сидоркин әр фресканы скиф тератологиялық стилінде жасады, осылайша сахналық әрекеттің сюжетін анықтады. «Фрескалар» балеті сахналық әрекеттің айқындылығымен, әсемдігімен, экспрессивтілігімен және лаконизмімен таң қалдырады. Алайда бұл әсер сыртқы декоративтік жарықтық пен сұлулық сыртқы атрибуттарда емес, атап айтқанда тақырыптың өзін, шарықтау шектеріндегі қарқынды драманы шешуде және түсінуде. Үш маңызды компонент – музыка, би және сценография – біртұтас үйлесімді түрде біріктірілді. Балеттің семантикалық мазмұны ұлттық қазақ әуені мен қазіргі заманғы алуан түрлілігі сезілетін жарқын көркемдік-интонациялық негізге сүйенеді. Қойылым хореографиялық шешімнің күрделілігі мен жан-жақтылығымен ерекшеленеді: кейіпкерлердің монологтары мен дуэттері, иш-куздар және кентаврлар тайпасының жаппай би көріністері балетмейстер тарапынан классикалық және заманауи би лексикасының синтезі арқылы шешілген, сонымен қатар қол мен бас қимылдарының ерекше ою-өрнек күйімен шебер боялған, бұл көріністер айқын және символикалық мәнге ие. Балетмейстер әр түрлі комбинациялармен және мәнерлі бидің жаңа түрлерін іздеумен толтырылған поэтикалық, негізінен шартты балет тілін тапты. «Фрескалар» – қазақтардың тарихи өткенінің ұлылығын бейнелейтін балет, сонымен қатар терең ойлар, толғаныстар мен маңызды мәселелерді қамтитын сахналық туынды. Спектакль белгілі бір дәрежеде қазақ балет театрында ұлттық және бір мезгілде қазіргі заманғы тақырыпты шешу үшін кезеңдік сипатқа ие болды, өйткені ол бұрын жинақталған жетістіктерді жалпылап, қазақ балетінің дамуының жаңа жолдары мен мүмкіндіктерін ашты. Бұл балеттің премьерасы 1981 жылы Ленинград қаласында Абай атындағы опера және балет театрының гастрольдік сапары аясындағы шығармашылық есеппен беруі кезінде өтті. Қойылымды 1988 жылы хореограф Заур Райбаевтың өзі және 2022 жылы Гүлжан Түткібаева көркемдік жетекші ретінде қалпына келтірген. == Марапаттары == === Мемлекеттік марапаттар === *1967 — [[Еңбектегі ерлігі үшін медаль]]; * 1981 — [[Құрмет Белгісі ордені]]; * 1984 — [[Еңбек Қызыл Туы ордені]]; * 1986 — Қазан төңкерісі ордені — ''50 жасқа толуына орай;'' * 1990 — [[Қазақстанның халық жазушысы|Қазақ КСР халық жазушысы]]; * 2001 — 1-дәрежелі [[Барыс ордені|"Барыс" ордені]] — ''Қазақстандағы ядролық сынақтарға қарсы жүргізген күресі үшін;'' * 2006 — [[Отан ордені]] — ''70 жасқа толуына орай;'' * 2014 — Нәзір Төреқұлов атындағы "Қазақстан Республикасының сыртқы саясатына қосқан үлесі үшін" медалі; * 2016 — [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]] атағы; * 2016 — "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл" медалі; * 2020 — "Қазақстан халқы Ассамблеясына 25 жыл" медалі; === Шетелдік марапаттар === * 2004 — «За заслуги» ордені (Ингушетия, Ресей) — ''Ингушетия халқына сіңген еңбегі үшін;'' * 2006 — V дәрежелі кәніз Ярослав Мудрый ордені (Украина) — ''Қазақстан мен Украина халықтарының достығына қосқан үлесі үшін;'' * 2006 — «Шохрат» ордені (Әзербайжан) — ''Әзербайжан мен Қазақстан арасындағы достықты орнатуға қосқан үлесі үшін;'' * 2007 — "Дружба" ордені (Ресей) — ''Қазақстан мен Ресей ынтымақтастығын орнатуға қосқан үлесі үшін;'' * 2007 — Өнер мен әдебиет орденінің кавалері (Франция). * 2011 — "Достлуг" ордені (Әзербайжан) — ''Әзірбайжан мәдениет таратуға қосқан үлесі үшін;'' * 2016 — Әзербайжан Республикасы Президентінің құрмет дипломы (Әзербайжан) — ''Әзербайжан мәдениет өз шығармаларында таратқаны үшін;'' * 2017 — 4-дәрежелі Күншығыс ордені (Жапония) — ''ядролық қарудың таралуына қарсы жүргізген саясаты және Жапон-Қазақ қарым-қатынасына қосқан үлесі үшін;'' * 2021 — "Шараф" ордені (Әзербайжан) — ''Әзербайжан мен Қазақстан арасындағы мәдени сабақтастыққа қосқан үшесі үшін;'' * 2022 — Құрметті легион орденінің офицері (Франция). === Сыйлықтар === * 1961, 1963 — Қазақстан [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|комсомолының]] Орталық комитет сыйлығының лауреаты; * 1967 — «Доброе время восхода» өлеңдер жинағы үшңн Бүкілодақтық Лениндік коммунистік жастар одағы сыйлығының лауреаты; * 1973 — «Синие острова» поэмасы үшін Абай атындағы Қазақ КСР мемлекеттік сыйлығының лауреаты; * 2000 — Тәуелсіз «Тарлан» сыйлығының лауреаты; * 2002 — Күлтегін атындағы халықаралық сыйлық лауреаты – ''"түркітану саласындағы жетістіктері үшін"''; * 2003 — Халықаралық Түркия сыйлығының лауреаты – ''"түркі әлеміне қосқан үлесі үшін";'' * 2013 — Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының бейбіт және даму Мемлекеттік сыйлығының лауреаты; * 2018 — Шыңғыс Айтматов атындағы ТМД елдерінің Парламентаралық Ассамблеясы сыйлығының лауреаты; * 2020 — Мемлекетаралық ТМД "Достастық жұлдыздары" сыйлығының лауреаты. === Шығармашылық одақтардың марапаты === * 2017 —"ЛиФФт" Еуразиялық әдеби фестиваль алтыны ([[Еуразия]]). === Конфессиялық марапаты === * 2023 — «Мир и согласие» ордені (Қазақстан Православиелік Шіркеуі) === Құрметті ғылыми атақтары === * 2004 —Әлиев атындағы Қарашай-Шеркеш Мемлекеттік университеттің құрметті докторы; * 2005 — Маржани атындағы тарих институтының құрметті докторы; (Татарстан Республикасының Ғылым Академиясы) * 2006 — Баку мемлекеттік университетінің құрметті докторы; * 2009 — [[Шәкәрім атындағы университет|Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеттің]] құрметті профессоры; === Құрметті азамат === * 2009 — Семей қаласының құрметті азаматы; * 2014 — Баянауыл ауданының құрметті азаматы; * 2015 — Павлодар облысының құрметті азаматы; * 2019 — Алматы қаласының құрметті азаматы; == Әдебиет == * Ахметов З.А., Национально-характерные черты языка поэзии Олжаса Сулейменова // в кн. О языке казахской поэзии, А., 1970; * Гусев В., Национальное, интернациональное и общечеловеческое: об Олжасе Сулейменове и его “Глиняной книге” // в кн. Герой и стиль, М., 1983; * Бузаубагарова К.С., Стих Олжаса Сулейменова, А., 1984; * Диканбаева С., О стилистическом комплексе в творческом контексте О.Сулейменова // Сб. научных тр., А., 1984; * Толмачев Г., Повесть об Олжасе, А., 1996; * Вместе с Олжасом, А., 1996; * Ким Н.С., Эпидигматические отношения в языке и их реализация в русской художественной речи (на материале поэзии О.О. Сулейменова), Таш., 2002; * Жуминова А.Б., Тезаурус языковой личности поэта О.Сулейменова, А., 2004; * Сарсембаева А.Ж., Анафора в поэзии О.О. Сулейменова, А., 2005. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20091027002515/http://geocities.com/plt_2000plt_us/azia/ «Аз и Я»] {{ru icon}} * [http://vadim-blin.narod.ru/olgas/iazyk/index.htm «Язык Письма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808154307/http://www.vadim-blin.narod.ru/olgas/iazyk/index.htm |date=2011-08-08 }} {{ru icon}} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстанның Италиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Грекиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстанның Мальтадағы елшілері]] [[Санат:18 мамырда туғандар]] [[Санат:Отан орденінің иегерлері]] [[Санат:Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Ленин комсомолы орденінің иегерлері]] [[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақстан әдебиеттанушылары]] [[Санат:Қазақстан партияларының төрағалары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақстанның Еңбек Ерлері]] {{Bio-stub}} 1jxhc5tfls22che27r9lfx2xkziq8pm 0 40978 3612717 3611753 2026-06-02T19:25:20Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] соңғы нұсқасына қайтарды 3610487 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|thumb|Heisenberg (1933)]] '''Вернер Карл Гейзенберг''', {{lang-de|Werner Karl Heisenberg}} (5.12.1901<ref>https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Heisenberg/</ref>, Вюрцбург — 1976, [[Мюнхен]]) — [[неміс]] физигі, [[кванттық механика]]ның негізін салушылардың бірі. [[Мюнхен]] ([[1923]]) және Геттинген (1924) университеттерін бітірген. [[1927]] — [[1941 ж.]] [[Лейпциг университеті]]нің профессоры, [[1941]] — [[1945 ж.]] [[Кайзер Вильгельм]]нің Физика институтының директоры және Берлин университетінің профессоры, [[1946]] — [[1958 ж.]] Физика институтының директоры және [[Геттинген университеті]]нің профессоры болды. Ал [[1958 жыл]]дан Физика және астрофизика институтының директоры және Мюнхен университетінің профессоры. Оның ғылыми-зерттеу еңбектері кванттық механикаға, [[кванттық электрдинамика]]сына, өрістің релятивистік [[кванттық теория]]сына, [[ядро]] теориясына, [[магниттік құбылыстар]]ға, ғарыштық сәулелер [[физика]]сына, [[элемент]]ар бөлшектер теориясына, жаратылыстану ғылымының философиясына арналған. Гейзенберг 1925 ж. Н. [[Бормен]] бірге кванттық механиканың алғашқы нұсқасы — [[матрицалық механика]] теориясын жасады. [[1927 ж.]] микробөлшектің импульсі мен координаты арасындағы байланысты өрнектейтін — анықталмағандық принципін ашты. Ол [[ферромагниттік теориясы]]н, сондай-ақ, [[алмаспалы өзара әсер]] теориясын жетілдірді. Гейзенберг — атом ядросының моделіне, өрістің квантталу сұлбасына арналған бірқатар еңбектердің авторы. [[Нобель]] сыйлығының лауреаты (1932)<ref>“Қазақ ұлттық энциклопедиясы”</ref>. == Отбасы және хоббиі == 1937 жылы қаңтарда Гейзенберг Берлиндегі экономика профессорының қызы Элизабет Шумахермен (Элизабет Шумахер, 1914-1998) жас қызбен кездесті және сәуір айында оған үйленді. Келесі жылы олардың отбасында Вольфганг пен Анна-Мария есімді егіздер дүниеге келді. Олардың барлығы жеті баласы болды, олардың кейбіреулері ғылымға қызығушылық танытты: Мартин (ағылш. Martin Heisenberg) генетик болды, Йохен (ағылш. Jochen Heisenberg) — физик, ал Анна-Мария және Верена — физиологтар<ref>''N. Mott, R. Peierls.'' Werner Heisenberg (1901—1976). — P. 229—235.</ref>. Гейзенбергтің музыкалық дарыны болды, алдымен виолончельде ойнады, жас кезінде пианист Питер Дорфингерден фортепиано сабақтарын алды. Ол камералық музыка ұжымдарында жақсы ойнады және танымал болды<ref>''Helmut Rechenberg.'' Biographical Notes on Werner Heisenberg // Fundamental Physics — Heisenberg and Beyond. — Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, 2004. — С. 26. — <nowiki>ISBN 978-3-642-62203-8</nowiki>.</ref>. Тіпті 1966 жылы 3 шілдеде Мюнхендегі үйінде әуесқой оркестрмен және Гейзенбергпен бірге Моцарттың фортепиано концертінің рекорды бар<ref>https://suppose.de/produkt/heisenberg/</ref>. == Өмірбаяны == ==== Жас жылдары (1901-1920) ==== Вернер Гейзенберг Вюрцбургте ортағасырлық және қазіргі грек филологиясының профессоры Август Гейзенберг пен Мюнхендегі Максимилиан гимназиясының (Maximilian gymnasium) директорының қызы Анни Веклейн (Annie Wecklein) отбасында дүниеге келді. Ол отбасындағы екінші бала болды, оның үлкен ағасы Эрвин (1900-1965) кейіннен химик ғалым болды. 1910 жылы отбасы Мюнхенге көшті, онда Вернер мектепте оқып, математика, физика және грамматикада жетістіктерге жетті. Оның оқуы 1918 жылдың көктемінде, оны және басқа 16 жастағы жасөспірімдерді фермаға көмекші жұмыстарға жіберген кезде үзілді. Осы уақытта ол философияға қатты қызығушылық танытты, Платон мен Кантты оқыды<ref name=":0">Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. — 1977. — Vol. 23. — P. 213—219.</ref>. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ел мен қала белгісіз жағдайға тап болып, билік бір саяси топтан екіншісіне өтті. 1919 жылдың көктемінде Гейзенберг жаңа Бавария Үкіметінің қалаға кірген әскерлеріне көмектесіп, біраз уақыт вестов ретінде қызмет етті<ref>''В. Гейзенберг.'' Физика и философия. Часть и целое. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1990. — С. 142.</ref>. Содан кейін ол жастар қозғалысына қатысты, оған қатысушылар заттардың қолданыстағы тәртібіне, ескі дәстүрлер мен алалаушылықтарға наразы болды<ref name=":0" />. Гейзенбергтің өзі осындай жастардың кездесулерінің бірі туралы осылай еске алды:<blockquote>Пафос бүгін бізге жат болып көрінетін көптеген сөздер айтылды. Біз үшін ең маңыздысы — халқымыздың немесе бүкіл адамзаттың тағдыры; қаза тапқандардың құрбандыққа шалынатын өлімі жеңіліспен мағынасыз ба; жастардың өз өмірін құндылықтар туралы өз идеяларына сәйкес құруға құқығы бар ма; ғасырлар бойы адамдардың өмірін реттеп келген салмақты, өзіне адалдық немесе ескі формалар — мұның бәрі туралы құмарлықпен айтылды және дауласты. Мен бұл пікірталастарға қатысу үшін барлық мәселелер бойынша тым тартындым, бірақ оларды қайта-қайта тыңдадым…<ref>''В. Гейзенберг.'' Физика и философия. Часть и целое. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1990. — С. 145.</ref></blockquote>Алайда, бұл кезде оған басты қызығушылық саясат, философия немесе музыка емес (Гейзенберг дарынды пианист болған және Феликс Блохтың естеліктері бойынша аспапта бірнеше сағат бойы жаттыға алатын<ref>''F. Bloch.'' Heisenberg and the early days of quantum mechanics // Physics Today. — 1976. — Vol. 29, № 12. — P. 23—27.</ref>), бірақ оны қызықтырған математика мен физика. Ол оларды негізінен өз бетінше оқыды және оның мектеп курсынан тыс білімі гимназиядағы қорытынды емтихандардың нәтижелері бойынша ерекше атап өтілді<ref name=":2">''D. C. Cassidy.'' Heisenberg's first paper // Physics Today. — 1978. — Vol. 31, № 7. — P. 23—28.</ref>. Ұзақ ауру кезінде ол Герман Вейлдің «Кеңістік, уақыт және материя» кітабын оқып, математикалық әдістер мен олардың қосымшаларының күшіне таңданып, 1920 жылдың жазында Мюнхен университетінде математиканы оқуға шешім қабылдап оқуға түседі. Алайда, математика профессоры Фердинанд фон Линдеман жаңадан келген адамды өзінің семинарына қатыстырмайды, және Гейзенберг әкесінің кеңесі бойынша әйгілі теориялық физик Арнольд Соммерфельдке жүгінді. Ол бірден Вернерді өз тобына қабылдауға келісті, онда жас Вольфганг Паули жұмыс істеді, ол көп ұзамай Гейзенбергтің жақын досы болды<ref>''В. Гейзенберг.'' Физика и философия. Часть и целое. — С. 149—151, 157—159.</ref>. ==== Мюнхен — Гёттинген — Копенгаген (1920—1927) ==== Зоммерфельдтің басшылығымен Гейзенберг «Ескі кванттық теория» деп аталатын бағытта жұмыс істей бастады. 1922-1923 жылдың қысын Зоммерфельд Висконсин университетінде (АҚШ) өткізіп, оқушысына Макс Борнның басшылығымен Геттингенде жұмыс істеуге кеңес берді. Осылайша екі ғалымның жемісті ынтымақтастығы басталды. Айта кету керек, Гейзенберг Геттингенде 1922 жылы маусымда Нильс Бор оқыған «Боровской фестивалі» деп аталатын жаңа атом физикасы туралы дәрістер сериясы кезінде болған. Жас физик тіпті әйгілі даниялықпен танысып, серуендеп кезінде онымен әңгімелескен. Кейіннен Гейзенбергтің өзі еске түсіргендей, бұл әңгіме оның көзқарасы мен ғылыми мәселелерді шешуге деген көзқарасын қалыптастыруға үлкен әсер етті. Ол осылайша өз өміріндегі әртүрлі әсерлердің рөлін анықтаған: «Зоммерфельдтен мен оптимизмді, геттингендіктерден математиканы, ал Бордан физиканы үйрендім»<ref>https://dx.doi.org/10.1063/1.2810176</ref>. Гейзенберг 1923 жылдың жазғы семестрінде Мюнхенге оралды. Осы уақытқа дейін ол гидродинамиканың кейбір негізгі мәселелеріне арналған диссертация дайындады. Бұл тақырыпты Зоммерфельд ұсынды, ол классикалық тақырып қорғауды жеңілдетеді деп сенді. Алайда, диссертациядан басқа, философия докторы дәрежесін алу үшін үш пән бойынша ауызша емтихан тапсыру қажет болды. Гейзенберг үшін ол аса назар аудармайтын эксперименттік физика сынағы қиын болды. Нәтижесінде ол профессор Вильгельм Виннің бірде-бір сұрағына жауап бере алмады (фабри-перот интерферометрінің рұқсат етілген күші, микроскоп, телескоп және қорғасын аккумуляторының жұмыс принципі туралы), бірақ Зоммерфельдтің шапағатының арқасында оған әлі де дәреже беру үшін жеткілікті ең төменгі баға берілді<ref name=":3">''N. Mott, R. Peierls.'' Werner Heisenberg (1901—1976) // Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. — 1977. — Vol. 23. — P. 213—219.</ref>. 1923 жылдың күзінде Гейзенберг Геттингенге Борнға оралды, ол оған қосымша көмекші орынға ие болды. Борн өзінің жаңа қызметкерін келесідей сипаттады:<blockquote>Ол қарапайым шаруа жігітіне ұқсайтын, қысқа, ақшыл шашы, мөлдір, жанды көздері және сүйкімді көрінісі бар. Ол өзінің көмекші міндеттерін Паулиден гөрі байыпты орындады және маған үлкен көмек көрсетті. Оның түсініксіз жылдамдығы мен түсіну өткірлігі оған көп күш жұмсамай-ақ үлкен жұмыс жасауға мүмкіндік берді<ref>''Дж. Мехра.'' Рождение квантовой механики // Успехи физических наук. — Российская академия наук, 1977. — Т. 122, № 4. — С. 723.</ref>.</blockquote>Геттингенде жас ғалым Зееман эффектісі теориясы және басқа кванттық мәселелер бойынша жұмысын жалғастырды және келесі жылы дәріс оқуға ресми құқықпен тұрақтандыру процедурасынан өтті. 1924 жылдың күзінде Гейзенберг алғаш рет Копенгагенге Нильс Бордың басшылығымен жұмыс істеуге келді. Ол сондай-ақ Хендрик Крамерспен тығыз жұмыс істей бастады, дисперсияның кванттық теориясы бойынша бірлесіп мақала жазды. 1925 жылдың көктемінде Гейзенберг Геттингенге оралды және келесі бірнеше айда алғашқы логикалық келісілген кванттық теорияны — матрицалық механиканы құруда шешуші прогреске қол жеткізді. Әрі қарай теорияның формализмі Борн мен Паскуаль Джорданның қатысуымен жетілдірілді. Теорияның тағы бір тұжырымдамасы — толқындық механика — Эрвин Шредингер берген және көптеген нақты қосымшалардың пайда болуын да, теорияның физикалық негіздерін терең зерттеуді де ынталандырды. Бұл қызметтің нәтижелерінің бірі 1927 жылдың басында тұжырымдалған Гейзенбергтің белгісіздік принципі болды<ref>''N. Mott, R. Peierls.'' Werner Heisenberg (1901—1976). — P. 220—229.</ref>. 1926 жылы мамырда Гейзенберг Данияға қоныс аударып, Копенгагендегі университет доценті және ассистент Нильс Бор міндеттерін бастады. ==== Лейпциг — Берлин (1927—1945) ==== Гейзенбергтің ғылыми еңбегін мойындау Лейпциг пен Цюрихтен келген профессор лауазымына шақыруларға әкелді. Ғалым Лейпцигті таңдады, онда Питер Дебай университеттің физика институтының директоры болып жұмыс істеді және 1927 жылы қазанда теориялық физика профессоры болды. Оның басқа әріптестері Грегор Вентцель мен Фридрих Хунд болды, ал бірінші көмекші Гидо Бек болды. Гейзенберг факультетте көптеген міндеттерді атқарды, теориялық физика бойынша дәрістер оқыды, атом теориясы бойынша апта сайынғы семинар ұйымдастырды, ол ғылыми мәселелерді қарқынды талқылаумен ғана емес, сонымен қатар достық шай ішумен де қатар жүрді, кейде үстел теннисі жарыстарына біртіндеп ағылды (жас профессор өте жақсы және үлкен толқумен ойнады). Сонымен қатар, ғалымның өмірбаяны Невилл Мотт пен Рудольф Пайерлс атап өткендей, ерте атақ Гейзенбергтің жеке қасиеттеріне іс жүзінде әсер еткен жоқ:<blockquote>Егер ол өзін байыпты қабылдай бастаса және физиканың бет-әлпетін өзгертетін кем дегенде екі шешуші қадам жасағаннан кейін және жас кезінде профессор мәртебесін алғаннан кейін аздап өзін көтергенде, оны ешкім айыптамас еді, бұл көптеген ескі және маңызды емес адамдарды да маңызды сезінуге мәжбүр етті, бірақ ол сол күйінде қалды — бейресми және көңілді, ерке дерлік және ұялшақтықпен шектесетін қарапайымдылыққа ие<ref>''N. Mott, R. Peierls.'' Werner Heisenberg (1901—1976) // Biogr. Mems Fell. Roy. Soc.. — 1977. — Vol. 23. — P. 225.</ref>.</blockquote>Лейпцигте Гейзенбергтің алғашқы оқушылары пайда болды және көп ұзамай үлкен ғылыми мектеп құрылды<ref>''Евгений Беркович.'' Эпизоды «революции вундеркиндов» Эпизод двенадцатый. «Золотой век атомной физики» // Наука и жизнь. — 2019. — № 98. — С. 44—62.</ref>. Әр түрлі уақытта теориялық топтың мүшелері Феликс Блох, Уго Фано, Эрих Гюккель, Роберт Мулликен, Рудольф Пайерлс, Георг Плачек, Джон Слейтер, Эдвард Теллер, Ласло Тисса, Джон Хазбрук ван Флек, Виктор Вайскопф, Карл фон Вайцзеккер, Кларенс Зенер, Исидор Раби, Глеб Ватагин, Эрих Багге, Ганс Эйлер, Зигфрид Флюгге, Теодор Ферстер, Грета Герман, Герман Артур Ян, Фриц Заутер, Иван Супек, Харальд Вергеланд, Джанкарло Вик, Уильям Хьюстон және басқалары болды. Профессор әдетте студенттерінің жұмысының математикалық егжей-тегжейін зерттемегенімен, ол жиі зерттелетін мәселенің физикалық мәнін анықтауға көмектесті. Гейзенбергтің алғашқы студенті (және кейіннен Нобель сыйлығының лауреаты) Феликс Блох өзінің тәлімгерінің педагогикалық және ғылыми қасиеттерін былайша сипаттады:<blockquote>Егер мен оның мұғалім ретіндегі керемет қасиеттерінің бірін таңдауым керек болса, онда бұл оның кез-келген прогреске деген ерекше оң көзқарасы және осыған байланысты оны көтермелеуі болар еді. ...Гейзенбергтің таңғажайып ерекшеліктерінің бірі оның физикалық мәселеге деген көзқарасында көрсеткен қатесіз түйсігі және шешімдердің аспаннан құлағандай керемет тәсілі болды<ref>''F. Bloch.'' Heisenberg and the early days of quantum mechanics // Physics Today. — 1976. — Vol. 29, № 12. — P. 26—27.</ref>.</blockquote>1933 жылы Гейзенберг физика бойынша Нобель сыйлығымен марапатталды, «Кванттық механиканы құрғаны үшін, оның қолданылуы, басқалармен қатар, сутектің аллотропты формаларының ашылуына әкелді»<ref>http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1932/heisenberg-bio.html</ref>. Өз қуанышына қарамастан, ғалым өзінің әріптестері Пол Дирак пен Эрвин Шредингердің екеуі бір сыйлық (1933 жылы) алғанына және Макс Борн Нобель комитетінің назарынан тыс қалғанына таңданыс білдірді<ref name=":1">''N. Mott, R. Peierls.'' Werner Heisenberg (1901—1976). — P. 229—235.</ref>. Осы уақытқа дейін Германиядағы саяси жағдай түбегейлі өзгерді: Гитлер билікке келді. Елде қалуға бел буған Гейзенберг көп ұзамай «еврей физикасы» деп аталатын қарсыластардың шабуылына ұшырады, оған кванттық механика және салыстырмалылық кірді. Алайда, 1930-1940 жылдардың басында ғалым атом ядросы теориясының, ғарыштық сәулелер физикасының, кванттық өріс теориясының мәселелерімен жемісті жұмыс жасады. 1939 жылдан бастап неміс ядролық жобасының қызметіне оның жетекшілерінің бірі ретінде қатысып, 1942 жылы Берлин университетінің физика профессоры және Кайзер Вильгельм қоғамының физика институтының жетекшісі болып тағайындалды<ref name=":1" />. ==== Соғыстан кейінгі кезең (1946-1976) ==== Эпсилон операциясы кезінде одақтас күштер фашистік Германияда ядролық қарумен жұмыс істеген он неміс ғалымын (оның ішінде Гейзенбергті) ұстады. Ғалымдар 1945 жылдың 1 мамыры мен 30 маусымы аралығында басып алынып, Годманчестердегі (Англия, Кембридж маңындағы) тыңдау құрылғыларымен толтырылған Farm Hall ғимаратына көшірілді. Олар 1945 жылдың 3 шілдесінен 1946 жылдың 3 қаңтарына дейін немістердің атом бомбасын жасауға қаншалықты жақын екенін анықтау мақсатында ұсталды. 1946 жылдың басында полковник Блоунт (B. K. Blount), Британдық оккупация аймағының әскери Үкіметінің ғылыми бөлімінің мүшесі, Гейзенберг пен Отто Ганды Геттингенге шақырды, ол жойылған Германияда ғылымды жандандыруды бастауы керек еді. Ғалымдар алдымен ғылым Кеңесінің, содан кейін Кайзер Вильгельм қоғамының орнына келген Макс Планк қоғамының ұйымдастырушылық жұмысына көп көңіл бөлді. 1949 жылы, ГФР құрылғаннан кейін, Гейзенберг неміс ғылыми-зерттеу қауымдастығының алғашқы президенті болды, ол елдегі ғылыми жұмыстарға ықпал етуі керек еді. Атом физикасы комитетінің басшысы ретінде ол Германиядағы ядролық реакторлар бойынша жұмысты бастаушылардың бірі болды. Сонымен бірге Гейзенберг елдің Аденауэр Үкіметі жоспарлаған ядролық қаруды сатып алуына қарсы болды. 1955 жылы ол он алты Нобель сыйлығының лауреаттары қол қойған Майнау декларациясының пайда болуында және екі жылдан кейін он сегіз неміс ғалымдарының Геттинген Манифестінің пайда болуында белсенді рөл атқарды. 1958 жылы ол Линус Полинг бастаған және БҰҰ Бас хатшысына жолданған ядролық сынақтарға тыйым салу туралы үндеуге қол қойды<ref>''H. Kant.'' Otto Hahn and the Declarations of Mainau and Göttingen // Second International Symposium on the History of Atomic Projects HISAP'99. — 1999.</ref>. Бұл қызметтің алыс нәтижесі Германияның ядролық қаруды таратпау туралы шартқа қосылуы болды. Гейзенберг өзінің бірқатар комитеттерінің жұмысына қатыса отырып, CERN құруды белсенді қолдады. Атап айтқанда, ол ғылыми саясат комитетінің бірінші төрағасы болды және CERN даму бағыттарын анықтаумен айналысты. Бір уақытта Гейзенберг Макс Планк қоғамының физикалық институтының директоры қызметін атқарды, ол 1958 жылы Геттингеннен Мюнхенге көшіп, физика және астрофизика институты болып өзгертілді. Ғалым бұл мекемені 1970 жылы жұмыстан кеткенге дейін басқарды. Ол өзінің ықпалын қоғам шеңберінде жаңа институттар ашу үшін пайдаланды — Карлсруэдегі ғылыми-зерттеу орталығы, Плазма физикасы институты, және Жерден тыс физика институты. 1953 жылы ол Германияда жұмыс істегісі келетін шетелдік ғалымдарды насихаттауға бағытталған Александр фон Гумбольдт қорының соғыстан кейінгі алғашқы президенті болды. Бұл қызметті жиырма жыл бойы атқарған Гейзенберг қордың автономиясы мен оның құрылымын Мемлекеттік мекемелердің бюрократиялық кемшіліктерінен босатты<ref>''C. Carson.'' Heisenberg and the Framework of Science Policy // 100 years Werner Heisenberg: works and impact. — Wiley, 2002. — P. 3—7.</ref>. Көптеген әкімшілік және қоғамдық міндеттерге қарамастан, ғалым өзінің ғылыми жұмысын жалғастырды, соңғы жылдары біртұтас өріс теориясын құру әрекеттеріне назар аударды. Оның Геттинген тобының әр түрлі уақыттағы қызметкерлері қатарында Карл фон Вайцзеккер, Казухико Нишиджима, Гарри Леман (нем., Герхарт Людерс, Рейнхард Эме, Вальтер Тирринг, Бруно Зумино, Ханс-Питер Дюрр және басқалары болды. Жұмыстан кеткеннен кейін Гейзенберг негізінен жаратылыстанудың жалпы немесе философиялық мәселелері бойынша сөз сөйледі. 1975 жылы оның денсаулығы нашарлай бастады, ал 1976 жылы 1 ақпанда ғалым қайтыс болды. Атақты физик Евгений Вигнер осыған орай былай деп жазды:<blockquote>Біздің ғылымға одан да көп үлес қосқан тірі теориялық физик жоқ. Сонымен бірге ол бәріне мейірімді болды, тәкаппарлықтан айырылған және жағымды компания құрды<ref>''E. P. Wigner.'' Werner K. Heisenberg (Obituary) // Physics Today. — 1976. — Vol. 29, № 4. — P. 86—87.</ref>.</blockquote> == Ғылыми қызметі == ==== Ескі кванттық теория ==== 1920 жылдардың басында Атом физикасында «Ескі кванттық теория» деп аталатын уақыт болды, ол бастапқыда Зоммерфельд пен басқа ғалымдардың еңбектерінде дамыған Нильс Бордың идеяларына негізделген. Жаңа нәтижелерді алудың негізгі әдістерінің бірі боровской сәйкестік принципі болды. Бірқатар жетістіктерге қарамастан, көптеген мәселелер әлі қанағаттанарлық түрде шешілген жоқ, атап айтқанда бірнеше өзара әрекеттесетін бөлшектер мәселесі және кеңістіктік кванттау мәселесі. Сонымен қатар, теорияның өзі сәйкес келмеді: Ньютонның классикалық заңдарын тек электронның стационарлық орбиталарына қолдануға болады, ал олардың арасындағы ауысуды осы негізде сипаттау мүмкін болмады<ref name=":3" />. Осы қиындықтардың барлығын жақсы білетін Зоммерфельд Гейзенбергті теориямен жұмыс істеуге қосты. Оның 1922 жылдың басында шыққан алғашқы мақаласы Зееман эффектінің феноменологиялық моделі туралы болды. Валенттік электрондармен әрекеттесетін және жартылай бүтін кванттық сандарды енгізетін атомдық омыртқаның батыл моделін ұсынған бұл жұмыс жас ғалымды бірден теориялық спектроскопияның жетекшілерінің біріне айналдырды<ref name=":2" />. Кейінгі жұмыстарда сәйкестік принципі негізінде спектрлік сызықтардың ені мен қарқындылығы және олардың Зеемандық компоненттері талқыланды. Макс Борнмен бірге жазылған мақалалар көп электронды атомдар теориясының жалпы мәселелерін қарастырды (классикалық толқулар теориясының бөлігі ретінде), молекулалар теориясын талдады және энергиясымен ерекшеленетін молекулаішілік қозғалыстардың иерархиясын ұсынды (молекулалық айналу және тербелістер, электронды қозулар), атомдық поляризация шамаларын бағалады және жартылай бүтін кванттық сандарды енгізу қажеттілігі туралы қорытынды жасалды. Бұрыштық импульстің кванттық сандарының екі жартылай бүтін мәндерін атомның кванттық күйлеріне жатқызудан тұратын кванттық қатынастардың тағы бір модификациясы Зееманның аномальды әсерін қарастырудан туындады(кейіннен бұл модификация электронның спинінің болуымен түсіндірілді). Бұл жұмыс, Борнның ұсынысы бойынша, Habilitationsschrift ретінде қызмет етті, бұл Гейзенбергтің Геттинген университетінде 22 жасында алған хабилитациясының негізі<ref name=":3" />. Копенгагенде жазылған Хендрик Крамерспен бірлескен жұмыс Борн мен Крамерстің соңғы нәтижелерін қорытындылайтын дисперсия теориясының тұжырымдамасын қамтыды. Оның нәтижесі жоғары және төмен күйлерге ауысу мүмкіндігін ескере отырып, берілген стационарлық күйдегі атомның поляризациялануы үшін дисперсиялық формулалардың кванттық-теориялық аналогтарын алу болды. 1925 жылдың басында шыққан бұл маңызды жұмыс кванттық механиканың алғашқы тұжырымдамасының тікелей ізашары болды<ref name=":4">''М. Джеммер.'' Эволюция понятий квантовой механики. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1985. — С. 188—195.</ref>. ==== Матрицалық механиканы құру ==== Гейзенберг классикалық физика шеңберіндегі әрбір нақты есепті шешуді, содан кейін сәйкестік принципі арқылы кванттық тілге аударуды талап ететін теорияның күйіне қанағаттанбады. Бұл тәсіл әрқашан нәтиже бермеді және көбінесе зерттеушінің түйсігіне байланысты болды. Қатаң және логикалық үйлесімді формализмді алу үшін 1925 жылдың көктемінде Гейзенберг бұрынғы сипаттамадан бас тартуға шешім қабылдады, оны бақыланатын шамалар деп аталатын сипаттамамен алмастырды. Бұл идея Альберт Эйнштейннің жұмысының әсерінен пайда болды, ол бақыланбайтын ньютондық абсолютті уақыттың орнына релятивистік уақыт анықтамасын берді. (Алайда, 1926 жылдың сәуірінде Эйнштейн Гейзенбергпен жеке сұхбатында қандай шамаларды байқауға болатынын және қайсысы байқалмайтынын анықтайтын теория екенін байқады<ref>''G. Holton.'' Werner Heisenberg and Albert Einstein // Physics Today. — 2000. — Vol. 53, № 7. — P. 38—42.</ref>.) Гейзенберг атомдағы электронның орны мен импульсі туралы классикалық түсініктерден бас тартты және оптикалық эксперименттен анықтауға болатын тербелістердің жиілігі мен амплитудасын қарастырды. Ол бұл шамаларды күрделі сандар жиынтығы ретінде ұсынып, оларды көбейту ережесін бере алды, ол коммутативті емес болып шықты, содан кейін ангармоникалық осциллятор мәселесіне әзірленген әдісті қолданды. Бұл ретте гармоникалық осциллятордың ерекше жағдайы үшін "нөлдік энергия"деп аталатын нәрсенің болуы табиғи түрде жүрді. Осылайша, сәйкестік принципі дамыған математикалық схеманың негіздеріне енгізілді<ref name=":4" />. Гейзенберг бұл мәселені 1925 жылы маусымда гельголанд аралында шешті, онда ол шөп безгегінен айығып кетті. Геттингенге оралғаннан кейін ол өзінің нәтижелерін «Кинематикалық және механикалық қатынастардың кванттық теориялық түсіндірмесі туралы» мақаласында сипаттап, оны Вольфганг Паулиге жіберді. Соңғысының мақұлдауын алғаннан кейін, Гейзенберг бұл жұмысты Борнға 1925 жылы 29 шілдеде алған Zeitschrift für Physik журналында жариялау үшін берді. Көп ұзамай Борн физикалық шамаларды білдіретін сандар жиынтығы матрицалардан басқа ештеңе емес екенін түсінді, ал оларды көбейтудің Гейзенберг ережесі матрицаларды көбейту ережесі болып табылады. Жалпы алғанда, матрицалық механиканы матрицалардың математикалық формализмімен әлсіз таныс және теорияның ерекше абстрактілігінен қорқатын физикалық қауымдастықтың пассивті қабылдауы күтті. Тек кейбір ғалымдар Гейзенбергтің мақаласына мұқият назар аударды. Сонымен, Нильс Бор оны бірден жоғары бағалап, «Механика мен математиканы өзара ынталандырудың жаңа дәуірі басталды» деп мәлімдеді. Матрицалық механиканың алғашқы қатаң тұжырымдамасын Бор Мен Паскуал Джордан 1925 жылы қыркүйекте аяқталған «Кванттық механика туралы» бірлескен жұмысында берді. Олар координаталық және импульстік матрицалар үшін іргелі ауыстыру қатынасын (кванттық шарт) алды. Көп ұзамай Гейзенберг осы зерттеулерге қосылды, нәтижесінде 1925 жылы қарашада аяқталған әйгілі «үш жұмыс» (Drei-Männer Arbeit) аяқталды. Онда матрицалық механика шеңберіндегі есептерді шешудің жалпы әдісі ұсынылды, атап айтқанда еркіндік дәрежелерінің ерікті саны бар жүйелер қарастырылды, канондық түрлендірулер енгізілді, толқулардың кванттық механикалық теориясының негіздері берілді, бұрыштық импульсті кванттау мәселесі шешілді, іріктеу ережелері және басқа да бірқатар мәселелер талқыланды<ref name=":4" />. Матрицалық механиканың одан әрі модификациялары екі негізгі бағыт бойынша жүрді: Борн мен Норберт Винер жүзеге асырған оператор түріндегі матрицаларды жалпылау және теорияны алгебралық түрде ұсыну (Гамильтон формализмінің бөлігі ретінде), өрістендіру Диракта болы<ref name=":5">''М. Джеммер.'' Эволюция понятий квантовой механики. — С. 225—226.</ref>. Соңғысы көптеген жылдар өткен соң Атом физикасын одан әрі дамыту үшін матрицалық механиканың пайда болуы қаншалықты ынталандырылғанын еске түсірді:<blockquote>Менде Вернер Гейзенбергтің жанкүйері болудың ең жақсы себептері бар. Біз бір уақытта оқыдық, құрдастар болдық және сол мәселеде жұмыс істедік. Гейзенберг менде сәтсіздіктер болған жерде жетістікке жетті. Осы уақытқа дейін көптеген спектроскопиялық материалдар жиналды және Гейзенберг оның лабиринтінде дұрыс жолды тапты. Осыны жасай отырып, ол теориялық физиканың алтын ғасырын бастады және көп ұзамай бірінші дәрежелі жұмыстарды орындауға мүмкіндік алды тіпті екінші дәрежелі студент<ref>''П. А. М. Дирак.'' Методы теоретической физики // Успехи физических наук. — Российская академия наук, 1970. — Т. 102. — С. 299.</ref>.</blockquote> ==== Белгісіздік қатынасы ==== 1926 жылдың басында Эрвин Шредингердің толқындық механикадағы жұмыстары баспадан шыға бастады, ол атомдық процестерді үздіксіз дифференциалдық теңдеулердің әдеттегі түрінде сипаттады және көп ұзамай матрицалық формализмге математикалық тұрғыдан ұқсас болып шықты. Гейзенберг жаңа теорияны, әсіресе оның электр зарядын тасымалдайтын нақты толқындармен айналысатын алғашқы түсіндірмесін сынға алды<ref name=":5" />. Тіпті толқындық функцияның борновалық ықтималдық интерпретациясының пайда болуы формализмнің өзін түсіндіру мәселесін шешпеді, яғни онда қолданылатын ұғымдардың мағынасын нақтылау. Бұл мәселені шешу қажеттілігі әсіресе 1926 жылдың қыркүйегінде, Шредингердің Копенгагенге сапарынан кейін айқын болды, онда ол бор мен Гейзенбергпен ұзақ пікірталастарда Атом құбылыстарының үздіксіздігінің суретін қорғады және дискреттілік пен кванттық секірістер туралы түсініктерді сынға алды<ref name=":6">''М. Джеммер.'' Эволюция понятий квантовой механики. — С. 313—314.</ref>. Гейзенберг талдауының бастапқы нүктесі классикалық ұғымдарды (мысалы, «координат» және «импульс») микрофизикада қолдану үшін, салыстырмалылық теориясы кеңістік пен уақыт ұғымдарын қалай реттегені сияқты, сол арқылы Лоренц түрлендірулерінің формализміне мән беру қажеттілігін түсіну болды. Жағдайдан шығудың жолын ол математикалық тұрғыдан белгісіздік қатынасы түрінде көрсетілген классикалық ұғымдарды қолдануға шектеу қоюдан тапты: «позиция неғұрлым дәл анықталса, импульс соғұрлым аз белгілі болады және керісінше». Ол өзінің қорытындыларын гамма-микроскоппен әйгілі ой экспериментімен көрсетті. Алынған нәтижелерді Гейзенберг Паулидің 14 беттік хатында атап өтті, ол оларды жоғары бағалады. Норвегиядағы демалыстан оралған Бор толық қанағаттанбады және бірқатар ескертулер айтты, бірақ Гейзенберг бордың постскриптіндегі ұсыныстарын айта отырып, мәтініне өзгертулер енгізуден бас тартты. Белгісіздік принципін егжей-тегжейлі баяндайтын «Кванттық теориялық кинематика мен механиканың көрнекі мазмұны туралы» мақаланы 1927 жылы 23 наурызда Zeitschrift für Physik редакциясы алды<ref name=":6" />. Белгісіздік принципі кванттық механиканы түсіндіруді дамытуда маңызды рөл атқарып қана қоймай, бірқатар философиялық мәселелерді көтерді. Бор оны бір уақытта дамыған қосымша ұғыммен байланыстырды: ол белгісіздік қатынастарын өзара алып тастайтын (қосымша) ұғымдарды қолдануға болатын шектің математикалық көрінісі ретінде түсіндірді<ref name=":7">''М. Джеммер.'' Эволюция понятий квантовой механики. — С. 337.</ref>. Сонымен қатар, Гейзенбергтің мақаласы физиктер мен философтардың назарын өлшеу тұжырымдамасына, сондай-ақ автор ұсынған себептілік туралы жаңа, ерекше түсінікке аударды: ''«... себептілік Заңының күшті тұжырымдамасында: «егер сіз бүгінді дәл білсеңіз, болашақты болжай аласыз», қорытынды емес, алғышарт дұрыс емес. Біз, негізінен, қазіргі уақытты барлық бөлшектерден біле алмаймыз»''<ref name=":7" />. Кейінірек, 1929 жылы ол кванттық механиканың «Копенгаген интерпретациясы» деп аталатын негізгі ұғымдардың біріне айналған «Толқындық пакеттің құлдырауы» терминін кванттық теорияға енгізді<ref>''R. Y. Chiao, P. G. Kwiat.'' Heisenberg’s Introduction of the “Collapse of the Wavepacket” into Quantum Mechanics // 100 years Werner Heisenberg: works and impact. — Wiley, 2002. — P. 185—186.</ref>. ==== Кванттық механиканың қосымшалары ==== Ғылыми қауымдастық бірден мойындаған кванттық механиканың пайда болуы (алдымен матрицада, содан кейін толқын түрінде) кванттық көріністердің дамуында, бірқатар нақты мәселелерді шешуде жылдам ілгерілеуді ынталандырды. Гейзенбергтің өзі 1926 жылы наурызда Джорданмен бірге Гаудсмит пен Уленбектің электронды спин гипотезасын қолдана отырып, зееманның аномальды әсерін түсіндіретін мақаланы аяқтады. Шредингер формализмін қолдана отырып жазылған кейінгі жұмыстарда ол бірнеше бөлшектердің жүйелерін қарастырды және гелий спектрлерінің (пара - және ортогелий терминдері), литий иондарының, диатомдық молекулалардың ерекшеліктерін түсіну үшін күй симметриясының маңыздылығын көрсетті, бұл сутектің екі аллотропты формасы — орто - және паравододтың бар екендігі туралы қорытынды жасауға мүмкіндік берді.Шын мәнінде, Гейзенберг Паули принципін қанағаттандыратын жүйелер үшін Ферми — Дирак статистикасына дербес келді<ref>''М. А. Ельяшевич.'' От возникновения квантовых представлений до становления квантовой механики // Успехи физических наук. — Российская академия наук, 1977. — Т. 122, вып. 8. — С. 701.</ref>. 1907 жылы Пьер Вейс енгізген «молекулалық өріс» деп аталатын нәрсені түсіндіру үшін электрондар арасындағы алмасу күштері туралы түсінікті қолдана отырып, 1928 жылы Гейзенберг ферромагнетизмнің кванттық теориясының негізін қалады (Гейзенберг моделі). Бұл ретте толқындық функцияның кеңістіктік бөлігінің симметриясын анықтайтын және осылайша электрондардың кеңістіктік таралуына және олардың арасындағы электростатикалық өзара әрекеттесуге әсер ететін электрондардың спиндерінің салыстырмалы бағыты шешуші рөл атқарды. 1940 жылдардың екінші жартысында Гейзенберг электрондар арасындағы электростатикалық өзара әрекеттесуді ғана қарастыратын асқын өткізгіштік теориясын құруға сәтсіз әрекет жасады. ==== Кванттық электродинамика ==== 1927 жылдың аяғынан бастап Гейзенбергтің басты міндеті квантталған электромагниттік өрістің болуын ғана емес, оның релятивистік зарядталған бөлшектермен өзара әрекеттесуін ескеретін кванттық электродинамиканы құру болды. 1928 жылдың басында пайда болған релятивистік электронға арналған Дирак теңдеуі, бір жағынан, дұрыс жолды көрсетті, бірақ екінші жағынан, шешілмейтін болып көрінетін бірқатар проблемаларды тудырды — бөлшектердің массасына шексіз үлкен қоспаның пайда болуымен байланысты электронның өзіндік энергетикалық проблемасы және теріс энергетикалық күйлер проблемасы. Гейзенберг Паулимен бірге жүргізген зерттеу тығырыққа тірелді және ол оны ферромагнетизм теориясымен біраз уақытқа тастап кетті. 1929 жылдың басында ғана олар сол жылдың наурыз айында аяқталған мақалада баяндалған релятивистік теорияның жалпы схемасын құруда алға жылжи алды. Ұсынылған схема релятивистік-инвариантты лагранжды қамтитын классикалық өріс теориясын кванттау процедурасына негізделген. Ғалымдар бұл формализмді электромагниттік өріс пен өзара әрекеттесетін материя толқындарын қамтитын жүйеге қолданды. 1930 жылы шыққан келесі мақалада олар белгілі математик Герман Вейлмен қарым-қатынастан алынған симметрия ойларын қолдана отырып, теорияны едәуір жеңілдетті. Бұл, ең алдымен, бастапқы тұжырымдаманың кейбір жасанды құрылымдарынан құтылуға мүмкіндік беретін калибрлеу инварианттылығы туралы ойларға қатысты болды<ref name=":8">''J. Mehra.'' The golden age of theoretical physics. — Singapore: World Scientific, 2001. — P. 1066—1082.</ref>. Гейзенберг пен Паулидің кванттық электродинамиканы құру әрекеті атом теориясының шекараларын едәуір кеңейтіп, бірқатар белгілі нәтижелерді қамтығанымен, ол нүктелік электронның шексіз меншікті энергиясымен байланысты дивергенцияларды жоя алмады. Кейінірек бұл мәселені шешуге бағытталған барлық әрекеттер, соның ішінде кеңістікті кванттау (тор моделі) сияқты түбегейлі әрекеттер сәтті болмады. Шешім кейінірек қайта құру теориясының бөлігі ретінде табылды<ref name=":8" />. 1932 жылдан бастап Гейзенберг ғарыштық сәулелер құбылысына көп көңіл бөлді, оның пікірінше, теориялық түсініктерді байыпты тексеруге мүмкіндік берді. Дәл ғарыштық сәулеленуде Карл Андерсон бұрын Дирак болжаған позитронды тапты (Дирактың «тесігі»). 1934 жылы Гейзенберг кванттық электродинамиканың формализміне позитрондарды қосу арқылы тесіктер теориясын дамытты. Осылайша, ол, Дирак сияқты, вакуумдық поляризация құбылысының бар екендігін тұжырымдады және 1936 жылы Ганс Эйлермен бірге Максвелл теңдеулеріне осы әсерге байланысты кванттық түзетулерді есептеді (Гейзенберг — Эйлер лагранжы деп аталады)<ref name=":9">''J. Mehra, H. Rechenberg.'' The historical development of quantum theory. — P. 918—922.</ref>. ==== Ядролық физика ==== 1932 жылы Джеймс Чадвик нейтронды ашқаннан кейін көп ұзамай Гейзенберг атом ядросының протон-нейтрондық құрылымы туралы идеяны алға тартты (бұған дейін Дмитрий Иваненко дербес ұсынған) және үш мақалада осындай ядроның кванттық механикалық теориясын құруға тырысты. Бұл гипотеза алдыңғы (Протон-электронды) модельдің көптеген қиындықтарын шешкенімен, бета-ыдырау процестерінде шығарылатын электрондардың шығу тегі, ядролық бөлшектер статистикасының кейбір ерекшеліктері және нуклондар арасындағы күштердің табиғаты белгісіз болып қалды<ref>https://dx.doi.org/10.1063/1.880993</ref>. Гейзенберг бұл сұрақтарды ядродағы протондар мен нейтрондар арасындағы алмасу өзара әрекеттесулерінің болуын болжау арқылы нақтылауға тырысты, олар протон мен сутегі атомы арасындағы молекулалық сутегі ионын құрайтын күштерге ұқсас. Бұл өзара әрекеттесу нейтрон мен протон алмасатын электрондар арқылы жүзеге асырылуы керек деген болжам бар, бірақ бұл ядролық электрондар «дұрыс емес» қасиеттерге жатқызылуы керек еді (атап айтқанда, олар спинсіз, яғни бозондар болуы керек). Нейтрондар арасындағы өзара әрекеттесу сутегі молекуласындағы екі бейтарап атомның өзара әрекеттесуіне ұқсас сипатталған. Мұнда ғалым алғаш рет нуклондар арасындағы заряд алмасумен және ядролық күштердің заряд тәуелсіздігімен байланысты изотоптық инварианттық идеяны ұсынды. Бұл модельге ядролық күштердің қанығу әсерін анықтаған Этторе майорана одан әрі жетілдірулер енгізді<ref name=":10">''J. Mehra, H. Rechenberg.'' The historical development of quantum theory. — P. 808—814.</ref>. 1934 жылы Энрико Ферми дамытқан бета-ыдырау теориясы пайда болғаннан кейін, Гейзенберг оны кеңейтуге кірісті және ядролық күштер электрондармен емес, электрон — нейтрино жұптарымен алмасу арқылы пайда болады деген ойды алға тартты (бұл идеяны Иваненко, Игорь Тамм және Арнольд Нордсик дербес дамытты). Рас, мұндай өзара әрекеттесудің мәні эксперимент көрсеткеннен әлдеқайда аз болды. Дегенмен, бұл модель (кейбір толықтырулармен) ядродағы нейтрондар мен протондардың өзара әрекеттесуін қамтамасыз ететін ауыр бөлшектердің болуын болжаған Хидеки Юкава теориясы пайда болғанға дейін басым болды<ref name=":10" />. 1938 жылы Гейзенберг пен Эйлер ғарыштық сәулелерді сіңіру деректерін талдау әдістерін әзірледі және сәулелердің қатты компонентіне жататын және алдымен гипотетикалық Юкава бөлшегімен байланысты бөлшектің («мезотрон» немесе кейінірек айтқандай, мезон) өмір сүру уақытына алғашқы баға бере алды. Келесі жылы Гейзенберг бұзылу теориясын қолдануға негізделген қарапайым бөлшектердің өзара әрекеттесуінің кванттық теорияларының шектеулерін талдап, ғарыштық сәулелерде қол жеткізуге болатын жоғары энергиялар саласындағы осы теориялардан тыс мүмкіндіктерді талқылады. Бұл салада векторлық мезон теориясының бөлігі ретінде қарастырылған ғарыштық нөсерде бірнеше бөлшектердің пайда болуы мүмкін<ref name=":9" />. ==== Кванттық өріс теориясы ==== 1942 жылдың қыркүйегі мен 1944 жылдың мамыры аралығында жазылған үш мақала сериясында Гейзенберг кванттық өріс теориясындағы алшақтықты жоюдың түбегейлі әдісін ұсынды. Іргелі ұзындық (кеңістік кванты) идеясы оны үздіксіз Шредингер теңдеуі арқылы сипаттамадан бас тартуға итермеледі. Ғалым бақыланатын шамалар тұжырымдамасына қайта оралды, олардың арасындағы қатынастар болашақ теорияның негізі болуы керек. Осы шамалар арасындағы байланыс үшін ол стационарлық күйлердің энергиясын және шашырау, сіңіру және сәулелену процестеріндегі толқындық функцияның асимптотикалық әрекетін ерекше түрде байланыстырды (Джон Уилерге қарамастан, мұны 1937 жылы жасаған)<ref>John Archibald Wheeler, 'On the Mathematical Description of Light Nuclei by the Method. of Resonating Group Structure' Phys. Rev. 52, 1107—1122 (1937)</ref>) s матрицасы (шашырау матрицасы) туралы түсінік, яғни кейбір оператор, толқын функциясын шашыраңқы толқын функциясына айналдыру. Гейзенбергтің ойынша, s матрицасы болашақ теорияда гамильтонды алмастыруы керек еді. Соғыс жағдайында ғылыми ақпаратпен алмасудағы қиындықтарға қарамастан, шашырау матрицасының теориясын көп ұзамай бірқатар ғалымдар қабылдады (Женевадағы Эрнст Стюкельберг, Лейдендегі Хендрик Крамерс, Копенгагендегі Кристиан Меллер, Принстондағы Паули), олар формализмді одан әрі дамытып, оның физикалық аспектілерін нақтылауды қолға алды. Алайда, уақыт өте келе бұл теория таза күйінде әдеттегі кванттық өріс теориясына балама бола алмайтыны белгілі болды, бірақ оның шеңберіндегі пайдалы математикалық құралдардың бірі болуы мүмкін. Атап айтқанда, ол кванттық электродинамиканың Фейнман формализмінде (өзгертілген түрде) қолданылады<ref>''С. Швебер, Х. Бете, Ф. Гофман.'' Мезоны и поля. — <abbr>М.</abbr>: Иностр. лит-ра, 1957. — Т. 1. — С. 193—195</ref>. Бірқатар шарттармен толықтырылған s-матрица ұғымы өрістің аксиоматикалық кванттық теориясын тұжырымдауда<ref>''Б. В. Медведев, M. К. Поливанов.'' Матрица рассеяния // Физическая энциклопедия. — 1992. — Т. 3. — С. 71—73.</ref> және одан әрі жолдар теориясын дамытуда орталық болды<ref>''M. A. Shifman.'' From Heisenberg to Supersymmetry // 100 years Werner Heisenberg: works and impact. — Wiley, 2002. — P. 123—132.</ref>. Соғыстан кейінгі уақытта жаңадан ашылған элементар бөлшектердің көбеюі жағдайында оларды мүмкіндігінше аз өрістер мен өзара әрекеттесулердің көмегімен сипаттау мәселесі туындады, қарапайым жағдайда — жалғыз өріс (содан кейін «бірыңғай өріс теориясы» туралы айтуға болады). Шамамен 1950 жылдан бастап осы біртұтас өрісті сипаттайтын дұрыс теңдеуді табу мәселесі Гейзенбергтің ғылыми жұмысында басты болды. Оның тәсілі Дирак теңдеуін сызықтық емес жалпылауға және әдеттегі кванттық механиканың қолданылуын шектейтін кейбір негізгі ұзындықтардың (классикалық Электрон радиусының реті) болуына негізделген. Тұтастай алғанда, ең күрделі математикалық мәселелерге және эксперименттік деректердің үлкен көлемін орналастыру қажеттілігіне бірден тап болған бұл бағытты ғылыми қауымдастық күмәнмен қабылдады және тек Гейзенберг тобында әзірленді. Табысқа қол жеткізілмегеніне және кванттық теорияның дамуы негізінен басқа жолдармен жүргеніне қарамастан, неміс ғалымының еңбектерінде пайда болған кейбір идеялар мен әдістер осы әрі қарайғы дамуда маңызды рөл атқарды. Атап айтқанда, Симметрияның өздігінен бұзылуынан туындайтын нейтриноны голдстоун бөлшегі ретінде ұсыну идеясы суперсимметрия тұжырымдамасының дамуына әсер етті<ref>https://books.google.com/books?id=2DFMD_j25lwC&hl=ru&source=gbs_navlinks_s{{Deadlink|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==== Гидродинамика ==== Гидродинамиканың негізгі мәселелерімен Гейзенберг 1920 жылдардың басында, бірінші мақалада Теодор Фон Карманнан кейін қозғалатын пластинаның артында пайда болатын құйынды құйрықтың параметрлерін анықтауға тырысып бастады. Докторлық диссертациясында ол екі жазық параллель пластиналар арасындағы сұйықтық ағынының мысалында ламинарлы ағынның тұрақтылығы мен турбуленттілік сипатын қарастырды. Ол Рейнольдстың аз сандарында (критикалық мәннен төмен) тұрақты ламинарлы ағынның бұл параметр жоғарылаған кезде алдымен тұрақсыз болатынын көрсете алды, бірақ өте үлкен мәндерде оның тұрақтылығы жоғарылайды (тек ұзақ толқындық бұзылулар тұрақсыз). Гейзенберг 1945 жылы Англияда интернатта болған кезде турбуленттілік мәселесіне қайта оралды. Ол статистикалық механикаға негізделген тәсілді дамытты, ол Джеффри Тейлор, Андрей Колмогоров және басқа ғалымдар жасаған идеяларға ұқсас болды. Атап айтқанда, ол әртүрлі мөлшердегі құйындар арасында энергия алмасудың қалай жүретінін көрсете алды. == Марапаттары мен мүшеліктер == * Маттеуччи Медалі (1929); * Бернард Медалі (1930); * Физика бойынша Нобель сыйлығы (1932); * Макс Планк атындағы Медаль (1933); * АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының қола медалі (1964); * Нильс Бордың Халықаралық Алтын медалі (1970); * Баварияның «Еңбегі үшін» ордені; * «Германия Федеративтік Республикасына сіңірген еңбегі үшін» ордені (нем. Der Verdienstorden der Bundesrepublik Deutschland) * Pour le Mérite орденінің рыцарі (азаматтық сынып, 1957)<ref>http://www.pourlemerite.org/</ref>; * Саксон ғылым академиясының, Геттинген ғылым академиясының, Пруссия Ғылым академиясының, Бавария ғылым академиясының, леопольдин ғылым академиясының, Папа ғылым академиясының мүшесі (1955)<ref>http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/heisenberg.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180725063728/http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/heisenberg.html |date=2018-07-25 }}</ref>; * Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1955), АҚШ Ұлттық Ғылым академиясы (1961)<ref>http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001950.html</ref>, Америка өнер және ғылым академиясы, Ирландия Корольдік академиясы, Швеция корольдік Ғылым академиясы, Нидерланды корольдік Ғылым академиясы, деи Линчей Ұлттық академиясы, Норвегия, Испания, Румыния Ғылым академиялары. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Werner Heisenberg}}{{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 1926—1950}} [[Санат:5 желтоқсанда туғандар]] [[Санат:1901 жылы туғандар]] [[Санат:Вюрцбургте туғандар]] [[Санат:1 ақпанда қайтыс болғандар]] [[Санат:1976 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Мюнхенде қайтыс болғандар]] [[Санат:XX ғасыр физиктері]] [[Санат:Германия академиктері]] [[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]] [[Санат:Макса Планк атындағы медаль иегерлері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:Швед корольдігі ғылым академиясының мүшелері]] m4nonlyegv1nlvlofzszkl0i0xh836l 0 45506 3612729 3611769 2026-06-02T19:25:50Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] соңғы нұсқасына қайтарды 2340777 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Formaldehyde-3D-balls-A.png|thumb| 200px]] [[Сурет:Formaldehyde-3D-vdW.png|thumb| 200px]] '''Формалин''', формаль — [[формальдегид]]тің судағы 37 — 40%-дық [[ерітінді]]сі. Формалинді полимерленуден сақтау үшін 4 — 12%-дай [[метил спирті]] қосылады. Сондықтан 1%-дық [[метанол]] деп те атайды. Формалин түссіз, өткір иісті сұйықтық. Ұзақ сақталса (әсіресе суықта) ақ түсті тұнба параформальдегид ([[параформ]]) түзіп лайланады. Формалиннің микробтарға қарсы әсері және денені тітіркендіру қабілеті болғандықтан клетка протоплазмасындағы белокпен әрекеттесіп, оны ұйытады және клетканы өлтіреді. Формалин ауланы, киімдерді, ыдыстарды дезинфекциялау ісінде пайдаланылады. Ол зертханаларда анатомилық және микроскопиялық препараттарды сақтауда, ауыл шаруашылығында тұқымды дәрілеу үшін, парниктерді, әр түрлі құбырларды дезинфекциялауда, тері илеуде, фенол-фармальдегидті [[шайыр]]лар алуда қолданылады. Формалиннен формальдегид алады.<ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref><ref>"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{бастама}} [[Санат:Альдегидтер]] [[Санат:Химиялық қосылыстар]] d4vrklxs6oj7l1i4wm9gfimljcrwk6m 0 47964 3612657 3612400 2026-06-02T17:21:21Z 1nter pares 146705 3612657 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Хабир Мұхаррамұлы Пазиков | Шынайы есімі = {{lang-tt|Хәбир Мөхәррәм улы Пазиков}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 16 қаңтар 1948 | Басқаруын аяқтады = қыркүйек 1952 | Ізашары = [[Ілияс Омаров|Ілияс Омарұлы]] | Ізбасары = [[Ғабдолла Шалқарұлы Қаржаубаев|Ғабдолла Қаржаубаев]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Оңтүстік Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1944 | Басқаруын аяқтады_2 = 1947 | Ізашары_2 = [[Никита Александрович Нечаев|Никита Нечаев]] | Ізбасары_2 = [[Мұхамеджан Ноғайұлы Ерлепесов|Мұхамеджан Ерлепесов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_3 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_3 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_3 = қараша 1938 | Басқаруын аяқтады_3 = қараша 1942 | Ізашары_3 = [[Николай Петрович Садовников|Николай Садовников]] | Ізбасары_3 = [[Леонид Георгиевич Мельников|Леонид Мельников]] | Титулы_4 = [[Қазақстан КП Орал облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Батыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_4 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_4 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_4 = ? | Басқаруын аяқтады_4 = қараша 1938 | Ізашары_4 = [[Шәріп Ғайсанұлы Өтепов|Шәріп Өтепов]] | Ізбасары_4 = [[Исмағұл Құсайынұлы Елеубаев|Исмағұл Елеубаев]] | Туған күні = 15.10.1896 | Туған жері = Қашқанар кенті, [[Перм губерниясы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 21.4.1975 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П / КОКП]] | Білімі = 1. [[Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университеті|И.В. Сталин атындағы Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университеті]]<br /> 2. [[Қызыл профессура институты]]<br /> 3. БК(б)П / КОКП ОК жанындағы облыстық комитеттердің бірінші хатшылары мен облыстық атқару комитеттерінің төрағаларына арналған курстар | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Қызыл жұлдыз ордені}} }} {{қатар | {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} }} }} '''Хабир Мұхаррамұлы Пазиков''' ({{lang-tt|Хәбир Мөхәррәм улы Пазиков}}; [[15 қазан]] [[1896 жыл|1896]], Қашқанар кенті, [[Перм губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[21 сәуір]] [[1975 жыл|1975]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері. Қазақстан К(б)П Оңтүстік Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1944–1947). == Өмірбаяны == Хабир Мұхаррамұлы 1896 жылы 15 қазанда [[Ресей империясы|Ресей империясының]] [[Перм губерниясы|Перм губерниясындағы]] Қашқанар кеніштері кентінде дүниеге келген. 1917—1918 жылдары [[Қызыл Гвардия]] ([[Челябі]]) қатарында әскери борышын өтеді. 1924 жылы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П]] қатарына кірді. 1926—1928 жылдары БК(б)П Томбы және Канск округтік комитеттерінің нұсқаушысы болып жұмыс істеді. 1928—1930 жылдары [[Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университеті|И.В. Сталин атындағы Коммунистік университетте]] оқыды. 1930—1935 жылдары БК(б)П ОК Башқұрт АКСР-і, Өзбек КСР-і және Қырғыз АКСР-і бойынша үгіт-насихат тобының мүшесі, жетекшісі міндетін атқарды. 1935—1937 жылдары [[Қызыл профессура институты|Қызыл профессура институтында]] білім алды. 1937—1938 жылдары БК(б)П Орталық Комитетінің жауапты ұйымдастырушысы болып еңбек етті. 1938 жылдың қараша айына дейін [[Қазақстан КП Орал облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Батыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы қызметін атқарды. 1938 жылдың қарашасынан — 1942 жылдың қарашасына дейін [[Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып еңбектенді. 1942 жылдың қарашасынан — 1944 жылына дейін [[КОКП Татарстан облыстық комитеті|БК(б)П Татарстан облыстық комитетінің]] 2-хатшысы болып істеді. 1944—1947 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Оңтүстік Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды. 1948 жылдары 16 қаңтарынан — 1952 жылдың қыркүйегіне дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып жұмыс істеді. 1951 жылы [[1951 жылғы Шығыс Қазақстандағы шешендер аласаты|Шығыс Қазақстандағы шешендер аласаты]] кезінде батылдық танытып шешім қабылдамағаны үшін сөгіс алды. 1953—1962 жылдары РКФСР Министрлер Кеңесі Іс басқармасының дербес зейнетақылар бөлімі меңгерушісі міндетін атқарды. КСРО Жоғарғы Кеңесінің I-III шақырылымдары депутаты. 1962 жылы зейнетке шықты.<ref>Ашимбаев Д.Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008</ref> == Отбасы == Әйелі — Пазикова Маймуна Ассадуловна — үй шаруасындағы әйел, бұрын мұғалім болып жұмыс істеген. Балалары: * ұлы — Пазиков Олег Хабирович — кеңестік қоғам қайраткер, Чернобыль қозғалысының негізін қалаушы. * қызы — Пазикова Наиля Хабировна — Мәскеу мемлекеттік университетіндегі филология факультетінің шығыс бөлімін - түрік тілі мамандығын бітірген соң КСРО радио комитетінде жұмыс істеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20181014155958/http://www.knowbysight.info/PPP/13083.asp Хабир Пазиков]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан КП Орал облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП Татарстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:БК(б)П XVIII съезінің делегаттары]] [[Санат:БК(б)П XVIII конференциясының делегаттары]] [[Санат:Қызыл профессура институты түлектері]] n98eoqtxftheqn5yref5erj5kqqb77k 0 48991 3612868 3568523 2026-06-03T06:19:43Z Серик Жунусов 181103 3612868 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Мұхтар Омарханұлы Әуезов |Шынайы есімі = |Суреті = Auesov.jpg |Ені = |Суреттің аты = |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 28.09.1897 |Туған жері = [[Шыңғыс болысы]], [[Семей уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] (қазіргі {{туғанжері|Абай ауданы (Абай облысы){{!}}Абай ауданы|Абай ауданында (Абай облысы)}}, [[Абай облысы]], [[Қазақстан]]) |Қайтыс болған күні = 27.6.1961 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[КСРО]] |Азаматтығы = {{Байрақ|Ресей империясы}} → {{Байрақ|КСРО}} |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = [[прозаик]], [[ақын]], [[драматург]], [[жазушы]] және [[ғалым]] |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = социалистік реализм |Жанры = [[роман]] |Шығармалардың тілі = [[қазақ тілі|қазақша]] |Дебюті = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Ленин ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}} {{!}}- {{!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}} {{!}}} |Сыйлықтары = {{{!}} {{!}}{{Лениндік сыйлық|1959}}{{!!}}{{Сталиндік сыйлық|1949}} {{!}}} |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Мұхтар Омарханұлы Әуезов''' ([[28 қыркүйек]] [[1897 жыл|1897]], [[Шыңғыстау]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] – [[27 маусым]] [[1961 жыл|1961]], Кунцево орталық клиникалық ауруханасы, [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақ жазушысы, қоғам қайраткері, [[Қазақстан ғылым академиясы]]ның тұңғыш академигі ([[1946 жыл|1946]]), [[Филология|филология ғылымдарының]] докторы мен [[профессор]]ы (1946), [[Қазақ КСР|Қазақ КСР-нің]] еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1957).<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> ==Өмірбаяны== Мұхтар Әуезов 1897 жылғы 28 қыркүйекте, Семей өңірінде, қазіргі Абай облысының [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданындағы]] [[Бөрілі]] деген жерде дүниеге келген. Шыққан руы — [[Қожа]]. [[Сурет:Auezov_House_in_Borli.JPG|нобай|оңға|Бөрілідегі Мұхтар Әуез дүниеге келген және тұрған үй.]] Мұхтардың атасы Әуез ескіше сауаты бар, [[Араб тілі|араб]], [[Парсы тілі|парсы]], ортаазиялық түркі әдебиетімен таныс болған. Мұхтар бала кезінде атасының үйретуімен арабша хат таниды. Мұхтардың әкесі Омархан да, Әуез де Абай ауылымен іргелес отыратын, құдалы, дос-жар адамдар еді. 4 жасынан бастап әжесі Мұхтарға [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] өлеңдерін жаттатады. 1903 жылы алты жасар Мұхтар Абай ауылына барып, ақынмен кездеседі. 1908 жылы Семейдегі Камалиддин хазірет медресесінде оқып, одан кейін орыс мектебінің дайындық курсына ауысады. 1910 жылы Семей қалалық бес кластық орыс қазына училищесіне оқуға түсіп, соңғы класында оқып жүргенде [[Дауыл (әңгіме)|«Дауыл»]] атты алғашқы шығармасын жазады. 1915 жылы училищені аяқтап, [[Семей]] [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|қалалық мұғалімдер семинариясына]] түседі. Семинарияда оқып жүріп [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]ның ''«Жолсыз жаза»'' дастанының негізінде ''«[[Еңлік — Кебек (пьеса)|Еңлік-Кебек]]»'' пьесасын жазып, оны 1917 жылғы маусымда Ойқұдық деген жерде сахнаға шығарады. [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 176.jpg|thumb|right|300px|Мұхтар Омарханұлы Әуезов құрметіне шығарылған марка]] [[Ресей]]дегі саяси революция Әуезов өміріне үлкен өзгерістер әкеледі. Ол Семейде ''«Алаш жастары»'' одағын құрып, түрлі үйірмелердің ашылуына ұйытқы болады. [[Жүсіпбек Аймауытов]]пен бірігіп жазған ''«Қазақтың өзгеше мінездері»'' аталатын алғашқы мақаласы 1917 жылғы 10 наурызда ''«Алаш»'' газетінде басылды. 1918 жылғы 5–13 мамырда [[Омбы қаласы]]нда өткен Жалпы қазақ жастарының құрылтайына қатысып, оның орталық атқару комитетінің мүшесі болып сайланады. Әуезов жазушы [[Жүсіпбек Аймауытов]]пен бірлесіп, Семейде [[Абай (журнал)|''«Абай»'' ғылыми-көпшілік журналын]] шығаруға қатысады. 1919 жылы [[семинария]]ны бітіріп, қоғамдық-саяси жұмысқа араласады. 1919 жылғы желтоқсанның төртінде Семейде [[Большевизм|большевиктер]] билігі орнап, Әуезов Семей губревкомының жанынан ашылған қазақ бөлімінің меңгерушісі және ''«Қазақ тілі»'' газетінің ресми шығарушысы болып тағайындалады. 1921 жылғы қарашада [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]-і [[Қазақ АКСР Орталық Атқару Комитеті|Орталық атқару комитетінің (ОАК)]] төралқа мүшелігіне сайланып, онда кадр мәселесімен айналысады. Сол жылы ''[[Қорғансыздың күні (әңгіме)|«Қорғансыздың күні»]]'' әңгімесі ''«[[Қызыл Қазақстан]]»'' журналының №3–4 сандарында жарияланды. 1922 жылғы күзде [[Ташкент]]тегі Орта Азия университетіне тыңдаушы болып оқуға түседі, әрі ''[[Шолпан (журнал)|«Шолпан»]]'' және ''«Сана»'' журналдарына жұмысқа орналасады. Осы басылымдарда ''[[Қыр суреттері|«Қыр суреттері»]], [[Қыр әңгімелері|«Қыр әңгімелері»]], «Үйлену», «Оқыған азамат», «Кім кінәлі», «Заман еркесі»'' («Сөніп-жану») әңгімелері жарияланады. 1923 жылғы маусымда [[Ленинград]] (''қазіргі [[Санкт-Петербург]]'') мемлекеттік университетінің қоғамдық ғылымдар факультетінің тіл-әдебиет бөліміне оқуға ауысады. 1924–1925 жылы Семейдегі мұғалімдер техникумына оқытушылыққа қалдырылды. Сонда жүріп ''«Таң»'' журналын шығарады. Онда ''«Кінәмшіл бойжеткен», «Қаралы сұлу», «Ескілік көлеңкесінде», «Жуандық»'' әңгімелері жарияланды. 1925 жылы Ленинградқа қайтып барып, оқуын жалғастырады. [[Сурет:Деятели_партии_«Алаш».jpg|нобай|оңға|alt="Алаш" партиясының бірталай қайраткерлері. Топтық сурет|"Алаштың" бірқатар қайраткері. Солдан оңға: Халел Ғаббасұлы, Міржақып Дулатұлы, Ахмет Байтұрсынұлы, Мұхтар Әуез (отырғандар);Жүсіпбек Аймауытұлы, Әлкей Марғұлан, Абдолла Байтасұлы (тұрғандар). Қызылорда, 1926 жыл.]] 1926 жылғы жаз айында Семейге арнайы ғылыми экспедиция ұйымдастырып, оның материалдары негізінде жазылған ''«[[Әдебиет тарихы]]<nowiki/>»'' монографиясы 1927 жылы кітап болып шығады. 1927 жылғы жазда [[Жетісу]] өңіріне сапармен келіп, [[Ілияс Жансүгіров]]пен бірге болашақ шығармаларына материал жинайды. [[Ленинград]]қа қайтып оралысымен, осы материалдар негізінде ''[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)|«Қараш-Қараш оқиғасы»]]'' повесін, ''«Қилы заман»'' романын, ''«[[Хан Кене]]»'' пьесасын жазады. 1928 жылы Орта Азия мемлекеттік университетінің аспирантурасына қабылданды, әрі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Қазақ ағарту институтында]] сабақ берді. [[Алаш қозғалысы]]ның көсемдерімен бірге 1930 жылғы 16 қыркүйекте тұтқындалып, 1932 жылғы сәуірде үш жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылды. Дегенмен, маусым айында түрмеден босатылып, [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Қазақ педагогика институтының]] (''ҚазПИ-дің'') аға оқытушысы болып қызмет істейді. Осы жылдары ''[[театр]], [[драматургия]], мәдениет пен өнер, [[әдебиет]], фольклор тарихы, [[орыс әдебиеті]]нің'' классиктері туралы мақалалары үзбей жарияланып тұрады. Әуезов сценарийі бойынша ''«Райхан»'' көркем фильмі (1940) түсіріледі. 1936 жылы [[Мәскеу]]де өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысады. Осы жылдары ''[[«Абай» және «Абай жолы» романдарының жазылуы туралы (мақала)|«Абай»]]'' романын жазуға кірісіп, оны [[1941 жыл]]ы бітіреді. «Абай» романының жарық көруі (1942) Қазақстанның мәдени өміріндегі ерекше оқиға болды. 1943 жылы «Абай» романын талқылау үлкен науқанға айналады. 1946 жылы романның екінші кітабын жазып бітіріп, ол 1947 жылы жарық көреді. 1950 жылы роман-эпопеяның ''«[[Ақын аға]]»'' аталатын үшінші кітабы жарық көреді. 1943 жылғы қыркүйектен бастап Қазақтың мемлекеттік университетінің ([[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ-дің]]) қазақ әдебиеті кафедрасына профессор болып орналасып, өмірінің соңына дейін сонда дәріс оқыды. 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында ''«Сын сағатта»'' (1941), ''«Намыс гвардиясы»'' (жазушы [[Әлжаппар Әбішев]]пен бірігіп, 1942), ''«Қынаптан қылыш»'' (1945) пьесалары мен [[Абай операсы|''«Абай»'' операсының]] либреттосын (1944), ''«Абай әндері»'' фильмінің сценарийін (1945) жазады. 1946 жылы [[Қазақстан ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым академиясы]] құрылғанда, оның толық мүшесі (''академик, №1 куәлік'') болып сайланады, филология ғылымдарының докторы, профессор атағы берілді. 1951–1954 жылдары Әуезов саяси-идеологиялық тұрғыдан тағы да қыспаққа алынып, 1953 жылғы сәуірде [[Мәскеу]]ге жасырын аттанып кетуге мәжбүр болады. [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]нде профессор болып орналасып, ''«КСРО халықтары әдебиетінің тарихы»'' деген арнайы курс бойынша дәріс берді. 1954 жылы [[Алматы]]ға қайтып оралып, ''«[[Абай жолы]]»'' роман-эпопеясын түпкілікті аяқтады. 1956 жылы 9-14 қаңтарда [[Германия Демократиялық Республикасы]] (ГДР) жазушыларының [[Берлин]]де өткен IV конгрессіне кеңес жазушысы Константин Федин (делегация басшысы), түрік ақыны Назым Хикметпен (делегацияның қосымша мүшесі) бірге құрметті қонақ ретінде қатысты<ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid0bza2Ku6EdhtLWt1bK6bmvMUWbyP8rQyS88pKB8WuJchEVKeyyKaHTJJvHbWjEZrSl/?app=fbl</ref>. [[Үндістан]]ға 40 күндік сапармен (25 қаңтар – 2 наурыз 1955) барып қайтады. 1956 жылы 7-19 қарашада<ref>Мұхтар Әуезов. Энциклопедия. Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011, 623-ші бет </ref> [[КСРО]] мәдениет қайраткерлері өкілдерінің (делегация басшысы – КСРО мәдениет министрінің орынбасары – Сергей Кафтанов<ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02ynmVMnvGPCX1AB3YhitsCQjZaQG1PExAhZQkxS6jc2nd4sy35W9oATh3rKgjnhUAl/?app=fbl</ref>) қатарында [[Чехословакия]]да болды<ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02f6XfSUGfgu6a9kMXX4GZLTRrMtzcrcx7JRNX6jbrWHtUB99bmLDPku55YRT9c6fYl/?app=fbl</ref>. ''Жазушының 60 жасқа толу мерейтойы Алматыда, Мәскеуде салтанатпен атап өтіледі''. 1957 жылы 8-16 тамызда Атом және сутек бомбасын сынауға қарсы халықаралық қозғалыстың [[Жапония]]да өткен 3-конференциясына қатысады (делегация басшысы — Иван Андреевич Каиров) <ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02ef6p6DW51EwGNPFc7BoD5RjYwq8zycNMATt16WijLshZNK1iHFhaGZeA98CPKrGol/?app=fbl</ref><ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02YqCs8PzUU3vGiG8cVeEPT5tpnZGQgB2VpDTXLtf7MGVjLWz1kvSm9xKTbgF4PHivl/?app=fbl</ref>. 1958 жылы 7-13 қазанда [[Ташкент]]тегі Науаи театрында өткен [[Азия және Африка елдері жазушыларының конференциялары|Азия және Африка елдері жазушыларының 1-конференциясын]] ұйымдастырушылардың бірі болды және қазақ тілінде сөз сөйледі <ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02r3iL7PXtYwUvsPwdcnBR7Y9tQHpG5e6HaBhgDEPmZcGibWfT8HdoPdoV8cgsBK5Hl/?app=fbl</ref>. 1960 жылы 16 ақпан — 17 наурызда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-қа барып, 1961 жылы 24-28 наурызда Бейбітшілікті қорғаудың Кеңестік комитетінің бастамасымен [[Үндістан]]ға екінші рет сапар шегеді<ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid0LJ5utFsApGwSZxSV8MqbAAxWqCddTmAywgohztDBM4UMLzcUj8kvBtd8GbQYSgw8l/?app=fbl</ref> (делегация басшысы — Николай Семенович Тихонов). 1955–1957 жылы алты томдық таңдамалы шығармалары басылып шығады. Әуезовтің мұраcының аса қомақты бөлігі — ғылыми зерттеулері. Ол [[қазақ ауыз әдебиеті]]н жинақтап, жүйелеп, қазақ әдебиеті тарихы, Абайдың өмірі мен шығармашылығы, [[әдебиеттану]] мен [[фольклор]]дың теориялық-проблемалық мәселелері жөнінде іргелі еңбектер жазды. Қоғам және мемлекет қайраткері ретінде Әуезов жиырмадан астам шет елдерде болып, адамзат қоғамының дамуы, рухани ынтымақтастық үшін өз көзқарасын білдірді. Әлем халықтары оның ''«[[Абай жолы]]»'' роман-эпопеясын айрықша құбылыс ретінде таныды. 1961 жылғы 27 маусымда [[Мәскеу]] қаласындағы ауруханада қайтыс болды. [[Алматы]] қаласында жерленген. Сол жылы [[Қазақстан ғылым академиясы]]ның [[М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты|Әдебиет және өнер институтына]] оның есімі берілді, одан кейін жазушы тұрған үйде мұражай-үйі (1963) ашылып, ескерткіштер орнатылды. [[Сурет:Muhtar_Auez_murajai-uii.jpg|нобай|оңға|Мұражай–үйі|299x299 нүкте]] [[Сурет:ALA_teatr_Auezova_Metro_Tulpar.JPG|нобай|оңға|alt=Мұхтар Әуез театры|Мұхтар Әуез атындағы Қазақ Ұлттық Драма Театры. Алматы|220x220 нүкте]] [[Қазақ академиялық драма театры]], Алматы, Астана, Семей және басқа қалалар мен облыстардағы аудан, ауыл, көше, мектептер Әуезов есімімен аталады. Мұхтар Әуезовтің туғанына 100 жыл толуына орай 1997 жылы [[ЮНЕСКО]]-ның шешімімен, дүниежүзілік деңгейде аталды. [[Сурет:KZ-1997-20tenge-Auezov.png|нобай|оңға|Мұхтар Әуез бедерленген Қазақстан тиыны (1997)|214x214 нүкте]] ==Отбасы== * Әйелдері — Райхан, Кәмила, [[Валентина Николаевна Кузьмина]], [[Фатима Ғабитова]] * Қыздары — [[Мұғамиля]], [[Ләйла Мұхтарқызы Әуезова|Ләйла]] * Балалары — Шоқан, Ернар, [[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]].<ref>[https://massaget.kz/layfstayl/madeniet/persona/20327/ Massaget.kz жастар порталы]</ref> Елдес, Елдар. === Шығармашылығы=== [[Сурет:M.O.Auez.50 tomqyq dhagarmalar jinagynyn kei tomdary.jpg|thumb|М.Әуездің 50 томдық толық шығармалар жинағының бірқатар томдары|207x207 нүкте]] ===«Абай жолы» роман-эпопеясы=== [[Сурет:Қазақ_әдебиеті_жауһарларының_бірі-Абай_жолы.-.jpg|нобай|оңға|269x269 нүкте]] «Абай жолы» (тетралогия) — Мұхтар Әуезовтың Абай Құнанбайұлына арналған роман-эпопеясы. «Абай жолы» — қазақтың көркем прозасын классикалық деңгейге көтеріп, әлем әдебиетіне көркемдік қуат әкелген туынды. Әуезов өзінің роман-эпопеясында қазақ халқын, оның ұлттық дәстүрін барлық қырынан энциклопедиялық деңгейде жан-жақты ашып көрсетті. Әуезовтың «Абай жолы роман-эпопеясы әлемдік деңгейде: «XX ғасырдағы ең үздік шығармалардың бірі» ([[Луи Арагон]]) деген жоғары баға алды. Әуезов алғашқыда екі кітаптан тұратын «''Абай''» (1942, 1947), онан кейін мұның жалғасы болып табылатын «''Абай жолы''» (бұл да екі кітаптан тұратын; 1952, 1956) романын жазды. Осы төрт томнан тұратын «''Абай жолында''» қазақ қоғамының алуан түрлі топтары кең қамтылып, сан қырлы тұтас галерея жасалды. Онда қазақ халқының этнографиялық, діни, жалпы мәдени-танымдық дәстүрлері: ''жаз жайлауға көшу, құдалыққа бару мен той жасау, кісі өлімі мен аза тұту, ас беру, жұт, болыс сайлауы, дауға билік айту, аң аулау мен табиғат көріністері'' бар. Алғашқы екі кітаптан тұратын ''«Абай»'' романы үшін жазушыға КСРО мемлекеттік сыйлығы (1949) беріліп, төрт томдық «Абай жолы» роман-эпопеясы жарық көргеннен кейін ол [[Лениндік сыйлық]]тың лауреаты (1959) атанды. Эпопея дүние жүзі халықтарының бір жүз он алты тіліне аударылған. Ол екі жүз томдық «[[Әлем әдебиеті кітапханасы]]» топтамасында екі том болып басылды. ====Драмалық шығармалары==== Әуезов қаламынан 30-дан аса драмалық шығарма туды. Жеке пьесалардың варианттарын қоссақ, 50-ден асады. Әуезов драматургиясында жанрлық формалардың бәрін қамтыған. Онда [[трагедия]] да, [[комедия]] да, [[драма]] да бар. Әуезов кейбір шығармаларын бірігіп жазған. Олар: Л. Соболев («Абай»), С. Мұқанов («Ақан - Зайра»), Ғ. Мүсірепов («Қынаптан қылыш»), Ә. Тәжібаев («Ақ қайың»), Ә. Әбішев («Намыс гвардиясы»), «Октябрь үшін» (1933) пьесасының материалдары — [[Жетісу]] қазақтарының революцияға келуі. Кейіпкерлері — Д. Фурманов, Ж. Бәрібаев. Кітаптың мұқабасында «Мұны жазуға Қ.Байсейітов, Бековтар қатысты» деген сөздер бар. Әуезовті әдебиетке «Еңлік-Кебек» алып келді. Шығарма өзегі — эпостық материал. Әлемдік әдебиеттегі мұндай тәжірибе енімді дәстүрлердің бірі. Әуезовтің «Еңлік-Кебек» атты туындысы 1922 жылы Орынборда басылды. Кейіпкерлері сахна тілімен сөйледі. Автор өзінен бұрынғы мотивтерден алыс кетпеген. Билер сахнасы — көркемдік тамаша табыс. Кемшілік, олқылықтарды ескеріп, Әуезов пьесаны 1943 жылы қайта жазды. Бірнеше көрініс қысқарды. Аса терең, мәнді шығарманың бірі — «Түнгі сарын». Бұл — қазақ драматургиясында реализмнің орныққанын көрсеткен туынды. Мұнда көркемдік шешім ақындық идеалмен тығыз байланысты. Таптық тартыс шығармада жай схема түрінде емес, адам тағдырлары арқылы бейнеленеді. «Түнгі сарын» — қазақ драматургиясында жағымды кейіпкерлер проблемасын шешкен туынды. «Октябрь үшін», «Тартыс» пьесаларында Әуезов реалистік драма жасаудың түрлі-түрлі құралдарын пайдаланған. 1934 жылы сахнаға шыққан «Хан Кене» трагедиясы Әуезовтің азаттық идеясын терең бейнелеген, аса көркем тарихи пьесасы. Мұнда Хан Кененің, Наурызбай батырдың, қазақ, [[Қырғыздар|қырғыз]] билерінің реалистік бейнелері суреттеліп, тарихи шындық пен көркем шындық табиғи бірлік тапқан. «Қарагөз» 1926 жылы бірінші сыйлық алды. 1930 жылдардағы белгілі әдебиет сыншысы Ғ. Тоғжанов трагедияда ескі көшпелі өмірді мадақтау бар дейді. Ж. Орманбаевтың да бір мақаласында осындай пікірі айтылғанды. Әуезов бұл пьесаға кейін қайта оралып, жаңа нұсқа жасады. 1930 жылдары Әуезов реализмді меңгеруде көп еңбек етті. Әсіресе, драматургияда көптеген ізденістерге барды. 1918 жылы Әуезов тұңғыш рет Абай жайлы мақала жазып, Абай заманы туралы білген, естігендерін қағазға түсірген. Л. Соболевпен бірлесіп жазған «Абай» пьесасы кейінгі [[эпопея]] тақырыбының барлауы еді. Онда Абай өмірінің соңғы кезеңдері қамтылған. 1930 жылдардың аяғында Әуезов білімі жөнінен, рухани толысуы жағынан шыңға көтерілді. Ол Абай тақырыбына осындай шақта келеді. Автор Абайға лайық сөз өрнектерін тапқан. Бұл трагедия қоғамдық мәні бар күрделі жағдайларды көрсетеді. Шығармада тартыс, әрекет бірлігі мықты. Пьесада қақтығыс көп. Осы пьесаның негізінде кейін опера либреттосы, киносценарий жазылды. Трагедияны тұңғыш сахнаға қойған — Асқар Тоқпанов. Абай рөлін Қ.Қуанышбаев ойнады. Драма формасын Әуезов көп байытты. Әуезов фантастикалық пьеса да жазған. Ол — «Дос — Бедел дос». Пьесада «бір адам әр түрлі формацияда өмір сүрсе қандай болар еді» деген сұрауға жауап іздейді. Әуезов драматургиясында қазақ халқы өмірінің сан алуан қырлары үлкен шеберлікпен көрсетілген. Өмірдің терең қабаттарын қопарып, типтік жағдайлардағы характерлерді дәл тауып, олардың өзара қақтығысынан туған үлкен тартыстарды көрсету — Әуезов пьесаларының басты ерекшеліктерінің бірі. Шығармаларға құбылыстың сырт көрінісі, яки адамдар арасындағы ұсақ интригалар емес, әлеуметтік конфликтілер негізгі арна болады. Әуезов — қазақ драматургиясының жаңашылы. Ол дүниежүзілік драматургияның асыл үлгілерін оқып, аудару арқылы шеберлік мектебінен өтті. Мұның үстіне Әуезов пьесаның еуропалық үлгісіне соны ұлттық бояу, нақыш қосты. Қазақтың ежелгі әдебиетіндегі драматургияға жақын үлгілерді (айтыс, беташар, жар-жар, шешендік дауы) жаңашылдықпен пайдалана білді.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Шығармалары == [[Сурет:Мұхтар Әуезов шығармалары. 1954 ж. (1).jpg|нобай|293x293 нүкте|Мұхтар Әуезов шығармалары. 1954 ж.]] ==== Проза ==== * Абай жолы (Роман–эпопея) * Өскен өркен (Аяқталмаған роман) * Қараш-қараш оқиғасы (Повесть) * Қилы заман (Повесть) * Барымта (Әңгіме) * Бүркітші (Әңгіме) * Ескілік көлеңкесінде (Әңгіме) * Жетім (Әңгіме) * Жуандық (Әңгіме) * Қаралы сұлу (Әңгіме) * Қорғансыздың күні (Әңгіме) * Қыр әңгімелері (Әңгіме) * Қысқы түн (Әңгіме) * Көксерек (Әңгіме) * Кім кінәлі (Әңгіме) * Кінәмшіл бойжеткен (Әңгіме) * Оқыған азамат (Әңгіме) * Сөніп жану (Әңгіме) * Түнгі ауыл (Әңгіме) * Үйлену (Әңгіме) * Асыл нәсілдер (Әңгіме) * Татьянаның қырдағы әні (Әңгіме) * Хасеннің құбылыстары (Әңгіме) ====Кино==== * Райхан (фильм) – 1940 * Абай әндері (фильм) – 1945 * Шыңдағы шынар (фильм) – 1966 * Қараш-Қараш (фильм) – 1969 * Көксерек (фильм) – 1973 * Қаралы сұлу (фильм) – 1982 * Абай (фильм) – 1995 * Трагедия триумфатора (фильм) – 2009 ====Театр==== * Абай (Трагедия) * Айман (Либретто) * Айман-Шолпан (Трагедия) * Ақан-Зайра (Пьеса) * Бәйбіше, тоқал (Драма) * Еңлік Кебек (Трагедия) * Дос-Бедел Дос (Пьеса) * Қара қыпшақ Қобланды (Пьеса) * Қарагөз (Трагедия) * Намыс гвардиясы (Пьеса) * Октябрь үшін (Пьеса) * Тартыс (Пьеса) * Түнгі сарын (Пьеса) * Тас түлек (Пьеса) ==== Аудармалары ==== * Асауға тұсау (У. Шекспирден) * Отелло (У. Шекспирден) * Дворян ұясы (И. Тургеневтен) * Ревизор (Н. Гогольден) * Любовь Яровая (К. Треневтен) * Будда (Л. Толстойдан) * Той тарқар (Л. Толстойдан) * Ақ қасқа (Д. Лондоннан) * Қорқыныш (А. Афиногеновтан) * Ақсүйектер (Н. Погодиннен) * Чусовойдағы бурлактар (Д. Мамин-Сибиряктан) * Жердің жаратылысы туралы әңгімелер (Ю. Вагнер) * Құрылыс материалдары (В. Эвальд) * Степь (Ілияс Жансүгіровтен; Зоя Кедринамен бірлесе аударған) == Шығармалар жинағы == <gallery> Сурет:Page002.tif|нобай|оңға Сурет:Page003.tif|нобай|оңға| Он екі томдық шығармалар жинағының он бірінші томының титулды беттері Сурет:Muhtar_Auezdin_12_tomdygynyn_3_tomy.jpg|нобай|оңға|12 томдығынан. 9, 10, 12 томдар. Алматы, Жазушы, 1969. Сурет:Muhtar_Auezdin_12_tomdygynyn_12_tomynyn_muqabasy_(ar_tomda_osyndai_supermuqaba).jpg|нобай|оңға|12–ші томының мұқабасы. Алматы, Жазушы, 1969. Сурет:Pyatitomnoe_sobranie_sochinenii_Muhtara_Aueza.jpg|нобай|оңға|Орысша 5 томдық шығармалар жинағы. Мәскеу, "Көркем әдебиет" баспасы, 1973–1975. Сурет:Мұхтар_Әуездін_20_томдық_шығармаларының_кей_томдарынан.jpg|нобай|оңға|20 томдық шығармалар жинағы (кейбірлері ғана). Алматы, "Жазушы" баспасы, 1979–1985. </gallery> * Алты томдық таңдамалы шығармалары. Алматы, 1955–1957. * Он екі томдық шығармалар жинағы. Алматы, Жазушы баспасы, 1967–1969. * Собрание сочинений в 5 томах. Москва, Художественная литература, 1973–1975. * Жиырма томдық шығармалар жинағы. Алматы, Жазушы, 1979–1985. * Шығармаларының елу томдық толық жинағы. Алматы, Ғылым, Жібек жолы баспалары, 1997–2011. * Қазіргі таңда М. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институтында Мұхтар Әуезовтің 55 томдық академиялық толық шығармалар жинағы жарық көру үстінде. '''Мұхтар Әуезов шығармаларының балет өнеріндегі көркемдік интерпретациясы''' Мұхтар Әуезов – қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі, белгілі қазақ жазушысы, драматург және зерттеуші ғалым. Оның шығармалары негізінде  әдебиет, тіл және мәдениет дамуының негізгі заңдылықтары мен өзекті мәселелері зерттеледі. Сонымен қатар, ол театр өнерінің мәселелерін терең әрі жан-жақты талдап, оның қалыптасуы мен дамуына  белсенді түрде атсалысқан алғашқы қоғам қайраткерлерінің бірі болды. Оның пьесалар жазғаны, қазақ сахнасы үшін әлемдік драматургияның аудармаларын жүзеге асырғаны, театр туралы мақалаларын белсенді жариялағаны кеңінен белгілі. Әуезовтің ұлттық хореографияның қалыптасуына қосқан үлесі, нақты айтқанда 1938 жылы тұсауы кесілген алғашқы ұлттық «Қалқаман – Мамыр» балетінің либреттосын жазудағы қызметі кеңінен зерттелмеген. Балет қойылымына сол кездегі белгілі мәдениет қайраткерлері, атап айтқанда композитор Василий Великанов, балетмейстер Леонид Жуков, суретші Орал Таңсықбаев және либреттист ретінде Мұхтар Әуезовтің өзі қатысты.   Либреттоны М. Әуезов Шәкәрім Құдайбердиевтің аттас поэмасы негізінде жазған, онда оқиғалар ХVІ ғасырдың ортасында Қазақ хандығы мен ұлттың қалыптасуының күрделі кезеңдерінің бірінде өрбиді. Поэманың негізгі тартысы – жас ғашықтардың халықтың жазылмаған дала заңдарын бұзуы, яғни жеті атаға дейінгі туыстардың некеге тұруына тыйым салынуы. Қазақ халқы үшін Қалқаман мен Мамыр Ромео мен Джульеттадан кем емес. Шығарманың негізінде, барлық кедергілер мен тыйымдарға қарсы тұратын күшті махаббат идеясы жатыр, бірақ ғашықтарды әдет-ғұрыптар мен салт-дәстүрлер ажыратады. Жалпы, әйгілі халық поэмасының сюжеттік желісін сақтай отырып, Әуезов-либреттист ретінде балеттің финалын түбегейлі өзгертті. Жаңа балет либреттосында қос ғашық Қалқаман мен Мамыр өлмейді, тірі қалады, бұл жастардың еркін таңдау құқығы мен асқақ, таза махаббат идеясын жаңаша пайымдауға мүмкіндік береді. Әуезов либреттосының негізінде композитор В. Великанов қазақ халқының тұрмыс-салт жырларына сүйене отырып, балет партитурасын жасады. Белгілі композитор «Женгешей», «Уридай сәулем», «Жетіарал»  секілді ел арасында кең тараған лирикалық халық әндерін шығармашылық тұрғыда өте шебер пайдаланып интерпретация жасады. Бұл тәсілді балетмейстер Л. Жуков  хореографиялық шешімде қолданып, оны балет қойылымының мизансценаларында айқын көрсетеді. Балетмейстердің дәл осындай ұмтылысын өз кейіпкерлерінің хореографиялық пластикасын шешуден табуға болады. Егер Қалқаман мен Мамырдың адажиосы жеңіл, нәзік, қолдаулар мен айналмалы қозғалыстарға құрылған болса, Ескине мен Мамырдың би пластикасы керісінше, қозғалыстар мен қимылдар өткір, үзік синкопалық  сипатта орындалады, кейіпкерлердің бір-бірімен жанаспай қозғалуы арқылы драмалық қайшылық айқындалады. Жазушы өмірден өткеннен кейін қазақ балет театры М. Әуезов кейіпкерлерін хореография тілі арқылы бейнелеуге екінші мәрте талпыныс жасады. Ол Ғазиза Жұбанованың музыкасына жазылған балетмейстер Георгий Алексидзенің Абай атындағы ҚҰОБТ сахнасында қойған «Қарагөз» балеті болды.  Кейін бұл шығармаға «Астана Опера» театрында балетмейстер Вакиль Усманов қайта оралды. Балет аттас драма желісі негізінде қойылып, халықтық драмалық сюжетті би пластикасы арқылы бейнелеуге ұмтылыс ретінде және ұлы жазушының драматургиялық мұрасын жаңа қырынан интерпретациялау үлгісі ретінде ерекшеленеді. Сондай-ақ бұл туынды өзге ел өнер қайраткерлерінің қазақ тақырыбын игеруінің мысалы бола алады. ==Мұхтар Әуезов атында== {{col-begin}} {{col-1-of-3}} ;Елді мекендер мен көшелер * Әуезов көшесі (Астана) * [[Әуезов көшесі (Алматы)]] * Әуезов көшесі (Шымкент) * Әуезов көшесі (Қарағанды) * Әуезов ауданы (Алматы) {{col-2-of-3}} ;Ғылым және мәдениет нысандары * Мұхтар Әуезов атындағы Әдебиет және өнер иституты (Алматы) * [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]] (Алматы) * М.Әуезов атындағы Мемлекеттік университет (Шымкент) {{col-3-of-3}} ;Ескерткіштер {{col-end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|Mukhtar Auezov|Мұхтар Әуезов}} * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/709 Мұхтар Әуезов] «[[Әдебиет порталы]]» сайтында * [https://sputniknews.kz/spravka/20191208/12234439/Muhtar-Auezov-omirbaian.html Жазушы туралы қызықты деректер] * [http://auezov.kz/page.php Мир Мухтара Ауэзова] {{Мұхтар Әуезов шығармалары}} {{DEFAULTSORT:Әуезов, Мұхтар Омарханұлы}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Абайтанушылар]] [[Санат:Қазақстан драматургтері]] [[Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]] [[Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері]] [[Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақ КСР ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Фатима Ғабитованың жанұясы]] i5ki48228zzh9dnmugop0zko829x094 3612869 3612868 2026-06-03T06:20:59Z Серик Жунусов 181103 3612869 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Мұхтар Омарханұлы Әуезов |Шынайы есімі = |Суреті = Auesov.jpg |Ені = |Суреттің аты = |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 28.09.1897 |Туған жері = [[Шыңғыс болысы]], [[Семей уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] (қазіргі {{туғанжері|Абай ауданы (Абай облысы){{!}}Абай ауданы|Абай ауданында (Абай облысы)}}, [[Абай облысы]], [[Қазақстан]]) |Қайтыс болған күні = 27.6.1961 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[КСРО]] |Азаматтығы = {{Байрақ|Ресей империясы}} → {{Байрақ|КСРО}} |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = [[прозаик]], [[ақын]], [[драматург]], [[жазушы]] және [[ғалым]] |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = социалистік реализм |Жанры = [[роман]] |Шығармалардың тілі = [[қазақ тілі|қазақша]] |Дебюті = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Ленин ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}} {{!}}- {{!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}} {{!}}} |Сыйлықтары = {{{!}} {{!}}{{Лениндік сыйлық|1959}}{{!!}}{{Сталиндік сыйлық|1949}} {{!}}} |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Мұхтар Омарханұлы Әуезов''' ([[28 қыркүйек]] [[1897 жыл|1897]], [[Шыңғыстау]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] – [[27 маусым]] [[1961 жыл|1961]], Кунцево орталық клиникалық ауруханасы, [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақ жазушысы, қоғам қайраткері, [[Қазақстан ғылым академиясы]]ның тұңғыш академигі ([[1946 жыл|1946]]), [[Филология|филология ғылымдарының]] докторы мен [[профессор]]ы (1946), [[Қазақ КСР|Қазақ КСР-нің]] еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1957).<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> ==Өмірбаяны== Мұхтар Әуезов 1897 жылғы 28 қыркүйекте, Семей өңірінде, қазіргі Абай облысының [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданындағы]] [[Бөрілі]] деген жерде дүниеге келген. Шыққан руы — [[Қожа]]. [[Сурет:Auezov_House_in_Borli.JPG|нобай|оңға|Бөрілідегі Мұхтар Әуез дүниеге келген және тұрған үй.]] Мұхтардың атасы Әуез ескіше сауаты бар, [[Араб тілі|араб]], [[Парсы тілі|парсы]], ортаазиялық түркі әдебиетімен таныс болған. Мұхтар бала кезінде атасының үйретуімен арабша хат таниды. Мұхтардың әкесі Омархан да, Әуез де Абай ауылымен іргелес отыратын, құдалы, дос-жар адамдар еді. 4 жасынан бастап әжесі Мұхтарға [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] өлеңдерін жаттатады. 1903 жылы алты жасар Мұхтар Абай ауылына барып, ақынмен кездеседі. 1908 жылы Семейдегі Камалиддин хазірет медресесінде оқып, одан кейін орыс мектебінің дайындық курсына ауысады. 1910 жылы Семей қалалық бес кластық орыс қазына училищесіне оқуға түсіп, соңғы класында оқып жүргенде [[Дауыл (әңгіме)|«Дауыл»]] атты алғашқы шығармасын жазады. 1915 жылы училищені аяқтап, [[Семей]] [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|қалалық мұғалімдер семинариясына]] түседі. Семинарияда оқып жүріп [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]ның ''«Жолсыз жаза»'' дастанының негізінде ''«[[Еңлік — Кебек (пьеса)|Еңлік-Кебек]]»'' пьесасын жазып, оны 1917 жылғы маусымда Ойқұдық деген жерде сахнаға шығарады. [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 176.jpg|thumb|right|300px|Мұхтар Омарханұлы Әуезов құрметіне шығарылған марка]] [[Ресей]]дегі саяси революция Әуезов өміріне үлкен өзгерістер әкеледі. Ол Семейде ''«Алаш жастары»'' одағын құрып, түрлі үйірмелердің ашылуына ұйытқы болады. [[Жүсіпбек Аймауытов]]пен бірігіп жазған ''«Қазақтың өзгеше мінездері»'' аталатын алғашқы мақаласы 1917 жылғы 10 наурызда ''«Алаш»'' газетінде басылды. 1918 жылғы 5–13 мамырда [[Омбы қаласы]]нда өткен Жалпы қазақ жастарының құрылтайына қатысып, оның орталық атқару комитетінің мүшесі болып сайланады. Әуезов жазушы [[Жүсіпбек Аймауытов]]пен бірлесіп, Семейде [[Абай (журнал)|''«Абай»'' ғылыми-көпшілік журналын]] шығаруға қатысады. 1919 жылы [[семинария]]ны бітіріп, қоғамдық-саяси жұмысқа араласады. 1919 жылғы желтоқсанның төртінде Семейде [[Большевизм|большевиктер]] билігі орнап, Әуезов Семей губревкомының жанынан ашылған қазақ бөлімінің меңгерушісі және ''«Қазақ тілі»'' газетінің ресми шығарушысы болып тағайындалады. 1921 жылғы қарашада [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]-і [[Қазақ АКСР Орталық Атқару Комитеті|Орталық атқару комитетінің (ОАК)]] төралқа мүшелігіне сайланып, онда кадр мәселесімен айналысады. Сол жылы ''[[Қорғансыздың күні (әңгіме)|«Қорғансыздың күні»]]'' әңгімесі ''«[[Қызыл Қазақстан]]»'' журналының №3–4 сандарында жарияланды. 1922 жылғы күзде [[Ташкент]]тегі Орта Азия университетіне тыңдаушы болып оқуға түседі, әрі ''[[Шолпан (журнал)|«Шолпан»]]'' және ''«Сана»'' журналдарына жұмысқа орналасады. Осы басылымдарда ''[[Қыр суреттері|«Қыр суреттері»]], [[Қыр әңгімелері|«Қыр әңгімелері»]], «Үйлену», «Оқыған азамат», «Кім кінәлі», «Заман еркесі»'' («Сөніп-жану») әңгімелері жарияланады. 1923 жылғы маусымда [[Ленинград]] (''қазіргі [[Санкт-Петербург]]'') мемлекеттік университетінің қоғамдық ғылымдар факультетінің тіл-әдебиет бөліміне оқуға ауысады. 1924–1925 жылы Семейдегі мұғалімдер техникумына оқытушылыққа қалдырылды. Сонда жүріп ''«Таң»'' журналын шығарады. Онда ''«Кінәмшіл бойжеткен», «Қаралы сұлу», «Ескілік көлеңкесінде», «Жуандық»'' әңгімелері жарияланды. 1925 жылы Ленинградқа қайтып барып, оқуын жалғастырады. [[Сурет:Деятели_партии_«Алаш».jpg|нобай|оңға|alt="Алаш" партиясының бірталай қайраткерлері. Топтық сурет|"Алаштың" бірқатар қайраткері. Солдан оңға: Халел Ғаббасұлы, Міржақып Дулатұлы, Ахмет Байтұрсынұлы, Мұхтар Әуез (отырғандар);Жүсіпбек Аймауытұлы, Әлкей Марғұлан, Абдолла Байтасұлы (тұрғандар). Қызылорда, 1926 жыл.]] 1926 жылғы жаз айында Семейге арнайы ғылыми экспедиция ұйымдастырып, оның материалдары негізінде жазылған ''«[[Әдебиет тарихы]]<nowiki/>»'' монографиясы 1927 жылы кітап болып шығады. 1927 жылғы жазда [[Жетісу]] өңіріне сапармен келіп, [[Ілияс Жансүгіров]]пен бірге болашақ шығармаларына материал жинайды. [[Ленинград]]қа қайтып оралысымен, осы материалдар негізінде ''[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)|«Қараш-Қараш оқиғасы»]]'' повесін, ''«Қилы заман»'' романын, ''«[[Хан Кене]]»'' пьесасын жазады. 1928 жылы Орта Азия мемлекеттік университетінің аспирантурасына қабылданды, әрі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Қазақ ағарту институтында]] сабақ берді. [[Алаш қозғалысы]]ның көсемдерімен бірге 1930 жылғы 16 қыркүйекте тұтқындалып, 1932 жылғы сәуірде үш жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылды. Дегенмен, маусым айында түрмеден босатылып, [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Қазақ педагогика институтының]] (''ҚазПИ-дің'') аға оқытушысы болып қызмет істейді. Осы жылдары ''[[театр]], [[драматургия]], мәдениет пен өнер, [[әдебиет]], фольклор тарихы, [[орыс әдебиеті]]нің'' классиктері туралы мақалалары үзбей жарияланып тұрады. Әуезов сценарийі бойынша ''«Райхан»'' көркем фильмі (1940) түсіріледі. 1936 жылы [[Мәскеу]]де өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысады. Осы жылдары ''[[«Абай» және «Абай жолы» романдарының жазылуы туралы (мақала)|«Абай»]]'' романын жазуға кірісіп, оны [[1941 жыл]]ы бітіреді. «Абай» романының жарық көруі (1942) Қазақстанның мәдени өміріндегі ерекше оқиға болды. 1943 жылы «Абай» романын талқылау үлкен науқанға айналады. 1946 жылы романның екінші кітабын жазып бітіріп, ол 1947 жылы жарық көреді. 1950 жылы роман-эпопеяның ''«[[Ақын аға]]»'' аталатын үшінші кітабы жарық көреді. 1943 жылғы қыркүйектен бастап Қазақтың мемлекеттік университетінің ([[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ-дің]]) қазақ әдебиеті кафедрасына профессор болып орналасып, өмірінің соңына дейін сонда дәріс оқыды. 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында ''«Сын сағатта»'' (1941), ''«Намыс гвардиясы»'' (жазушы [[Әлжаппар Әбішев]]пен бірігіп, 1942), ''«Қынаптан қылыш»'' (1945) пьесалары мен [[Абай операсы|''«Абай»'' операсының]] либреттосын (1944), ''«Абай әндері»'' фильмінің сценарийін (1945) жазады. 1946 жылы [[Қазақстан ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым академиясы]] құрылғанда, оның толық мүшесі (''академик, №1 куәлік'') болып сайланады, филология ғылымдарының докторы, профессор атағы берілді. 1951–1954 жылдары Әуезов саяси-идеологиялық тұрғыдан тағы да қыспаққа алынып, 1953 жылғы сәуірде [[Мәскеу]]ге жасырын аттанып кетуге мәжбүр болады. [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]нде профессор болып орналасып, ''«КСРО халықтары әдебиетінің тарихы»'' деген арнайы курс бойынша дәріс берді. 1954 жылы [[Алматы]]ға қайтып оралып, ''«[[Абай жолы]]»'' роман-эпопеясын түпкілікті аяқтады. 1956 жылы 9-14 қаңтарда [[Германия Демократиялық Республикасы]] (ГДР) жазушыларының [[Берлин]]де өткен IV конгрессіне кеңес жазушысы Константин Федин (делегация басшысы), түрік ақыны Назым Хикметпен (делегацияның қосымша мүшесі) бірге құрметті қонақ ретінде қатысты<ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid0bza2Ku6EdhtLWt1bK6bmvMUWbyP8rQyS88pKB8WuJchEVKeyyKaHTJJvHbWjEZrSl/?app=fbl</ref>. [[Үндістан]]ға 40 күндік сапармен (25 қаңтар – 2 наурыз 1955) барып қайтады. 1956 жылы 7-19 қарашада<ref>Мұхтар Әуезов. Энциклопедия. Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011, 623-ші бет </ref> [[КСРО]] мәдениет қайраткерлері өкілдерінің (делегация басшысы – КСРО мәдениет министрінің орынбасары – Сергей Кафтанов<ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02ynmVMnvGPCX1AB3YhitsCQjZaQG1PExAhZQkxS6jc2nd4sy35W9oATh3rKgjnhUAl/?app=fbl</ref>) қатарында [[Чехословакия]]да болды<ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02f6XfSUGfgu6a9kMXX4GZLTRrMtzcrcx7JRNX6jbrWHtUB99bmLDPku55YRT9c6fYl/?app=fbl</ref>. ''Жазушының 60 жасқа толу мерейтойы Алматыда, Мәскеуде салтанатпен атап өтіледі''. 1957 жылы 8-16 тамызда Атом және сутек бомбасын сынауға қарсы халықаралық қозғалыстың [[Жапония]]да өткен 3-конференциясына қатысады (делегация басшысы — Иван Андреевич Каиров) <ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02ef6p6DW51EwGNPFc7BoD5RjYwq8zycNMATt16WijLshZNK1iHFhaGZeA98CPKrGol/?app=fbl</ref><ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02YqCs8PzUU3vGiG8cVeEPT5tpnZGQgB2VpDTXLtf7MGVjLWz1kvSm9xKTbgF4PHivl/?app=fbl</ref>. 1958 жылы 7-13 қазанда [[Ташкент]]тегі Науаи театрында өткен [[Азия және Африка елдері жазушыларының конференциялары|Азия және Африка елдері жазушыларының 1-конференциясын]] ұйымдастырушылардың бірі болды және қазақ тілінде сөз сөйледі <ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid02r3iL7PXtYwUvsPwdcnBR7Y9tQHpG5e6HaBhgDEPmZcGibWfT8HdoPdoV8cgsBK5Hl/?app=fbl</ref>. 1960 жылы 16 ақпан — 17 наурызда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-қа барып, 1961 жылы 24-28 наурызда Бейбітшілікті қорғаудың Кеңестік комитетінің бастамасымен [[Үндістан]]ға екінші рет сапар шегеді<ref>https://www.facebook.com/61561159473755/posts/pfbid0LJ5utFsApGwSZxSV8MqbAAxWqCddTmAywgohztDBM4UMLzcUj8kvBtd8GbQYSgw8l/?app=fbl</ref> (делегация басшысы — Николай Семенович Тихонов). 1955–1957 жылы алты томдық таңдамалы шығармалары басылып шығады. Әуезовтің мұраcының аса қомақты бөлігі — ғылыми зерттеулері. Ол [[қазақ ауыз әдебиеті]]н жинақтап, жүйелеп, қазақ әдебиеті тарихы, Абайдың өмірі мен шығармашылығы, [[әдебиеттану]] мен [[фольклор]]дың теориялық-проблемалық мәселелері жөнінде іргелі еңбектер жазды. Қоғам және мемлекет қайраткері ретінде Әуезов жиырмадан астам шет елдерде болып, адамзат қоғамының дамуы, рухани ынтымақтастық үшін өз көзқарасын білдірді. Әлем халықтары оның ''«[[Абай жолы]]»'' роман-эпопеясын айрықша құбылыс ретінде таныды. 1961 жылғы 27 маусымда [[Мәскеу]] қаласындағы ауруханада қайтыс болды. [[Алматы]] қаласында жерленген. Сол жылы [[Қазақстан ғылым академиясы]]ның [[М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты|Әдебиет және өнер институтына]] оның есімі берілді, одан кейін жазушы тұрған үйде мұражай-үйі (1963) ашылып, ескерткіштер орнатылды. [[Сурет:Muhtar_Auez_murajai-uii.jpg|нобай|оңға|Мұражай–үйі|299x299 нүкте]] [[Сурет:ALA_teatr_Auezova_Metro_Tulpar.JPG|нобай|оңға|alt=Мұхтар Әуез театры|Мұхтар Әуез атындағы Қазақ Ұлттық Драма Театры. Алматы|220x220 нүкте]] [[Қазақ академиялық драма театры]], Алматы, Астана, Семей және басқа қалалар мен облыстардағы аудан, ауыл, көше, мектептер Әуезов есімімен аталады. Мұхтар Әуезовтің туғанына 100 жыл толуына орай 1997 жылы [[ЮНЕСКО]]-ның шешімімен, дүниежүзілік деңгейде аталды. [[Сурет:KZ-1997-20tenge-Auezov.png|нобай|оңға|Мұхтар Әуез бедерленген Қазақстан тиыны (1997)|214x214 нүкте]] ==Отбасы== * Әйелдері — Райхан, Кәмила, [[Валентина Николаевна Кузьмина]], [[Фатима Ғабитова]] * Қыздары — [[Мұғамиля]], [[Ләйла Мұхтарқызы Әуезова|Ләйла]] * Балалары — Шоқан, Ернар, [[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов|Мұрат Әуезов]].<ref>[https://massaget.kz/layfstayl/madeniet/persona/20327/ Massaget.kz жастар порталы]</ref> Елдес, Елдар. === Шығармашылығы=== [[Сурет:M.O.Auez.50 tomqyq dhagarmalar jinagynyn kei tomdary.jpg|thumb|М.Әуездің 50 томдық толық шығармалар жинағының бірқатар томдары|207x207 нүкте]] ===«Абай жолы» роман-эпопеясы=== [[Сурет:Қазақ_әдебиеті_жауһарларының_бірі-Абай_жолы.-.jpg|нобай|оңға|269x269 нүкте]] «Абай жолы» (тетралогия) — Мұхтар Әуезовтың Абай Құнанбайұлына арналған роман-эпопеясы. «Абай жолы» — қазақтың көркем прозасын классикалық деңгейге көтеріп, әлем әдебиетіне көркемдік қуат әкелген туынды. Әуезов өзінің роман-эпопеясында қазақ халқын, оның ұлттық дәстүрін барлық қырынан энциклопедиялық деңгейде жан-жақты ашып көрсетті. Әуезовтың «Абай жолы роман-эпопеясы әлемдік деңгейде: «XX ғасырдағы ең үздік шығармалардың бірі» ([[Луи Арагон]]) деген жоғары баға алды. Әуезов алғашқыда екі кітаптан тұратын «''Абай''» (1942, 1947), онан кейін мұның жалғасы болып табылатын «''Абай жолы''» (бұл да екі кітаптан тұратын; 1952, 1956) романын жазды. Осы төрт томнан тұратын «''Абай жолында''» қазақ қоғамының алуан түрлі топтары кең қамтылып, сан қырлы тұтас галерея жасалды. Онда қазақ халқының этнографиялық, діни, жалпы мәдени-танымдық дәстүрлері: ''жаз жайлауға көшу, құдалыққа бару мен той жасау, кісі өлімі мен аза тұту, ас беру, жұт, болыс сайлауы, дауға билік айту, аң аулау мен табиғат көріністері'' бар. Алғашқы екі кітаптан тұратын ''«Абай»'' романы үшін жазушыға КСРО мемлекеттік сыйлығы (1949) беріліп, төрт томдық «Абай жолы» роман-эпопеясы жарық көргеннен кейін ол [[Лениндік сыйлық]]тың лауреаты (1959) атанды. Эпопея дүние жүзі халықтарының бір жүз он алты тіліне аударылған. Ол екі жүз томдық «[[Әлем әдебиеті кітапханасы]]» топтамасында екі том болып басылды. ====Драмалық шығармалары==== Әуезов қаламынан 30-дан аса драмалық шығарма туды. Жеке пьесалардың варианттарын қоссақ, 50-ден асады. Әуезов драматургиясында жанрлық формалардың бәрін қамтыған. Онда [[трагедия]] да, [[комедия]] да, [[драма]] да бар. Әуезов кейбір шығармаларын бірігіп жазған. Олар: Л. Соболев («Абай»), С. Мұқанов («Ақан - Зайра»), Ғ. Мүсірепов («Қынаптан қылыш»), Ә. Тәжібаев («Ақ қайың»), Ә. Әбішев («Намыс гвардиясы»), «Октябрь үшін» (1933) пьесасының материалдары — [[Жетісу]] қазақтарының революцияға келуі. Кейіпкерлері — Д. Фурманов, Ж. Бәрібаев. Кітаптың мұқабасында «Мұны жазуға Қ.Байсейітов, Бековтар қатысты» деген сөздер бар. Әуезовті әдебиетке «Еңлік-Кебек» алып келді. Шығарма өзегі — эпостық материал. Әлемдік әдебиеттегі мұндай тәжірибе енімді дәстүрлердің бірі. Әуезовтің «Еңлік-Кебек» атты туындысы 1922 жылы Орынборда басылды. Кейіпкерлері сахна тілімен сөйледі. Автор өзінен бұрынғы мотивтерден алыс кетпеген. Билер сахнасы — көркемдік тамаша табыс. Кемшілік, олқылықтарды ескеріп, Әуезов пьесаны 1943 жылы қайта жазды. Бірнеше көрініс қысқарды. Аса терең, мәнді шығарманың бірі — «Түнгі сарын». Бұл — қазақ драматургиясында реализмнің орныққанын көрсеткен туынды. Мұнда көркемдік шешім ақындық идеалмен тығыз байланысты. Таптық тартыс шығармада жай схема түрінде емес, адам тағдырлары арқылы бейнеленеді. «Түнгі сарын» — қазақ драматургиясында жағымды кейіпкерлер проблемасын шешкен туынды. «Октябрь үшін», «Тартыс» пьесаларында Әуезов реалистік драма жасаудың түрлі-түрлі құралдарын пайдаланған. 1934 жылы сахнаға шыққан «Хан Кене» трагедиясы Әуезовтің азаттық идеясын терең бейнелеген, аса көркем тарихи пьесасы. Мұнда Хан Кененің, Наурызбай батырдың, қазақ, [[Қырғыздар|қырғыз]] билерінің реалистік бейнелері суреттеліп, тарихи шындық пен көркем шындық табиғи бірлік тапқан. «Қарагөз» 1926 жылы бірінші сыйлық алды. 1930 жылдардағы белгілі әдебиет сыншысы Ғ. Тоғжанов трагедияда ескі көшпелі өмірді мадақтау бар дейді. Ж. Орманбаевтың да бір мақаласында осындай пікірі айтылғанды. Әуезов бұл пьесаға кейін қайта оралып, жаңа нұсқа жасады. 1930 жылдары Әуезов реализмді меңгеруде көп еңбек етті. Әсіресе, драматургияда көптеген ізденістерге барды. 1918 жылы Әуезов тұңғыш рет Абай жайлы мақала жазып, Абай заманы туралы білген, естігендерін қағазға түсірген. Л. Соболевпен бірлесіп жазған «Абай» пьесасы кейінгі [[эпопея]] тақырыбының барлауы еді. Онда Абай өмірінің соңғы кезеңдері қамтылған. 1930 жылдардың аяғында Әуезов білімі жөнінен, рухани толысуы жағынан шыңға көтерілді. Ол Абай тақырыбына осындай шақта келеді. Автор Абайға лайық сөз өрнектерін тапқан. Бұл трагедия қоғамдық мәні бар күрделі жағдайларды көрсетеді. Шығармада тартыс, әрекет бірлігі мықты. Пьесада қақтығыс көп. Осы пьесаның негізінде кейін опера либреттосы, киносценарий жазылды. Трагедияны тұңғыш сахнаға қойған — Асқар Тоқпанов. Абай рөлін Қ.Қуанышбаев ойнады. Драма формасын Әуезов көп байытты. Әуезов фантастикалық пьеса да жазған. Ол — «Дос — Бедел дос». Пьесада «бір адам әр түрлі формацияда өмір сүрсе қандай болар еді» деген сұрауға жауап іздейді. Әуезов драматургиясында қазақ халқы өмірінің сан алуан қырлары үлкен шеберлікпен көрсетілген. Өмірдің терең қабаттарын қопарып, типтік жағдайлардағы характерлерді дәл тауып, олардың өзара қақтығысынан туған үлкен тартыстарды көрсету — Әуезов пьесаларының басты ерекшеліктерінің бірі. Шығармаларға құбылыстың сырт көрінісі, яки адамдар арасындағы ұсақ интригалар емес, әлеуметтік конфликтілер негізгі арна болады. Әуезов — қазақ драматургиясының жаңашылы. Ол дүниежүзілік драматургияның асыл үлгілерін оқып, аудару арқылы шеберлік мектебінен өтті. Мұның үстіне Әуезов пьесаның еуропалық үлгісіне соны ұлттық бояу, нақыш қосты. Қазақтың ежелгі әдебиетіндегі драматургияға жақын үлгілерді (айтыс, беташар, жар-жар, шешендік дауы) жаңашылдықпен пайдалана білді.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Шығармалары == [[Сурет:Мұхтар Әуезов шығармалары. 1954 ж. (1).jpg|нобай|293x293 нүкте|Мұхтар Әуезов шығармалары. 1954 ж.]] ==== Проза ==== * Абай жолы (Роман–эпопея) * Өскен өркен (Аяқталмаған роман) * Қараш-қараш оқиғасы (Повесть) * Қилы заман (Повесть) * Барымта (Әңгіме) * Бүркітші (Әңгіме) * Ескілік көлеңкесінде (Әңгіме) * Жетім (Әңгіме) * Жуандық (Әңгіме) * Қаралы сұлу (Әңгіме) * Қорғансыздың күні (Әңгіме) * Қыр әңгімелері (Әңгіме) * Қысқы түн (Әңгіме) * Көксерек (Әңгіме) * Кім кінәлі (Әңгіме) * Кінәмшіл бойжеткен (Әңгіме) * Оқыған азамат (Әңгіме) * Сөніп жану (Әңгіме) * Түнгі ауыл (Әңгіме) * Үйлену (Әңгіме) * Асыл нәсілдер (Әңгіме) * Татьянаның қырдағы әні (Әңгіме) * Хасеннің құбылыстары (Әңгіме) ====Кино==== * Райхан (фильм) – 1940 * Абай әндері (фильм) – 1945 * Шыңдағы шынар (фильм) – 1966 * Қараш-Қараш (фильм) – 1969 * Көксерек (фильм) – 1973 * Қаралы сұлу (фильм) – 1982 * Абай (фильм) – 1995 * Трагедия триумфатора (фильм) – 2009 ====Театр==== * Абай (Трагедия) * Айман (Либретто) * Айман-Шолпан (Трагедия) * Ақан-Зайра (Пьеса) * Бәйбіше, тоқал (Драма) * Еңлік Кебек (Трагедия) * Дос-Бедел Дос (Пьеса) * Қара қыпшақ Қобланды (Пьеса) * Қарагөз (Трагедия) * Намыс гвардиясы (Пьеса) * Октябрь үшін (Пьеса) * Тартыс (Пьеса) * Түнгі сарын (Пьеса) * Тас түлек (Пьеса) ==== Аудармалары ==== * Асауға тұсау (У. Шекспирден) * Отелло (У. Шекспирден) * Дворян ұясы (И. Тургеневтен) * Ревизор (Н. Гогольден) * Любовь Яровая (К. Треневтен) * Будда (Л. Толстойдан) * Той тарқар (Л. Толстойдан) * Ақ қасқа (Д. Лондоннан) * Қорқыныш (А. Афиногеновтан) * Ақсүйектер (Н. Погодиннен) * Чусовойдағы бурлактар (Д. Мамин-Сибиряктан) * Жердің жаратылысы туралы әңгімелер (Ю. Вагнер) * Құрылыс материалдары (В. Эвальд) * Степь (Ілияс Жансүгіровтен; Зоя Кедринамен бірлесе аударған) == Шығармалар жинағы == <gallery> Сурет:Page002.tif|нобай|оңға Сурет:Page003.tif|нобай|оңға| Он екі томдық шығармалар жинағының он бірінші томының титулды беттері Сурет:Muhtar_Auezdin_12_tomdygynyn_3_tomy.jpg|нобай|оңға|12 томдығынан. 9, 10, 12 томдар. Алматы, Жазушы, 1969. Сурет:Muhtar_Auezdin_12_tomdygynyn_12_tomynyn_muqabasy_(ar_tomda_osyndai_supermuqaba).jpg|нобай|оңға|12–ші томының мұқабасы. Алматы, Жазушы, 1969. Сурет:Pyatitomnoe_sobranie_sochinenii_Muhtara_Aueza.jpg|нобай|оңға|Орысша 5 томдық шығармалар жинағы. Мәскеу, "Көркем әдебиет" баспасы, 1973–1975. Сурет:Мұхтар_Әуездін_20_томдық_шығармаларының_кей_томдарынан.jpg|нобай|оңға|20 томдық шығармалар жинағы (кейбірлері ғана). Алматы, "Жазушы" баспасы, 1979–1985. </gallery> * Алты томдық таңдамалы шығармалары. Алматы, 1955–1957. * Он екі томдық шығармалар жинағы. Алматы, Жазушы баспасы, 1967–1969. * Собрание сочинений в 5 томах. Москва, Художественная литература, 1973–1975. * Жиырма томдық шығармалар жинағы. Алматы, Жазушы, 1979–1985. * Шығармаларының елу томдық толық жинағы. Алматы, Ғылым, Жібек жолы баспалары, 1997–2011. * Қазіргі таңда М. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институтында Мұхтар Әуезовтің 55 томдық академиялық толық шығармалар жинағы жарық көру үстінде. == '''Мұхтар Әуезов шығармаларының балет өнеріндегі көркемдік интерпретациясы''' == Мұхтар Әуезов – қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі, белгілі қазақ жазушысы, драматург және зерттеуші ғалым. Оның шығармалары негізінде  әдебиет, тіл және мәдениет дамуының негізгі заңдылықтары мен өзекті мәселелері зерттеледі. Сонымен қатар, ол театр өнерінің мәселелерін терең әрі жан-жақты талдап, оның қалыптасуы мен дамуына  белсенді түрде атсалысқан алғашқы қоғам қайраткерлерінің бірі болды. Оның пьесалар жазғаны, қазақ сахнасы үшін әлемдік драматургияның аудармаларын жүзеге асырғаны, театр туралы мақалаларын белсенді жариялағаны кеңінен белгілі. Әуезовтің ұлттық хореографияның қалыптасуына қосқан үлесі, нақты айтқанда 1938 жылы тұсауы кесілген алғашқы ұлттық «Қалқаман – Мамыр» балетінің либреттосын жазудағы қызметі кеңінен зерттелмеген. Балет қойылымына сол кездегі белгілі мәдениет қайраткерлері, атап айтқанда композитор Василий Великанов, балетмейстер Леонид Жуков, суретші Орал Таңсықбаев және либреттист ретінде Мұхтар Әуезовтің өзі қатысты.   Либреттоны М. Әуезов Шәкәрім Құдайбердиевтің аттас поэмасы негізінде жазған, онда оқиғалар ХVІ ғасырдың ортасында Қазақ хандығы мен ұлттың қалыптасуының күрделі кезеңдерінің бірінде өрбиді. Поэманың негізгі тартысы – жас ғашықтардың халықтың жазылмаған дала заңдарын бұзуы, яғни жеті атаға дейінгі туыстардың некеге тұруына тыйым салынуы. Қазақ халқы үшін Қалқаман мен Мамыр Ромео мен Джульеттадан кем емес. Шығарманың негізінде, барлық кедергілер мен тыйымдарға қарсы тұратын күшті махаббат идеясы жатыр, бірақ ғашықтарды әдет-ғұрыптар мен салт-дәстүрлер ажыратады. Жалпы, әйгілі халық поэмасының сюжеттік желісін сақтай отырып, Әуезов-либреттист ретінде балеттің финалын түбегейлі өзгертті. Жаңа балет либреттосында қос ғашық Қалқаман мен Мамыр өлмейді, тірі қалады, бұл жастардың еркін таңдау құқығы мен асқақ, таза махаббат идеясын жаңаша пайымдауға мүмкіндік береді. Әуезов либреттосының негізінде композитор В. Великанов қазақ халқының тұрмыс-салт жырларына сүйене отырып, балет партитурасын жасады. Белгілі композитор «Женгешей», «Уридай сәулем», «Жетіарал»  секілді ел арасында кең тараған лирикалық халық әндерін шығармашылық тұрғыда өте шебер пайдаланып интерпретация жасады. Бұл тәсілді балетмейстер Л. Жуков  хореографиялық шешімде қолданып, оны балет қойылымының мизансценаларында айқын көрсетеді. Балетмейстердің дәл осындай ұмтылысын өз кейіпкерлерінің хореографиялық пластикасын шешуден табуға болады. Егер Қалқаман мен Мамырдың адажиосы жеңіл, нәзік, қолдаулар мен айналмалы қозғалыстарға құрылған болса, Ескине мен Мамырдың би пластикасы керісінше, қозғалыстар мен қимылдар өткір, үзік синкопалық  сипатта орындалады, кейіпкерлердің бір-бірімен жанаспай қозғалуы арқылы драмалық қайшылық айқындалады. Жазушы өмірден өткеннен кейін қазақ балет театры М. Әуезов кейіпкерлерін хореография тілі арқылы бейнелеуге екінші мәрте талпыныс жасады. Ол Ғазиза Жұбанованың музыкасына жазылған балетмейстер Георгий Алексидзенің Абай атындағы ҚҰОБТ сахнасында қойған «Қарагөз» балеті болды.  Кейін бұл шығармаға «Астана Опера» театрында балетмейстер Вакиль Усманов қайта оралды. Балет аттас драма желісі негізінде қойылып, халықтық драмалық сюжетті би пластикасы арқылы бейнелеуге ұмтылыс ретінде және ұлы жазушының драматургиялық мұрасын жаңа қырынан интерпретациялау үлгісі ретінде ерекшеленеді. Сондай-ақ бұл туынды өзге ел өнер қайраткерлерінің қазақ тақырыбын игеруінің мысалы бола алады. ==Мұхтар Әуезов атында== {{col-begin}} {{col-1-of-3}} ;Елді мекендер мен көшелер * Әуезов көшесі (Астана) * [[Әуезов көшесі (Алматы)]] * Әуезов көшесі (Шымкент) * Әуезов көшесі (Қарағанды) * Әуезов ауданы (Алматы) {{col-2-of-3}} ;Ғылым және мәдениет нысандары * Мұхтар Әуезов атындағы Әдебиет және өнер иституты (Алматы) * [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]] (Алматы) * М.Әуезов атындағы Мемлекеттік университет (Шымкент) {{col-3-of-3}} ;Ескерткіштер {{col-end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|Mukhtar Auezov|Мұхтар Әуезов}} * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/709 Мұхтар Әуезов] «[[Әдебиет порталы]]» сайтында * [https://sputniknews.kz/spravka/20191208/12234439/Muhtar-Auezov-omirbaian.html Жазушы туралы қызықты деректер] * [http://auezov.kz/page.php Мир Мухтара Ауэзова] {{Мұхтар Әуезов шығармалары}} {{DEFAULTSORT:Әуезов, Мұхтар Омарханұлы}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Абайтанушылар]] [[Санат:Қазақстан драматургтері]] [[Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]] [[Санат:Лениндік сыйлықтың иегерлері]] [[Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері]] [[Санат:Қазақ КСР ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Фатима Ғабитованың жанұясы]] nzbt5ns29wohvqay85o4jlezqebrzpt 0 49782 3612943 3575026 2026-06-03T10:55:46Z Маржан 1973 181517 3612943 wikitext text/x-wiki == Бөлім тақырыбы == {{Ғалым |Есімі = Рәбиға Ғалиқызы Сыздықова |Шынайы есімі = |Суреті = Сыздық.tif |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 17.08.1924 |Туған жері = Ақтөбе облысы, Ойыл қалашығы |Қайтыс болған күні = 04.07.2020 |Қайтыс болған жері = Алматы |Азаматтығы = Қазақстан |Ғылыми аясы = лингвистика |Жұмыс орны = А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты |Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = Академик, профессор |Альма-матер = әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық''' ([[1924 жыл]]ғы 17 тамызда [[Ақтөбе облысы]] [[Ойыл (ауыл)|Ойыл]] ауылында туған – [[2020 жыл]]ғы [[4 шілде]]де [[Алматы]] қаласында қайтыс болған) – филология ғылымдарының докторы (1972), [[профессор]] (1989). [[Қазақстан Республикасы]] [[ҰҒА|Ұлттық ғылым академиясының]] академигі (2003), [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері]] (1989), [[Сәтіғали Құтқожин]] мен Айғанымның қызы. ==Өмірбаяны== {| class="wikitable" |- ! Жыл !! Оқиға |- |1924 жылы |Рәбиға Сәтіғалиқызы дүниеге келеді. |- |1937 жылы |Қуғын-сүргінге ұшыраған. |- | [[1940]] жылы || [[Ақтөбе]]дегі (Темір қаласы) педагогикалық училищені бітірген |- |1943 жылы |Педучилищені толық аяқтап, қазақ тілі мен әдебиетінен сабақ беруге жұмысқа орналасады. |- |1944 жылы |Ақтөбедегі пединститутқа оқуға түсіп, жедел тәмамдап, үздік бітіріп шығады. |- |1945 жылы |«Ұлы Отан соғысы кезінде еңбектегі ерлігі үшін» медалімен наградталады. |- |1945 жылы |Абайдың 100 жылдық мерейтойы мен дәстүрлі Тамыз конференциясына қатысуға делегат мүшесі боп аттанады. |- | [[1947]] жылы || Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) бітірген |- |1950 жылы |«Халық жауының қызы» атымен ұрпақ тәрбиелеу ісінен шеттетіледі. |- | [[1951]] жылы || Абай атындағы Қазақ педагогикалық институттың аспирантурасын бітірген |- |1957 жылы |Ісмет Кеңесбаевтың шақыртуымен Ғылым Академиясына ауысып, нағыз ғалымдық жолға түседі. |- |1959 жылы |«Абай қара сөздерінің негізгі морфологиялық ерекшеліктері» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. |- | [[1940]] – [[1994]] жылы || мектепте мұғалім, педучилищеде оқытушы, “Мектеп” (қазіргі “Рауан”) [[баспа]]сында [[редактор]], редакция меңгерушісі |- | [[1961]] – [[1967]] жылы || А.Байтұрсынұлы атындағы [[Тіл Білімі Институты|Тіл білімі институтында]] қазақ тілі тарихы мен диалектологиясы бөлімнің меңгерушісі |- |1964 жылы |Қ. Жұбановқа арнап баяндама жасап, кейін «Ғалым-азамат» атты кітапша шығарады. |- |1971 жылы |«Абай шығармаларының тілі» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. |- | [[1980]] – [[1994]] жылы || А.Байтұрсынұлы атындағы [[Тіл Білімі Институты|Тіл білімі институтында]] тіл мәдениеті бөлімнің меңгерушісі |- | [[1994]] жыл || құрметті демалыста |- |1995 жылы |Ш. Уәлиханов атындағы сыйлыққа ие болды. |} == Зерттеулер == Сыздық Рәбиға "Абай қара сөздерінің негізгі морфологиялық ерекшеліктері" (1959) тақырыбында кандидаттық, Сыздық Рәбиға “Абай шығармаларының тілі” (1972) тақырыбында докторлық [[диссертация]] қорғаған. Қазақ әдеби тілінің нормаларын қалыптастыруға арналған “Тілдік норма және стиль” (1984) еңбегі – қазақ тіл мәдениетінің негізін қалаушы зерттеушілердің бірі. Ғылыми-зерттеу еңбектері қазақ әдеби тілінің тарихы, Абайдың поэтикалық тілі, қазақ тілінің поэтикасы, XV – XIX ғасырлардағы [[ақын]]-[[жырау]]лар тілі, ортағасырлық жазба [[ескерткіш]]тер тілінің тарихы мен лексика-грамматикалық құрылымы, текстологиясы, тарихи лексика, лингвостилистика, тіл мәдениеті, орфография, жазу теориясы, Ахметтану, лингводидактика салаларында 100-ден астам магистрлік және кандидаттық диссертациялар қорғаған. == Марапаттар == [[І дәрежелі Барыс ордені|Барыс (2019)]] “Қазақ әдеби тілінің тарихы” [[монография]]сы үшін Ш.Уәлиханов атындағы сыйлығы ([[1995]]), Абайдың шығармалық мұрасын зерттеген еңбектер топтамасы үшін ҚР Мемлекеттік сыйлығын ([[1996]]) алған. Түркітану саласындағы еңбектері үшін халықаралық конференцияларда бірнеше мәрте арнайы дипломдар мен сертификаттарға ие болды. “Құрмет белгісі” ([[1971]]), “[[Парасат ордені|Парасат]]” ([[2004]]) ордендерімен, бірнеше [[медаль]]дармен марапатталған. == Шығармалары == * Қазақ тілі орфографиясы мен пунктуациясы жайында анықтағыш, А., 1959, 1996; * Сөздер сөйлейді, А., 1980, 1994, 2004; * Сөз сазы, А., 1983; * А.Байтұрсынов, А., 1990; * Қазақ әдеби тілінің тарихы, А., 1993, 2004; * Абайдың сөз өрнегі, А., 1995, 2004; * Сөз құдіреті, А., 1997; * Қазақ тілінің анықтағышы, Аст., 2000; * Тілдік норма және оның қалыптасуы, Аст., 2001; * Абай және қазақтың ұлттық әдеби тілі, А., 2004; * Қ.А. Иасауи “Хикметтерінің” тілі, А., 2004.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://mtdi.kz/til-bilimi/soz-tarixy/1681-gylymda-jurgen-kazak-aielinin-jugi-oye-auyr Рабиға Сыздық: Ғылымда жүрген қазақ әйелінің жүгі өте ауыр] [[Санат:17 тамызда туғандар]] [[Санат:Ойыл ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Парасат орденінің иегерлері]] lus3j95ost9crhtfovhnirtb64xmtrq 3612944 3612943 2026-06-03T10:57:19Z Маржан 1973 181517 3612944 wikitext text/x-wiki == Бөлім тақырыбы == {{Ғалым |Есімі = Рәбиға Ғалиқызы Сыздықова |Шынайы есімі = |Суреті = Сыздық.tif |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 17.08.1924 |Туған жері = Ақтөбе облысы, Ойыл қалашығы |Қайтыс болған күні = 04.07.2020 |Қайтыс болған жері = Алматы |Азаматтығы = Қазақстан |Ғылыми аясы = лингвистика |Жұмыс орны = А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты |Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = Академик, профессор |Альма-матер = әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық''' ([[1924 жыл]]ғы 17 тамызда [[Ақтөбе облысы]] [[Ойыл (ауыл)|Ойыл]] ауылында туған – [[2020 жыл]]ғы [[4 шілде]]де [[Алматы]] қаласында қайтыс болған) – филология ғылымдарының докторы (1972), [[профессор]] (1989). [[Қазақстан Республикасы]] [[ҰҒА|Ұлттық ғылым академиясының]] академигі (2003), [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері]] (1989), [[Сәтіғали Құтқожин]] мен Айғанымның қызы. ==Өмірбаяны== {| class="wikitable" |- ! Жыл !! Оқиға |- |1924 жылы |Рәбиға Сәтіғалиқызы дүниеге келеді. |- |1937 жылы |Қуғын-сүргінге ұшыраған. |- | [[1940]] жылы || [[Ақтөбе]]дегі (Темір қаласы) педагогикалық училищені бітірген |- |1943 жылы |Педучилищені толық аяқтап, қазақ тілі мен әдебиетінен сабақ беруге жұмысқа орналасады. |- |1944 жылы |Ақтөбедегі пединститутқа оқуға түсіп, жедел тәмамдап, үздік бітіріп шығады. |- |1945 жылы |«Ұлы Отан соғысы кезінде еңбектегі ерлігі үшін» медалімен наградталады. |- |1945 жылы |Абайдың 100 жылдық мерейтойы мен дәстүрлі Тамыз конференциясына қатысуға делегат мүшесі боп аттанады. |- | [[1947]] жылы || Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) бітірген |- |1950 жылы |«Халық жауының қызы» атымен ұрпақ тәрбиелеу ісінен шеттетіледі. |- | [[1951]] жылы || Абай атындағы Қазақ педагогикалық институттың аспирантурасын бітірген |- |1957 жылы |Ісмет Кеңесбаевтың шақыртуымен Ғылым Академиясына ауысып, нағыз ғалымдық жолға түседі. |- |1959 жылы |«Абай қара сөздерінің негізгі морфологиялық ерекшеліктері» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. |- | [[1940]] – [[1994]] жылы || мектепте мұғалім, педучилищеде оқытушы, “Мектеп” (қазіргі “Рауан”) [[баспа]]сында [[редактор]], редакция меңгерушісі |- | [[1961]] – [[1967]] жылы || А.Байтұрсынұлы атындағы [[Тіл Білімі Институты|Тіл білімі институтында]] қазақ тілі тарихы мен диалектологиясы бөлімнің меңгерушісі |- |1964 жылы |Қ. Жұбановқа арнап баяндама жасап, кейін «Ғалым-азамат» атты кітапша шығарады. |- |1971 жылы |«Абай шығармаларының тілі» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. |- | [[1980]] – [[1994]] жылы || А.Байтұрсынұлы атындағы [[Тіл Білімі Институты|Тіл білімі институтында]] тіл мәдениеті бөлімнің меңгерушісі |- | [[1994]] жыл || құрметті демалыста |- |1995 жылы |Ш. Уәлиханов атындағы сыйлыққа ие болды. |} == Зерттеулер == Сыздық Рәбиға "Абай қара сөздерінің негізгі морфологиялық ерекшеліктері" (1959) тақырыбында кандидаттық, Сыздық Рәбиға “Абай шығармаларының тілі” (1972) тақырыбында докторлық [[диссертация]] қорғаған. Қазақ әдеби тілінің нормаларын қалыптастыруға арналған “Тілдік норма және стиль” (1984) еңбегі – қазақ тіл мәдениетінің негізін қалаушы зерттеушілердің бірі. Ғылыми-зерттеу еңбектері қазақ әдеби тілінің тарихы, Абайдың поэтикалық тілі, қазақ тілінің поэтикасы, XV – XIX ғасырлардағы [[ақын]]-[[жырау]]лар тілі, ортағасырлық жазба [[ескерткіш]]тер тілінің тарихы мен лексика-грамматикалық құрылымы, текстологиясы, тарихи лексика, лингвостилистика, тіл мәдениеті, орфография, жазу теориясы, Ахметтану, лингводидактика салаларында 100-ден астам магистрлік және кандидаттық диссертациялар қорғаған. == Марапаттар == [[І дәрежелі Барыс]][[І дәрежелі Барыс ордені|Барыс (2019)]] “Қазақ әдеби тілінің тарихы” [[монография]]сы үшін Ш.Уәлиханов атындағы сыйлығы ([[1995]]), Абайдың шығармалық мұрасын зерттеген еңбектер топтамасы үшін ҚР Мемлекеттік сыйлығын ([[1996]]) алған. Түркітану саласындағы еңбектері үшін халықаралық конференцияларда бірнеше мәрте арнайы дипломдар мен сертификаттарға ие болды. “Құрмет белгісі” ([[1971]]), “[[Парасат ордені|Парасат]]” ([[2004]]) ордендерімен, бірнеше [[медаль]]дармен марапатталған. == Шығармалары == * Қазақ тілі орфографиясы мен пунктуациясы жайында анықтағыш, А., 1959, 1996; * Сөздер сөйлейді, А., 1980, 1994, 2004; * Сөз сазы, А., 1983; * А.Байтұрсынов, А., 1990; * Қазақ әдеби тілінің тарихы, А., 1993, 2004; * Абайдың сөз өрнегі, А., 1995, 2004; * Сөз құдіреті, А., 1997; * Қазақ тілінің анықтағышы, Аст., 2000; * Тілдік норма және оның қалыптасуы, Аст., 2001; * Абай және қазақтың ұлттық әдеби тілі, А., 2004; * Қ.А. Иасауи “Хикметтерінің” тілі, А., 2004.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://mtdi.kz/til-bilimi/soz-tarixy/1681-gylymda-jurgen-kazak-aielinin-jugi-oye-auyr Рабиға Сыздық: Ғылымда жүрген қазақ әйелінің жүгі өте ауыр] [[Санат:17 тамызда туғандар]] [[Санат:Ойыл ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Парасат орденінің иегерлері]] ar1amqu0jjiv8cv2xywl4by6idmd46l 0 49892 3612705 3611740 2026-06-02T19:23:45Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3583778 wikitext text/x-wiki '''Қазақ тілі тарихы''' – [[қазақ тілі]]н зерттейтін тіл білімінің бір саласы. Қ. т. б-нің тарихы шартты түрде: а) ұлттық тіл білімі қалыптасқанға дейінгі кезең; ә) ұлттық тіл білімі қалыптасқан кезең болып екіге бөлінеді. Ұлттық тіл білімі қалыптасқанға дейінгі кезең 19 ғ-дың 2-жартысынан басталады. Қазақ тілінің [[Грамматика|граммат]]. құрылысы туралы алғашқы мәліметтер Н.И.Ильминскийдің «Материалы к изучению киргиз-казахского наречия» (1860–61) деген еңбегінде ұшырасады. Бұл – қазақ тілінің кейбір ерекшеліктерін таныстыруға арналған тұңғыш еңбек. Кейін М.А.Терентьевтің «Грамматика турецкая‚ персидская‚ киргизская и узбекская» (1875), [[Мелиоранский Платон Михайлович|П.М.Мелиоранскийдің]] «Краткая грамматика казах-киргизского языка» (1894‚ 1897)‚ [[Катаринский Василий Владимирович|В.В.Катаринскийдің]] «Грамматика киргизского языка» (1897)‚ т.б. еңбектері жарық көрді. Қазақ тілін таныстыру мақсатын көздегендіктен бұл еңбектерде белгілі бір категориялардың сырын ашу, оның ерекшеліктерін анықтау жағы қарастырылмаған. Олар негізінен қазақ тілінің заңдылықтарын, орыс тілімен салыстырып, сол тілдің негізінде түсіндіруге тырысты. 19 ғ-дың 2-жартысында қазақ тілінің лексикографиялық жұмыстары қауырт қолға алынып‚ дами бастады. Ұлттық тіл білімі қалыптасқанға дейінгі кезеңде 40-қа жуық сөздік жарық көрді. Орыстардың Ресей империясына қараған халықпен қарым-қатынас жасауына көмектесу мақсатын көздеген бұл сөздіктер қазақтың сөздік құрамын хатқа түсіріп‚ жаңа‚ көне сөздердің мағынасын ашып көрсетті. Ұлттық тіл білімі қалыптаса бастаған кезеңнің өзі: а) қуғын-сүргінге дейінгі кезең (1912–29); ә) қуғын-сүргіннен кейінгі кезең (1930–88) болып екіге бөлінеді. Қ. т. б-нің ғыл. ретінде қалыптасып, дамуы [[Ахмет Байтұрсынұлы|А.Байтұрсыновтың]] есімімен тығыз байланысты. Оның қазақ тілі оқулығы ретінде жазған «Тіл-құрал» атты еңбегінде, мақалалары мен баяндамаларында тіл білімінің өзекті мәселелері сөз болады. Қ. т. б-нің салалары: Әліппе мен емле. 19 ғ-дың 2-жартысында Ы.Алтынсарин қазақ жазуын орыс графикасына негіздеуге талпыныс жасаса, 20 ғ-дың басында Байтұрсынов қолданылып келген араб графикасын жетілдіре отырып, қазақ жазуына икемдеді. Бұл орайда ғалым қазақ тіліндегі дауысты және дауыссыз дыбыстар санын анықтап, үндестік заңдылығын, тілдің фонологиялық ерекшеліктерін айқындап шықты. А. Байтұрсыновтың Қ. т. б-нің фонетика, фонология салалары бойынша жасаған тұжырымдары Е.Омаров, Қ.Кемеңгеров, Т.Шонанов, Ж.Аймауытов, Қ.Жұбанов еңбектерінде жалғасын тапты. Қазақ тілінің дыбыс жүйесі, дауыстылар мен дауыссыздар санын дәл айқындау, қазақ жазуына негіз болатын принцип таңдау мәселесі көптеген талас тудырып, «Еңбекші қазақ», «Жаңа мектеп», т.б. басылым беттерінде мақалалар жарық көріп, қазақ білімпаздарының тұңғыш съезінде талқыланды. == Грамматика == А.Байтұрсыновтың оқулықтары, мақалалары Қ. т. б-нің грамматика саласының қалыптасуына да негіз болды. Ғалым сөз жүйесі мен түрлері, сөйлем жүйесі мен түрлері деп атаған оқу құралдарында қазақ тілінің морфология, синтаксис салаларын арнайы зерттеп, оқушыларға түсінікті де жеңіл тілмен жеткізуге тырысты. Осы еңбектер арқылы сөз тіркесі, сөйлем, бастауыш, баяндауыш, зат есім, етістік, толықтауыш, т.б. атаулар қалыптасып‚ тұрақталды. А.Байтұрсыновтың грамматика саласындағы еңбектерінде функционалды грамматика, сөзжасам мәселелері де қарастырылды. Ғалымның сөзжасамға қатысты тұжырымдары кейінгі еңбектерде дамытылды. Лексикология және лексикография. Оқулық жазу ісімен бірге осы ғыл. салалары бойынша атауларды қалыптастыру қатар жүрді. Мәселен, А.Байтұрсынов тілге қатысты зат есім, сын есім, етістік, есімдік, одағай, үстеу, шылау, бастауыш, баяндауыш, есімше, көсемше, т.б. атауларды қазақ тілінің өз байлығын пайдалана отырып ойластырды. Сол сияқты жаратылыстану және гуманит. сала бойынша оқулықтар жазған ғалымдар салалық атауларды қалыптастырып, бір атаудың бірнеше баламасы болуына байланысты оларды бір жүйеге түсіруге, тұрақтандыруға ерекше мән берді. Бұл кезеңдегі сөздіктердің дені уақыт талабына сәйкес атаулық сөздіктер болғанымен, түсіндірме сөздіктің де, фразеол. сөздіктің де, диалектологиялық сөздіктің де жүгін арқалады. Тіл тарихы және диалектология жеке ғыл. ретінде қалыптаса қоймаса да, жекелеген мақалаларда тіл тарихы, диалектология мәселелері сөз болды. Мыс., [[Жүсіпбек Аймауытов|Аймауытовтың]] «Тіл туралы» («Еңбекші қазақ», 1926, 9 наурыз), «Әдебиет тілі мен емле» («Еңбекші қазақ», 1929, 12 мамыр), [[Қошмұхамбет Дүйсебайұлы Кемеңгеров|Кемеңгеровтің]] «Қазақша-орысша тілмаш туралы түсінік» («Еңбекші қазақ», 1926, 24 қараша), «Дұрыс па? Бұрыс па?» («Еңбекші қазақ» 1926‚ 10 қараша), т.б. мақалаларында жергілікті тіл ерекшеліктері, кейбір сөздердің этимологиясы сөз болды. Сонымен қатар Қ. т. б-нің өзекті мәселелеріне қатысты съезд, конференциялар ұйымдастырылды. Мыс., 1924 ж. 12–18 маусымда Орынбор қаласында өткен қазақ білімпаздарының тұңғыш съезінің күн тәртібінде жазу ережелері, әліппе, қазақша пән атаулары мәселелері сөз болса, 1927 ж. 28–29 сәуірде Ташкент қаласында өткен бас қосуда жазу‚ әліпби‚ емле мәселесі талқыланды. Ал 1929 ж. 2–4 маусымда Қызылорда қаласында өткен ғыл.-орфографиялық конференцияда емле, атау мәселесі қаралды. 1934 ж. Қазақтың ұлт мәдениеті ғыл.-зерт. ин-тының құрылуына байланысты қазақ тілін зерттеу мәселесі жүйелі жүргізіле бастады. 1936 ж. КСРО ғылым академиясының Қазақстандағы бөлімшесі құрылып, шағын сөздіктер, лингвист. жинақтар шығарылып, ғыл.-әдістемелік мақалалар жарық көрді, орфография‚ терминология мәселелері сөз болды. Осы жылдары орта мектеп пен пед. уч-щелерге арналған граммат. ғыл. еңбектер, сөздіктер басылып шықты. 1946 ж. Қазақстан ғылым академиясының құрылуы, оның құрамында Тіл және әдебиет ин-тының ұйымдастырылуы, 1961 жылдан Тіл білімі ин-тының бөлініп шығуы – Қ. т. б-нің көптеген мәселелерін шешуге, ғыл.-зерт. жұмыстарының жан-жақты жүргізілуіне, мамандардың көптеп даярлануына жағдай туғызды. 1960–70 жылдар аралығында. Қ. т. б-нің кенжелеп қалған салалары бойынша көптеген монографиялар жазылды. Фонетика мәселелерін салыстырмалы түрде зерттеу, ғыл., көркем әдебиет, мерзімді баспасөз тілдерінің, әдеби тіл тарихының, тіл мәдениеті, орыс тілі мен қазақ тілін салыстыра қарастыру мәселелері, т.б. қолға алынды. == Фонетика‚ емле == 1930 жылдан бастап салыстырмалы фонетика саласы пайда болды. Қ.[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов|Жұбановтың]] еңбектерінде тіл дыбыстарының фонологиясы мен жіктелуі, дыбыстардың өзгеру заңдылығы, сөздердің буын құрылысы қарастырылды, араб графикасын латын жазуына ауыстыруға байланысты «Еңбекші қазақ» газетінде бас әріпті алу мәселелері көп талас тудырды. Жазу ауыстыруға орай әріп таңдау, қазақтың төл дыбыстарына әріп белгілеу, әсіресе басқа тілдерден енген сөздерді жазуда баспасөз бетінде көптеген пікірталастар болды. Дұрыс айтылу ережелеріне ерекше мән беріліп, қазақ тілінің орфографиялық сөздігі бірнеше рет жарық көрді. Грамматика. 1930–40 жылдардан бастап сөз таптары мен олардың жекелеген категориялары туралы арнайы еңбектер көптеп жарық көрді. Ұлттық тіл білімі қалыптаса бастаған кезеңде сөзжасам жеке сала ретінде қарастырылған болса‚ ұлт зиялылары саяси қуғын-сүргінге ұшыраған 30-жылдары сөзжасам әр сөз табына қатысты‚ морфология шеңберінде сөз болды. 1940 жылдан бастап синтаксистің жекелеген мәселелері моногр. тұрғыдан зерттелді. Қазақ тіліндегі жай сөйлем мен құрмалас сөйлемнің түрлері анықталды, жақсыз сөйлемнің, құрмалас сөйлемдердің сыр-сипаты ашылып, ауызекі сөйлеу тілінің синтаксисі туралы едәуір мәлімет берілді. Қазақ тілінің ғыл. курсы 1954 ж. «Қазіргі қазақ тілі» деген атпен жарық көрді. 1962 ж. фонетика мен морфология тарауларынан құралған «Қазіргі қазақ тілі»‚ 1967 ж. морфология‚ синтаксис салаларын қамтыған «Қазақ тілінің грамматикасы» атты екі томдық басылып шықты. Ал 1980 ж. сөзжасамның нысаны‚ өзіндік ерекшелігі анықталып‚ морфологиядан бөлек‚ дербес сала ретінде бөлініп шықты. Сонымен қатар синтаксис саласы да едәуір дамыды. Қазақ тіліндегі сөздердің байланысу тәсілдері, сөздердің орын тәртібі зерттелді. == Лексикология және лексикография == 1950 жылдарға дейін лексикология жеке пән ретінде оқытылмай‚ негізінен, мақала көлемінде ғана сөз болып келсе‚ [[Ғайнетдин Ғалиұлы Мұсабаев|Ғ.Мұсабаев]] тұңғыш рет лексиканың ғыл. курсын жазды. 1950–60 жылдардан бастап лексиканың түрлі топтарының (синоним, омоним, архаизм, историзм, кірме, біріккен сөздер т.б.) ерекшеліктерін анықтау жөнінде зерттеулер жүргізіліп келеді. [[Ісмет Кеңесбаев|І.Кеңесбаев]] идиома мен фразеология мәселелерін зерттеп‚ «Қазақ тілінің фразеологиялық сөздігін» жасап шықты (1977). «Қазақ тілінің он томдық түсіндірме сөздігі»‚ «Абай тілі сөздігі»‚ синонимдер сөздігі‚ лингвист.‚ орфографиялық‚ диалектологиялық‚ орфоэпиялық‚ кері алфавиттік, т.б. сөздіктер жарық көрді. Сонымен қатар орыс‚ араб-иран‚ моңғол және Батыс Еуропа тілдерінің қазақ тілімен қарым-қатынасын зерттеуге мол материал беретін бірнеше екі тілді сөздіктер басылып шықты. == Ономастика == Ұлттық тіл білімі қалыптаса бастаған тұста ономастика мәселелері ішінара сөз болғанымен‚ көлемді еңбектер 1950–60 жылдардан бастап жазылды. 1960 ж. Тіл білімі ин-ты жанынан ономастика бөлімі құрылып, топонимика, антропономика бойынша монографиялар жарық көрді. == Терминология== Бұл сала заман талабына сай түрлі кезеңдерді бастан кешті. Ұлт зиялылары қудаланғаннан кейін қазақ тілінде баламасы бола тұрса да, шет тілден енген сөздерді орыс тіліндегі қалпында қазақ тіліне қабылдай беру үрдіске айналды. Атауларды орыс тіліндегі нұсқасына сәйкес жазу қазақ әліпбиіне ё, ю, я, ъ, ь, ц, ч тәрізді әріптердің енуіне жол ашты. 1981 ж. Тіл білімі ин-тында Терминология және аударма теориясы бөлімінің ашылуына байланысты атаулардың жасалу жолдары‚ тәсілдері‚ принциптері‚ тарихы жоспарлы түрде зерттеле бастады. Аударма теориясы бойынша бірқатар моногр. еңбектер жарық көрді. Тіл тарихы және диалектология. Ұлттық тіл білімі қалыптаса бастаған тұста әдеби тілдің кейбір белгілері мақала көлемінде сөз болса, ендігі жерде монография түрінде көптеген еңбектер жарық көрді. Мерзімді баспасөз тілі, қазақ тіліндегі тұңғыш басылымдар арнайы зерттеліп, олардың әдеби тілді дамытуға қосқан үлесі анықталды. 1920–30 жылдардағы әдеби тілдің жай-күйі, өзіндік ерекшеліктері, жартастағы жазулар, эпиграфиялық ескерткіштер қарастырылды. Қазақ диалектологиясы бойынша «Қазақ тілі тарихы мен диалектологиясы» атты 7 жинақ шықты. Диалектологиялық атластар жасалды. Жергілікті ерекшеліктердің әдеби тілге қосар үлесі, Қазақстанның түрлі өңірлеріндегі өзіндік ерекшеліктер арнайы зерттелді. Тіл мәдениеті және стилистика. Бұл саладағы іргелі зерттеулер 1960 жылдан басталады. 1969 ж. Тіл білімі ин-тының жанынан Тіл мәдениеті бөлімі құрылғаннан кейін зерттеулер жүйелене түсті. Фольклор тілі, көркем әдебиет тілі 1970 жылдан бастап зерттелді. Қ. т. б-нде кейінгі кездері тіл статистикасы, әлеум. лингвистика, психолингвистика‚ этнолингвистика, т.б. жаңа салалар дамып келеді, жалпы тіл білімі, алтаистика, жалпы түркі тілдерінің қарым-қатынасы мәселелеріне байланысты бірқатар зерттеулер жүргізілді. 1991 жылдан кейінгі Қ. т. б-нің негізгі бағыттары: жалпыхалықтық тілдің, оның ішінде, әдеби тілдің тарихын жасау, Қазақстан аумағындағы түрлі ұлт тілдерінің өзара әсерін, қостілділік, көптілділік барысын зерттеу, жеке жазушылардың сөздігін жасау, қазақ тілінің тарихи грамматикасын жазу, диалектологиялық атлас жасау, тілдің дыбыстық жүйесін тәжірибелік тұрғыда зерттеу, шет ел сөздерінің сөздігін жасау, әр түрлі ғыл. салаларына байланысты толық атаулық сөздіктер шығару, лексикография теориясындағы мәселелерді шешу, көркем әдебиет, фольклор тілін, тіл мәдениеті мен стилистика мәселелерін дамыту, қазақ тілінің дыбыс жүйесін синхрония және диахрония тұрғысынан құрылымдық, матем., лингвист. әдістер арқылы жан-жақты зерттеу, т.б. == Қазақ тілінің орфографиялық сөздіктері == '''Қазақ тілінің орфографиялық сөздіктері''' – қазақ тіліндегі сөздердің жазылу нормаларын белгілейтін тілдік құралдар. 1941 ж. жарыққа шыққан тұңғыш Қ. т. о. с. қазақ жазуының орыс графикасына көшуіне байланысты бекітілген емле ережелеріне негізделген. 1948 ж. [[Мәулен Балақайұлы Балақаев|М.Балақаев]] мектеп оқушыларына арналған «Емле сөздігін» құрастырды. 1960 ж. [[Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық|Р.Сыздықованың]] құрастыруымен баспа қызметкерлеріне және мектеп мұғалімдеріне арналған қазақ тілінің емле ережелері – тұңғыш орфографиялық анықтағыш жарық көрді. 1974 ж. ол толықтырылып, қайта шығарылды. Бұлардың екеуі де Қазақ КСР-і Жоғ. Кеңесі Төралқасы 1957 ж. 5 маусымда бекіткен «Қазақ тілі орфографиясының негізгі ережелерін» басшылыққа алған. Бұл сөздіктерде біріккен сөздердің, күрделі атаулардың жазылуын реттейтін, адам есімдері емлесіндегі жаңа өзгерістерді көрсететін ережелер айқындалып, қазақ тілінің емле және тыныс белгілерінің ережелері толықтырылған. «Анықтағыштың» төртінші басылымында (2000) үшінші басылым – «Қазақ тілінің орфографиялық сөздігіндегі» кейбір күрделі сөздер мен кірме сөздердің жазылуы тілдегі жаңа ережелерге сәйкес өзгертіліп берілген. Бұрын бөлек жазылатын өсімдіктер мен жануарлардың күрделі атаулары мен күрделі сөздер қосылып жазылды және орыс тілінен еніп, тілде кең қолданыс тапқан сөздер қазақша мағынасында берілді. Сондай-ақ бұл «Анықтағышта» сөз тіркестері жеке сөзтізбе түрінде ұсынылған. Осыған байланысты сөздік материалы едәуір толықтырылған. Мектеп оқушыларына арналған «Емлесі қиын сөздер» (2000 ж.) атты орфографиялық сөздікте мектепте өтілетін пәндерге қатысты жалпы сипаттағы атаулар мен жаңа сөздердің емлесі қамтылған. Одан басқа қазақ лексикографиясында сөздердің кейбір топтарының орфограммасына арналған сөздіктер де жасалды (Т.Жәркешова, «Біріккен сөздер мен сөз тіркестерінің орфографиялық сөздігі»). == Қазақ тілінің орфоэпиялық сөздіктері == '''Қазақ тілінің орфоэпиялық сөздіктері''' – қазақ тіліндегі сөздердің ұлт тілінің нормаларына сай айтылуын, әдеби тілдің ауызша ережелерін белгілейтін тілдік құралдар. Алғаш рет 1977 ж. жарық көрген (құраст. Қ.Неталиева). Сөздікте емле ережесі бойынша жазылған 15 мыңға жуық сөз бен сөз тіркестерінің орфоэпиялық нормаға сәйкес айтылу үлгілері берілген, қазақ орфоэпиясының тілдік негізі болып табылатын үндестік заңы, дауыссыздардың үндесімі тәрізді сөздердің дұрыс айтылу заңдылықтары көрсетілген. М.Дүйсебаеваның авторлығымен жарық көрген мектеп оқушыларына арналған «Қазақ тілінің қысқаша орфоэпиялық сөздігінде» (1981) негізгі орфоэпиялық норманы белгілейтін тілдік заңдылықтармен қатар сөз ішіндегі түбір мен қосымша және қосымша мен қосымша жігіндегі, сөз тіркесі құрамындағы сөз бен сөз жігіндегі дыбыстардың өзара әсерінен болған айтылу үлгілері де көрсетілген. С.Мырзабековтің авторлығымен жасалған «Қазақ тілінің айтылым сөздігінде» (2001) қазақ орфоэпиясының негізгі қағидасы – үндестік заңын бір ізді сақтай отырып, оның еріндік түріне баса мән берілген. Ә.Жүнісбектің редакторлығымен дайындалған (құраст. Ж.Исаева, Қ.Күдеринова, [[Анар Мұратқызы Фазылжанова|А.Фазылжанова]]) «Қазақ тілінің үлкен орфоэпиялық сөздігінде» (2000 ж.) 50 мыңға жуық сөз бен сөз тіркестерінің орфоэпиялық нормаға сәйкес айтылу үлгілері көрсетілген, сондай-ақ қазақ тіліндегі сөздердің айтылуы буын үндестігі мен қазақ сөзі просодиясының (буындардың созылмалылығымен екпін қойылуы) ерекшеліктеріне негізделіп алынған. Аталған сөздікте жаңа сөз қолданыстар мен сөз тіркестерінің айтылу үлгілері мол қамтылған. {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Филология]] 7jjv3fylk1ya3gkbkxh2z5rw3vq2rsn 0 51840 3612653 3609918 2026-06-02T17:17:08Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3612653 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Ілияс Омарұлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Қазақ КСР мәдениет министрі | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = желтоқсан [[1967 жыл|1967]] | Басқаруын аяқтады = [[19 шілде]] [[1970 жыл|1970]] | Ізашары = [[Ләйля Ғалиқызы Ғалымжанова|Ләйля Ғалымжанова]] | Ізбасары = [[Мүсілім Базарбаев|Мүсілім Базарбайұлы]] | Президент = | Премьер = [[Мәсімхан Бейсебайұлы Бейсебаев|Мәсімхан Бейсебайұлы]] | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = тамыз [[1945 жыл|1945]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[16 қаңтар]] [[1948 жыл|1948]] | Ізашары_2 = [[Николай Семенович Боголюбов|Николай Боголюбов]] | Ізбасары_2 = [[Хабир Мұхаррамұлы Пазиков|Хабир Пазиков]] | Титулы_3 = Қазақ КСР сауда халық комиссары | Ту_3 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_3 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_3 = сәуір [[1942 жыл|1942]] | Басқаруын аяқтады_3 = қаңтар [[1945 жыл|1945]] | Ізашары_3 = [[Василий Алексеевич Белый|Василий Белый]] | Ізбасары_3 = [[Василий Алексеевич Белый|Василий Белый]] | Премьер_3 = [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]] | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.10.1910 | Туған жері = [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 19.7.1970 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Жерленді = [[Орталық зират (Алматы)|Орталық зират]] (Алматы) | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]] | Білімі = 1. Орта Азиялық жоспарлы-экономикалық институты<br /> 2. [[Ресей мемлекеттік басқару академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғам ғылымдары академиясы]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Ілияс Омарұлы Омаров''' ([[1 қазан]] [[1910 жыл|1910]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]], [[Ресей империясы]] — [[19 шілде]] [[1970 жыл|1970]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) – мемлекет және қоғам қайраткері, әдебиет сыншысы, [[жазушы]], публицист.<ref>Қазақ энциклопедиясы, 7 том</ref> ==Өмірбаяны== [[Арғын]] тайпасының [[Саржетім]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://qazaquni.kz/rukhaniyat/110120-tekti-de-tereng-tulga|title=Текті де, терең тұлға|website=qazaquni.kz {{!}} Қазақ Үні газетінің ресми сайты {{!}} Қазақстан жаңалықтары|access-date=2021-09-17}}</ref> Орта Азия жоспарлау экономикалық және сауда-тауар ісі институтын бітірген (1933, [[Ташкент]]). 1933 – 1936 жылдары Республиканың сауда мекемелерінде жауапты қызметтер атқарған. 1941 – 1945 жылы Қазақ КСР Сауда халық комиссарының орынбасары, комиссары болды. ''“Қазақ халқының майдандағы қазақ жауынгерлеріне жазған хатын”'' ұйымдастыруда, 1944 жылы желтоқсанда Алматы қаласында өткен республикалық [[ақын]]дар [[айтыс]]ын өткізуде, ''“Қазақ КСР-інің ерте заманнан осы күнге дейінгі тарихының”'' жарық көруіне ұйытқы болды. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты мен [[Құрманғазы]] атындағы мемлекеттік [[консерватория]]ны ұйымдастырды. 1945 – 1947 жылы Қазақ КСР-і ХКК төрағасының орынбасары, Шығыс Қазақстан облысы партия комитетінің 1-хатшысы қызметін атқарды. 1947 – 1952 жылы Қазақстан КП ОК-нің идеология жөніндегі хатшысы. Ол 1949 жылы Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен мәдениетінің онкүндігін ұйымдастырды. Омаров халық өнері мен музыкасын, ауыз әдебиетін насихаттауға зор үлес қосты, [[Шоқан]], [[Ыбырай Алтынсарин|Ыбырай]], [[Абай]] еңбектерін өнеге ретінде ұсынды. 1949 жылы жарық көрген “Қазақ КСР тарихының” толықтырылған 2-басылымының жауапты редакторы болды. [[Ермұқан Бекмаханов|Е.Бекмаханның]] қазақ халқының шын мәніндегі тарихын ашық жазуына, Кенесары, Наурызбай батырлар жайында ақиқаттың айтылуына, [[Қажым Жұмалиев|Қ.Жұмәлінің]] Исатай мен Махамбет жөніндегі материалдарды бастыруына ұйытқы болды. Осы жағдайлар оның 1951 – 1952 жылы “ұлтшылдарды қолдаушы” деген науқаншыл айыппен Қазақстан КП ОК-нің құрамынан шығарылып, қудалануына алып келді. 1952 – 1955 жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды. 1955 – 1959 жылы Солтүстік Қазақстан облысы партия комитетінің хатшысы қызметін атқарды. 1959 – 1961 жылы ''“[[Қазақфильм]]”'' [[киностудия]]сының директоры, Қазақ КСР-і Министрлігі Кеңесінің кеңесшісі қызметтерін атқарып, жаңа қалыптасып келе жатқан қазақ кино өнерінің дамуына өзіндік қолтаңбасын қалдырды. 1961 – 1967 жылы Қазақ КСР-і Министрлігі Кеңесі жанындағы Мемлекеттік жоспарлау комитеті төрағасының орынбасары, 1-орынбасары, 1967 – 1970 жылы Қазақ КСР-і Мәдениет министрі болды. Омарұлы осы кезеңде қазақтың эстрадалық өнерін, ұлттық [[цирк]]ті, [[театр]] жұмысын жетілдіруге, кәсіби өнердің басқа да салаларын тыңнан дамытуға барынша күш салды. Осы жылдары қазақтың хор капелласын, классикалық және халық билерінің хореграфиясын дамытуына үлесін қосты. ==Жетістіктері== “Жас балет” ансамблін, [[Жетісай]] қаласында қазақ музыкалы драма театрын ашуға және жастардың эстрадалық ''“Гүлдер”'' ансамблін құруға ұйтқы болды. ''“Мәдени ескерткіштерді қорғау туралы”'' заң қабылданды. ''“Әдебиет туралы ойлар”'' (1962), ''“Оқушы көзімен”'' (1967), ''“Серпін”'' (1970), ''“Шабыт шалқары”'' (1973) еңбектері жарық көрген. Омаров [[Ленин]] орденімен, 3 рет Еңбек Қызыл Ту, ''“Құрмет белгісі”'' ордендерімен, медальдармен марапатталған. Қостанай облысы қазақ драма театры Омаров есімімен аталады.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Stub:Қазақ мәдениеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ ақындары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] [[Санат:Қазақфильм тұлғалары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]] 660zs9pntq8odtr34qj82zcawlmwrky 0 53260 3612728 3611768 2026-06-02T19:25:48Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:BilgishShezhireshiBot|BilgishShezhireshiBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3384542 wikitext text/x-wiki '''Александр Фидахметович Әубәкіров'''([[1936]] жылы туған, [[Алматы]] қаласы) – [[Заң Ғылымы|заң ғылым]]ның докторы ([[1986]]) [[профессор]] ([[1993]]). [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-ды ([[1958]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. 1958–1960 жылы Қазақ сот сараптамасы ғылыми-зертеу институтында кіші ғылыми қызметкер ([[Алматы]] қаласы), 1960–1961 жылы Қазақ физкультура институтында кинофотолаборатория меңгерушісі, [[1961]] жылы Қазақ сот сараптамасы ғылыми-зертеу инстиутында аға ғылыми қызметкер, ғылыми жұмыс жөніндегі директордың орынбасары, директоры, сот сараптамасының бас маманы. 107-ден аса ғылыми еңбектің, 3 монографияның, 10 оқу құралының авторы. ==Шығармалар:== * Теория и практика моделирования в криминалистических исследованиях, А-А., [[1984]]; * Лазеры в криминалистике и судебных экспертизах, [[1986]]. ==Сыртқы сілтемелер== * [http://www.nomad.su/?a=20-201104120020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120711013257/http://nomad.su/?a=20-201104120020 |date=2012-07-11 }} * [http://forum.zakon.kz/index.php?showtopic=132445] * [http://www.izvestia.kz/node/7688]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://determiner.ru/dictionary/864/word/%C0%D3%C1%C0%CA%C8%D0%CE%C2+%C0%EB%E5%EA%F1%E0%ED%E4%F0+%D4%E8%E4%E0%F5%EC%E5%F2%EE%E2%E8%F7]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref> == Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақ ғалымдары]] {{stub}} 1i7yekfgfi4cbq34fi37yx2ydgaw1bv 3612735 3612728 2026-06-02T19:26:41Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kasymov|Kasymov]] ([[User talk:Kasymov|т]]) өңдемелерінен [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] соңғы нұсқасына қайтарды 3611768 wikitext text/x-wiki '''Александр Фидахметович Әубәкіров'''([[1936]] жылы туған, [[Алматы]] қаласы) – [[Заң Ғылымы|заң ғылым]]ның докторы ([[1986]]) [[профессор]] ([[1993]]). [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-ды ([[1958]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. 1958–1960 жылы Қазақ сот сараптамасы ғылыми-зертеу институтында кіші ғылыми қызметкер ([[Алматы]] қаласы), 1960–1961 жылы Қазақ физкультура институтында кинофотолаборатория меңгерушісі, [[1961]] жылы Қазақ сот сараптамасы ғылыми-зертеу инстиутында аға ғылыми қызметкер, ғылыми жұмыс жөніндегі директордың орынбасары, директоры, сот сараптамасының бас маманы. 107-ден аса ғылыми еңбектің, 3 монографияның, 10 оқу құралының авторы. ==Шығармалар:== * Теория и практика моделирования в криминалистических исследованиях, А-А., [[1984]]; * Лазеры в криминалистике и судебных экспертизаx, [[1986]]. ==Сыртқы сілтемелер== * [http://www.nomad.su/?a=20-201104120020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120711013257/http://nomad.su/?a=20-201104120020 |date=2012-07-11 }} * [http://forum.zakon.kz/index.php?showtopic=132445] * [http://www.izvestia.kz/node/7688]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://determiner.ru/dictionary/864/word/%C0%D3%C1%C0%CA%C8%D0%CE%C2+%C0%EB%E5%EA%F1%E0%ED%E4%F0+%D4%E8%E4%E0%F5%EC%E5%F2%EE%E2%E8%F7]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref> == Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақ ғалымдары]] {{stub}} 4s1rzuwlp9qh09ysi71thh2lc0rx5p8 0 64119 3612954 3515758 2026-06-03T11:15:50Z Casserium 68287 3612954 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Мемлекеттік мүлік комитеті лого.png |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[1990 жыл]] {{small|(мемлекеттік комитет түрінде)}} <br />[[1999 жыл]] {{small|(қазіргі түрінде)}} |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = 010000, Астана қаласы, Жеңіс даңғылы, 11 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Нұрмахан Әділбеков |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/gosreestr?lang=kk |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті''' — республикалық мүлікті басқару, республикалық мүлікке мемлекет құқықтарын, жекешелендіруді және экономиканың стратегиялық маңызы және стратегиялық объектілері бар салаларында меншіктің мемлекеттік мониторингін іске асыру саласында басшылықты жүзеге асыратын [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі]]нің ведомствосы. == Тарихы == 1990 жылы 20 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің Жарлығымен Мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі мемлекеттік комитет құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U900000172_ О реорганизации органов государственного управления в Казахской ССР]</ref> 1991 жылы Қазақ КСР Мемлекеттік мүлік жөніндегі мемлекеттік комитеті болып өзгертілді. 1995 жылы Мемлекеттiк мүлiк жөнiндегi мемлекеттiк комитет екіге бөлініп, Мемлекеттiк мүлiктi басқару жөнiндегi мемлекеттiк комитет және Жекешелендiру жөнiндегi мемлекеттiк комитет құрылды. 1997 жылы наурызда екі комитет таратылып, Қаржы министрлігіне қосылды. Министрлік құрамында Мемлекеттiк мүлiк және активтердi басқару департаментi мен Жекешелендiру жөнiндегi департамент құрылды. 1997 жылы қазанда департаменттер біріктіріліп, Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру департаменті құрылды. 1999 жылдан бастап ол комитетке айналды. == Міндеттері == # Орталық атқарушы органның құзыреті шегінде республикалық мүлікті басқару, республикалық мүлікке мемлекет құқықтарын, жекешелендіруді іске асыру саласында басшылықты жүзеге асыру # "Экономиканың стратегиялық маңызы бар салаларындағы меншіктің мемлекеттік мониторингі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес экономиканың стратегиялық маңызы бар салаларында меншіктің мемлекеттік мониторингін жүзеге асыру<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V14E0009877 Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Құрылымы == Комитеттің 10 басқармасы бар: # Республикалық меншік объектілерін сату және жекешелендіруден кейінгі бақылау басқармасы # Меншіктің мемлекеттік мониторингі, сенімгерлік басқару және концессия басқармасы # Мемлекеттік меншік объектілерін басқару тиімділігінің мониторингі басқармасы # Заң басқармасы # Мемлекет қатысатын мемлекеттік емес заңды тұлғалармен жұмыс басқармасы # Республикалық мемлекеттік заңды тұлғалармен жұмыс басқармасы # Республикалық мемлекеттік заңды тұлғалардың мүліктік жалға беруді және пайдалануды ұйымдастыру басқармасы # Комитеттің қызметін ұйымдастыру басқармасы # Кадр жұмысы басқармасы # Комитеттің қаржылық қызметін ұйымдастыру басқармасы == Қарамағындағы мекемелер == * Облыстар және Алматы, Астана, Байқоңыр, Шымкент қалалары бойынша мемлекеттiк мүлiк және жекешелендiру департаменттері * «Ақпараттық есептеу орталығы» АҚ == Басшылары == # Қылышбек Ізбасханов (1991—1993) # [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (1993—1994) # Қозыкөрпеш Есенберлин (1994) # [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев|Сарыбай Қалмырзаев]] (1994—1997) # Оразалы Ержанов (1998—1999) # Данияр Әбілғазин (1999—2000) # Мақсұтбек Раханов (2000—2006) # Эдуард Өтепов (2006—2018) # Бақытбек Тәшенев (2018—2025) # [[Егемберді Ерғали Қуандықұлы|Ерғали Егемберді]] (2025—2026) # Нұрмахан Әділбеков (2026—) Жекешелендіру комитетінің төрағасы: # Эдуард Өтепов (1995—1997) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|М]] 9i6uzrionc9motfzpj5lzrkwzyl96qc 3612955 3612954 2026-06-03T11:17:46Z Casserium 68287 /* Басшылары */ 3612955 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Мемлекеттік мүлік комитеті лого.png |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[1990 жыл]] {{small|(мемлекеттік комитет түрінде)}} <br />[[1999 жыл]] {{small|(қазіргі түрінде)}} |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = 010000, Астана қаласы, Жеңіс даңғылы, 11 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = Нұрмахан Әділбеков |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/gosreestr?lang=kk |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті''' — республикалық мүлікті басқару, республикалық мүлікке мемлекет құқықтарын, жекешелендіруді және экономиканың стратегиялық маңызы және стратегиялық объектілері бар салаларында меншіктің мемлекеттік мониторингін іске асыру саласында басшылықты жүзеге асыратын [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі]]нің ведомствосы. == Тарихы == 1990 жылы 20 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің Жарлығымен Мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі мемлекеттік комитет құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U900000172_ О реорганизации органов государственного управления в Казахской ССР]</ref> 1991 жылы Қазақ КСР Мемлекеттік мүлік жөніндегі мемлекеттік комитеті болып өзгертілді. 1995 жылы Мемлекеттiк мүлiк жөнiндегi мемлекеттiк комитет екіге бөлініп, Мемлекеттiк мүлiктi басқару жөнiндегi мемлекеттiк комитет және Жекешелендiру жөнiндегi мемлекеттiк комитет құрылды. 1997 жылы наурызда екі комитет таратылып, Қаржы министрлігіне қосылды. Министрлік құрамында Мемлекеттiк мүлiк және активтердi басқару департаментi мен Жекешелендiру жөнiндегi департамент құрылды. 1997 жылы қазанда департаменттер біріктіріліп, Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру департаменті құрылды. 1999 жылдан бастап ол комитетке айналды. == Міндеттері == # Орталық атқарушы органның құзыреті шегінде республикалық мүлікті басқару, республикалық мүлікке мемлекет құқықтарын, жекешелендіруді іске асыру саласында басшылықты жүзеге асыру # "Экономиканың стратегиялық маңызы бар салаларындағы меншіктің мемлекеттік мониторингі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес экономиканың стратегиялық маңызы бар салаларында меншіктің мемлекеттік мониторингін жүзеге асыру<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V14E0009877 Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Құрылымы == Комитеттің 10 басқармасы бар: # Республикалық меншік объектілерін сату және жекешелендіруден кейінгі бақылау басқармасы # Меншіктің мемлекеттік мониторингі, сенімгерлік басқару және концессия басқармасы # Мемлекеттік меншік объектілерін басқару тиімділігінің мониторингі басқармасы # Заң басқармасы # Мемлекет қатысатын мемлекеттік емес заңды тұлғалармен жұмыс басқармасы # Республикалық мемлекеттік заңды тұлғалармен жұмыс басқармасы # Республикалық мемлекеттік заңды тұлғалардың мүліктік жалға беруді және пайдалануды ұйымдастыру басқармасы # Комитеттің қызметін ұйымдастыру басқармасы # Кадр жұмысы басқармасы # Комитеттің қаржылық қызметін ұйымдастыру басқармасы == Қарамағындағы мекемелер == * Облыстар және Алматы, Астана, Байқоңыр, Шымкент қалалары бойынша мемлекеттiк мүлiк және жекешелендiру департаменттері * «Ақпараттық есептеу орталығы» АҚ == Басшылары == # Қылышбек Ізбасханов (1991—1993) # [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] (1993—1994) # Қозыкөрпеш Есенберлин (1994) # [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев|Сарыбай Қалмырзаев]] (1994—1997) # Мақсұтбек Раханов (1997—1998) # Оразалы Ержанов (1998—1999) # Данияр Әбілғазин (1999—2000) # Мақсұтбек Раханов (2000—2006) # Эдуард Өтепов (2006—2018) # Бақытбек Тәшенев (2018—2025) # [[Егемберді Ерғали Қуандықұлы|Ерғали Егемберді]] (2025—2026) # Нұрмахан Әділбеков (2026—) Жекешелендіру комитетінің төрағасы: # Эдуард Өтепов (1995—1997) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының комитеттері|М]] 9nkfdwrolyx20qcxwjrikeapzsl592j 0 79363 3612727 3611767 2026-06-02T19:25:47Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Mansur.Jaqsylyq|Mansur.Jaqsylyq]] соңғы нұсқасына қайтарды 3558966 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1910 |Туған жері = №9 ауыл ([[Шымкент уезі]], [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]]; қазіргі [[Шымкент|Шымкент әкімдігі аумағы]], [[Түркістан облысы]]) |Қайтыс болған күні = 14.6.1964 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы = {{USSR}} |Ғылыми аясы = [[Педагогика|педагогика тарихы]] |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ педагогикалық институты]],<br /> [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]] |Ғылыми дәрежесі = педагогика ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Шымкент педагогика техникумы |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Педагогика тарихы саласындағы маман |Марапаттары = {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Төлеген Тәжібаев''' (1910, [[Шымкент]], [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]] — [[14 маусым]] [[1964 жыл|1964]], [[Мәскеу]]) — ғалым, педагогика ғылымы докторы, [[Қазақстан]] ҒA академигі (1954), 1935 ж. [[Мәскеу]]дегі [[коммунис]]тік тәрбие академиясын, аталған академияның аспирантурасын бітірген. 1938-40 ж. ҚазПИ-да кафедра меңгерушісі, 1940—44 ж. Халық ағарту комиссары, 1944-57 ж. [[ҚазКСР]]-нің Сыртқы істер министрі, 1948—53 ж. ҚазМУ-дың ректоры, 1957—61 ж. КСРО-ның [[Үндістан]]дағы елшісі, 1961—64 ж. ҚазМУ-да педагогика және психология кафедрасының меңгерушісі қызметтерін атқарған. Ол педагогика ғылымы саласында Қазақстандағы тұңғыш доктор және академик. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі II—IV шақырылымдарының депутаты. "Еңбек Қызыл Ту", "Құрмет Белгісі" ордендерімен марапатталған. Қожа тоғай ауылында Тәжібаев атында көше бар. ==Шығармалары:== *Психология и педагогическая психология К.Д.Ушинского, 1948; *Философские, психологические и педагогические взгляды Абая Кунанбаева, 1957; *Просвещение и школы Казахстана во второй половине XIX в. 1965; *Абай Кунанбаев о воспитании молодежи, 1965; *Педагогическая мысль в Казахстане <ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> Ол Қазақстандағы педогогикалық ой-пікірдің қалыптасуы мен дамуы тақырыбына бірқатар құнды ғылыми еңбектер жариялады. 19 ғасырдың 2-жартысындағы қазақтың демократ- ағартушылары [[Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы|Ш. Уәлиханов]], [[Ыбырай Алтынсарин|Ы. Алтынсарин]], [[Абай Құнанбайұлы|А. Құнанбаевтардың]] педогогикалық көзқарастарын зерттеп, келелі пікірлер айтты. [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] дүниетанымы, педогогика және психология тұжырымдарына тұңғыш рет материалистік тұрғыда талдау жасады. Ақынның айналаны қоршаған орта сырын терең түсінуде адам бойында үш түрлі: бірінші - әр нәрсені үнемі қозғалыста, өзгерісте болады деп қарау, екінші - заттардың өзара айырмашылығын салыстыра отырып, тәжірибе арқылы анықтау, үшінші - ақылмен қорытылған ойды жүрекпен сезіне білу секілді қасиеттің жинақталуы қажет деген қағидасының материалистік мазмұнын нақтылы мысалдармен ашып көрсетті. Тәжібаев адам бес сезім мүшесінің қызметі арқылы қоршаған ортаны танып білетіні туралы [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] ұғымының ғылым талабына сай, ақиқат шындық екенін оның Жиырма жетінші сөзіндегі Сократ пен шәкірті Аристодим арасындағы пікірталасын арқау ете отырып дәлелдеді. Адамның ақыл, сезім, қайрат сияқты психолог қасиеттерінің ерекшеліктерін ақынның ғақлияларында және поэзия тілімен шебер бейнелеуін қазақ халқының педогогика ой-пікірінің қалыптасу тарихындағы үлкен жетістік ретінде жоғары бағалады. Тәжібаевтың тұжырымынша, адам баласының хайуаннан айырмашылығы ақыл-парасатында, логикалық ойлау қызметінде және ақылмен саналы әрекет етуінде, ақылдың қасиеті өткірлігімен, ашықтығымен ерекшеленетіні жөніндегі ақын пікірі педогогика ғылымының методикалық талабымен толық үндес келеді. Тәжібаев Абайдың жүрек туралы түсінігін оның гуманистік ой толғауларының негізі ретінде қарастырды. Ақынның педогогика көзқарастарына талдау жасай келе, адам психологиясының жас ерекшелігіне қарай өзгеріп отыратындығын және мінез-құлқының қалыптасуы тәрбиеге байланыстылығы жайлы пікірлерінің ғылыми тұрғыда маңызды екенін атап өтті. Тәжібаев ақынның еңбек, оқу-білім, адамгершілік тәрбиесі туралы тұжырымдарының мәнін ашып көрсетті. [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] [[эстетика]] көзқарастарын да жан-жақты зерттеп, өлең сөздің құдіреті туралы ойларына психологиялық тұрғыда талдау жасады. Тәжібаев ақынның ағартушылық, демократтық ой-пікірлерінің орыстың ойшыл-демократтары Н. Г. Чернышевский, Н. А. Добролюбов, В. Г. Белинский т. б. көзқарастарымен идеялық өзектестігін ғылыми тұрғыда терең тұжырымдаған алғашқы зерттеушілердің бірі болды.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Tұлғалар]] {{Stub}} e92e3z3wcue57d7yflusxggwzzp76ea 3612734 3612727 2026-06-02T19:26:33Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kasymov|Kasymov]] ([[User talk:Kasymov|т]]) өңдемелерінен [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] соңғы нұсқасына қайтарды 3611767 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1910 |Туған жері = №9 ауыл ([[Шымкент уезі]], [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]]; қазіргі [[Шымкент|Шымкент әкімдігі аумағы]], [[Түркістан облысы]]) |Қайтыс болған күні = 14.6.1964 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы = {{USSR}} |Ғылыми аясы = [[Педагогика|педагогика тарихы]] |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ педагогикалық институты]],<br /> [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]] |Ғылыми дәрежесі = педагогика ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Шымкент педагогика техникумы |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Педагогика тарихы саласындағы маман |Марапаттары = {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Төлеген Тәжібаев''' (1910, [[Шымкент]], [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]] — [[14 маусым]] [[1964 жыл|1964]], [[Мәскеу]]) — ғалым, педагогика ғылымы докторы, [[Қазақстан]] ҒA академигі (1954), 1935 ж. [[Мәскеу]]дегі коммунистік тәрбие академиясын, аталған академияның аспирантурасын бітірген. 1938-40 ж. ҚазПИ-да кафедра меңгерушісі, 1940—44 ж. Халық ағарту комиссары, 1944-57 ж. [[ҚазКСР]]-нің Сыртқы істер министрі, 1948—53 ж. ҚазМУ-дың ректоры, 1957—61 ж. КСРО-ның [[Үндістан]]дағы елшісі, 1961—64 ж. ҚазМУ-да педагогика және психология кафедрасының меңгерушісі қызметтерін атқарған. Ол педагогика ғылымы саласында Қазақстандағы тұңғыш доктор және академик. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі II—IV шақырылымдарының депутаты. "Еңбек Қызыл Ту", "Құрмет Белгісі" ордендерімен марапатталған. Қожа тоғай ауылында Тәжібаев атында көше бар. ==Шығармалары:== *Психология и педагогическая психология К.Д.Ушинского, 1948; *Философские, психологические и педагогические взгляды Абая Кунанбаева, 1957; *Просвещение и школы Казахстана во второй половине XIX в. 1965; *Абай Кунанбаев о воспитании молодежи, 1965; *Педагогическая мысль в Казахстане <ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> Ол Қазақстандағы педогогикалық ой-пікірдің қалыптасуы мен дамуы тақырыбына бірқатар құнды ғылыми еңбектер жариялады. 19 ғасырдың 2-жартысындағы қазақтың демократ- ағартушылары [[Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы|Ш. Уәлиханов]], [[Ыбырай Алтынсарин|Ы. Алтынсарин]], [[Абай Құнанбайұлы|А. Құнанбаевтардың]] педогогикалық көзқарастарын зерттеп, келелі пікірлер айтты. [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] дүниетанымы, педогогика және психология тұжырымдарына тұңғыш рет материалистік тұрғыда талдау жасады. Ақынның айналаны қоршаған орта сырын терең түсінуде адам бойында үш түрлі: бірінші - әр нәрсені үнемі қозғалыста, өзгерісте болады деп қарау, екінші - заттардың өзара айырмашылығын салыстыра отырып, тәжірибе арқылы анықтау, үшінші - ақылмен қорытылған ойды жүрекпен сезіне білу секілді қасиеттің жинақталуы қажет деген қағидасының материалистік мазмұнын нақтылы мысалдармен ашып көрсетті. Тәжібаев адам бес сезім мүшесінің қызметі арқылы қоршаған ортаны танып білетіні туралы [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] ұғымының ғылым талабына сай, ақиқат шындық екенін оның Жиырма жетінші сөзіндегі Сократ пен шәкірті Аристодим арасындағы пікірталасын арқау ете отырып дәлелдеді. Адамның ақыл, сезім, қайрат сияқты психолог қасиеттерінің ерекшеліктерін ақынның ғақлияларында және поэзия тілімен шебер бейнелеуін қазақ халқының педогогика ой-пікірінің қалыптасу тарихындағы үлкен жетістік ретінде жоғары бағалады. Тәжібаевтың тұжырымынша, адам баласының хайуаннан айырмашылығы ақыл-парасатында, логикалық ойлау қызметінде және ақылмен саналы әрекет етуінде, ақылдың қасиеті өткірлігімен, ашықтығымен ерекшеленетіні жөніндегі ақын пікірі педогогика ғылымының методикалық талабымен толық үндес келеді. Тәжібаев Абайдың жүрек туралы түсінігін оның гуманистік ой толғауларының негізі ретінде қарастырды. Ақынның педогогика көзқарастарына талдау жасай келе, адам психологиясының жас ерекшелігіне қарай өзгеріп отыратындығын және мінез-құлқының қалыптасуы тәрбиеге байланыстылығы жайлы пікірлерінің ғылыми тұрғыда маңызды екенін атап өтті. Тәжібаев ақынның еңбек, оқу-білім, адамгершілік тәрбиесі туралы тұжырымдарының мәнін ашып көрсетті. [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] [[эстетика]] көзқарастарын да жан-жақты зерттеп, өлең сөздің құдіреті туралы ойларына психологиялық тұрғыда талдау жасады. Тәжібаев ақынның ағартушылық, демократтық ой-пікірлерінің орыстың ойшыл-демократтары Н. Г. Чернышевский, Н. А. Добролюбов, В. Г. Белинский т. б. көзқарастарымен идеялық өзектестігін ғылыми тұрғыда терең тұжырымдаған алғашқы зерттеушілердің бірі болды.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Tұлғалар]] {{Stub}} 6v2nh1dny5ojj9109kxdl45tzwyd97z 0 80145 3612867 3589644 2026-06-03T06:15:15Z Серик Жунусов 181103 3612867 wikitext text/x-wiki '''«Қазақ эпосының ең көрнекті ескерткіші» («Виднейшие памятники казахского эпоса»)''', [[Мұхтар Әуезов]]тің [[мақала]]сы. 1934 ж. ''«Литературный Казахстан»'' газетінің 14 маусымдағы санында шыққан. Одан кейін еш жерде жарияланбаған. Қазақ фольклоры жайында ықшам, дәл мәліметтер берген, тілі айқын, тұжырымды. 30-жылдардағы солақай идеологиялық талаптарға байланысты талдауында таптық көзқарас бар. Орыс тілді оқырманға арнап жазылғандығы айқын байқалады. Жазушы шығармаларының биографиялық көрсеткіштерінде мақала аты ''«Виднейшие памятники русского эпоса»'' деп қате жіберілген.'' «Литературный Казахстан»'' газеті 1935 жылдан бастап журналға айналдырылған. Жазушы мақалада қазақ эпосының сан жағынан көп екенін айта келіп, үш түрге бөлген: :1. Батырлар жыры; :2. Тұрмыс-салт өлеңдері; :3. Тарихи өлеңдер. [[Қобыланды батыр (жыр)|Қобыланды]], Едіге, Шора, [[Қамбар батыр (жыр)|Қамбар]], Алпамыс туралы жырлардың көркемдік құндылықтары және тарихи негіздері туралы ғылыми негізі бар тұжырымдар жасаған. Батырлар жырларының әдетте бірнеше түркі халықтарына ортақ болатынын айтып, керісінше, қырғыз эпосының батырлары [[Манас]] пен Семетейдің тарихи негіздері әзірге анықталған жоқ дейді. Қазақ эпостарының көлемі әдетте қырғыз эпосынан кіші болып, көркемдігі жағынан жоғары туралы дейді. Сюжеттік ағым, өмір құбылыстарын жан-жақты көрсету, кейіпкерлер образдарын тәптіштеудегі қырғыз эпостарының биік талаптарға жауап беретінін талдап айтқан. Эпосты орындаушылардың ішінен Марабай мен Жанақты атаған. Батырлар жыры жайындағы бөлімінің соңында эпос батырларын үстем тап өкілдері ретінде көрсеткен. Идеологиялық қысымның үдеп тұрған кезінде мұндай талдаусыз мақала шығару мүмкін емес еді. Мақалада осы тұрғыда [[Абай]]ға да сын айтылған. Лиро эпосты қазақ халқының төл жанры ретінде атап, ''«[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]»'' мен ''«[[Қыз Жібек]]ті»'' талдаған. Екі жырдың көркемдігіне өте жоғары баға беріп, жыр сюжеттеріндегі атастыру, құда түсу, әмеңгерлік салттарын саяси-әлеуметтік тұрғыдан талдаған. Қодар образына идеологиялық-таптық көзқараспен қатар, қызықты, көркемдік талдаулар жасаған. Мақаланың соңына қарай қазақ фольклорында басқа да жанрлар бар екенін, эпостың басқа да жанрларын, әсіресе советтік фольклорды зерттеуге күш салатынын айтқан. НКВД түрмесінен кейін белгілеген сынақ мерзімі бітпегендіктен, Әуезов ұлтшылдық, алашордалық бағыттағы фольклортану ғылымының «қателіктерін» керсетіп, мақаланы аяқтаған.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> '''Қазақ эпосының''' '''хореографтар шығармашылығындағы көркемдік интерпретациясы''' '''Қазақ эпосы хореографиялық өнерде''' — ұлттық мәдени код пен көркемдік ойлау жүйесінің қазақ хореографиясындағы пластикалық тіл арқылы интерпретациялануы. Эпикалық бейнелер мен идеяларды балет сахнасында пайымдау ұлттық хореографияның мазмұндық әрі көркемдік шешімдерін кеңейтудің негізгі бағыттарының бірі болып табылады. == «Қозы Көрпеш - Баян Сұлу» балеті (Е. Брусиловский) == [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу|Қозы Көрпеш — Баян Сұлу]] дастанының желісімен жазылған [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Евгений Брусиловскийдің]] аттас балеті қазақ ұлттық балет өнерінің кәсіби қалыптасуында маңызды орын алады. Балеттің тарихында үш негізгі нұсқасы қалыптасты: * Алғашқы нұсқасы — «Ант» (1966 ж.); * Екінші нұсқасы — «Зұлымдық пен махаббат» (1968 ж.); * Үшінші (кемелденген) нұсқасы — 1971 жылы композитордың Қазақстаннан кетер қарсаңында сахналанып, тұсаукесері өтті. Қойылымның либретто авторы әрі қоюшы-балетмейстері [[Дәурен Тастанбайұлы Әбіров|Дәурен Әбіров]], сценографы [[Гүлфайрус Мәнсүрқызы Ысмайылова|Гүлфайруз Исмаилова]] болды. Үш актілі қойылымда феодалдық қоғам заңдары жағдайындағы жас ғашықтардың тағдыры, олардың өз таңдауы мен бостандық үшін күресі бейнеленген. Хореографиялық лексика негізінен классикалық балет жүйесіне құрылып, қазақ ұлттық биінің элементтерімен ұштастырылған. Музыкалық құрылымы халықтық стиль мен фольклорлық интонацияларға негізделген. == «Тілеп және Сарықыз» балеті (А. Серкебаев) == Ұлттық эпикалық мұраны игерудің тағы бір үлгісі — Алмас Серкебаевтың музыкасына жазылған «Тілеп және Сарықыз» (2009 ж.) балеті. Туынды [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы мемлекеттік академиялық опера және балет театры]] сахнасында қойылды. Балеттің сюжеттік негізін Қорқыт ата дәстүрін жалғастырушы қобызшы, жыршы Тілеп Аспантайұлы мен оның сүйіктісі Сарықыздың махаббаты туралы аңыз құрайды. Қойылымды америкалық хореограф Марго Саппингтон бастаған халықаралық шығармашылық топ сахнаға шығарды. == «Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» балеті (А. Райымқұлова, 2021) == 2021 жылы Астана Балет театрында композитор Ақтоты Райымқұлованың музыкасына хореограф Георгий Ковтунның қойған жаңа нұсқасы жарық көрді. Бұл тұжырымдаманың ерекшеліктері: * Сюжетке Ақсақал-бақсы бейнесінің енгізілуі; * Кодар бейнесінің алдыңғы қатарға шығып, оның қасқырға айналу желісінің негізгі идея ретінде алынуы; * Қозы Көрпеш пен Баян Сұлу бейнелері классикалық би мен күрделі қолдауларға (поддержка) негізделсе, Кодар мен Қасқыр-ана бейнелері заманауи би (modern/contemporary), спорттық элементтер және пластикалық қозғалыстар синтезі арқылы ашылған. == Болат Аюхановтың шығармашылығындағы «Қыз Жібек» эпосы == [[Қыз Жібек (эпос)|«Қыз Жібек»]] жырын хореография тіліне алғаш көшірген балетмейстер — [[Болат Ғазизұлы Аюханов|Болат Аюханов]] болды. Оның бұл бағыттағы ізденістері өзі жетекшілік еткен «Алматының жас балеті» (қазіргі ҚР Мемлекеттік академиялық би театры) ұжымымен байланысты. Б. Аюханов бұл тақырыпқа бірнеше рет оралды: # '''1967 жылғы алғашқы қойылым:''' Хореограф Е. Брусиловскийдің аттас опералық партитурасының клавирін пайдаланып, [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова|Шара Жиенқұлованың]] «Айжан-қыз» және «Балбырауын» билерін қойылым құрамына енгізді. # '''1985 жылғы нұсқа («Қыз Жібек туралы ән»):''' Қойылымға вокалдық сүйемелдеу қосылып, [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова|Күләш Байсейітованың]] орындауындағы әйгілі «Гак-ку» әні пайдаланылды. Балетмейстер Жібек бейнесінің билік лейтмотивін қалыптастырды. # '''2007 жылғы нұсқа («Гакку»):''' Эпос желісін классикалық қазақ балеті форматында қайта жаңғыртқан төртінші қойылымы. Аюхановтың интерпретациялары сюжеттік желіні дәлме-дәл қайталамай, халықтың эпикалық рухын, адамның еркіндігі мен жеке бақытқа құқығы идеясын пластикалық тұрғыдан ашуға бағытталған. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ жырлары]] {{Stub}} 3k7kvhnwn5m8rclf6x2p1br97tk1320 3612876 3612867 2026-06-03T06:35:49Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Серик Жунусов|Серик Жунусов]] ([[User talk:Серик Жунусов|т]]) өңдемелерінен [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] соңғы нұсқасына қайтарды 3589644 wikitext text/x-wiki '''«Қазақ эпосының ең көрнекті ескерткіші» («Виднейшие памятники казахского эпоса»)''', [[Мұхтар Әуезов]]тің [[мақала]]сы. 1934 ж. ''«Литературный Казахстан»'' газетінің 14 маусымдағы санында шыққан. Одан кейін еш жерде жарияланбаған. Қазақ фольклоры жайында ықшам, дәл мәліметтер берген, тілі айқын, тұжырымды. 30-жылдардағы солақай идеологиялық талаптарға байланысты талдауында таптық көзқарас бар. Орыс тілді оқырманға арнап жазылғандығы айқын байқалады. Жазушы шығармаларының биографиялық көрсеткіштерінде мақала аты ''«Виднейшие памятники русского эпоса»'' деп қате жіберілген.'' «Литературный Казахстан»'' газеті 1935 жылдан бастап журналға айналдырылған. Жазушы мақалада қазақ эпосының сан жағынан көп екенін айта келіп, үш түрге бөлген: :1. Батырлар жыры; :2. Тұрмыс-салт өлеңдері; :3. Тарихи өлеңдер. [[Қобыланды батыр (жыр)|Қобыланды]], Едіге, Шора, [[Қамбар батыр (жыр)|Қамбар]], Алпамыс туралы жырлардың көркемдік құндылықтары және тарихи негіздері туралы ғылыми негізі бар тұжырымдар жасаған. Батырлар жырларының әдетте бірнеше түркі халықтарына ортақ болатынын айтып, керісінше, қырғыз эпосының батырлары [[Манас]] пен Семетейдің тарихи негіздері әзірге анықталған жоқ дейді. Қазақ эпостарының көлемі әдетте қырғыз эпосынан кіші болып, көркемдігі жағынан жоғары туралы дейді. Сюжеттік ағым, өмір құбылыстарын жан-жақты көрсету, кейіпкерлер образдарын тәптіштеудегі қырғыз эпостарының биік талаптарға жауап беретінін талдап айтқан. Эпосты орындаушылардың ішінен Марабай мен Жанақты атаған. Батырлар жыры жайындағы бөлімінің соңында эпос батырларын үстем тап өкілдері ретінде көрсеткен. Идеологиялық қысымның үдеп тұрған кезінде мұндай талдаусыз мақала шығару мүмкін емес еді. Мақалада осы тұрғыда [[Абай]]ға да сын айтылған. Лиро эпосты қазақ халқының төл жанры ретінде атап, ''«[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]»'' мен ''«[[Қыз Жібек]]ті»'' талдаған. Екі жырдың көркемдігіне өте жоғары баға беріп, жыр сюжеттеріндегі атастыру, құда түсу, әмеңгерлік салттарын саяси-әлеуметтік тұрғыдан талдаған. Қодар образына идеологиялық-таптық көзқараспен қатар, қызықты, көркемдік талдаулар жасаған. Мақаланың соңына қарай қазақ фольклорында басқа да жанрлар бар екенін, эпостың басқа да жанрларын, әсіресе советтік фольклорды зерттеуге күш салатынын айтқан. НКВД түрмесінен кейін белгілеген сынақ мерзімі бітпегендіктен, Әуезов ұлтшылдық, алашордалық бағыттағы фольклортану ғылымының «қателіктерін» керсетіп, мақаланы аяқтаған.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ жырлары]] {{Stub}} 15wnfdc6d9ujvqxyqk8c8w0stz9ajrl 0 88916 3612730 3611771 2026-06-02T19:25:53Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3142228 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Сурет=P.F. Sokolov 033.jpg|Есімі=Никита Михайлович Муравьёв|Туған күні=30.07.1796|Қайтыс болған күні=10.05.1843|Туған жері=[[Санкт-Петербург]], [[Ресей империясы]]|Қайтыс болған жері=Урик, [[Ресей империясы]]|Азаматтығы=[[Байрақ|Ресей империясы]]|Commons=Nikita Mikhailovich Muraviev|Мансабы=[[декабрист]], гвардия капитаны|Марапаттары=Әулие Анна ордені<br>Әулие Владимир ордені}} '''Никита Михайлович Муравьёв''' ([[30 шілде]] [[1795 жыл|1795]], [[Санкт-Петербург]]  — [[28 наурыз]] [[1843 жыл|1843]], Урик ауылы, Иркутск губерниясы'') —'' Солтүстік [[декабристтер]]<nowiki/>қауымын ұйымдастырушылардың бірі, [[гвардия]] капитаны.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> == Отбасы == Жұбайы: 22.02.1823 жыл — [[Александра Григорьевна]]. Балалары: * Екатерина (1823—1870); * Михаил (нәрестелiкте өлдi); * Елизавета (1826 — ?); * Софья (1828—1892); * Ольга (туған және қайтыс болған жылы 1830); * Аграфена (Агриппина) (туған және қайтыс болған жылы 1831). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} b0c0r48lyx7wbez7205llxn4wgb6ygf 0 96841 3612962 3045466 2026-06-03T11:52:37Z Маржан 1973 181517 3612962 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев |Атауы = Бәкір Төлеуұлы |Сурет = |Сурет ені = 200px |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев |Толық аты = |Туған күні = 15.5.1926 |Туған жері = [[Ақтөбе]] облысы, {{туғанжері|Байғанин ауданы|Байғанин ауданында}}, Ақбұлақ ауылы |Қайтыс болған күні = 8.11.1994 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = |Мамандықтары = ақын, сазгер, драматург |Дауыс түрі = |Аспабы = [[домбыра]] |Жанрлары = |Лақап аттары = Бәкір ақын |Қызметтес болған = |Марапаттары = |Сайты = }} '''Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев''' ([[1926]], [[Ақтөбе облысы]] Байғанин ауданы [[Ақбұлақ|Ақбұлақ ауылы]] - [[1994]], [[Алматы]]) — қазақ ақыны, драматург, әнші, сазгер. [[Орал Таңсықбаев атындағы Aлматы сән және қолданбалы өнер колледжі|Алматы көркемсурет-театр училищесі]]н бітірген (1950). 1950 - 1958 жылы [[Жамбыл]], [[Шымкент облысы]] драма театрларында актер. 1958 - 1974 жылы [[Қазақ опера және балет театры]]нда бөлім меңгерушісі. Алматы обысы халық шығармашылығы үйінің директоры. Қазақ театр қоғамында кеңесші-әдіскер болды. 1974 жылдан шығармашылық жұмыста. Алғашқы шығармалары 1956 жылы жарияланған. "Қара торғай" тұңғыш жинағына (1967) [[новелла]]лары енген. "Сал сері-Қыз қосан" (1956), "Ана жүрегі (1960), "Қарагөз қарындасым" (Ж.Жұмақановпен бірге, 1962), "Ақтау әні" (1970) [[пьеса]]лары республикалық, облыстық театрлар сахналарында қойылды. Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев -"Қамар сұлу" операсы (Музыкасы Е.Рахмадиевтікі, 1963) либреттосының, 150-дей әннің авторы. Бірқатар әндері ("Жас дәурен", "Ақбұлақ", "Әппағым-ау, әппағым", "Гүлсің-ау", т.б.) Қытай, Моңғолия, Түркия, Ауғанстан, Иран, т.б. елдерде тұратын қазақтар арасында кең тараған. Бәкір Төлеуұлы Тәжібаевтың орындауында көптеген өз әндері күйтабаққа жазылды. == Шығармашылығы == Қара торғай. Новеллалар. А., [[1967]]; Біздің Роза. Очерк. А„ [[1969]]; Сахна жүлдыздары. Портреттер. А.,[[1977]]; Балбұлақ. Өлеңдер. А., [[1969]]; Ән -дәурен. Өлендер. А., [[1973]]; Жүріп келем. Өлеңдер. А., [[1976]]; Дала жолдары. Өлеңдер. А., [[1980]]; Жыр - жолаушы.Өлендер. А., [[1982]]; Ақбұлақ. Өлеңдер. А.,[[1985]].<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қазақстан драматургтері]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері]] 7btd4q46inlegtz48lwykodacgg1fqa 3612968 3612962 2026-06-03T11:56:49Z Маржан 1973 181517 3612968 wikitext text/x-wiki == Бөлім тақырыбы == {{Музыкант |Есімі = Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев |Атауы = Бәкір Төлеуұлы |Сурет = |Сурет ені = 200px |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев |Толық аты = |Туған күні = 15.5.1926 |Туған жері = [[Ақтөбе]] облысы, {{туғанжері|Байғанин ауданы|Байғанин ауданында}}, Ақбұлақ ауылы |Қайтыс болған күні = 8.11.1994 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = |Мамандықтары = ақын, сазгер, драматург |Дауыс түрі = |Аспабы = [[домбыра]] |Жанрлары = |Лақап аттары = Бәкір ақын |Қызметтес болған = |Марапаттары = |Сайты = }} '''Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев''' ([[1926]], [[Ақтөбе облысы]] Байғанин ауданы [[Ақбұлақ|Ақбұлақ ауылы]] - [[1994]], [[Алматы]]) — қазақ ақыны, драматург, әнші, сазгер. [[Орал Таңсықбаев атындағы Aлматы сән және қолданбалы өнер колледжі|Алматы көркемсурет-театр училищесі]]н бітірген (1950). 1950 - 1958 жылы [[Жамбыл]], [[Шымкент облысы]] драма театрларында актер. 1958 - 1974 жылы [[Қазақ опера және балет театры]]нда бөлім меңгерушісі. Алматы обысы халық шығармашылығы үйінің директоры. Қазақ театр қоғамында кеңесші-әдіскер болды. 1974 жылдан шығармашылық жұмыста. Алғашқы шығармалары 1956 жылы жарияланған. "Қара торғай" тұңғыш жинағына (1967) [[новелла]]лары енген. "Сал сері-Қыз қосан" (1956), "Ана жүрегі (1960), "Қарагөз қарындасым" (Ж.Жұмақановпен бірге, 1962), "Ақтау әні" (1970) [[пьеса]]лары республикалық, облыстық театрлар сахналарында қойылды. Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев -"Қамар сұлу" операсы (Музыкасы Е.Рахмадиевтікі, 1963) либреттосының, 150-дей әннің авторы. Бірқатар әндері ("Жас дәурен", "Ақбұлақ", "Әппағым-ау, әппағым", "Гүлсің-ау", т.б.) Қытай, Моңғолия, Түркия, Ауғанстан, Иран, т.б. елдерде тұратын қазақтар арасында кең тараған. [[Әлия әні халық қазынасына айналды.]] Бәкір Төлеуұлы Тәжібаевтың орындауында көптеген өз әндері күйтабаққа жазылды. == Шығармашылығы == Қара торғай. Новеллалар. А., [[1967]]; Біздің Роза. Очерк. А„ [[1969]]; Сахна жүлдыздары. Портреттер. А.,[[1977]]; Балбұлақ. Өлеңдер. А., [[1969]]; Ән -дәурен. Өлендер. А., [[1973]]; Жүріп келем. Өлеңдер. А., [[1976]]; Дала жолдары. Өлеңдер. А., [[1980]]; Жыр - жолаушы.Өлендер. А., [[1982]]; Ақбұлақ. Өлеңдер. А.,[[1985]].<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қазақстан драматургтері]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері]] ga0kt4dt97e0vygwv7m8uje3pjxn8a7 0 103313 3612903 3167250 2026-06-03T07:36:00Z ~2026-33111-55 182048 /* */ 3612903 wikitext text/x-wiki '''Еркебұлан Ертихалұлы Нашаров''' [[1953]] жылы 27 қарашада [[Көкшетау облысы]] [[Володар ауданы]] [[Базжаркент ауылы]]нда туған. Қазақ. Арғын тайпасының Қарауыл руынан шыққан. Алматы зооветеринарлық институтын (1977) бітірген, зоо- инженер. [[Қазақ тілі|Қазақ]] және [[Орыс тілі|орыс тілдерін]] біледі. Ауылшаруашылық ғылымдарының кандидаты. 1972 жылдан - Алматы зооветеринарлық институтының студенті. 1977 жылдан - [[Көкшетау облысы]] [[Щучинск|Щучинск ауданы]] «¥рымқай» кеңшары кешенді бригадасының зоо- технигі. 1979 жылдың қаңтарынан - ҚазКСР Мал азығын дайындау министрлігінің Қарағанды құрама жем өнер- кәсібі аймақтық зертханасының мал дәрігері. 1979 жылдың қазанынан - КСРО Су шаруашылығын суландыру министрлігінің «Баскүрішкеңшарқұрылыс» Қарағанды жаңа суармалы жерлерді игеру басқармасының аға зоотехнигі. [[1982]] жылдан - Қарағанды облысы Телман ауданы «Тұзды» кеңшарының бас зоотехнигі, партия комитетінің хатшы- сы. [[1990]] жылдан - [[Қарағанды облысы]] Телман ауданы Калинин кеңшарының бас зоотехнигі, кеңшар директоры. 1996 жылдан - «Шоқай» АҚ президенті (Қарағанды облы- сы Телман ауданы Покорное ауылы). 1997 жылдан - «Нұр- СХ» ЖШС директоры ([[Қарағанды облысы]] [[Бұхар жырау ауданы]] [[Покорное ауылы]]). 2006 жылдан - Қарағанды облысы Бұхар жырау ауданының әкімі. 2010 жылдың тамызынан бері - [[Қарағанды облысы]] [[Абай ауданы (Қарағанды облысы)|Абай ауданының]] әкімі. «[[Құрмет ордені|Құрмет]]» орденімен, 3 медальмен марапатталған.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>2013 жылы 60 жасында қайтыс болды. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан ветеринарлары]] {{Bio-stub}} shx08pmapt83qkrkfo6sbs43ieqpgwb 3 122375 3612685 3612449 2026-06-02T19:11:44Z Kasymov 10777 /* Алтын Орда дәуіріндегі тұрақжайлар */ Жауап беру 3612685 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|қыркүйек 2011 — қаңтар 2015|қаңтар 2015 — 2016 қаңтар|қаңтар 2016 — қаңтар 2017|қаңтар 2017 — сәуір 2019|маусым 2019 — желтоқсан 2020|ақпан 2021 — қаңтар 2022|ақпан 2022 — қаңтар 2023|қаңтар 2023 — сәуір 2024}} {{астынан}} == Жою №1 == Қайырлы күн. Мына қажетсіз айрық бетті <s>Мұқыр ауылдық округі</s> жою керек болып тұр. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 05:29, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) :Алматы облысындағысының атауы шынымен Мұқыры ма? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:34, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) ::Иә, шынымен Мұқыры. Орысшасы ''Мукры''. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:51, 2024 ж. сәуірдің 29 (+05) :Жетісу облысында мұндай ауыл бар ғой [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:51, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) == Павел Архипович Загребельный‎ == Павел Архипович Загребельный‎ мақаласынан не үшін «КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері» деген санатты алып тастадың? Себебін айта кетсең, келесіде қоймас үшін. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:38, 2024 ж. мамырдың 1 (+05) : Түсіндім, кешірерсің, автоматты шығатын болып тұр ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. мамырдың 1 (+05) ::Кеш жарық {{@|Мағыпар}}! Сонымен қатар {{tl|туғанжері}}, {{tl|қайтысболғанжері}} деген үлгілерді қолдансаңыз, автоматты түрде туған/қайтыс болған жерлердің санаты пайда болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:58, 2024 ж. мамырдың 1 (+05) == Үлгі:Азаматтық қақтығыс == Қайырлы күн, ''[[Үлгі:Азаматтық қақтығыс|Азаматтық қақтығыс]]'' үлгісін дұрыстап жібересіз ба? ''Себеп'' деген істемей тұр. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:30, 2024 ж. мамырдың 7 (+05) :Сосын, ''Нәтиже'' дегенде алғашқы сөйлемде * белгісі істемейді, мысалы [[Қазақстандағы жер наразылығы (2016)]] мақаласында көрсеңіз болады. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:41, 2024 ж. мамырдың 7 (+05) :Иә, енді істейді. Бірақ "жұлдызшаны" білмедім. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:29, 2024 ж. мамырдың 7 (+05) ::{{@|Casserium}}''*'' барлық үлгілерде солай дұрыс көрсетпейді, метауикиден болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:15, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) :::Иә солай шығар онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:27, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) == Албан тілі мақалам жоққа шығарылды. == Менің жақында істегем мақаламда қате кеткен болар, мақаланың қате кеткен жері бар ма? Болмаса жоққа шығарудың себе не? [[Қатысушы:Nafpeg|Nafpeg]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 17:21, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) :Себебі, сіз аудару функция арқылы мақаланы аяғына дейін өңдеген жоқсыз. Тыныс белгілер, дереккөздер арасында интервал қалып қойған, сонымен қатар дайын үлгіні пайдаланбай отырсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:46, 2024 ж. мамырдың 9 (+05) == Мақалада қате бар == Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] суретті жойып жіберген екен. Қырғызша нұсқасындағыдай түзеп жіберсеңіз керемет болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.97.162|37.99.97.162]] 17:42, 2024 ж. мамырдың 11 (+05) : Қайырлы күн! Суретті түзеп қойдым;-[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:52, 2024 ж. мамырдың 11 (+05) == Қате == Қайырлы кеш. Біраздан бері [[Үлгі:Елді мекен-Қазақстан]] дұрыс істемей тұр. Атырау облысының барлық елді мекендерінде '''<imagemap>: 2 жолдағы кескін жарамсыз, әрбір жол мынаның біреуінен басталу қажет:''' деген жазу шығады. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 23:06, 2024 ж. мамырдың 15 (+05) ::{{@|Casserium}}, үлгі қате емес. Позкарта үлгісіне қосымша үлгі жасалды. Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:39, 2024 ж. мамырдың 16 (+05) :::Көп рақмет -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:52, 2024 ж. мамырдың 16 (+05) == Жеңіл атлетші == Сәлеметсізбе! Жеңіл атлетші‎ үлгісі дүрыс істемей жатыр. ең төменгі жағында ақпаратты көрсетпейді (10 000м ден бастап). мүмкін шаблон тым созылғандықтан шығар? қалай түзетуге болады? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:54, 2024 ж. мамырдың 18 (+05) :{{@|TalgatSnow}}Қайырлы күн, уақыт болғанда тексерістен өткіземін. Ұзақ үлгі екен, асықпай қарау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05) ::Ok [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05) == Мақалаларды жою == Қайырлы кеш, мына мақалаларды жоюға ұсынамын. * <s>Атбасар түсті металдар тресі (Атбасцветмет)</s> * <s>ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы – ХІХ ғасырдың басында Ертістің оң жағалауына көшу.</s> * <s>Қорғанысқа және басқаруға жұмсалатын шығыстар</s> * <s>Гринвуд Джеймс</s> * <s>Зат мөлшері. Авогадро саны. Молярлық масса</s> * <s>Ең кіші шекті өлшем</s> * <s>Ең үлкен шекті өлшем</s> * ''Есенжол Қаниұлы Әлиаров'' * <s>Шіркеулік славянизмдер</s> * ''Байзақ ауданының ескерткіштері'' * <s>Иоганни Густав Ренат</s> * <s>Әбілқайыр Мұқамбет Ғази Баһадур хан</s> * <s>Әуе-десанттық күштер күні</s> * <s>Өздігінен даму</s> * <s>Сесиль Джон Родс</s> [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 02:25, 2024 ж. мамырдың 20 (+05) :Қалғандары не себеппен жойылмады? [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 04:37, 2024 ж. мамырдың 21 (+05) == Үш мақала жою == Мыналарды жоюға ұсынамын: * <s>Өзіндік маркетинг</s> * ''Өзін-өзі өлтіру‎'' * <s>Мен</s> --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 14:38, 2024 ж. мамырдың 24 (+05) == Өзін-өзі өлтіру‎ == Бұл мақаланы неге жоймадыңыз? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 13:30, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) :{{@|Жанна Ж}} Керек мақала, әлде дубликаты бар ма? Ретке келтіру керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:43, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) :: Ол сізге не үшін керек? Оны қашан ретке келтіресіз? Менің ойымша, бұл мақала қажет емес. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 07:18, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :::{{@|Жанна Ж}}, маған керек деп жазбадым, сосын мен ретке келтіремін деген жоқпын. Мақала маңызды, сіз жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді. Сіздің талқылау бетіңізге қалдырып кеткен жұмысты жасасаңыз дұрыс болар еді, уақытыңыз бен ынтаңыз бар сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:54, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :::: Бірақ мен айтқан ''Өзіндік маркетинг'' және ''Мен'' мақалаларын жойдыңыз ғой. Оларды талқыға салған жоқсыз. Ендеше мына мақаланы да жойыңыз. Оның тіпті '''Суицидтік ой''' деген дубликаты да бар. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:56, 2024 ж. мамырдың 28 (+05) :{{@|Жанна Ж}} Себебі басқа тілмен байланыспаған, сондықтан маңыздылығы төмен болғандықтан, жойылды. Ендеше жойыңыз деп бұйрық бере алмайсыз, мұнда өз еркімен. Қай нұқасының атауы ресми түрде дұрыс, соны қалдыру керек. Сізге айтылған жұмысты орындау қолыңыздан келмейтін сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:30, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) : Мен сізді түсінбей отырмын: сапасы жоғары ''Өзіндік маркетинг'', ''Өздігінен даму'' және ''Мен'' мақалаларын сіз оңай жойып, сапасы төмен ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын белгісіз бір себеппен қалдырып отырсыз, оның тіпті дубликаты да бар. Бұл екіжүзділік пе? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:26, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) : Жалпы сіз маңыздылықтың басқа тілдерге қатысы жоқ екенін білмейді екенсіз. Бірақ бұған соншама қадалып қалсаңыз, мысалы, ''Мен'' мақаласының 27 интеруики сілтемесі бар екенін біліп жүріңіз. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:32, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) ::{{@|Жанна Ж}}Жақсы, сізге айтылған жұмысты білмейді екенсіз. Жасай алмайды екенсіз, бірақ маған сын айтып, білгіш болып, екіжүзділік танытып отырсыз. Немесе өтірікші екенсіз. 134 мақаланы тексерістен өткізіп, жоюға болатын мақалаларға үлгі қалдырып кетсеңіз. Ақыры сондай нәрсенің сарапшысына қатты ұқсайсыз. Іске сәт. Уақыт пен энергияны маған құртпаңыз, өмір онсызда қысқа. Пайдалы нәрсеге жұмсаңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:09, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) ::: Әңгімені басқа жаққа бұрудың шебері екенсіз! Екіжүзділік дегеніміз екі бірдей тақырыпты қарама-қарсы тәсілдермен шешу. Мысалы, мен айтқан '''Өзіндік маркетинг''' мақаласын сіз тез-ақ жоя салдыңыз, бірақ мен айтқан ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын сіз «жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді» деген сылтаумен қалдырдыңыз. Яғни мұнда екіжүзділік таныттыңыз!!! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:38, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) :{{@|Жанна Ж}}Егер басқа сұрақтарыңыз бен артық әңгімеңіз бітсе, құр босқа менің мазамды алмаңыз. Сау болыңыз, іске сәт --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:00, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :: Екіжүзді болып танылмас үшін жаңағы үш мақаланы жойғандай [[Өзін-өзі өлтіру]] мақаласын да жойыңыз! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:06, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :::Ол мақаланы не себеппен жою керек? '''Біріншіден''', бұл бетке көп бет сілтеніп тұр. '''Екіншіден''', энциклопедиялық маңызы сіз айтқандай жоқ емес айтарлықтай маңызы бар ([[wikidata:Q10737|141 тілде жазылған]]). '''Үшіншіден''', мақаланы жоюға [[Талқылау:Өзін-өзі өлтіру#Жедел жоюға ұсынысы|қарсылықтар бар]]. Нақты аргументтер ұсынсаңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :::: Бірақ ол '''Өздігінен даму''' және '''Мен''' мақалаларын жойды ғой. Олардың сапасы шамамен бірдей, оларға да көп тілде сілтеме қойылған. Бұл кедергі болған жоқ қой. Сонда бұны да жойсын, әлде алдыңғы мақалаларды қайтара ма? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :::::Тағы айтам '''нақты аргументтер''' келтірсеңіз. Өздігінен даму бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Өздігінен даму|еш бет сілтеніп тұрған жоқ]], ал Мен бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Мен|2 бет қана сілтеніп тұр]]. Сонымен қатар, бұл мақалалар көлемі аз және сапасы жағынан өте нашар жазылған. Өтіп кеткен нәрсені қайта қозғаудың қажеті жоқ. Осымен бұл тақырып жабылсын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 03:00, 2024 ж. маусымның 2 (+05) == Күндерек == Сәлеметсізбе! неліктен басты беттегі күндерек жаңартылмайды? кейбір күндері мүлдем бос тұр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:10, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) :{{@|TalgatSnow}} Кеш жарық, себебі ешкім жасамаған, жасалғандардың өзі ескі ақпарат сияқты. Егер ынтаңыз болса жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:47, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) ::жазсам қосқан ақпарат басты бетте көрстілмейді. Бетті жаңалау батырмасы істемейді [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:28, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :::{{@|TalgatSnow}} қайырлы күн! Сіз тек ақпаратты «26 мамыр» сияқты деген бетке қосып жатқанға ұқсайсыз. Басты беттегі күндеректі өңдеу үшін «Уикипедия:Бүгін/26 мамыр» дегенді өңдеу қажет -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 13:10, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) ::::Ок [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 13:23, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) == [[Әйелдердің қоғамдағы орны]] == Kasymov, сізге не болды??? Бұл мақалаға енгізіп жүрген түзетулерімді неге жойып жүрсіз? Бір жерден қатені таптыңыз ба? --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:49, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) :{{@|Амантаева Дарига}} Ешнәрсе болған жоқ) Сіз мақалаға тікелей қатысы '''жоқ''' сөздерге сілтеме қойып жатыр екенсіз. Олай дұрыс емес, ''Әйелдердің қоғамдағы орны'' мақаласында ''генерал'', ''қазақ әйелдері'' (жоқ мақала, әрі ондай мақала болмайды да) сөздерге сілтенген соң кері қайтардым. Сіз қойған санатты қойдым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:04, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) :: Салт-дәстүр, қоғам, дала сөздерінің бұл мақалаға қатысы жоқ деп неге санайсыз? Тарихымызда болған төрт әйгілі әйелдің есіміне сілтеме қосу қалайша бұл мақалаға қатысты емес болады? Қайтарыңыз ол сілтемелерді... --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:26, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) :::Есімдерді сілтеймін, бірақ сал-дәстүр сияқты сөздер мақалаға тікелей қатысы жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:02, 2024 ж. маусымның 1 (+05) == Аралтұз == Қайырлы күн, ''Аралтұз'' мақаласын жойып, <s>Аралтұз комбинаты</s> мақаласын ''Аралтұз'' бетіне жылжытсаңыз. Себебі ол бұрын басталған және мен оны толықтырдым. Сосын ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық кеңес'', ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық келісім'' мақалаларын жоя салсаңыз. Арал теңізі мәселелері жөніндегі келісім дубликаты. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:58, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) == Сайт == Қайырлы кеш. [[Үлгі:Компания|Мына үлгінің кодына]] сайтқа қойылатын ''URL'' үлгісін қоса қоясыз ба. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :{{@|Casserium}}, өңдеуге болады. Болғаннан кейін, жаза салыңыз. Қайтадан жабамын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 02:46, 2024 ж. маусымның 2 (+05) ::Рақмет, қостым. Жаба берсеңіз болады -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:52, 2024 ж. маусымның 4 (+05) :::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], Енді [[Үлгі:Мемлекеттік орган|мына]] үлгіні уақытша аша тұрасыз ба. Өткендегі себеппен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 6 (+05) :::Қайырлы күн, сіздер осы [[Үлгі:Компания]] үлгісінде логотиптен бөлек '''сурет''' бөлімін қоса аласыздар ма, яғни компания логотипі сосын астында мысалға штаб-пәтерінің суреті тұрады. Мәселен, орыс уикипедиясындағы [https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Apple Apple] мақаласынан қарасаңыздар болады. Солай істелсе, жақсы болар еді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. маусымның 6 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], екі үлгіні қайта аша қойыңызшы онда. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:47, 2024 ж. маусымның 7 (+05) :{{@|Casserium}}, {{@|Тұран}} дайын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:53, 2024 ж. маусымның 10 (+05) == [[Әйелдің отбасындағы орны]] == Сіз антифеминистсіз бе? Бұл мақаланы неге жойдыңыз? Өте жақсы жазылған мақала еді ғой. [[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 19:04, 2024 ж. маусымның 3 (+05) :Иә ''сексистпін''!! Мақаланың маңыздылығы төмен, мәселе әйел, ер болсын! Энциклопедиялық мақалаға қандай қатысы бар??? Неге жойдыңыз деудің орнына, ойыңызға келгенін ойланбай жазуға бола ма?!. Ескерту, бір-бірімізді танитын құрбы емеспіз, этика пен шекараны ұстаңыз! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:50, 2024 ж. маусымның 4 (+05) :Админ дұрыс айтады. Сексист болу ең ауыр күнәлардың бірі болып саналады. Ол Ібіліс шайтанның ісі ғой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:36, 2025 ж. шілденің 4 (+05) == Медиа Уики == <s>Қайырлы кеш. Уикипедияда [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Tooltip-n-portal/kk-cyrl Translatewiki] сайтында аударылып қойған [[МедиаУики:Tooltip-n-portal]] [[МедиаУики:Articleexists]] бар. Соны жою мүмкін бе екен?</s> -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:46, 2024 ж. маусымның 7 (+05) == Procter & Gamble == ''Проктер мен Гэмбл'' мақаласын '''Procter & Gamble''' деп жылжытып бересіз бе? Себебі бұл компанияның ресми атауы. Сосын, <s>Проктер және Гэмбл</s>, ''Проктер мен Гэмбл'' жоя салу керек, ешкім олай іздемейді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 01:24, 2024 ж. маусымның 9 (+05) :{{@|Тұран}} Дайын, есік атауға мақалалар сільеніп тұр --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:55, 2024 ж. маусымның 10 (+05) ::Рақмет, оны өзім жөндей саламын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:23, 2024 ж. маусымның 11 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] енді <s>Проктер мен Гэмбл</s> жоя салыңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 11:08, 2024 ж. маусымның 11 (+05) == Жақсы мақалалардағы хаос == Сәлеметсіз бе, Kasymov мырза! Жақсы мақалаларда бүртүрлі жағдай. [[Қымыз]] мақаласы жақсы мақалалар қатарында болса да, ол таңдаулы мақала белгсіне ие. [[Биология]] мақаласында белгі мүлдем жоқ. Бұл ситуацияны түзейсіз бе [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 00:35, 2024 ж. маусымның 13 (+05) :{{@|Рахман999}}Кеш жарық, шешімді қателеспесем Амангелді мен Нұрлан мырзалар шешкен. Солардан нақты жауап алып, түзетпесе. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 02:05, 2024 ж. маусымның 14 (+05) ::Солардан сұрап көрейім бе? [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 02:08, 2024 ж. маусымның 14 (+05) :Иә --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 02:09, 2024 ж. маусымның 14 (+05) == Вандализм == ‎Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушы менің [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты (финал)]] мақаламды жойып, жылжытудың орнына көшіріп басқа атпен бастады [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (финал)]]. өзгенің еңбегін өзіңе жатқызу админге сай келмейтін нәрсе. бұған дейін менің рұқсатымсыз жеке бетімді бастап өндеген [[Қатысушы:TalgatSnow]]. сан үшін мақалаларды бастап бітірмейді:[[Футболдан Литва чемпионаты 2023]], [[Футболдан Украина кубогы 2021/22]]. мақала санатаулары дұрыс емес. әрекет етуіңізді сұраймын @[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]], @[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]], @[[Қатысушы:Салиха|Салиха]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:13, 2024 ж. шілденің 17 (+05) :{{@|TalgatSnow}}Қалпына келді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:46, 2024 ж. шілденің 18 (+05) ::@[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] біреудің мақаласын жойып дәл сол мәтінді өз атыңызбен жариялағыңыз шындық па? @[[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] осылай шағымданып жатыр екен, бұл тіпті бір жарым жыл бұрынғы талқыалу, енді телеграмдағы топта шағымданып жатыр. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:10, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :::Бұл бетті де [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]. Егер мен бұл бетке редирект жасамағанымда - [[2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]] жағдай дәл осындай болар еді. Ол жәй ғана атауын өзгертпейді, бірақ мәтінді авторлығын көрсетпестен көшіріп алады [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:04, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) == Мақаланың көрінуі == Қайырлы күн! [[Айбар Қайнарұлы Олжаев]] мақаласы неге гуглдан іздесе шықпайды? Тек уикидің ішінен іздегенде ғана шығады екен. Жауабыңызға алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. шілденің 22 (+05) :{{@|Daniyal.aidarov5}} кеш жарық, меніңше біршама уақыт керек сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:54, 2024 ж. шілденің 22 (+05) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Мақаладағы қате == Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] Instagram-парақшасы қате сілтемеге жолдайды екен. Сілтемені алып тастасаңыз жақсы болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.45.88|37.99.45.88]] 18:49, 2024 ж. шілденің 27 (+05) :Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:38, 2024 ж. шілденің 29 (+05) == [[Жоба:Инкубатор/Astana Vision]] == Қайырлы күн Мен өңдеуге жіберген мақаланы тексере аласыз ба? Қарау кезегінде әлі көп мақалалар бар екенін түсінемін және осы мақалаға ерекше назар аударғаным үшін кешірім сұраймын. Алдын ала көп рахмет! [[Қатысушы:Nomini Meo|Nomini Meo]] ([[Қатысушы талқылауы:Nomini Meo|талқылау]]) 13:48, 2024 ж. тамыздың 9 (+05) == Мақаланы жою == Какого хуя менің қазақша мақалаларымды жоясыз ? Мен оларды орысша мақаладан өз қолыммен аударып, толықтай өзім өңдеп жарияласам, өшіріп тастағансыз. Какого хуя ? Қазақ тіліне деген құрметсіздік пе ?[[Қатысушы:Balgymbek Has Been|Balgymbek Has Been]] ([[Қатысушы талқылауы:Balgymbek Has Been|талқылау]]) 07:37, 2024 ж. тамыздың 14 (+05) :{{@|Balgymbek Has Been}} Мақалаңызда '''қ**тақта''' ақпарат жоқ екен, саған ескерткенмін! Мақаласымақты артынан құл сияқты тегін кім өңдеп толықтыру керек?? Дым ақпарат жоқ, өтірік аудару функциясы арқылы топаста жасай алады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:57, 2024 ж. тамыздың 16 (+05) == "Бергамаск Сиютасы" мақаласы жойылды. == Сәлеметсіз бе! Менің "Бергамаск Сиютасы" атты мақалам тамыздың 4, сағат 21:00-де жойылды. Не себеппен жойылғанын айтып береңізші, мен қателерін түзетіп қайта жазып көрейін. Деректер ағылшын тілді мақала нұсқасынан алынды өйткені қазақ тілінде Бергамаск Сиютасы туралы мәлеметтер жоқ. [[Қатысушы:Nafpeg|Бекзат Азатұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 22:18, 2024 ж. тамыздың 17 (+05) : {{@|Nafpeg}}Сіз мақала емес, жоба бастапсыз, атауы өзгеріп, тексерістен өтпей тұр: ''Бергамаск сюитасы'' --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:45, 2024 ж. тамыздың 19 (+05) == Шақырым — километрдің қазақшасы == Қайырлы күн! Мен кей елді мекендердегі орысша сөздерді қазақшалап жатсам, оларды неге қайтадан орыс нұсқасына келтіріп жүрсіз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 13:35, 2024 ж. тамыздың 20 (+05) Мысалы, мынау жерде [[Ақшоқы (Солтүстік Қазақстан облысы)]]. :{{@|Kyzyljar muzei}}Ресми түрде қалай? шақырым деген сөзге дереккөздер көрсетсеңіз. Халықаралық сөзді аударған дұрыс па? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:16, 2024 ж. тамыздың 22 (+05) :: Ойбай, сіз жаңалықтарды қай тілде көресіз, оқисыз?! [https://egemen.kz/article/371013-kolik-infraqurylymyn-damytugha-568-mlrd-tenhge-bolinedi Мынау кешегі жаңалықта] басты газетте шыққан ақпарат — километр емес. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 07:03, 2024 ж. тамыздың 28 (+05) :::{{@|Kyzyljar muzei}} Осы туралы телеграмм тобына қосылып, сонда талқылаңыз. Егер шақырым деген 100 пайыз сенімді болсаңыз СІЗ барлық мақала өзгерте аласыз ба???? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:44, 2024 ж. тамыздың 28 (+05) :::: Бұл талқылайтын дүние емес. Бұны бәрі біледі, сізден басқа. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 09:03, 2024 ж. тамыздың 30 (+05) :{{@|Kyzyljar muzei}} Сізден 100 пайыз дәлел болмағандықтан '''км''' қалады. ''Бұны бәрі біледі'', 20 млн халықтан немесе осында белсенді 250 қатысушыдан сұрадыңыз ба? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:21, 2024 ж. тамыздың 30 (+05) :: Сіз теледидардан референдум сияқты сөздерді естіп, шақырым деген сөзді қалай елемей қалғансыз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 12:18, 2024 ж. қыркүйектің 1 (+05) == Түркістан облысы бауырлас қалалары == неге алынып тасталды? [[Қатысушы:Nurbol9393|Nurbol9393]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbol9393|талқылау]]) 18:53, 2024 ж. тамыздың 20 (+05) == Үлгі-инфобокс керек еді == Қайырлы күн! Тарихи нысандар мен ескерткіштер бойынша енгізілген беттерді өңдеп, жаңа материалдар енгізбекші едім, соған үлгі-инфобокс жасап бере аласыз ба? (мен жасауды білмеймін). Жасау барысында үлгіде - атауы/суреті/орналасқан жері/ескерткіш түрі/кезеңі/авторы/нысан мәртебесі деген тұстар көрсетілсе. Мысалы, [[Тәнеке батыр мазары]]. Алдын ала рахмет! Салиха 16:39, 2024 ж. тамыздың 21 (+05) :{{@|Салиха}} Кеш жарық, мысалға көрсетіп жіберсеңіз (үлгіні) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:17, 2024 ж. тамыздың 22 (+05) :Қайырлы күн! Мысалы, :{{Тарихи нысан : | атауы = Тәнеке батыр мазары : | Суреті = : | сурет атауы = : | орналасуы = Жетісу облысы, Ақсу ауданы : | жасалу кезеңі = ХІХ ғасыр : | сәулетші = : | мүсінші = : | нысанның түрі = қала құрылысы және сәулет : | нысан мәртебесі = киелі нысан :}} : қосарыңыз болса қосуға болады. Салиха 11:06, 2024 ж. тамыздың 23 (+05) :Жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:59, 2024 ж. тамыздың 24 (+05) == “Мұса пайғамбар” мақалаға енгізілген өзгерістерді қайтару == Bekzat Alibek есімді қолданушы жазған мәтін Уикипедияның стильдік талаптарына сәйкес келмейді. Мысалы, бүкіл мәтін тек жеке және исламдық тұрғыдан сипатталған. ("Ғ.С", стиль, анықтама) [[Қатысушы:Jondjas|Jondjas]] ([[Қатысушы талқылауы:Jondjas|талқылау]]) 09:24, 2024 ж. тамыздың 25 (+05) :{{@|Jondjas}} Ол жағы дұрыс, бірақ сіз неге '''Киелі кітапқа''' сілтеп тұрсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:40, 2024 ж. тамыздың 26 (+05) == Мақалаларды жою == Ассалаумағалейкүм! [[Назар]] мен [[Абыл Өтембетұлы]] мақалаларын жоюға ұсынамын. Біріншісі түсініксіз, екіншісі қайталанған. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:47, 2024 ж. тамыздың 25 (+05) == Үлгі-инфобокс туралы == Қайырлы таң, Айдын! Тарихи нысанға үлгі-инфобокс жасауға мысал ретінде [[Қызыл таң маталар үйі]] бетін көріңізші, жаңа ғана жаздым. Салиха 11:30, 2024 ж. тамыздың 31 (+05) :Жақсы, уақыт тығыз болғандықтан, уикипедияға көңіл бөле алмай жатырмын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:15, 2024 ж. қыркүйектің 2 (+05) == Жою №2 == Кеш жарық! ''Асыл Тұрсынбекұлы Шубай''‎ және ''Әйел тілі'' мақалаларын жоюды ұсынамын. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 00:33, 2024 ж. қыркүйектің 5 (+05) :Жойылды, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 14:35, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Мақалада қате бар == Қайырлы күн. [[Egov.Press|Мына мақаладағы]] Instagram сілтемесі дұрыс емес екен. Түзеп жіберсеңіз. egov.kz орнына egovpress болуы керек. [[Арнайы:Үлесі/37.99.44.42|37.99.44.42]] 09:58, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) : Инстапарашаңызды түзеп қойдым. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 10:24, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Қ.К. Тоқаев туралы == Тоқаевтың Тимурдан басқа тағы Манира (1987 ж.т.) деген қызы бар екен ғой. Оны неге ешкім жазбайды ? Рақмет [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 11:06, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Аналды секс == Сәлем, ''бұл мақаланы'' жою керек! Масқара емес пе? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:31, 2024 ж. қыркүйектің 11 (+05) :Кеш жарық, енді ол масқара болғанда көп тілде жазылған, бар нәрсені қайтіп жоямыз. Басқа админдерден сұрап көріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:56, 2024 ж. қыркүйектің 12 (+05) == Қазақстанның темір жол бекеттері == Жалпы фотосуреттер қосқанда түсірген жылы міндетті түрде болу керек деп ойлаймын. Себебі қай жылы түсірілгенін оқырман білу керек. Екіншіден сол суретті, мысалы вокзалдардың дизайны өзгерсе, қайта жіберсең сурет бар деп қабылдамайды, егер жылы болмаса. Мен 10 жылдан бері Фотопланета энциклопедиясына суреттер жіберіп жүрмін, бәрінде де түсірген күнін, айын сұрайды. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:54, 2024 ж. қыркүйектің 13 (+05) :{{@|Мағыпар}}Кеш жарық, суреттің атауы ұзақ сияқты. Сипаттамасы бөлімінде бәрін жазып көрсетуге болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:21, 2024 ж. қыркүйектің 14 (+05) ::Жақсы, келесілерін қысқартармын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:40, 2024 ж. қыркүйектің 15 (+05) == Үлгілер == == Үлгілер == Ассалаумағалейкум! [[АФК чемпиондар лигасы элитасы|АФК чемпиондар лигасы]] мен [[КОНКАКАФ чемпиондары кубогы|КОНКАКАФ чемпиондар лигасы]]ның атауы өзгеріпті. Үлгілерді қайтеміз? Атауын өзгертеміз бе? --[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 12:27, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05) :Кеш жарық! Навигациялық үлгілерді ма, егер сол болса иә. Әрі ескі атаудағы үлгіні жою керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:01, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05) == Жою №3 == Қайырлы кеш. Мақала атауларын бір үлгіге келтіру үшін мына сілтеме беттерді жою керек болып тұр: * ''КИМЭП'' * Үлгі:Кәрім Мәсімовтың министрлер кабинеті (2016 жыл 6 мамыр) -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:40, 2024 ж. қыркүйектің 30 (+05) :{{@|Casserium}}Екіншісін не үшін жою керек? Атын өзгерту керек, тарихы сақталады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:45, 2024 ж. қазанның 1 (+05) ::Ол дубликат болып тұрған үлгі. Ішіндегі мазмұны [[Үлгі:Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті]] осы үлгімен біріктірілген. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:57, 2024 ж. қазанның 1 (+05) == Санат == Кеш жарық! "Қазақ билері" санатында [[Би (өнер)]] мен [[Би (тұлға)]] аралас екен. Бұл санатты [[Би (өнер)]]-ге қалдырып, қазақ тұлғаларын "Қазақ би-шешендері" санатына көшірсек қайтеді? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:19, 2024 ж. қазанның 2 (+05) * Санаттар дұрысталды, мәселе шешілді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:39, 2024 ж. қазанның 3 (+05) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі == Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі: 1.0 – ''Қазақстандағы хандық биліктің жойылуы'' (жақсысы) 1.1 – <s>Қазақ хандығындағы биліктің жойылуы</s> 1.0 – Саңырақ Тоқтыбайұлы батыр (жақсысы) 1.1 – Саңырық Тоқтыбайұлы 1.2 – Саңырақ батыр Тоқтыбайұлы 1.0 – Хангелді Сырымбетұлы 1.1 – Ханкелді батыр 1.0 – олбарыс би 1.1 – Жолбарыс Жылқайдарұлы 1.0 – Әлмерек абыз 1.1 – Әлмерек Жаншықұлы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:03, 2024 ж. қазанның 9 (+05) == Translation request == Hello, Kasymov. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]]/[[:ru:Родрик, Дэни]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Oirattas|Oirattas]] ([[Қатысушы талқылауы:Oirattas|талқылау]]) 16:14, 2024 ж. қазанның 14 (+05) == Координаттар == Ассалаумағалейкум! Қала туралы мақала жазғанда картадан географиялық орнын көрсетпей жатыр ғой. [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 13:50, 2024 ж. қазанның 28 (+05) : Уағалейкум салам! Бұл кемшілік кейбір үлгілердің әлі жазылмағанына байланысты болып отыр. Мысалы, мен екі жаңа үлгіні жүктеп қойдым, енді [[Кайенна]] мен [[Уагадугу]] қалалары картада көрсетіліп тұр. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:25, 2024 ж. қазанның 28 (+05) ::{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} қай мақала? Позкартасы жасалмаған болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:14, 2024 ж. қазанның 29 (+05) :::[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>}, [[Сан-Томе (қала)|Сан-Томе]], [[Сент-Джорджес]] мақалаларында тұр. Кей қалалардікі әдемі боп шығады, ал кейбіреуде олай емес--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 00:39, 2024 ж. қазанның 30 (+05) :жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:04, 2024 ж. қазанның 31 (+05) : Иә, мәселе Позкартада болып тұр. Мен тағы Сальвадор және Эритреяны қостым, әрі қарай іліп әкетсеңдер жақсы болар ед... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:26, 2024 ж. қазанның 31 (+05) ::Иә, жасап жатырмын--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05) :{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} Елді мекен үлгісін толық толтыру керек. Ауданы, халқы, телефоны сияқты мәліметтер жоқ қой және дұрыс толтыру керек, ел деген параметрге ешқандай сілтеме немесе туды қоюға болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05) ::[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>}, ел деген параметрге тек елдің атын жазып жатырмын, еш сілтемесіз, үлгісіз--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 01:15, 2024 ж. қарашаның 1 (+05) == Неге жойдың? == ''Махмет Құлмағамбетов'' деген танымал саясаткер туралы мақаланы не пиғылмен жойғансың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:53, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :{{@|Елмұрат Х}} жедел жоюға ұсыныпты, содан соң жойылды. '''Пиғылға келсек ата жауым болу керек''' --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:00, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :: Ата жауың болатындай саған бірдеңке істеп қойған ба? [[File:Face-smile-big.svg|23px]] Негізі әйгілі тұлға, сақтап қалуға болатын еді. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :{{@|Елмұрат Х}} Қалпына келтірілді, жедел жоюға ұсынған қатысушыдан сұрап көріңіз. Мүмкін дубликат мақала ма екен? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:11, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :Мақала тым қысқа, екіншіден қайталанған. Сондықтан жедел жоюға ұсынылған. Міне жақсысы: [[Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов]]. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:15, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::{{@|Елмұрат Х}} мақаланы жоюға ұсынған себебім көрсетілген, бір тұлға туралы екі мақала бола алмайды, "Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов" мақаласы бірінші басталған, сондықтан сол қалуға құқылы деп ойлаймын. Жалпы бұл тұлғаның маңыздылығы күмән тудырады. Қосатын ақпаратыңызды осы мақалаға қосуды сұраймын.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:37, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::: Алғашқыда жоюға себеп ретінде дубликат деп көрсетілмеген еді. Дубликат болса, жояйық әрине. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:57, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) == Үлгі == Ассалаумағалейкүм. <nowiki>{{Договор}}</nowiki> үлгісі жарамсыз сияқты, дұрыстап бересіз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:34, 2024 ж. қарашаның 27 (+05) : Уағалейкум салам! Үлгі жарамды, бірақ орысша қалып қойған сөзді қазақшаға ауыстыру керек, сонда бәрі жақсы шығады. Мен қазір осы үлгіні мақалаға қосамын. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:57, 2024 ж. қарашаның 28 (+05) ::Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:45, 2024 ж. қарашаның 28 (+05) == Неге жойылды? == Сурет:Maska--kazahstan-shou1.jpeg осы суретті "Маска" мақаласына кірістіріп қоям деп жүктеп қойсам жойып тастапсыз. Адамның еңбегін еш етуді білесіз, ә. Толықтырамын оны әлі!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:39, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) :{{@|Madi Dos}}Екеуі де жойылады, себебі авторы мен қайнаркөзі көрсетілмеген. дайын суретті жүктеу қандай еңбек? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:42, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) ::Білем, оны көрсету керек екендігін. Менің енгізген бұрынғы суреттерімде дереккөздер бар. Кейінірек енгіземін, оның үстіне бұл еркін сурет емес. Тек осы Қазуикиде ғана орналасатын сурет, сосын адамның жасаған ісін құнсыздандырмаңыз. Админ болсаңыз, өзіңізге админсіз.Дайын суреті де енгізілмеген қаншама мақала бар. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:48, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) :::Қалпына келтіремін, бірақ авторы мен дереккөзін көрсете кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:54, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) == Координат модулін жаңарту == Module:Coordinates модуліне көптеген жаңартулар енгізілді, соларды қазақша нұсқасына енгізіп, координаттардың мақаладағы орналасуын дұрыстау керек. Модульді соңғы рет сіз өңдепсіз, жаңартып жіберуіңізді сұраймын. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 22:45, 2024 ж. желтоқсанның 22 (+05) <s>:Дайын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:41, 2024 ж. желтоқсанның 23 (+05)</s> Нақтылау керек :Мысалы: [[Екібастұз]] немесе кез келген қала жайлы мақаланы ашқанда, коориднаттар инфобокспен бірге жабысып тұрады. Соны түзесеңіз. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 23:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::{{@|Murat Karibay}}Ол үлгіден емес, уикипедияның интерфейсі жаңарғаннан болып тұр. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:09, 2024 ж. желтоқсанның 27 (+05) == Кедергі == Саламатсыз ба, мазалағыныма кешірім сұраймын. Мен қазақша Википедияға өз үлесімді қосқым келеді, алайда шегіндіруші 1nter pares деген адам менің әрбір өңдеуімді себепсіз жойып жатыр. Мен одан неге өңдеулерімді жойғаның сұрадым, бірақ нақты жауап ала алмадым. Осы жайында шара қолдансаңыз. Алдын ала рақмет [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:33, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Айдаушы мақала == Француз және үнді соғысы деген жойылған мақаланы айдаушы бет ретінде қалпына келтіру үшін сыртқы сілтемелерді қалай қолдансам болады және оған рұқсатым бар ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:43, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Үлгі == Кеш жарық! Осы үлгінің басқасы бар ма? (Үлгі:Апат). Көрсетілімі нашарлау, не қолдануға болады орнына? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:08, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) :Бсақасын біле алмадым, мүмкін дубликат жасай бермей, осы үлгіні жаңарту керек шығар --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:11, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:31, 2025 ж. қаңтардың 23 (+05) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Байланыс == Kasymov мырза сізбен қалай байланысқа шықсақ болады, мақала өңдеуге қатысты кейбір сұрақтар бар еді? [[Қатысушы:Nirvana 0099|Nirvana 0099]] ([[Қатысушы талқылауы:Nirvana 0099|талқылау]]) 11:21, 2025 ж. ақпанның 5 (+05) == Бітікші сайлауы == Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:34, 2025 ж. ақпанның 19 (+05) == Господин Касымов == Господин Касымов, как с вами связаться? У нас есть вопросы по редактированию статьи [[Қатысушы:1lockeny|1lockeny]] ([[Қатысушы талқылауы:1lockeny|талқылау]]) 19:54, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == Assistance with Template Updates on Kazakh Wikipedia == Hello Kasymov, I hope you're doing well. I recently made a request on the Kazakh Wikipedia village pump regarding updating certain country data templates to align with standard formatting. Since this impacts multiple pages, I’d appreciate your input or assistance in addressing it. You can find my request here: [[Уикипедия:Форум#Replacing "Country data" templates with "Үлгі:Байрақ".]] Please let me know if you need any clarification. Thank you for your time and consideration! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. наурыздың 26 (+05) == Sorting files in categories == Hi! I hope you can help me a bit. [[Үлгі:Non-free media]] seems to put files in [[:Category:Тегін мақалалар]] and according to Google Translate it means free files. It should say something like "All non-free files" like [[:en:Template:Non-free media]]. Also [[Үлгі:Free media]] should put files in "All free files" like [[:en:Template:Free media]]. Can you help fix? Finally there seems to be a lot of redundant categories in [[:Санат:Уикипедия:Суреттер]]. Can you delete those that are not needed? If you want to rename the categories wit files without machine-readable source, author etc. you need to use Translatewiki. You can see more at [[:m:File_metadata_cleanup_drive/How_to_fix_metadata#Finding_images_without_an_information_template]]. [[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 23:23, 2025 ж. сәуірдің 11 (+05) == Бетті жою == Қайырлы күн, Қасымов мырза. ''Қатысушы:Austrian Cat/зертхана/Осман империясы'' бетімді жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 09:55, 2025 ж. сәуірдің 25 (+05) :қалпына келтірдім, бірақ ондай мақала бар ғой. Бұрынғы автордың еңбегін жоққа шығарып, зертханаңыздан көшіре салу болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:54, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) ::неге? Қазақша Уикипедияда мақалалардың көбісі безендіру, яғни эстетика, дереккөздер мен сілтемелердің болуы тараптарынан біраз ақсап, және жалпы сапа критерийлерін қанағаттандырмайды деп айтуға болады. Әсіресе ол басқа тілдік бөлімдермен салыстырғанда байқалады. Егер де біздегі мақаланы ағылшын бөлімінде қолданылған сілтемелер мен деректерге негізделіп, оны бейімдеп һәм безендіріп, қайтадан жазғаннан не залал? Бір түсіндіріп жіберсеңіз [[File:Face-grin.svg|25px]] [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:15, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) :::соны неге мақаланың өзің безендіріп, толықтырып жаңартпасқа --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:22, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) ::::әзірше жазылу үрдісінде, зертханамда мәтін толық дайын болған соң, мақаланың өзіне бір-ақ өңдеме арқылы көшіре салам деген ой болған негізі. Себебі қазуикидегі кейбір үлгілер, мысалға [[Үлгі:Sfn]] жеке өзіме қазірше шамалы түсініксіз болып тұр (себебі орыс Уикипедиясында бұл үлгіні қолдану үшін, [[Үлгі:Cite book]] дегеннің "| ref =" қатарында автор есімін енгізіп, дәл соны ''sfn'' үлгісіне қоясың). Жазып аяқтаған соң, бұл үлгі дұрыс жұмыс істеп, барлық ақпарат толық екеніне көзім жеткенде жария етемін (деп ойлағанмын). Ондайға тыйым салынған ба? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:32, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) :Сапаға көмектесер еді, түсінгенім көп өңделген уикипедия тереңдігі көп болады екен --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:46, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) Балам, ''Абсурдизм'' деген мақаланы неге жойдың? Қайтара салшы... --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:37, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05) :Қалпына келді, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05) Сәлем, [[Хасанкейф]] және [[Ойжұмбақ]] мақалаларын неге жойғансың? Қалпыларына келтіргенің дұрыс болады. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2025 ж. Мамырдың 7 (+05) :Кеш жарық! {{@|Елмұрат Х}} Ол қатысушы тоқтамай мақалалар жазған екен, барлық мақаласын жойғанмын. Қалпына келтірмеймін, себебі біреудің шала жұмысын админдер артынан неге ретке келтіріп отыру керек? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05) :: Сәлем! Жалпы ондай жерде «тексерілмеген мақала» деген үлгіні қолданған жөн. Басқа қатысушылардың еңбегін елейтін болсақ, әрине. Немесе «бастама» деген үлгі де бар және оған қатысты көптеген нақтылау белгілерін қолдануға болады, егер мақалалар санын күрт азаюын қаламасақ. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:57, 2025 ж. Мамырдың 11 (+05) :{{@|Еститін Азамат}} кеш жарық! Онсызда сондай үлгі қойылады, бірақ оның мазмұнын, сапасын, грамматикасын кім тексереді. Біреудің артын кім тегін тексеріп, көзді қызартып, қиналып отыру керек. Ынтасы мен жауапкершілігі жоғары адам жазатын нәрсені жазады, жай шетелге барып қайту үшін жасамайды. Шындық солай --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:49, 2025 ж. Мамырдың 13 (+05) :: Қызықсың. Сені мұнда біреу мәжбүрлеп жатыр ма? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:00, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :Бірнеше қатысушы ғана тексеріп, уақытын бөліп, сапасыз дүниемен күресіп жүр. Соның ішінен Сені байқамадым. Сондықтан уақытты маған құрта бермей, жақсы мақалалар дамытуға үлес қоссаң немесе қате, жетіспейтін үлгілерлі толықтырса жақсы болар еді. Егер оларды түзетіп тексеріске салсаң, жоюға болмайды. Осыны әсіресе оқушылар мен студенттер көп пайдаланады. Мазмұны копи паст жасалған нәрседен қазуикипедияның сапасына күмәнмен қарайтын болады. Айдаладағы біреудің мақаласына басты ауыртудың қажеті шамалы. Болмаса телеграм топқа жаз, осы мәселені шулатып жүргенімізге біраз болды. Бірақ көбісі робот сияқты, қыстырмайды, бір рет қана өңделген, аударылған, конвейер мақалаларын минут сайын жазып отырады. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:58, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :: Әлгі [[Абсурдизм]] мақаласын алайықшы — оны өзің жойдың, өзің қалпына келтірдің. Жалпы оны жоятындай ештеңе көріп жатқан жоқпын, әжептәуір мақала. Орфографиялық қателер бар әрине, бірақ ол енді басқа әңгіме. Мүмкін, жойғанда сен оны оқымаған да шығарсың? Солай болып көрінеді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:36, 2025 ж. мамырдың 18 (+05) :Ол да мүмкін, себебі жоймай қарап шыққанымда түзететін заттары көп болды. Сондықтан 2-3 минут аралықта жасалған мақалалардың сапасына күмн тудырдым. Сондықтан соған ұқсас дүниелерді қарамай жойғаным бар. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:09, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) :: Сөйтіп жүріп сапалы мақалаларды құртып жүрсің. Басқа қатысушылар Қазақ уикипедиясындағы мақалалар санын арттырып жатқанда, сен осындай керағар әрекетпен айналысып, не пайда таппақшысың? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :{{@|Еститін Азамат}} сені және басқа да ұқсас '''фейк''' аккаунтарды бұғаттау жайлы талқылап жатыр. Соған қарағанда шынымен 4-5 аккаунт бір адамға тиесілі болу керек. Сен мені қадалағанша басқа шаруалармен айналыссай, істейтін тірлігін, жұмысын жоқ па? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) :: Мұнда фейк жұмыспен айналысқанды сені ғана көріп тұрмын. Жарайды, сен мылжи бермей, қатесіз жазуды үйреніп алсаш. Әртүрлі фейк тапсырмаларды «қадалағамай». --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 08:09, 2025 ж. мамырдың 23 (+05) :::Бұл даудың қажеті жоқ, бір-біріміздің уақытымызды алып нестейміз? :::Әркім барынша жұмыстанып жатыр, арасында қателерде болады, мінсіз адам жоқ) :::@[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]], сізге ұсыныс, басқа қатысушылардың әрекеттерін «қадағаламай» өзіңіз де мақала жазып бастаңыз. Мүмкін сіздікі ең үздігі болып шығар? :::Осы талқылау былай (агрессивті түрде) жалғаса берсе шынымен де бұғаттау шараларын еңгізуге тура келеді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:25, 2025 ж. мамырдың 23 (+05) :::: Артық кетсем, кешірерсіз. Жалпы бейтарап болуға тырысқанмын... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:18, 2025 ж. мамырдың 23 (+05) :{{@|Еститін Азамат}} не деген екі жүзділік пен жасанды жауап. Бейтарап дей ма... деп Сен, не пайда таппақшысың деген жауаптар ше? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 13:33, 2025 ж. мамырдың 24 (+05) *{{@|Еститін Азамат}} Айтқаным келді. Құрметті админдер осы және осыған ұқсас '''ФЕЙК-ПРОВОКАТОР''' аккаунттың бәрін бұғаттап жою керек. ''Мира бел, Джамбул, осы аккаунт, Хәриполла'' деген аккаунт бір адамның артында. Кім екенін де сезіп тұрмын. {{@|Batyrbek.kz}}, {{@|Нұрлан Рахымжанов}} шара қолдансаңыздар. '''Ң''' әрпіне әдейі қате жіберіп, айтқан жауабынан байқадым. Өзінің жұмысы мен жеке өмірі жоқ па? Дені дұрыс емес-ау (осындай сөздер жазуға тура келіп тұр). Егер сіздер әрекет қылмасаңыздар өзім ретке келтіремін --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 13:28, 2025 ж. мамырдың 24 (+05) *:Еститін Азамат деген қатысушыны 6 айға блоктадым. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:29, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:25, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :дауыс берілді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:01, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) == Техникалық мәселе == Ұлы мәртебелім, мен жоқ кезде қандай техникалық мәселе туындады? Мүмкін кейбіреуін шеше алармын. Талқылау легінне жазайын десем жаза алмай қалыппын, бұл менде ғана ма білейін деп едім. Әзірге себебін таба алмай жатырмын. Санатта неге мақалалар қазақ алфавитімен ретттелмейді деген сұраққа әлі жауап тапқам жоқ, мен жоқта анау үш нұсқа деген пәле жоғалыпты, қуанып қалдым. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :Арыстанбек, үш нұсқаны алдырттық қой әйтүп-бүйтіп. Талқылау легін барлық уики бойынша аламыз деп жатыр еді. Сол алып тастаған болар. Санаттар туралы сұрап көрейін. Осы бет иесінен кешірім өтінем, оның атынан жауап беріп отырғаным үшін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) ::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] Талқылау легі деген керемет дүние еді, жақсы дүниені неге құртқанды жақсы көреді екен. Фейсбуктың да алғашқы кездегі дизайны мен талқылау құрылымы өте әдемі еді, қазір быт-шыт бірдеңе болып кетткен. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:18, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) == [[Бауыржан]] == Why are you removing the name I added? [[Қатысушы:Altenmann|Altenmann]] ([[Қатысушы талқылауы:Altenmann|талқылау]]) 00:25, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі == Қайырлы кеш! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. маусымның 1 (+05) :Кеш жарық! Қазір өңдей алмаймын, кейінірек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:57, 2025 ж. маусымның 1 (+05) ::Қайырлы түн. Осыны ұмытып кетпеңізші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2025 ж. маусымның 18 (+05) == Жеке кеңістігімдегі мақалалар == Қайырлы күн.Неліктен менің жеке кеңістігімдегі мақалаларды түсіндірместен өшірдіңіз? Мен негізгі мақала кеңістігін толтырмау үшін бос уақытымда жұмыс істейтін жаңа мақалалар жасадым. (Қатысушы:Programman/Kickstarter, т.д.). Барлық жойылған мақалаларды қалпына келтіруді сұраймын. [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 15:46, 2025 ж. маусымның 11 (+05) :Кеш жарық! Ол жерде ешқандай мақалалар көріп тұрған жоқпын. Бәрі бос бет қой? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:05, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::Иә, әзірге бос беттер болды, онда мен мәтінді біртіндеп қосуды жоспарладым. Осы беттердің барлығын қайта жасауым керек пе, әлде оларды қалпына келтіре аласыз ба? [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 13:40, 2025 ж. маусымның 13 (+05) :::асықпай, біртіңдеп жазған дұрыс-ау. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:24, 2025 ж. маусымның 14 (+05) == Мыстангер жайлы ақпаратты мақұлдау == Сәлем! Мыстангер жайлы бетті қазақшаға аударып, ақпарат қосып едім. Соны мақұлдап, жариялап жіберсеңіздер. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 13 (+05) :Жалпы, қарап жіберетін біреу-міреу бар ма екен мұнда?)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:47, 2025 ж. маусымның 16 (+05) :Сілтемесін беріңіз. Қарап берейін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:42, 2025 ж. маусымның 17 (+05) ::{{@|Aweworthy}} кеш жарық! Басқа да белсенді қатысушылар мен админдерден көмек сұрасаңыз болады--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:57, 2025 ж. маусымның 17 (+05) ::Қайырлы күн! https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher осының қазақшасын бастап берсеңіз)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 25 (+05) ::Өтініш жасағаныма 9 айдың жүзі болып қалыпты... ::https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:44, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] сіз көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:46, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::Сізге бетті бастап беру керек пе? Әрі қарай өзіңіз толықтырасыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:51, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::Дәл солай. Жаңа материал бастауға әлі құқығым жеткіліксіз, сондықтан тек өңдей аламын. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:56, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Бастадым, өңдей беріңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:08, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) == Жою == Сәлеметсіз бе! <s>Асқар Алтынбекұлы Күлібаев</s> осы мақаланы жоюыңызды сұраймын [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:48, 2025 ж. маусымның 15 (+05) :дайын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 13:45, 2025 ж. маусымның 15 (+05) == Біріктіру == Сәлеметсіз бе! [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасының орынбасарлары]] мен оның ағылшынша нұсқасын (Deputy Chairman of the Mäjilis) біріктіріп, барлық мақалаларда қолдана берсек қалай жалпы ? Егер рұқсат болса, біріктіруіңізді сұраймын. Рақмет [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:19, 2025 ж. маусымның 16 (+05) :жақсы, өзіңіз жұрыс деп шешсеңіз, жылжыта беріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:56, 2025 ж. маусымның 17 (+05) == Бетті уақытша жартылай қорғау == Сәлеметсізбе, менің жаңа мақаламда вандализмнің алдын алу үшін уақытша қорғауыңызды сұраймын. Мерзімі - 1 ай. Мақала аты: [[Яковлев Як-42]] және [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] [[Эрдэнэт қаласы]] 1 айға жартылай қорғау қылдырып беріңіз [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 10:45, 2025 ж. шілденің 4 (+05) == Мағынасыз мақала == Кеш жарық, [[PewDiePie T-Series-ге қарсы]] деген мақаланы жоюға ұсынамын. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 20:39, 2025 ж. шілденің 4 (+05) :Кеш жарық! Неге, мазмұнын оқымадым. Басқа тілдерде бар екен, себебін жаза кетсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:23, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Енді адам деген мазмұнын білу үшін мәтінді оқымай ма?? Қарапайым нәрсе ғой, жоя салыңыз. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 17:24, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::Не себепті жою керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::::Ол қазақ болмысына, әдетіне жат шетелдердің еріккен күйбең тіршілігін сипаттайтын еш маңыздылығы жоқ мақала ғой. Анық көрініп тұр ғой, мағынасы жоқ екені. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:03, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::::Мақала басты бетте тұрған жоқ. Тек басқа тілдерден аударып жазылған. 18 тілде жазылған екен. 17 тілде жазылғандарын жойсаңыз, қазақ тілінде де жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:08, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::::::Түсінбедім, сонда басқа тілдерде санасыз, мағынасыз мақалалар болса, бізде де қала бере ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:46, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::::::{{@|Елмұрат Х}} қайырлы кеш! Қандай да бір мақаланы жойылуға лайықты деп санасаңыз, онда сол мақалаға «[[Үлгі:Жедел жойылсын|Жедел жойылсын]]» үлгісін қойып, себебін жаза кетіңіз. Ары қарай жойылу туралы сол мақаланың талқылау бетінде жүруі қажет. Қандай да бір қатысушының талқылау бетіне жеке келіп, "мақаланы жоя салыңыз" деген болмайды -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:10, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::Елмұрат этика ұстаңыз. Көшеде, базарда жүрген жоқсыз, мен СЕНІ танымаймын. Арақашықтықты сақтаңыз! Қарапайым болса, нақты себебін көрсет, жоя сал, ала сал демей [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05) == Мақала жойу == Сәлеметсіз бе. Сіз [[Kazakhstan Airlines]] мақаласын жойыңызшы. Мен оның орнына жаңа мақаласын жасамақпын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:50, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :Кеш жарық! Сол мақаланы уикипедияға сәйкес толықтырыңыз. Жоя алмаймын [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:24, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Неге сіз мен мақалалардың атын толықтай жазып қойсам қысқа қылдырып өзгертіп тастайсыз? Қысқа жазған біртүрлі ғой толық жазып қойу керек қой Ан-30 емес Антонов Ан-30 деп қойу керекқой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:40, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::енді қайта толықтырып қойыңыз [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::::[[Жезқазған әуежайы]] деген мақаланы неге қайта қалпына келтіріңіз? Мен инфобокс және қосымша ақпараттар қосытымғой. Дереккөздердіде қосып қойғам [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05) == беттің атын өзгертпей туралы == сәлеметсізбе, мен мақалалардың бетін тотықтап жазып қойсам сіз неге атын ауыстыра бересіз. Ан-30 жан Антонов Ан-30 деп өзгертсем қысқа сына ауыстырып жібере бересіз, бұл қандай себептермен??? [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:42, 2025 ж. шілденің 7 (+05) :кеш жары! Орыс тілінде қысқа нұсқадағы атауын маған ыңғайлы көрінді, яғни оқырман іздегенге оңай болады. Бірақ та қалған админдер дұрыс деп шешкен екен, сіздің қайта жылжытқан нұсқаңыз қалатын болды. Ескерту мақала атауларын ойланбай, талқыға салмай жатып жылжытпауды өтінемін. Рахмет [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:54, 2025 ж. шілденің 8 (+05) ::жауап бергеніңіз үшін рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05) == ПозКарта == сәлемктсізбе. Айта аласыз ба қалай ПозКарта жасау керегін [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:47, 2025 ж. шілденің 8 (+05) == ескі өңдемеге қайтармау == Сәлеметсіз, [[Үржар (ауыл)]] деген бетті ескі өңдемесіне қайтармауды сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 20:24, 2025 ж. шілденің 9 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Әсел Құрманбаева == Сәлеметсіз бе! Әсел Құрманбаеваға уикипедия мақаласын жазсам қалай болады ? Әлде ол орынсыз ба ? [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 12:33, 2025 ж. шілденің 28 (+05) :Кеш жарық! кешірерсіз кім екенін білмедім) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:10, 2025 ж. шілденің 28 (+05) ::Нұрсұлтан Назарбаевтың екінші әйелі 😉 жай ғаламторда оның өмірбаяны, жеке өмірі, отбасы, байлығы жазылған, соның бәрін қолданып уикипедия мақаласын арнасам ба деп едім [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:14, 2025 ж. шілденің 28 (+05) :::өз еркіңіз, маңызды болып көрінер. қазаққа біреудің өмірі мен өсек қызық болу керек) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:20, 2025 ж. шілденің 28 (+05) ::::Жақсы 😅 [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:30, 2025 ж. шілденің 28 (+05) == Бет жою == Сәлеметсіз бе сіз меннің ''Бозанбай өзені'' деген мақаламды Бозанбай (өзен) деп жылжытыңыз. Ал ''Бозанбай өзені'' деп қалған мақаланы жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:45, 2025 ж. шілденің 29 (+05) :Түсінбедім? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:09, 2025 ж. шілденің 31 (+05) ::Іздемеге жазсам (Гуглдың) Бозанбай өзені деп шығады соны бассам ол бет [[Бозанбай (өзен)]]іне айдатылған Kasymov деп тұр. жойылған бетті жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:18, 2025 ж. тамыздың 2 (+05) :::Ол онсызда жойылған [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:35, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Бет жою == <s>Нарын</s> бетін жойып беріңізші. Түпнұсқа бетін ''Нарын (айрық)'' дегенге айдағанмын. Мен бұл сөздің орнына ''Нарын (қала)''ның өзгертетін деп тұрмын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:44, 2025 ж. тамыздың 4 (+05) :Рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:07, 2025 ж. тамыздың 13 (+05) == Стивенсон Роберт Льюис == Сәлеметсізбе, мына мақаланы қалпына келтіре аласыз ба, өте әйгілі жазушы ғой? --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 14:21, 2025 ж. тамыздың 21 (+05) :Касымов мырза, неге жауап бермейсіз? Басқа жүз шақты тілде бар мақала қазақ тілінде де болу керек қой!! --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 17:06, 2025 ж. тамыздың 24 (+05) == Саддам Хусейн == Hello. There is something wrong with the childhood photo of Saddam Hussein in the [[Саддам Хусейн]] article. His date of birth is 1937, but in the photo, supposedly from 1940, he looks no older than one year old. Either the year is incorrect, or the child is not Saddam Hussein. The same issue was raised back in 2012 on the Wikimedia Commons discussion page for this photo, but there was no response. https://commons.wikimedia.org/wiki/File_talk:Saddam_in_childhood.jpg If the discrepancies cannot be identified, then this photo should be removed from the article. Yours sincerely, [[Арнайы:Үлесі/78.174.55.43|78.174.55.43]] 07:11, 2025 ж. тамыздың 30 (+05) == Тілдер vs. Infobox Language үлгілері == Сәлеметсіз бе. Тілдерге қатысты мақалаларды реттеуге үлес қосықым келді, және әдеттегідей басқа сапалы мақалалардың үлгісі бойынша жазуға тырысамын, мысалы [[Қазақ тілі]]. Бұл мақалада Үлгі:Тілдер үлгісі қолданылған. Кейбір беттерде қазақшаға аударылған Үлгі:Infobox Language тұр. Қайсысын қолданған дұрыс? "Тілдер" үлгісін ұстануға тырысып тұрмын, бірақ оны да пішімдеу тұрғыдан сәл өңдеу керек. [[Қатысушы:Aisford|Aisford]] ([[Қатысушы талқылауы:Aisford|талқылау]]) 19:55, 2025 ж. қыркүйектің 5 (+05) :кеш жарық! Тілдер үлгісін қолданған дұрыс. Егер үлгі қате болса, үлгіні толықтықтырып, әрлер қатесін түзетуге болады. Үлгіні жасай алатын шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:13, 2025 ж. қыркүйектің 7 (+05) == Execution of Saddam Hussein == Good afternoon! Would you be so kind to translate [[en:Execution of Saddam Hussein|this article]] into Kazakh language?! --[[Қатысушы:Edrilizer|Edrilizer]] ([[Қатысушы талқылауы:Edrilizer|талқылау]]) 01:48, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05) == Жазған мақаламды тексеріп, Wikidata тізіміне қосу == Ассалаумағалейкум ''Kasymov'' мырза, мен кеше [[Майлысу]] атты мақала жазған едім, соны тексеріп, Wikidata элементіне қосуыңызды сұраймын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. қыркүйектің 21 (+05) == Ту үлгісін жасау == Кеш жарық! {{ту|Тайвань}} үлгісінің екінші нұсқасы бар ма екен? Олимпиада және спорт жарыстарына спортшылар басқа байрақпен шығады. Спорт жарыстарында да басқа ту көрсетіледі. Бізде сол тудың нұсқасын жасауға болар ма еді? Екінші өтініш, '''спорт жарысы''' үлгісінде атауы дегенді жасыл түспен белгілемесек бола ма? Сұр түсті қалдырсақ немесе шрифт жасыл фонда ақ болуы керек сияқты?. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 18:56, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05) == Тәулік суреті == Тәулік суретін бот ортаққордан импортайтындай жасап қойсақ қалай? Сен басқа пайдалырақ жұмыстарға көңіл бөле аласың. Бұндай қайталанатын шаршататын жұмыстарды ботқа тапсырған дұрыс. Бот күн сайын бір бетті сосын ай сайын бір бетті импорттап отырады. Келісесің бе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:54, 2025 ж. қыркүйектің 28 (+05) :@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] Әрине соны баяғыдан атйып жүргенмін, бұрындары солай болатын. Жасап қоя салыңыз) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:30, 2025 ж. қазанның 1 (+05) ::Скрипт істеп тұр ма тексеру үшін сен бастаған осы айдың POTD үлгілерін жоямын. Түсіністікпен қарайды деп ойлаймын <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:39, 2025 ж. қазанның 1 (+05) ::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|менің ботыма]], мерзімі шектеусіз уикиаралық импорттаушы тобына қосып бергенің керек болып тұр. Уикиаралық импорттау құқығын алудағы мақсат: Commons-тан Potd үлгілерін күнделікті импорттау <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:55, 2025 ж. қазанның 1 (+05) :::Ондай құқығым жоқ деп тұр. :( Нұрлан ағадан сұрап көрші. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. қазанның 2 (+05) ::Тәулік суретіне қатысты үлгілерге ештеңе жасмай тұра тұруыңды сұраймын. Сынақ ойдағыдай болды, енді бот өзі үлгілерді бастай береді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:33, 2025 ж. қазанның 4 (+05) :::Тамаша! Ортаққордан жүктейді ма? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 18:11, 2025 ж. қазанның 5 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] иә <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:23, 2025 ж. қазанның 6 (+05) :::::суреттің сипаттамасы жасанды интелеккт арқылы қазақша бірден жазылатындай жасауға бола ма екен негізі? Не сурет екенін көрсететіндей? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:47, 2025 ж. қазанның 23 (+05) ::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] көп нәрсені жасауға болады, бірақ оның бәріне уақыт керек қой. Көбіміз уақытты дұрыс бағаламаймыз. Уақыты келсе жасаймын, басымдықтарға, маңыздылықтарға бірінші көңіл бөлемін. Уикипедияға жасанды интеллект тікелей қосып қоямын ба деген ой да келген. Ең маңызды істер тұрғанда бұндағы істерім өзінің сәтті уақытын күте тұрады, мүмкін ондай сәтті уақыты мүлдем келмейтін де шығар, себебі Уикипедиядағы істерімнің маңыздылығы 1/10, 1/20, 1/40 геометриялық прогрессиямен маңыздылығы төмендеп барады. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:39, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] айлық үлгілерін өзің жазып жүр екенсің ботқа ай сайынғы үлгіні де жазып отыруға тапсырма беріп қойғанмын. Егер бет бар болса бот елемейді сондықтан боттың не жасағысы келгенін көре алмаймыз. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 22 (+05) :жақсы, бастысы Бот санат пен интеруикиді қоюды ұмытпасың) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:21, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] интеруикиді өзіміз қоятын сиқтымыз. Бот қоя алмайды деп ойлай бер. Бізге де жұмыс қалсын ))) <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:46, 2025 ж. қарашаның 24 (+05) == Крем == Добрый день! Поясните причину [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Сары_май_кремі&diff=prev&oldid=3508291вашей отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. қазанның 5 (+05) :Кеш жарық! Стақан сияқты сөздерге мақалаға тікелей қатысы болмағандықтан, кері қайтардым [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:57, 2025 ж. қазанның 7 (+05) == Me editing my user page == For some reason, every time I add links to my user page on different Wikipedia language editons on my user page '[[User:PK2]]' in Kazakh, the following warning comes up: 'This action has been automatically identified as harmful, and therefore disallowed. If you believe your action was constructive, please inform an administrator of what you were trying to do. A brief description of the abuse rule which your action matched is: Қатысушы жеке бетіне мақала жазу'. [[Қатысушы:PK2|PK2]] ([[Қатысушы талқылауы:PK2|талқылау]]) 04:27, 2025 ж. қазанның 27 (+05) == Өңдеу қателігі == Асхат Советханұлы Жұмабеков бетінде мақала өңдегенде қателік шықты. Не істесем болады? Администраторға хабарлассын деген @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 21:19, 2025 ж. қазанның 30 (+05) :Кеш жарық! Түсінбедім [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:26, 2025 ж. қазанның 31 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:30, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қызыл ту ордені мақаласына бағыттайтын беттер қателігі == Сәлеметсіз бе! ҚҰРМЕТТІ @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]! Қызыл ту ордені бетіне бағыттайтын келесі беттер: ''Еңбек Қызыл Ту'' Бұл беттерді тез арада жобға ұсынамын, себебі Еңбек Қызыл Ту ордені - өз алдына басқа марапат. [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 08:43, 2025 ж. қарашаның 20 (+05) <s>:Жақсы</s> Біраз мақалаларға сілтеніп тұр, әзірше жойылмайды. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:56, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Уикижобалар == Саламатсыз ба қазір қандай уикижобалар бар [[Қатысушы:Galumzhan|Galumzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Galumzhan|талқылау]]) 15:15, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:58, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Райымбек батыр мақаласын қорғау жөнінде == Қайырлы күн, мырза! [[Райымбек батыр]] мақаласын уикилендірдім. Дереккөздерге сілтеме жасадым. Мақаланың қазіргі нұсқасын қорғауға алуларыңызды сұраймын. Трайбалистік сипаттағы вандализмнің (тұлғаларды негізсіз мадақтау және артық эпитеттер мен метафорларды қолдануы) алдын алу үшін. Алдын ала рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 13:10, 2026 ж. қаңтардың 8 (+05) :Кеш жарық! жартылай қорғадым [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:13, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05) ::Кеш жарық! ::Енді көріп отырмын, рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 20:13, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05) == '''Уикипедия 25''' == Уикипединың [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:33, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05) == Қазақстан Республикасындағы педагогикалық практика == Сәлеметсіз бе, менің мақаламды жойып тастапсыз. Себептерін айтсаңыз жақсы болар еді [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 11:45, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]Жауап бересіз бе? Басқаларға комментарий жазып жатырсыз, маған да мақаланың өшірілуі туралы жазған жоқсыз [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 08:53, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) ::Энциклопедиялық мақалаға келмейді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:32, 2026 ж. қаңтардың 21 (+05) == Орфографиялық қате == Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Сәрсенбі]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, "Алма — жеміс". Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:23, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :[[Бристоль]] бетіне жасаған өңдемемді де қайтарып тастапсыз. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:26, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::Бірінші мақала сол қалпында тұр. Екіншісінде орынсыз сілтеме қойылған. ** өзені деп сілтенбейді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :::Сәлеметсіз бе. Сонда "<nowiki>[[Эйвон өзені]]</nowiki>" емес "<nowiki>[[Эйвон]]</nowiki> өзені", яғни тек [[жалқы есім]]ді сілтемеге алу керек пе? Дереккөз көрсете аласыз ба? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) ::::Кеш жарық! Осындай аттас басқа заттар аталмаса ешқандай өзені, көлі деген керек емес. Болып жатса *** (өзен) деген дұрыс болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:08, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) == Одиссейді жою == Сәлем, мына мақаланы неғып жойдың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 00:08, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05) :сәлем! Ол қатысушының біраз өңдемелері кері қайтарылды. Бастаған мақалалары әлі тексерісен өткізілмеген. Қалпына келтірдім. Соны әрлеп, санаттарын қойып, мазмұнын тексеріп жіберсең жақсы болар еді. Жалпы сол қатысушының барлық бастаған мақаласын тексерістен өткізіп жіберсең, қазуикиге қосқан үлкен үлес болар еді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:26, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05) == Айлық үлгілер == Тәулік суретінің айлық үлгілерін ай сайын айдың соңында 26-күні басталатын етіп қойдым. Енді өзің бастамай тек бақылап жүрсең жеткілікті болар. Бірдеңе дұрыс болмай жатса айтасың ғой. Уақытым болса дұрыстауға тырысамын. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:12, 2026 ж. қаңтардың 31 (+05) :Рахмет бірақ қате болып жатыр. Қазақша емес, басқа тілге сілтенбеген екен [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:29, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) == Бетті жою == Сәлеметсіз бе. Мен жасаған [[Лимбург (Бельгия)]] бетін жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 13:18, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) :Қайырлы күн! Қателесіп кеткен шығар, [[Лимбург (Бельгия)|мақалаңыз]] қалпына келтірілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:30, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) :Жоқ, қателескен жоқпын. Қысқа мақалалар онсыз да толып жатыр. Неге оны толықтырып жазбасқа? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:31, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) ::Негізі осындай бас-аяғы жоқ мақалаларда бастамаған дұрыс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:09, 2026 ж. ақпанның 2 (+05) :::Белгі қойып кетсеңіздер, неше күннен кейін жойылады. Әдетте жаңа жазылған мақалаға кемінде бір апта беру қажет. Егер жазылған күннен бастап толықтырылмаса бірден жойылуы тиіс. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:57, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) == Навигациялық үлгіні жою себебі түсіндірілмеген == Үлгі:FIFA Futsal World Cup 2024 деген үлгіні неге жойдыңыз? Қатесі болса, ескерту жасау мәдениеті бар ма? Жою тарихына да еш белгі, дерек қалдырмаған екенсіз? Қатесі болса жөндесіп жіберіңіз немесе ескертіп кеңес беріп кетсеңіз орынды болар еді. Тағы ескерту айтамын өзіңізге, бұл әкеңізден қалған мұра емес. Ескертіп, мәтінмен түсіндіріңіз шешіміңізді. Бірден жойылатын мақалалардың параметрлері болады. Бірақ бұл үлгіде дөрекі қате жоқ, өңдеуге және жетілдіруге болатын. Жауабыңызды толыққанды жазып, түсіндірірмесін беріңіз. Үлгіні қалпына келтіремін. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:11, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :себебі басқа тілден ондай нав. үлгі таба алмадым. Әрі ол жерде құрамалар ғана көрсетілген. Меніңше сол жарысқа қатысты мақалалар болы керек шығар (финал, іріктеу, тағы сол сияқты) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:55, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::Басқа тілде дәл осындай навигация үлгісі болмауы мүмкін. Қолдан жасалған яғни код мәселесі болмаған нәрсеге басқа уики үлгі болуы да мүмкін. Бірақ тақырып жаңадан ұарқын алып келе жатқан мәселеге арналғандықтан, біздің жағдайда футзал спорт түрі, онда оларда жоқ болуына таңғалмауымыз керек. Бізде бар екен. Әлем чемпионатына қатысқан және белгілі орын алған құрамалардың навигациялық кестесі жаңадан құрастырыла береді. Айып етпеңіз, бірақ бұл аргументіңізді қабылдай алмаймын. Керісінше, сол навигациялық кестеге ұсыныстарыңыз бен санаттарын және басқа үлгілерді кіріктіруге кеңес берсеңіз? Одан кейін, менің жасаған және басқа адам жасаған болсын талқыламай, пікір алмаспай жоймауыңызды сұраймын. Ережеге сәйкес егер ескерту айтылған уақыттан екі апта ішінде мақала жақсы жаңына қарай өзгермесе бірден жою қажет. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:08, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) == Жедел жойылсын == Қайырлы түн. [[Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы|Мына]] мақаланың жойылуын қолдайсыз ба әлде қарсысыз ба? Талқылау бетінде өз пікіріңізді жазып кетсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:29, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) == Олимпиада ойындары туралы үлгі == Қасымов, Олимпиада туралы үлгіні түзеткен едім. Олимпиадалық ойын деген қазақша сөз жоқ. Сіз неге өзгерісті шегірттіңіз? Әлде қате жазуды қолдайсыз ба? Егер сауатыңыз жетпесе, талқылауға сұранбайсыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 21:33, 2026 ж. ақпанның 22 (+05) :'''Олимпиа ойындары''' дегенді естімедім? сіз солай өзгертіпсіз. -''лық'' деген шылауды енді байқадым, алып тастадым. Қалпына келді :Футзал үлгісінде ешқандай санат жоқ сосын неге ағылшынша? Тексеру үлгісі тұра берсін, басқа біреулер ерінбей біреудің жүмысын аяқтап шығар. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:25, 2026 ж. ақпанның 24 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) == Панорама бостандығы == Қайырлы кеш, 1886 жылғы мешіттің бейнесін рұқсат сұрамай салу ешқандай мәселеге әкелмейдіғой? Және егер мен ғимарат иесінің немесе директорының рұқсатымен файлды, сондай-ақ Creative Commons Attribution 4.0 International лицензиясына келісетінін көрсететін қолтаңба мен мөрді тіркесем, 70 жасқа толмаған ғимараттардың фотосуреттерін жариялай аламын ба, себебі сәулетшілер мен жобалау фирмасының атаулары оларға белгісіз және ғимараттың қасбетінің қарапайым фотосуретін жариялау қиын процесс. Шетелдік модераторлар менің жұмысымды жоя ма? [[Қатысушы:Almatoswiki|Almatoswiki]] ([[Қатысушы талқылауы:Almatoswiki|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) :Қайырлы күн! Сіздің сұрағыңызға нақты жауап бере алмадым. Өзіңіз түсірген сурет болса ешқандай мәселесіз жүктеуге болады. Сырттай болса авторлық құқық пен қайнаркөзін көрсету керек сияқты. Бұл мәселені Арыстанбек немесе Батырбек мырзалардан сұрап көріңіз. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 14:13, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == Жоққа шығару == {{жабық}} @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Саламатсыз ба! Атырау облысын мақаласын неге жоққа шығардыңыз мені мен қатені түзетіп едім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Гектар неге үлкен әріппен, сөйлемнің ортасында тұрған сөз емес па? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 15:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] нүктеден кейін үлкен әріппен жазылуы керек. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:46, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::қай жерде нүкте, сөйлемнің ортасы ғой. Сәл асықпай қараңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 15:47, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::2 млн. Деп тұр мақалада сосын мен Гектар деп үлкен әріппен жазып жібердім дұрыстап қараңызшы нүкте тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:59, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::Сізге енді грамматиканы оқытып отырайық енді? ''млн.'' қысқартылған сөз, онда ''2000 ж.'' деп жазсақ артынан үлкен әріп жазыла ма? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:01, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] жоқ [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:06, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] 2000 ж. дегенге не қатысы бар? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:12, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::::::Саған мысал ретінде айтып отыр [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:17, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] негізі 2 млн. Гектар деп басталуы дұрыс. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) {{жабық-соңы}} == Жоққа шығару == қайырлы күн! Неге өңдемелерімді жоққа шығарып жатырсыз? "Алфавит бойынша ..." деп басталған тақырыптағы санаттар [[:Санат:Алфавит бойынша санаттар]] санатына қосылмай ма? Сосын [[:Санат:Шатқалдар]] санаты өз-өзіне қосылуы керек пе? Шатқал аңғардың бір түрі емес пе? -- [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 12:12, 2026 ж. наурыздың 18 (+05) :Қалпына келтірдім, мен қателесіп керісінше ойлап қалдым. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:43, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == Бетті жою == {{жабық}} @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] неге @[[Қатысушы:AdilBot|AdilBot]] деген бетті жойдыңыз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 25 (+05) :Себебі сізде бот мәртебесе жоқ. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:20, 2026 ж. наурыздың 25 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Өз аккаунтымда AutoWikiBrowser ді қолдануға бола ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:24, 2026 ж. наурыздың 25 (+05) :::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] бот жүргізбей @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:00, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::::Кеш жарық! Сізде әлі тәжірибе аз, қателессеңіз біз артынан түзетіп әлек боламыз. Әзірше жоқ [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:08, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Бот жүргізбеймін ғой тек өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser ге жұмыс жасауға рұқсат беріңіз деп айттым [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:11, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) ::::::Ол жартылай автомат, сіз қателессеңіз, біз сияқты админдер артынан түзету үшін уақыт пен күшті құртамыз. Егер шынымен де жаны ашар болсаңыз, мақаладарды әрлеп, толықтырып, сапасын жақсартуға болады. Талай админ мен қатысушы солай жұмыс жасап жатыр. Сіз әлі тіпті үлгіні дұрыс қолдана алмайсыз, ''актриса'' деген үлгіні қойдыңыз ба? Болмаса, соны жасаңыз. Сау бол! [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:17, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Басқа қатысушылар да AutoWikiBrowser пайдаланып жүр ғой тәжірибе аз болса да. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:21, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) ::::::::Басқа админдерден сұраңыз, менің жауабым жоқ. Қандай қатысушылар? тізімін көрсетіп берсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:24, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Zscout370 осы қатысушы егер қателеспесем. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:31, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) ::::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] рұқсат бересіз бе өтініш [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:13, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::::::::Берілмейді. Тіпті оны менде айттым, саған тәжірибе жинау керек. Талқылау аяқталды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:15, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) {{жабық-соңы}} == Айдос Ғалымов туралы мақала == Сәлеметсіз бе! Инкубаторға Айдос Ғалымов туралы толық мақала енгіздім. Тексеріп, негізгі бетке көшіруге көмектесесіз бе? Рақмет! [[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] ([[Қатысушы талқылауы:QazPaluan|талқылау]]) 23:25, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05) == Жедел жою туралы == ''Анна Александровна Немченко'' мақаласы орыс уикида жоқ, бірақ ағылшын уикипедиясында бар. Маңыздылығы онша төмен емес. //- [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 12:06, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) :Қазуики оқырмандарына қандай маңыздылығы бар екен? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:22, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) == Мақаламдағы қателік == @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] кеш жарық! [[Дженнифер Лоуренс]] менің мақалам еді ол мақалада қателіктер бар ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:24, 2026 ж. сәуірдің 9 (+05) :Кристиан Бекйл, Крис Эванс сияқты мақалаларды қарап көріңіз. Әрине ол жерде мәліметтер ескірген, мысал ретінде көруге болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:49, 2026 ж. сәуірдің 9 (+05) == үлгі == Сәлеметсіз бе! Мына 3 үлгіні өңдеу үшін аша аласыз ба: Үлгі:Кино, Үлгі:Тұлға және Үлгі:Кинематограф [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:15, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05) :Дайын [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:20, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05) == Шегіндіру == @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] кеш жарық! Өңдемені шегіндіру үшін рұқсаты керек пе? Жалпы айтып жатқаным. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:53, 2026 ж. сәуірдің 17 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 19:07, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Алтын Орда дәуіріндегі тұрақжайлар == Елде Алтын Орданың мұрасын жаңғырту үдерісі қарқыынды дамып жатқанда, сен оған қатысты мақалаларды жойып жатқаның қалай болды??? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 23:52, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) :Қандай мақаланы жойдым? @[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]]. Тізімін көрсетіп бер, қалпына келтірейін, әлде басқа админ болуы да мүмкін [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:17, 2026 ж. мамырдың 27 (+05) :: [[Алтын Орда дәуіріндегі тұрақжайлар]] --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:38, 2026 ж. мамырдың 29 (+05) :::''І Хәріполла'' мырза жоюға ұсыныпты, дубликат деп. Өте қырағы екенсің) ''Алтын Орда тарихы, Қазақстан тарихын'' осылай жаңартып, толықтырып жіберсең жақсы болар еді. Өңдеу санын 100 асыруға үлкен мүмкіндік бар [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:28, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) :::: Басқа қатысушының өңдемелер санында не шатағың бар??? Бұл бір. Екіншіден, мақала аттары ұқсас болса, жоя бересің ба, бұл қайдан шыққан ереже? Жалпы тарихи кезеңге бір мақала арналса, сол заманның тұрақжайлар тізімі туралы тағы бір мақала болса, бір жерің тарыла ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 23:39, 2026 ж. маусымның 1 (+05) :::::кішкене этиканы ұсиауды өтінемін. Бірінші жазған сұрақтарға сәл назар аударсаң. Сен, қалай болды деп, ауыз екі стильде жазуды доғару керек. Тағы осылай қайталанса, дөрекілік үшін бұғаттауға кетеді. Жазу мәнерің тура алдында бір шатақ кісінің стиліне ұқсайды. Жауабымды түсінбедің, І Хәріполла деген қатысушы дубликат деп ЖЖ ұсыныпты, содан жойылды. Сенің маған аяқ асты қызығушылық танытқанынан, жасаған өңдеулерге назар аудардым. Енді неге басқа мақалаларды ретке келтірмеске, мысалы сол Алтын Орда [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:11, 2026 ж. маусымның 3 (+05) hoeufyoebhbxno4yea9hzcsl2humbqn 0 128157 3612754 3612152 2026-06-02T19:42:22Z Kasymov 10777 3612754 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|2010}} {{Жыл үшін навигация|2010}} {{Ғасыр үшін навигация|21}} {{Басқа күнтізбелер|2010}} {{Жыл туралы|2010}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Испания]] Еуропалық Одақ Кеңесіне кезекті төрағалық етті. * [[12 қаңтар]] - [[Гаитидегі жер сілкінісі (2010)]]. * [[14 қаңтар]] – [[Йемен]] [[Әл-Қағида]] лаңкестік тобына ашық соғыс жариялады. * [[15 қаңтар]] - [[Чад|Чадтағы]] азаматтық соғыс ресми түрде аяқталды. === Ақпан === * [[Қысқы Олимпиадалық Ойындар 2010]] === Наурыз === === Сәуір === * [[7 сәуір|7 Сәуір]] - [[2010 Қырғызстандағы мемлекеттік төңкеріс]]. * [[10 сәуір|10 Сәуір]] - Ресейдің [[Смоленск облысы]]нда Польша делегациясы отырған ұшақ апатқа ұшырап, [[Польша президенті]] [[Лех Качиньски]] қаза тапты<ref>[http://www.khabar.kz/index.cfm?id=102341 Әуе апатынан Польша президенті қаза тапты]</ref>. === Мамыр === === Маусым === === Шілде === === Тамыз === === Қыркүйек === === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === === Нақты күндері жоқ === === Қазақстанда === *[[1 қаңтар]] - [[Ресей]], [[Беларусь]] және [[Қазақстан]] [[Кедендік одақ|Кеден одағы]] күшіне енді. *[[12 қаңтар]] - "[[Самұрық-Қазына]]" ұлттық әл-ауқат қоры "[[Альянс банк|Альянс Банк"]]АҚ-ның 100% жай және артықшылықты акцияларын сатып алды. *[[14 қаңтар]] - [[Қазақстан]] [[1 тамыз]]ды [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық күні]] деп жариялауды ұсынды. * [[21 қаңтар]] - Қазақстанда темекі қоспаларын әкелуге және таратуға тыйым салынды. * [[28 қаңтар]] - [[НАТО|Солтүстік Атлантикалық Шарт Ұйымы]] ([[НАТО]]) мен Қазақстан [[Ауғанстан]]дағы халықаралық күштер үшін жүк транзиті туралы келісімге қол қойды. * [[5 ақпан]] - Валюталық дәліз [[АҚШ доллары]] үшін 127,5 - 165 теңге шегінде белгіленді. * [[17 ақпан]] - Қазақстан [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] мемлекеттерінің шекара маңындағы ынтымақтастығы туралы конвенцияны ратификациялады. * [[18 ақпан]] - "[[Теңізшевройл]]" ЖШС айдау тарифіне қанағаттанбауына байланысты [[Баку]] - [[Тбилиси]] - [[Джейхан]] (БТД) құбыры арқылы мұнай тасымалдауды тоқтатты. * [[24 ақпан]] - "[[Қазақтелеком]]" АҚ "[[НҰРСАТ|Нұрсат]]" АҚ акцияларының 77,8% - прод сату ниеті туралы хабарлады. * [[26 ақпан]] - Қазақстанның бірыңғай энергетикалық жүйесі Орталық Азияның біріккен энергожүйесімен ([[БЭЖ]]) бөлек жұмыс режиміне көшті. * [[2 наурыз]] - [[Қазақмыс|Kazakhmys]] компаниялар тобы [[Екібастұз көмір алабы|Екібастұз]] ГРЭС-1-нің 50% - "[[Самұрық-Қазына]]" ұлттық әл-ауқат қорына сату бойынша мәмілені аяқтады. * [[11 наурыз]] - [[Қызылағаш оқиғасы|Қызылағаш бөгетінің бұзылуы]]. * [[11 наурыз]] - [[Forbes]] журналы жасаған миллиардерлердің жыл сайынғы тізіміне бес қазақстандық кірді. * [[12 наурыз]] - ҚР Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[мұнай және газ министрлігі]]нің, [[Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі]]нің, [[Экономикалық даму және сауда министрлігі]]нің, [[Қазақстан Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігінің]], [[Байланыс және ақпарат министрлігі]]нің құрылғанын жариялады. * [[12 наурыз]] - "[[Қазатомөнеркәсіп]]" ҰАК " АҚ бұрынғы басшысы [[Мұхтар Жәкішев]] қатаң режимдегі колонияда жазасын өтей отырып, 14 жылға, ал оның оққағары [[Талғат Қыстаубаев]] жалпы режимдегі колонияның 5 жылына бас бостандығынан айырылды. М.Жәкішев [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|ҚР ҚК]] 176 (сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иемдену немесе ысырап ету) және 311 ([[пара алу]]) баптарының негізінде сотталды. * [[13 наурыз]] - [[Қазақстан]] балаларды қорғау және шетелдік бала асырап алуға қатысты ынтымақтастық туралы конвенцияны ратификациялады. * [[17 наурыз]] - [[Tele2|Tele2 AB]] "[[Мобайл Телеком Сервис]]" ЖШС (Neo сауда маркасымен қызмет көрсететін) акцияларының мажоритарлық пакетін сатып алудың аяқталғаны туралы хабарлады. * [[19 наурыз]] - [[Қазақстан Ұлттық Олимпиада комитеті]]нің президенті болып ҚР Туризм және спорт министрі [[Темірхан Досмұханбетов]] қайта сайланды. * [[29 наурыз]] - Мемлекет басшысы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] "[[2010]] - [[2012]] жылдарға арналған республикалық бюджет туралы "Қазақстан Республикасының заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының]] заңына қол қойды. * [[30 наурыз]] - "[[Альянс банк|Альянс Банк]]" АҚ берешекті қайта құрылымдауды аяқтады. * [[7 сәуір]] - Қазақстанға ресми сапармен [[Виктор Фёдорович Янукович|Украина президенті]] келді. Екі ел президенттерінің кездесуі барысында [[Украина]] арқылы 6 млн тонна мұнай транзиті туралы уағдаластыққа қол жеткізілді. * [[8 сәуір]] - [[Қазақстан]] [[Франция]]мен стратегиялық әріптестік туралы шартты ратификациялады, оған сәйкес тараптар тауар айналымының құрылымын әртараптандыру жөнінде бірлескен шаралар қабылдайтын болады. * [[9 сәуір]] - [[Қаржы полициясы|Қазақстанның қаржы полициясы]] [[Karachaganak Petroleum Operating]] консорциумының басшыларына қатысты жалпы құны 104 млрд теңге болатын 1 млн 100 мың тонна мұнай және 94 мың тонна конденсат өндіргені үшін қылмыстық іс қозғады. * [[15 сәуір]] - [[Қазақстан]], [[Ресей]] және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] президенттерінің бірлескен күш-жігерінің, сондай-ақ [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Еуропа одағы|ЕО]]-ның белсенді делдалдық әрекеттерінің нәтижесінде Қырғызстанның уақытша Үкіметімен және президент [[Құрманбек Сәлиұлы Бәкиев|Құрманбек Бакиевпен]] соңғысының елден кетуі туралы уағдаластыққа қол жеткізілді. Сол күні кешке ҚР Президентімен бірге ұшақ [[Тараз]]ға қонды. * [[17 сәуір]] - Қазақстанға [[ФИФА|FIFA Кубогы]] жеткізілді. Футбол жанкүйерлері кубокпен суретке түсіп, әлем кубогының ұмытылмас сәттеріне арналған [[Үш өлшемді графика|3D фильмін]] көруге мүмкіндік алды. * [[22 сәуір]] - Қазақстандағы барлық иесіз су қоймалары уәкілетті мемлекеттік органдардың бақылауына алынды. * [[1 мамыр]] - Ағымдағы жылы қол қойылған [[Қазақстан]] мен [[Ресей]]дің электр энергетикалық жүйелерінің қатар жұмыс істеуі туралы шарт күшіне енді, ол екі көршілес энергия жүйелерінің қатар жұмыс істеуін ұйымдастыру мен жүзеге асыруды регламенттейтін негізгі құжат болып табылады. * [[7 мамыр]] - [[Төтенше жағдай министрлігі|ТЖ жөніндегі Вице-министр]] [[Абылай Сабдалин]] Мемлекеттік сатып алуды өткізу кезінде лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны, сондай-ақ қаржы полициясының қызметкеріне тергеуге дейінгі тексеру материалдары бойынша шаралар қолданбағаны үшін аса ірі мөлшерде (4 45 мың) пара бергені үшін 10 жылға қатаң режимге үкім шығарылды. * [[14 мамыр]] - [[Софья Сәрсенова]]ның "[[Нұрбанк]]" АҚ акцияларының 75% -. сатып алуы бойынша мәміле аяқталды, банкте акционерлердің ауысуы орын алды. * [[7 маусым]] - "Астананың жаңа университеті" Қазақстан Үкіметінің қаулысына сәйкес атауын "[[Назарбаев Университеті]]" деп өзгертті. * [[12 маусым]] - [[Қытай|ҚХР]] Төрағасы [[Ху Цзиньтао]]ның Қазақстанға мемлекеттік сапары барысында Қытайға [[Уран (химиялық элемент)|табиғи уран]] концентратын жеткізу туралы келісімге қол қойылды. * [[14 маусым]] - "[[ҚазМұнайГаз]]" ұлттық компаниясы мен [[Қытай ұлттық мұнай газ корпорациясы|Қытай ұлттық мұнай - газ корпорациясы]] Қазақстан-Қытай газ құбыры құрылысының екінші кезегін іске асырудағы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. * [[15 маусым]] - Ресми БАҚ - та мемлекет басшысына "[[Елбасы]]" мәртебесін бекіткен "Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті-Елбасының қызметін қамтамасыз ету саласындағы заңнаманы жетілдіру мәселелері бойынша ҚР кейбір конституциялық заңдарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы жарияланды. * [[17 маусым]] - "[[ҚазМұнайГаз сауда үйі|Қазмұнайгаз Сауда үйі]]" компаниясы "[[ҚазМұнайГаз - қайта өңдеу және маркетинг]]" болып өзгертілді. * [[19 маусым]] - Қазақстандық азық-түлік келісім-шарт корпорациясы [[Иран]]да Каспий [[Амирабад порты]]нда өзінің астық терминалын ашты. * [[22 маусым]] - 20-дан астам тұтқын [[Ақтау|Ақтау қаласының]] қатаң режимдегі колониясынан қашып кетті. Ішкі әскерлердің қарауылымен сегіз сотталушының қашып кетуіне жол берілмеді, 13 сотталушы қашып кетті. * [[24 маусым]] - [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Мемлекет басшысы]] Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы Заңға қол қойды. Сондай-ақ, осы күні Қазақстан [[Қытай|ҚХР]]-мен Қазақстан-Қытай кедендік шекарасы арқылы құбыр көлігімен өткізілетін энергия ресурстарын кедендік бақылау туралы келісімді ратификациялады. * [[25 маусым]] - [[KazakhGold|KazakhGold Group Limited]], оның "[[Қазақалтын]]" АҚ еншілес компаниясы және [[Jenington International Inc]] компаниясы., "[[Полюс Золото]]" АҚ еншілес компаниясы [[Лондонның Жоғарғы Соты]]нда [[Қанат Шайханұлы Асаубаев|Асаубаевтар]] отбасының бес мүшесіне, [[KazakhGold]], [[Gold Lion Holdings Limited]] және [[hawkinson Capital Inc]] компанияларының бұрынғы директорларына қарсы талқылауды бастады. Талапкерлер бұрынғы директорлар күрделі шығындарға бағытталған қаражатты заңсыз иемдену арқылы жалған шарттар арқылы келісімшарттардың талаптарын бұзды деп мәлімдейді. Өтініш берушілер KazakhGold және "Қазақалтын" компаниялары ұсынған талаптарға қатысты $200 млн астам шығынды және [[Jenington]] талаптарына қатысты $250 млн астам шығынды өтеуді талап етті. * [[28 маусым]] - Мемлекет басшысы Қазақстандағы алғашқы халықаралық деңгейдегі "[[Назарбаев Университеті]]н" ашты. * [[1 шілде]] - [[Ресей]], [[Беларусь]] және [[Қазақстан]] [[Кедендік одақ|Кеден одағының]] Кеден кодексі күшіне енді. * [[8 шілде]] - ҚР [[Әділет министрлігі]]нің төрағасы мен орынбасарларының орнынан түсуі қабылданды. Сәрсенбі күні Әділет министрі [[Рашид Түсіпбеков]]тың бұйрығымен ҚАЖК төрағасы [[Мейрам Ербаев]], оның орынбасарлары [[Қорған Қамзабаев]] және [[Қайырболат Есқалиев]] отставкаға кетті. * [[13 шілде]] - Қазақстанда жанама салықтарды төлеу үшін бюджеттік сыныптаманың жаңа кодтары енгізілді. Қазақстанның [[Кедендік одақ|Кеден одағына]] кіруіне байланысты бюджетке жанама салықтарды төлеу үшін [[2010]] жылғы [[1 шілде]]ден бастап бюджеттік сыныптаманың жаңа кодтары енгізілді. * [[17 шілде]] - [[Қазақстан]] [[Ресей]]мен және [[Франция]]мен ғарыш қызметі саласындағы келісімді ратификациялады. * [[19 шілде]] - ҚР Президенті [[Әуе кеңістігі режимі|ҚР әуе кеңістігін]] пайдалану және авиация қызметі туралы заңға қол қойды. * [[20 шілде]] - Алматының мамандандырылған қаржы соты [[Темірбанк]]ті қайта құрылымдауды мақұлдады. * [[21 шілде]] - [[Кедендік одақ|Кеден одағы]] елдерінің тұрғындары [[duty-free]] дүкендерінен сатып алу мүмкіндігінен айырылды. * [[27 маусым]] - [[1 шілде]] - "Astana" I Халықаралық экшн-фильмдер кинофестивалі Астана қаласында өтті. * [[27 шілде]] - І жартыжылдықта Қазақстанның [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]] өсімі 8% -. құрады. * [[28 шілде]] - Республикалық [[АИВ/ЖИТС|ЖИТС]] орталығында бюджет қаражатын ұрлау фактілері бойынша екі қылмыстық іс қозғалды. * [[30 шілде]] - Сағат 14.10-да "ауыр және аса ауыр қылмыстар жасағаны үшін сотталған ұрылар дәстүрін ұстанатын адамдар тобы ЛА-155/1 ([[Алматы қаласының №1 тергеу изоляторы]]) мекемесіндегі жағдайды тұрақсыздандырды". Ұстау режимін жеңілдетуге тырысып, олар туыстары мен БАҚ-та жаппай қамауға алынған сотталғандар мен тергеу изоляторында қамауға алынған адамдар туралы арандатушылық қоңыраулар ұйымдастырды. * [[2 тамыз]] - [[Қазақстанның Ұлттық ғарыш компаниясы]]ның жарғылық капиталы 7,9 млрд теңгеге дейін ұлғайтылды. * [[4 тамыз]] - Республикалық [[АИВ/ЖИТС|ЖИТС]] орталығының бас директоры қызметінен босатылды, бас бухгалтер қамауға алынды. * [[5 тамыз]] - [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Мемлекет басшысы]] құқық қорғау органдарына қылмысқа қарсы күресті күшейту жөнінде түбегейлі шаралар қабылдауды тапсырды. * [[6 тамыз]] - "Қорғау" ЖЗҚ тарату комиссиясы тағайындалды. * [[10 тамыз]] - Үкімет қаулысымен ҚР Ауыл шаруашылығы вице-министрі [[Арман Евниев]] өз еркімен атқаратын қызметінен босатылды. * [[11 тамыз]] - ҚР-да ядролық және радиациялық қауіпсіздік жөніндегі техрегламент бекітілді. * [[12 тамыз]] - "[[Валют-Транзит Полис]]" сақтандыру компаниясы таратылды. * [[16 тамыз]] - Қазақстанда [[мұнай]] мен мұнай өнімдеріне экспорттық баж қолданысқа енгізілді. [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|ҚР Үкіметінің]] "шикі мұнайға және мұнайдан өндірілген тауарларға әкетілетін кедендік баждар туралы" қаулысына сәйкес шикі мұнайға баж тоннасына $20, ашық түсті мұнай өнімдеріне - $99,71, қара мұнай өнімдеріне - тоннасына $66,47 құрады. * [[17 тамыз]] - Мемлекет басшысы "Қазақстан Республикасындағы құқық қорғау қызметі мен сот жүйесінің тиімділігін арттыру жөніндегі шаралар туралы" жарлыққа қол қойды. * [[23 тамыз]] - Қазақстанның [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы|ШЫҰ]] төрағалығының ресми логотипі бекітілді. * [[24 тамыз]] - Мемлекет басшысының жарлығымен [[Нұртай Әбікаев]] Қазақстан Республикасы [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] төрағасы болып тағайындалды. * [[25 тамыз]] - [[12 наурыз]]ына қараған түні [[Қызылағаш оқиғасы|Қызылағаш ауылындағы бөгеттің жарылуы]] және 45 адамның қаза болуы фактісі бойынша қылмыстық іс ілініп, Талдықорған гарнизонының әскери сотына берілді. * [[31 тамыз]] - ҚР [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|ҰҚК]] төрағасының орынбасарлары тағайындалды. [[Владимир Жұмақанов]] ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) төрағасының бірінші орынбасары, [[Қабдулкарим Әбдіказимов]] - ҚР ҰҚК төрағасының орынбасары болып тағайындалды. * [[31 тамыз]] - [[БТА Банкі]]нің сыртқы берешегін қайта құрылымдау аяқталды. * [[7 қыркүйек]] - [[Қазақстан]] мен [[Ресей]]дің VII өңіраралық ынтымақтастық форумы өтті. * [[10 қыркүйек]] - [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|ҚР Президентінің]] серігі [[Владимир Ни]] қайтыс болды. Сол күні "[[Сарыарқа]] "ӘКК "Ұлттық компаниясы" АҚ-ны қайта құру туралы шешім қабылданды. Қайта ұйымдастыру нәтижесінде үш акционерлік қоғам құрылады: "Сарыарқа" ӘКК АҚ, "Astana "ӘКК" АҚ, "Есіл" ӘКК АҚ. * [[18 қыркүйек]] - [[Қазақстан]] тарихта алғаш рет [[Дэвис кубогы|Дэвис Кубогының]] әлемдік тобына өтті. * [[22 қыркүйек]] - ҚР Білім және ғылым министрі болып [[Бақытжан Жұмағұлов]] тағайындалды. * [[27 қыркүйек|27 Қыркүйек]] - [[Balapan (телеарна)|Балапан]] қазақстандық балалар телеарнасы хабар тарата бастады. * .[[29 қыркүйек]] - Қазақстанда балалар мен жасөспірімдер үшін тамақ өнімдерінің қауіпсіздігіне қойылатын талаптар бекітілді * [[4 қазан]] - Астана Сарыарқа сотының судьясы қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланды деп айыпталған [[ҚР Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР Денсаулық сақтау министрі]] [[Жақсылық Досқалиев]]ті қамауға алуға санкция берді. * [[5 қазан]] - Қазақстан Үкіметі [[Қазақмыс|Kazakhmys]] компаниясындағы өз үлесін 26% - ға дейін ұлғайтты. Директорлар кеңесінің төрағасы [[Владимир Ким]] 58 876 793 қарапайым акцияны әрқайсысы 20 [[пенс]]ке сатты, бұл топтың шамамен 11% акциясына тең. Акцияларды "[[Самұрық-Қазына]]" ұлттық әл-ауқат қоры сатып алды. * [[12 қазан]] - Қазақстанда [[Астық дәнді дақыл|астықтың]] жалпы жиналуы бункерлік салмақта 13,6 млн тоннаны құрады. * [[14 қазан]] - [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр ғарыш айлағынан]] " Бриз-М "үдеткіш блогы және " Sirius XM-5 " американдық телекоммуникациялық спутнигі бар "Протон-М" зымыран тасығышы ұшырылды. * [[6 қараша]] - Интернеттің қазақстандық сегментінің домендік кеңістігін пайдаланудың жаңа ережелері бекітілді. Қазақстанның байланыс және ақпарат министрлігі Интернет желісінің қазақстандық сегментінің домендік кеңістігін тіркеу, пайдалану және бөлудің жаңа қағидаларын бекітті. * [[17 қараша]] - [[Қазақстан]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Ақтау]] қаласында БН-350 өнеркәсіптік ядролық реакторының "қауіпсіз жабылатынын" жариялады. * [[23 қараша]] - [[Солтүстік Корея|КХДР]] мен [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] арасындағы қарулы қақтығыс. * [[2 желтоқсан]] - [[Астана]]дағы [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]] саммиті өтті. * [[22 желтоқсан]] - Мәжіліс "[[Назарбаев Университеті]]нің" мәртебесі туралы заң жобасын мақұлдады. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:2010 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:2010 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|2010}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|2010}} [[Санат:2010 жыл|*]] {{Year-stub}} 77p98y6sqdflzpqj41mut1x05pdjmme 0 135154 3612738 3611821 2026-06-02T19:29:16Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Nkiukr|Nkiukr]] соңғы нұсқасына қайтарды 2375281 wikitext text/x-wiki '''Трабзон''' (көне аты Трапезунд; {{lang-tr|Trabzon}}; {{lang-el|Τραπεζούς}}) — [[Түркия]]дағы қала. [[Қара теңіз]]інің жағалауында, [[Мучки өзені]]нің сағасында, Колат-Дага тауының орманды баурайындағы Трабзон илінің әкімшілік орталығы. Көне әулие Софияның соборы (1964 жылдан бастап музей атанған), Панагия Харизокефалос (қазіргі кезде Фатих мешіті), Әулие Анна мен Евгенияның шіркеулері (қазіргі кезде Йени Жұма мешіті), сонымен қатар қала қабырғалары [[Византия]] кезеңінен сақталып қалынған сәулет өнеріне жатады. Түркия футболының үлкен төрттігіне кіретін футбол клубы Трабзонспордың шыққан жері. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Түркия қалалары]] {{stub}} qmjwpok7ziuign4tdztu8l436jcanzw 3612741 3612738 2026-06-02T19:29:29Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kasymov|Kasymov]] ([[User talk:Kasymov|т]]) өңдемелерінен [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] соңғы нұсқасына қайтарды 3611821 wikitext text/x-wiki '''Трабзон''' (көне аты Трапезунд; {{lang-tr|Trabzon}}; {{lang-el|Τραπεζούς}}) — [[Түркия]]дағы қала. [[Қара теңіз]]інің жағалауында, Мучки өзенінің сағасында, Колат-Дага тауының орманды баурайындағы Трабзон илінің әкімшілік орталығы. Көне әулие Софияның соборы (1964 жылдан бастап музей атанған), Панагия Харизокефалос (қазіргі кезде Фатих мешіті), Әулие Анна мен Евгенияның шіркеулері (қазіргі кезде Йени Жұма мешіті), сонымен қатар қала қабырғалары [[Византия]] кезеңінен сақталып қалынған сәулет өнеріне жатады. Түркия футболының үлкен төрттігіне кіретін футбол клубы Трабзонспордың шыққан жері. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Түркия қалалары]] {{stub}} kglg4y569y2fuumtzlivsh18mpmo3el 0 141297 3612706 3611741 2026-06-02T19:23:46Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3609635 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Мэри Уолстонкрафт |Шынайы есімі={{Lang-en|Mary Wollstonecraft}} |Туған күні=27.04.1759 |Қайтыс болған күні=10.09.1797 |Туған жері=Спиталфилдс, {{Туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Ұлыбритания]] |Қайтыс болған жері=Сомерс Таун, {{Туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Ұлыбритания]] |Азаматтығы={{UK}} |Ұлты=[[Ағылшындар|Ағылшын]] |Мансабы=жазушы, философ, заңгер, әйелдер құқығы үшін күрескер |Commons=Mary Wollstonecraft|Сурет=Mary Wollstonecraft by John Opie (c. 1797).jpg|Сурет атауы=1797 шамамен жылғы Джон Опи салған портрет|ені=260px|Әкесі=Эдвард Джон Уолстонкрафт|Анасы=Элизабет Диксон|Жұбайы=[[Уильям Годвин]] (1797)|Балалары=Фэнни Имлей, [[Мэри Шелли]]}} '''Мэри Уолстонкрафт''' ({{Lang-en|Mary Wollstonecraft}}; [[27 сәуір]] [[1759 жыл]] – [[10 қыркүйек]] [[1797 жыл]]) — британия [[жазушы]]сы, [[XVIII ғасыр]] [[философ]]ы және феминисті. Романдардың, трактаттардың, хаттардың, Ұлы француз төңкерісіның тарихы туралы кітаптың, тәрбие туралы және балалар кітабының авторы. Уолстонкрафт өзінің "Әйелдер құқығын қорғау" (1792) атты эссесімен танымал, онда ол әйелдер еркектерге қарағанда дамудың төменгі сатысында тұрған тіршілік иелері емес, бірақ, білімі жеткіліксіз болғандықтан солай көрінеді деген ойымен бөліседі. Ол ерлер мен әйелдерді бірдей ақылды тіршілік иелері ретінде қарастыруды ұсынады және ақылға негізделген әлеуметтік жүйені ұсынады. Көпшілік арасында, әсіресе феминистер арасында, Уолстонкрафттың жеке өміріндегі оқиғалары, оның шығармаларынан гөрі кең танымал болды, оған себеп болған, оның ерекшелігі мен жанжалдылығы. Генри Фюзели мен Гильберт Имлеймен ({{Lang-en|Gilbert Imlay}}) болған сәтсіз қарым-қатынастан кейін Уолстонкрафт , философ, анархистік қозғалыстың бастаушысы - Уильям Годвинге үйленді. Олардың қызы Мэри Шелли "Франкенштейн" романының авторы ретінде танымал. Уолстонкрафт отыз сегіз жасында босанудан қайтыс болып, бірнеше аяқталмаған қолжазбаларын қалдырды. Жазушы қайтыс болғаннан кейін, Годвин 1798 жылы Уолстонкрафттың беделіне нұқсан келтірген, әйелі туралы естеліктер жариялады. Алайда, ХХ ғасырдың басында феминистік қозғалыстың күшеюімен Уолстонкрафттың әйелдер құқығы туралы көзқарастары және әйелдік туралы әдеттегі идеяны сынға алу маңызды бола бастады. Бүгінгі таңда Уолстонкрафт алғашқы феминистік философтардың бірі болып саналады және оның өмірі мен жұмысы көптеген феминистерге қатты әсер етті. == Өмірбаяны == Уолстонкрафт 1759 жылы 27 сәуірде Лондонның Спиталфилдз ауданында дүниеге келген. Әкесі түрлі алыпсатарлықпен айналысып, отбасы мүлкін құртып, қаржылық жағдайының ауыр болғандығынан Уолстонкрафт отбасымен жиі қонысын өзгертуге мәжбүр болды.<ref>Tomalin, 9, 17, 24, 27; Sunstein, 11</ref> Әкесі Мэриді кәмелеттік жасқа толғаннан кейін алуға тиесілі мұрадағы өз үлесінен бас тартуға мәжбүрледі. Сонымен бірге әкесі спиртті ішімдіктер ішіп, өз жұбайын соққыға алатын. Мэри жастық шағында анасын әкесінен қорғау үшін жатын бөлмесінде есіктің жанында ұйықтайтын. <ref>Todd, 11; Tomalin, 19; Wardle, 6; Sunstein, 16</ref> Эверин (Эверайна) мен Элиза атты әпкелеріне ықпалы өте күшті болатын. Мысалы, 1784 жылы баласын босанғаннан кейін күйзеліске ұшыраған Элизаны баласын және күйеуін тастап кетуге көндірген. Көпшілік мақұлдаған нормаларға қарсы болып, әпкесінің үйінен қашуын өзі ұйымдастырған. Осы жағдайдан кейін Элиза қоғам тарапынан наразылыққа ұшырап, қайтадан тұрмысқа шыға алмай, күнелту мақсатында болмашы ақыға жұмыс істеуге мәжбүр болды.<ref>Todd, 45-57; Tomalin, 34-43; Wardle, 27-30; Sunstein, 80-91</ref> Уолстонкрафт жастық шағында екі әйелмен достық қарым-қатынаста болды. Біріншісі Джейн Арден ({{Lang-en| Jane Arden}}) Беверлиден шыққан. Олар жиі бірге кітап оқып, өзін-өзі оқытатын философ Арденнің әкесінің дәрістеріне қатысты. Уолстонкрафт Арден отбасының зияткерлік атмосферасын ұнатты, Джейнмен достығын жоғары бағалады және тіпті өзінің досына да иелік етті. Ол Джейнге былай деп жазды: "мен достық туралы романтикалық түсінік қалыптастырдым... Мен махаббат пен достық туралы өз ойларымда біршама ерекшеленемін; мен бірінші орында болуым керек немесе соңғы". <ref>Цитата из книги Todd, 16</ref> Кейбір хаттарда Мэриді өмір бойы мазалаған эмоционалды тұрақсыздық пен депрессияға бейімділік айқын көрінеді. <ref>Todd, 72-75; Tomalin, 18-21; Sunstein, 22-33</ref> Екінші және одан да маңыздысы Мэри Уоллстонкрафттың пікірінше, оның көкжиегінің кеңеюіне ықпал еткен Фэнни Бладпен (({{Lang-en|Fanny Blood) достық болды. Бақытсыз отбасылық өмірді Уолстонкрафт 1778 жылы тастап кетіп, Бат қаласының тұрғыны , жесір Саре Dawsonның серіктесі болды. Уолстонкрафтқа ауыр мінезді әйелдің жанында қызмет жасау оңай болған жоқ, бірақ кейіннен алынған тәжірибе арқасында "Қыздардың білімі туралы ойлар" ({{Lang-en|Thoughts on the Education of Daughters}}) атты шығармасын жазды (1787). 1780 жылы Мэри анасына қамқор болу үшін үйге оралды,<ref>Wardle, 12-18; Sunstein 51-57</ref> ал анасы қайтыс болғаннан кейін қызметінен кетіп, Бладқа кетті. Бладта өткізген екі жыл ішінде Уолстонкрафт дәстүрлі әйелдер құндылықтарын ұстанатын Фэннидің нені идеализациялағанын түсінді. Бірақ Уолстонкрафт әрқашан Фэнни мен оның отбасына адал болды. <ref>Wardle, 20; Sunstein, 73-76</ref> Бладта ол "әйел [[утопия]]сында" өмір сүруді армандады: қыздар бөлмелерді бірге жалға алып, бір-бірін эмоционалды және материалдық тұрғыда қолдауды жоспарлады, алайда бұл қаражаттың жетіспеуінен мүмкін болмады. Ақша табу үшін Уолстонкрафт, оның әпкелері және Фэнни Блад Ньюингтон Гринде (Newington Green) диссентерлік коммунада мектеп ұйымдастырды.<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Годвин, Мария|[[Венгерова, Зинаида Афанасьевна|Венгерова З. А.]]}}</ref> Блад көп ұзамай некелесті, үйленгеннен кейін күйеуі Хью Скейз оны Еуропаға емделуге алып кетті.<ref>Todd, 62; Wardle, 30-32; Sunstein, 92-102</ref> Осыған қарамастан, жүктіліктен кейін Бладтың денсаулығы одан сайын нашарлады. 1785 жылы Уолстонкрафт мектепті тастап, оны күту үшін досына кетті, бірақ көп ұзамай Фэнни қайтыс болды.<ref>Todd, 68-69; Tomalin, 52 и след.; Wardle, 43-45; Sunstein, 103—106</ref> Мэри кеткеннен кейін Ньюингтон-Грингте мектеп жабылды.<ref>Tomalin, 54-57</ref> Бладтың өлімі Уолстонкрафтқа қатты әсер етті және алғашқы " Мэри (ағылш.) романына шабыт берді.<ref>См. у Wardle, глава 2, для автобиографические элементы романа «Мэри», см. также у Sunstein, глава 7</ref> [[File:Mary Wollstonecraft Original Stories from Real Life copy 1 object 1 - Look what a fine morning it is.jpg|thumb|left|Фронтиспис к изданию «Оригинальных рассказов из действительности» 1791 года, гравирование [[Блейк, Уильям|Уильяма Блейка]].]] == «Жаңа түрдегі бірінші» == Блад қайтыс болғаннан кейін, Уоллстонкрафттың достары оған Ирландиядағы Кингсборо ағылшын-ирланд отбасының қыздарына қарайтын басқарушы лауазымын алуға көмектесті. Уолстонкрафттың леди Кингсборомен қарым-қатынасы дамымады,<ref>См., например, у Todd, 106-7; Tomalin, 66; 79-80; Sunstein, 127-28</ref> бірақ қыздар өздерінің әкімшісін жақсы көрді. Маргарет Кинг кейінірек Уолстонкрафт "оны барлық теріс пікірлерден босатты" деді.<ref>Todd, 116.</ref> Кингсборо отбасында жұмыс істегеннен алған әсерлері, Уолстонкрафттың "Шындықтан алынған түпнұсқа әңгімелер" (1788) атты балалар кітабына енді.<ref>Tomalin, 64-88; Wardle, 60 и след.; Sunstein, 160-61.</ref> Сол кездері қоғамдағы әйел үшін шектеулі таңдаудан көңілі қалған Мэри губернатордың жұмысын тастап, жазушы ретінде мансабын бастады. Бұл айтарлықтай батыл қадам болды, өйткені ол кезде әйелге жазушылық еңбекпен ақша табу қиын болатын. Мэри 1787 жылы Эверайна әпкесіне жазғандай, ол "жаңа түрдің алғашқысы" болуға тырысты.<ref>Wollstonecraft, «The Collected Letters», 139; см. также у Sunstein, 154</ref> Либералды баспагер Джозеф Джонсонның көмегімен Уолстонкрафт Лондонда баспана және жұмыс тапты.<ref>Todd, 123; Tomalin, 91-92; Wardle, 80-82; Sunstein, 151-55.</ref> Джонсон Мэри үшін жай ғана дос емес, әлдеқайда жақын адам болды - ол өзінің хаттарында оны әкесі мен ағасына теңеді.<ref>Tomalin, 89-109; Wardle, 92-94; 128; Sunstein, 171-75.</ref> Француз және неміс тілдерін үйреніп, Уолстонкрафт аудармаларды бастады, <ref>Todd, 134-35.</ref> олардың ішінде Жак Неккердің "Діни пікірлердің маңыздылығы туралы" және христиан Готтильф Зальцманның "Балалар үшін Этика элементтері" ең танымал болып есептеледі. Ол сонымен қатар Джонсонның "Аналитикалық шолу" мерзімді басылымына арналған романдарға шолу жасады. Оның ой-өрісі, сыншының жұмысы үшін қажет оқудың арқасында ғана емес, сонымен бірге айналасындағы адамдардың арқасында да кеңейе түсті. Уолстонкрафт Джонсонның әйгілі түскі астарына қатысып, ол радикалды памфлетист Томас Пейнмен және философ Уильям Годвинмен кездесті. Бірінші кездесуден кейін-ақ Годвин мен Уолстонкрафттың бір-бірінен көңілі қалды: Годвин Пейнді тыңдауға келген болатын, бірақ Уолстонкрафт оныман кез-келген мәселе бойынша келіспей шабуыл жасады. Лондонда Уолстонкрафт суретші Генри Фюслимен романтикалық қарым-қатынаста болды. Ол оның данышпандығына, "жанының әсемдігіне, жанды ақыл мен сүйкімділігіне" таң қалғанын жазды.<ref>Цитата из книги Todd, 153.</ref> Фюсли отбасылы адам еді, Уолстонкрафт оған және оның әйеліне платоникалық үштік одақ ұсынды. Фюслидің әйелі мұндай ұсынысқа таң қалды, ал Фюслидің өзі Уолстонкрафтпен барлық қарым-қатынасын тоқтатты.<ref>Todd, 197-98; Tomalin 151-52; Wardle, 171-73; 76-77; Sunstein, 220-22.</ref> Осыдан кейін жағымсыз оқиғаны ұмытқысы келіп Францияға кетті, сонымен қатар ол жақында "Адам құқығын қорғауда" (1790) болған революциялық оқиғаларға қатысқысы келді. Бұл эссе [[Эдмунд Берк]]тің "Француз төңкерісі туралы ойлар" кітабындағы француз революциясының консервативті сыни талдауына жауап ретінде жасалды және кенеттен жазушыны танымал етті. Оны теолог және уағыздаушы [[Джозеф Пристли]] және Томас Пейн сияқты әдебиет әлемінің жетекші жұлдыздарымен салыстырды, олардың "Адам құқықтары" кітабы (1791) Берк өкпесіне ең танымал жауап болды. Пейннің "Адам құқықтары" туралы идеялары Уолстонкрафттың "Әйел құқығын қорғау" (1792) атты ең танымал еңбегінде дами түсті.<ref>Tomalin, 144—155; Wardle, 115 и след.; Sunstein, 192—202.</ref> == Франция және Гилберт Имлей == [[Сурет:Jacques_Bertaux_-_Prise_du_palais_des_Tuileries_-_1793.jpg|thumb|right|[[Восстание 10 тамыз|Взятие 10 тамыз]] [[Тюильри (дворец)|дворца Тюильри]]. Падение монархии, начало революционного террора.]] 1792 жылы желтоқсан айында Уолстонкрафт [[Париж]]ге көшіп кетеді. Осы кезеңде [[Франция]]да [[монархия]] жойылып, XVI Людовиктің сот процессі басталып, мемлекетте революциялық лаңкестік орын алады. Мэри Франция астанасындағы британ азаматтарының арасына қосылады (олардың араларында Хелен Мария Уильямс да бар еді).<ref>Todd, 214-15; Tomalin, 156-82; Wardle, 179-84.</ref> "Әйелдерді қорғау құқықтары" атты шығармасын жазып біткеннен кейін, Мэри өз ойларын жүзеге асыруды бел байлайды. Американ авантюристі Гильберт Имлеймен танысып, оны нағыз қаһарманға ұқсатады. Осыған дейін ғашықтар арасындағы сексуалды қарым-қатынастарды мойындамаған Мэри, Имлейді жақсы көріп қалады.<ref>Todd, 232-36; Tomalin, 185-86; Wardle, 185-88; Sunstein, 235-45.</ref> 1794 жылы 14 мамырда Мэри жақын құрбысы Фэнни атымен атаған алғашқы баласын дүниеге әкеледі.<ref>Tomalin, 218; Wardle, 202-3; Sunstein, 256-57.</ref> Уолстонкрафт қуанышына шек болмай, досына былай деп хат жазады: «Аса үлкен ерлікпен сүт еметін менің кішкентай қызымды, жұбайым "Әйел құқықтарының" екінші бөлімін жазатындығын айтады».<ref>Цитата у Wardle, 202.</ref> Тұрмыстық ауыртпашылықтар мен революциялық лаңкесіктің қауіп-қатеріне қарамастан Уолстонкрафт қарқынды түрде жазушылықпен айналысты. Солтүстік Франциядағы [[Гавр]]а қаласында, революцияның алғашқы кезеңдерінің тарихын "Француз революциясына қатысты тарихи және моральдық көзқарас" атты кітабын жазып, бұл кітап 1794 жылы желтоқсан айында Лондонда жарық көреді.<ref>Tomalin, 211—219; Wardle, 206-14; Sunstein, 254-55.</ref> Осы уақытта саяси жағдай нашарлай бастады: Ұлыбритания Францияға соғыс жариялады, Францияда дұшпандық елдің субъектілері ретінде жүрген Британдық азаматтарға үлкен қауіп төнді. Уолстонкрафтты қудалаудан қорғау үшін Имлей оны 1793 жылы ресми түрде өзінің әйелі ретінде тіркеді. Шын мәнінде, олардың арасында неке ешқашан қиылмаған.<ref>Сейнт Клэр, 160; Wardle, 192-93; Sunstein, 262-63.</ref> Уолстонкрафттың көптеген достары (оның ішінде Томас Пейн) қамауға алынды, кейбіреулері өлім жазасына кесілді. Уолстонкрафттың әпкелері оның түрмеге түскеніне сенімді болды. Англияға оралғанда, Уолстонкрафт өзінің қызын заңсыз деп жарияланбауы үшін, жақындары арасында да өзін "Имлей ханым" деп атады.<ref>Tomalin, 225.</ref> Имлейдің үй мен қызына толықтай берілген Мэриге сезімі сөне бастап, көп ұзамай оны тастап кетті. Осылайша Уолстонкрафт революциялық оқиғалардың орталығында баламен жалғыз қалды.<ref>Todd, глава 25; Tomalin, 220-31; Wardle, 215 и след.; Sunstein, 262 и след.</ref> == Англия және Уильям Годвин == Имлей іздеп, Уолстонкрафт 1795 жылы сәуірде Лондонға оралды, бірақ ол ақыры қарым-қатынасты үзді. 1795 жылы мамырда ол апиын тұнбалары арқылы өзін-өзі өлтіруге тырысты, бірақ Имлей оның өмірін сақтап қалды (қалай екені белгісіз).<ref>Todd, 286-87; Wardle, 225.</ref> Өзінің сүйіспеншілігін қалпына келтіруге үміттенген Уолстонкрафт кішкентай қызы мен күңімен бірге Скандинавияға Имлайдың атынан іскерлік келіссөздер жүргізіп, қаржылық жағдайын жақсарту үшін саяхат жасады. Ол өзінің әсерін Имлейге арналған рефлексиялық хаттарда сипаттады; олардың басым бөлігі 1796 жылы "Швецияда, Норвегияда және Данияда жазылған хаттар" атты жеке кітаппен жарық көрді.<ref>Tomalin, 225-31; Wardle, 226-44; Sunstein, 277-90.</ref> Уолстонкрафт Англияға оралып, Имлеймен қарым-қатынастың аяқталғанын түсінген кезде, ол өзіне-өзі қол жұмсаудың екінші әрекетін жасап, оған хат жазды: Менің реніштерім менімен бірге кетсін! Көп ұзамай мен тыныштық табамын. Сіз бұл хатты алған кезде менің демім ыстық болмайды [ ... ] Мен Темзаға секіріп, өмірмен қоштасамын, онда мені ешкім Мен аңсаған өлімнің қолынан жұлып ала алмайды. Құдай сізге батасын берсін! Сіз менің басыма келгенді сізге тілеймін. Бір күні сіздің жаныңыз оянады, өкініш сіздің жүрегіңізге жол табады, ал сіздің жеңісіңіздің арасында - Мен сіздің алдауыңыздың құрбаны сонда боламын.<ref>Wollstonecraft, «The Collected Letters», 326.</ref> Жаңбырлы түнде [[Темза]]ға асығар алдында ол ұзақ уақыт бойы "киімнің салмағын сумен ауырлату үшін" көшелерді біраз кезіп жүрді. Кездейсоқ жолаушы оны ажалдан құтқарды.<ref>Todd, 355-56; Tomalin, 232-36; Wardle, 245-46.</ref> Уолстонкрафт өзінің өзін-өзі өлтіру әрекетін үмітсіздік әрекеті емес, ойластырылған әрекет деп санады : "Мен өлімнің ащысы өткен кезде өмірге және қайғы-қасіретке қайта оралдым деп шағымдануым керек. Бірақ қатты ниет көңілсіздіктен арыла алмайды, сондықтан мен ақыл-ойдың ең тыныш әрекеттерінің бірі болған нәрсені үмітсіз әрекет деп санауға жол бермеймін. Мен өзіме-өзім ғана жауаптымын. Егер мен бедел деп аталатын нәрсеге алаңдайтын болсам, онда мен басқа жағдайларды ойлап тозатын едім".<ref>Цитата из книги Todd, 357.</ref> Біраз уақыттан кейін Уолстонкрафт өмірге қайта оралды, Джозеф Джонсонның айналасымен, әсіресе Мэри Хейз, Элизабет Инчбальд, Сара Сиддонс, Уильям Годвинмен байланысын қалпына келтірді және қайтадан әдебиетпен айналыса бастады. Бірте-бірте Годвин мен Уолстонкрафт арасында қарым-қатынас ұласып кетті.<ref>St Clair, 164-69; Tomalin, 245-70; Wardle, 268 и след.; Sunstein, 314-20.</ref> Годвин оның "Швецияда, Норвегияда және Данияда жазылған хаттарын оқып, кейінірек былай деп жазады: "Егер ер адамды авторға ғашық етуге арналған кітап болса, менің ойымша, бұл дәл солкітап. Ол өзінің мұңын шаша отырып, бізді меланхолияға толы және нәзіктікпен еритетін сезімге баурайды, сонымен бірге данышпандығын көрсетеді". Олар 1797 жылы 29 наурызда Мэри күткен баланы заңдастыру үшін үйленді. Содан кейін Уолстонкрафт пен Имлейдің үйленбегені анықталады. Осы некеге байланысты кейбір таныстары Годвин жұбайларынан бас тартты. Көпшілік Годвинді сәйкессіздікке айыптады: "Саяси әділеттілік" философиялық трактатында ол неке институтын жоюды жақтады, ал өмірде өзін некемен байланыстырды.<ref>St Clair, 172-74; Tomalin, 271-73; Sunstein, 330-35.</ref> Әрқайсысының тәуелсіздігін сақтай отырып, күйеуі мен әйелі полигон деп аталатын екі іргелес үйге қоныстанды. Ерлі-зайыптылар жиі хат алмасты. Жалпы көзқарас бойынша, бұл қарым-қатынас қайғылы қысқа болса да, бақытты және берік болды.<ref>St Clair, 173; Wardle, 286-92; Sunstein, 335-40.</ref> == Қайтыс болуы мен Годвин «Мемуарлары» == [[Сурет:GodwinMemoirs.jpg|right|thumb|«Мемуары об авторе „Защиты прав женщины“» [[Годвин, Уильям|Годвина]] (1798).]] 1797 жылы 30 тамызда Уолстонкрафт екінші қызы - Мэриді дүниеге әкелді. Бастапқыда босану қалыпты болып көрінгенімен, инфекция бар болғаны анықталды (босану кезінде плацентаның бір бөлігі шықпай, аурудың басталуына себеп болды), бұл XVIII ғасырда жиі кездесетін құбылыс еді. 10 қыркүйекте бірнеше күн азап шеккеннен кейін Уолстонкрафт септицемиядан қайтыс болды.<ref>Todd, 450-56; Tomalin, 275-83; Wardle, 302—306; Sunstein, 342-47.</ref> Годвин қатты күйзелді: ол досы Томас Холкрофтқа жазған хатында: "Мен оған теңдес әлемде адам жоқ деп сенемін. Біз бір-бірімізді бақытты ету үшін жаратылғанбыз. Менде ендігі бақытты қайтадан сезе аламын деген үміт жоқ".<ref>Цитата из книги Ч. К. Пола, ''[http://dwardmac.pitzer.edu/anarchist_Archives/godwin/friends/toc.html William Godwin: His Friends and Contemporaries]'' (Лондон: Henry S. King and Co., 1876).</ref> Ол ескі Әулие Панкрат шіркеуінің зиратына жерленді, сол жерде оған ескерткіш қойылды. Кейінірек оның және Годвиннің қалдықтары Борнмутқа жеткізілді. Құлпытастағы жазу: «Мэри Уолстонкрафт Годвин, "Әйел құқығын қорғау" эссесінің авторы: 1759 жылы 27 сәуірде дүниеге келді, 1797 жылы 10 қыркүйекте қайтыс болды».<ref>Todd, 457.</ref> 1798 жылы қаңтарда Годвин өзінің « "Әйел құқығын қорғау" авторы туралы естеліктерін» жариялады. Годвин әйелін сүйіспеншілікпен, жанашырлықпен және шынайылықпен бейнелегенімен, көптеген оқырмандар оның Уолстонкрафттың заңсыз балалары, оның махаббат байланыстары және өзін-өзі өлтіру әрекеттері туралы айтқанына таң қалды.<ref>St Clair, 182-88; Tomalin, 289-97; Sunstein, 349-51; Sapiro, 272.</ref> Романтикалық ақын Роберт Саути оны "сезімнің жоқтығы және донагтың өлі әйелін шешіндірді" деп айыптады.<ref>Письмо от Роберта Саути Уильяму Тейлору, 1 июля 1804, в книге «A Memoir of the Life and Writings of William Taylor of Norwich», ред. G. W. Robberds, 2 тома (Лондон: John Murray, 1824), 1:504.</ref> Годвиннің "естеліктері" Уолстонкрафтты дінге күмәнмен қарайтын әйел ретінде суреттейді, терең сезімдерді сезінуге қабілетті, эмпатияға дайын және сонымен бірге ұтымды адам ретінде сипаттайды.<ref>Sapiro, 273-74.</ref> Годвиннің Уолстонкрафт туралы көзқарастары ХІХ ғасырда басым болды және ақын Роберт Браунингтің "Уолстонкрафт және Фюсли" және Уильям Роско өлеңдерінің пайда болуына әкелді, онда келесі жолдар бар:<blockquote>Hard was thy fate in all the scenes of life<br>As daughter, sister, mother, friend, and wife;<br>But harder still, thy fate in death we own,<br>Thus mourn’d by Godwin with a heart of stone.<ref>Цитата у Sapiro, 273</ref></blockquote> == Мұрасы == Кора Каплан тарихшысының анықтамасына сәйкес Уолстонкрафт "әдеттен тыс" мирас қалдырған болатын, Мэри "түрлі жанрда шеберлігін танытқан, активист автор" болғанына қарамастан, қоғамда соңғы ширек ғасырға дейін Уолстонкрафттың шығармашылығына қарағанда жеке өмірі әлдеқайда үлкен қызығушылық тудырды.<ref>Kaplan, «Wollstonecraft’s reception», 247.</ref> Годвин мемуарларының ықпалының кесірінен, қоғамда жүзжылдыққа созылған Уолстонкрафтқа қарсы негативті көзқарас қалыптасты. Мария Эджоурт "Белинда" романында жазушыны Гариет Фрик "айбық адам" бейнесіне салады. Мэрия Эджоурттың артынан Мэри Хейз, Шарлот Смит, Фанни Берни және Джейн Уэст сияқты романшылар оқырмандарына "моралды тәрбие" беру мақсатында жазушының кейпіндегі түрлі персонаждарды ойлап табады.<ref>Favret, 131-32.</ref> Уолстонкрафттың өмірі мен шығармашылығын зерттеген Вирджиния Сапироның мәлімдемесіне сәйкес, ХІХ ғасырда жазушы оқырмандарының саны санаулы болатын, өйткені сол кездері қоғамда "өзінің адамгершілігін сезінетін әр әйел, мұндай тектес шығармаларды оқымауы тиіс" деген пікір қалыптасқан еді.<ref>Sapiro, 276-77.</ref> Американ әйел феминисті Маргарет Фуллер мен Уолстонкрафтты салыстырып отырып әйелдердің қоғам өміріндегі рөлі мен құқықтары тақырыбында эссе жазған Джордж Элиот еді. Феминистердің қозғалысы басталған кезінде, саяси көзқарастары екі түрлі Вирджиния Вульф және Эмма Гольдман Уолстонкрафтың шығармашылығына қызығушылық таныта бастап, оның "өмірлік тәжірибелеріне" (Вульфтың атақты эссесінде берген анықтамасы) таңырқайды. <ref>Вирджиния Вулф, «[http://etext.library.adelaide.edu.au/w/woolf/virginia/w91c2/chapter13.html The Four Figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403154849/http://etext.library.adelaide.edu.au/w/woolf/virginia/w91c2/chapter13.html |date=2007-04-03 }}».</ref> Бірақ та көпшілік Уолстонкрафттың өмір салтын кінәраттауды тоқтатпай, шығармалары да еленбеді. 1960 - 1970 жылдары ғылыми феминистік сынның пайда болуымен ғана Уолстонкрафттың еңбектері бұл мәселе үшін негіз болды деп танылды. Олардың тағдыры феминистік қозғалыстың тағдырын көрсетті. 1970 жылдардың басында Уолстонкрафттың алты ірі өмірбаяны жарық көрді, олар оның "радикалды және рационалистік ниеттеріне қосымшадағы құмарлық өмірін" бейнелейді.<ref>Kaplan, «Wollstonecraft’s reception», 254; Sapiro, 278-79.</ref> Тарихшылар Уолстокрафты парадоксалды, бірақ қызықты тұлға ретінде қарастырды. 1980 - 1990 жылдары Уолстонкрафттың тағы бір тұжырымдамасы пайда болды, ол оны өз заманының мәні ретінде сипаттайды. Клаудия Джонсон, Гари Келли және Вирджиния Сапиро сияқты ғалымдар Уолстонкрафт идеясы мен XVIII ғасырдағы сезімдер, экономика және саяси теория туралы басқа да маңызды идеялардың арасындағы байланысты атап өтті. Соңғы жылдары Уолстонкрафттың шығармалары ғылыми қауымдастықтан тыс феминизмге әсер етті. Әйелдердің мұсылмандық көзқарастарына сыни көзқараспен қарайтын феминист Айаан Хирси Али өзінің өмірбаянында "әйел құқықтары" памфлетін келтіріп, "Мэри Уоллстонкрафт шабыттандырды, ол әйелдердің ерлер сияқты ойлауға қабілетті және сол құқықтарға лайық екенін бірінші болып ашты" деп жазды. <ref>Ayaan Hirsi Ali, «Infidel» (Нью-Йорк: Free Press, 2007), 295.</ref> Сонымен қатар феминистердің "пролайф"({{lang-en|pro-life feminism}}), оның мүшелері жасанды түсік жасатуға қарсы Уолстонкрафт мәлімдемесіне сілтеме жасайды.<ref>Feminists for Life, [http://www.feministsforlife.org/FeminismCourse/wollstonecraft.htm http://www.feministsforlife.org/FeminismCourse/wollstonecraft.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505194311/http://www.feministsforlife.org/FeminismCourse/wollstonecraft.htm |date=2012-05-05 }}</ref> <ref>{{Cite web|lang=русский|url=https://newstyle-mag.com/v-londone-otkryli-pamyatnik-materi-feminizma/|title=Памятник Мэри Уолстонкрафт — «матери феминизма»|author=New Style Magazine|website=New Style|date=2020-11-11|publisher=|accessdate=2020-11-11}}</ref> 2020 жылдың қараша айында Ньюингтон-Грин (Newington Green) ауданында "феминизмнің анасы" ретінде Мэри Уолстонкрафтқа ескерткіш орнатылды. Оны орнатуға қаражат жинау 10 жылдан астам уақытты алды. Мүсіннің авторы-британдық суретші Мэгги Хэмблинг (Maggi Hambling). Ескерткіште бостандық рухын бейнелейтін әртүрлі әйел формаларынан пайда болған жалаңаш әйел бейнеленген. Ескерткіш биік тұғырларға тұрғызылған ерлердің ұқсас мүсіндерінің көпшілігімен ерекшеленеді. Бұл жазушы, публицист және философ Мэри Уолстонкрафтқа арналған жалғыз мүсін. == Басты туындылары== === Оқу құралдары === [[Сурет:WollstonecraftEducation.png|thumb|right|Первая страница из первого издания книги «Размышления об образовании дочерей» (1787)]] Ертедегі шығармалардың көпшілігінде Уолстонкрафт білім беру мәселесіне жүгінеді. Ол "Әйелдер хрестоматиясын" — "жас әйелдерді жетілдіруге арналған" әдеби үзінділер антологиясын жинап, екі балалар кітабын аударды: "Жас Грандисон" ({{lang-en|Young Grandison}}) Мария Гертрейд ван де Веркен де Камбон және Кристиан Готхилф Зальцманның "Адамгершілік негіздері " (Elements of Morality). "Қыздардың білімі туралы ойлар" (1787) кітабында және балаларға арналған "Шынайы өмірдің алғашқы әңгімелері" (1788) кітабында Уолстонкрафт балаларды өзін-өзі тәрбиелеуді, адалдықты, үнемділікті және әлеуметтік қанағаттануды бағалайтын орта тап рухында тәрбиелеу идеясын қолдайды.<ref>Jones, «Literature of advice», 122-26; Kelly, 58-59.</ref> Екі кітап та баланың ақыл-ойының дамуының маңыздылығын көрсетеді; мұнда Уолстонкрафт XVII ғасырдың философы [[Джон Локк]]тың идеяларын жақын ұстанады.<ref>Richardson, 24-27; Myers, «Impeccable Governesses», 38.</ref> Алайда, діни сенім мен сезімдерге көп көңіл бөлу оның жұмысын Локк жұмысынан ерекшелендіреді және бұл жұмысты XVIII ғасырдың соңында танымал сенсуализммен байланыстырады.<ref>Jones, «Literature of advice», 124-29; Richardson, 24-27.</ref> Екі мәтін де әйелдердің білімін қолдайды,бұл сол кездері қызу пікірталас тудырған және жазушы өмір бойы бірнеше рет жүгінетін тақырып (әсіресе "әйел құқығын қорғауда"). Уолстонкрафт білімді әйелдер - жақсы әйелдер мен аналар болады және сайып келгенде мемлекеттің игілігіне ықпал етеді деп мәлімдейді.<ref>Richardson, 25-27; Jones, «Literature of advice», 124; Myers, «Impeccable Governesses», 37-39.</ref> === «Адам құқығын қорғау» (1790) === Эдмунд Берктің "Франциядағы революция туралы ойлар" (1790) — конституциялық монархияны, ақсүйектерді және Англикан шіркеуін қорғау — "адам құқығын қорғау" (1790) кітабына жауап ретінде жарияланған Уолстонкрафт, ақсүйектерді сынға алады және республикашыларды қолдайды. Бұл Берктің брошюралар соғысындағы "рефлексияға ..." деген алғашқы жауабы болды, ол кейіннен "революция туралы дау" деп аталды, онда Томас Пейннің "Адам құқықтары" трактаты (1792) реформаторлар мен радикалдар үшін әрекетке шақырулар болды. Уолстонкрафт монархия мен мұрагерлік артықшылықтарды ғана емес, сонымен бірге Берк консервативті сенімдерін қорғау үшін қолданған тілді де айыптады. "Рефлексиядан" белгілі үзіндіде Берк: "Мен он мың қылыш тіпті оны [Мари Антуанетке] қорлау арқылы қорқытқан көрінісі үшін кек алу үшін Қопадан секіруі керек деп ойладым. Бірақ рыцарлық заманы ендігі жоқ". <ref>Цитата у Butler, 44.</ref> Берктің қарсыластарының көпшілігі Француз патшайымына тек театрлық аяушылықты көрді, олардың пікірінше, халықтың көзқарасын ескермеген аяушылық. Берктің қарсыластарының көпшілігі Француз патшайымына тек театрлық аяушылықты көрді, олардың пікірінше, халықтың көзқарасын ескермеген аяушылық. Уолстонкрафттың Берковскийдің әйелдің тағдырын түсінуін сынға алуы да ерекше болды. Берктің "керемет және әдемілік туралы біздің ұғымдарымыздың пайда болуы туралы философиялық зерттеу" (1756) трактатында жасаған терминдердін қайта анықтап, оның риторикасы мен дәлелдерін бұзды. Ол сұлулықты әлсіздік пен әйелдікке, ал асқақтықты күш пен еркектікке байланыстырды. Уолстонкрафт бұл анықтамаларды оған қарсы қойды, театралдық Беркенің оқырмандарын - азаматтарды тек сыртқы келбеті басқаратын әлсіз әйелдерге айналдырады деп сендірді. <ref>Wollstonecraft, «Vindications», 45; Johnson, 26; Sapiro, 121-22; Kelly, 90; 97-98.</ref> Уолстонкрафт зерттеушісі Клаудия Л.Джонсонның пікірі бойынша өзінің теңдесі жоқ болып қалатын өзінің алғашқы ашық феминистік сынында Уолстонкрафт Беркті әйелдердің пассивтілігіне негізделген тең емес қоғамды қорғады деп айыптайды.<ref>Johnson, 27, см. также у Todd, 165.</ref> Республикалық ізгілік туралы дәлелдерінде ол орта таптың қалыптасып келе жатқан рухын, ақсүйектердің ашуланған (оның пікірінше) моральдық жүйесіне қарсы қояды. <ref>Sapiro, 83; Kelly, 94-95; Todd, 164.</ref> Уолстонкрафт ағартушылық идеялардың ықпалында болды, прогресске сенді және Буркты дәстүр мен әдет-ғұрыпқа сүйенгені үшін мазақ етті. Ол Берк жүйесі мұрагерлік дәстүр болғандықтан құлдықты жалғастыра беретін еді деп көрсетіп, рационалдылықты дәлелдейді.<ref>Wollstonecraft, «Vindications», 44.</ref> Ол әр отбасында тек өз қажеттіліктерін қанағаттандыратын ферма құра алатын ауылдың идиляциялық өмірін сипаттайды. Уолстонкрафт өзінің шынайы сезім деп атаған қоғамдағы утопиялық суретін Бёрктің жалған сезімімен салыстырады.<ref>Jones, «Political tradition», 44-46; Sapiro, 216.</ref> "Адам құқығы" трактаты Уолстонкрафттың алғашқы ашық саяси және алғашқы феминистік жұмысы болды. Джонсонның пікірінше, "адам құқығы" трактатының кейінгі бөліктерін жазу кезінде ол өзінің мансабының қалған бөлігі айналысатын тақырыпты тапқан сияқты".<ref>Johnson, 29.</ref> Дәл осы композиция оған даңқ әкелді. === «Әйелдер құқығын қорғау» (1792) === [[Сурет:Vindication1b.jpg|thumb|left||Первое американское издание трактата «Защита прав женщины» (1792)]] "Әйелдер құқығын қорғау" - феминистік философияның алғашқы еңбектерінің бірі. Уолстонкрафт өзінің трактатында әйелдер қоғамдағы жағдайына сәйкес білім алуы керек деп жазады. Содан кейін ол әйелдерді ұлтқа қажет деп санайды, өйткені олар балаларды тәрбиелейді және қарапайым әйелдер емес, "жолдас" бола алады. <ref>Wollstonecraft, «Vindications», 192.</ref> Уолстонкрафт әйелдердің қоғамның пайдасыз безендірілуін немесе некеде сатып алынған мүлікті көрудің орнына, олар ерлер сияқты құқықтарға лайық деп санайды. "Әйел құқықтарының" көп бөлігі мінез-құлық кітаптарының авторларымен (Джеймс Фордис пен Джон Грегори) және философтармен (оның ішінде Жан-Жак Руссомен) әйелдердің білімі міндетті емес деп санайтын пікірталастарға арналған. Руссо "Эмиль" (1762) кітабында әйелдердің ерлердің ләззаты үшін білім алуы керек деп айтады.<ref>Kelly, 123; 126; Taylor, 14-15; Sapiro, 27-28; 13-31; 243-44.</ref> Уолстонкрафттың айтуынша, қазіргі уақытта әйелдердің көпшілігі ақымақ және үстірт, ("спаниельдер" және "ойыншықтар") ақыл-ойдың жетіспеушілігінен емес, ер адамдар олардың білімге қол жетімділігін жауып тастағандықтан. Уолстонкрафт білімнің жетілмегендігіне байланысты әйелдердің алдында тұрған шектеулерді түсіндіруге баса назар аударады: "бала кезінен үйретілген, Сұлулық — әйелдің таяғы, ақыл денеге бейімделеді және өзінің алтын жалатылған торының айналасында жүріп, тек түрмені безендіруге тырысады". <ref>Wollstonecraft, «Vindications», 157.</ref> Егер ерте жастан бастап олардың барлық көңілі - Сұлулық пен сыртқы жылтырға бағытталмаса, әйелдер қолдарын көпке жеткізуге болар еді дейді. <ref>Kelly, 124-26; Taylor, 14-15.</ref> Уолстонкрафт өмірдің белгілі бір салаларында, мысалы, этикада гендерлік теңдікке шақырса да, ол ерлер мен әйелдер тең деп айтпайды. <ref>См. у Wollstonecraft, «Vindications», 126, 146.</ref> Ол ерлер мен әйелдердің Құдайдың көз алдында тең екенін айтады, алайда бұл ерлердің күші мен ерлігінің артықшылығы туралы мәлімдемеге қайшы келеді. <ref>Wollstonecraft, «Vindications», 110.</ref> Кітаптың белгілі бөлігінде Уолстонкрафт екі түрлі мағынамен былай деп жазады: <ref>Wollstonecraft, «Vindications», 135.</ref> Мен заттардың бар тәртібін өзгерткім келеді деген қорытынды жасаудың қажеті жоқ. Мен қазірдің өзінде дене бітіміне байланысты ер адамдарда жақсылыққа ие болатын ізгіліктің үлкен дәрежесі бар сияқты деп ойладым. Мен жалпы жыныстар туралы айтып отырмын, бірақ ерлердің ізгіліктері табиғи түрде әр түрлі болуы керек деген тұжырым жасаудың көлеңкесін көрмеймін. Шынында да, ізгіліктің бір ғана мәңгілік стандарты болса, бұл қалай мүмкін болады? Сондықтан, егер мен дәйекті түрде айтысатын болсам, онда ерлер мен әйелдер бір бағытта жүреді деген қорытындыға келуім керек - Құдай сияқты, ол да бар. Оның гендерлік теңдікке қатысты екіұштылығы Уолстонкрафтты қазіргі заманғы тұжырымдамадағы феминистерге сөзсіз жатқызуға кедергі келтіреді (әсіресе "феминизм" анықтамасы кейінірек пайда болды).<ref>Слова «feminist» и «feminism» не появились до 1890-х годов. «Oxford English Dictionary», см. у Taylor, 12; 55-57; 105—106; 118-20; и у Sapiro, 257-59.</ref> Уоллстонкрафттың өз мақаласындағы ең қатал сыны жалған және аса сезімтал, әсіресе әйелдерге қатысты болды. Ол сезімталдыққа бой алдырған әйелдерді "кез-келген сәттегі сезім импульсі қозғалады" және "олардың сезімдерінің жемі" бола отырып, ақылға қонымды ойлана алмайды деп жазады.<ref>Wollstonecraft, «Vindications», 177.</ref> Уоллстонкрафт өздеріне ғана емес, бүкіл өркениетке зиян келтіреді деп мәлімдейді: олар өркениеттің дамуына көмектеспейді (18 ғасырдағы танымал идея), керісінше, оны жойып жібереді. Уоллстонкрафт ақыл мен сезім бір-біріне тәуелсіз өмір сүруі керек деп санамайды, керісінше, олар бірін-бірі толықтыруы керек деген пікірді ұстанады.<ref>Jones, 46.</ref> Уоллстонкрафт өзінің негізгі философиялық дәлелдерінен басқа белгілі бір білім беру жоспарын ұсынады. "Әйелдер құқығы" кітабының он екінші тарауында - "ұлттық білім туралы" - ол барлық балаларды "ауылдың күндізгі мектебіне" жіберу керек дейді. Сондай-ақ, балалар үйде "үйге деген сүйіспеншілік пен отбасылық ләззат алу үшін" бастауыш білім алуы керек. Ол сондай-ақ оқыту бірлескен болуы керек деп санайды, өйткені ерлі-зайыптылар "қоғамның цементі" болып табылатын ерлер мен әйелдер "бір үлгі бойынша тәрбиеленуі" керек. <ref>Wollstonecraft, «Vindications», глава 12; см. также у Kelly, 124-25; 133-34; Sapiro, 237 и след.</ref> Уолстонкрафт "ең табиғи күй" деп сипаттайтын орта тапқа жатады. "Әйел құқығы" кітабы көп жағдайда әлем туралы буржуазиялық идеяларды білдіреді, <ref>Kelly, 128 и след.; Taylor, 167-68; Sapiro, 27.</ref> орта таптың қарапайымдылығы мен кәсіпкерлік рухын көтермелейді, ақсүйектердің пайдасыздығына шабуыл жасайды. Сонымен бірге Уолстонкрафт мемлекеттік білім беру жоспарында тоғыз жасқа толғаннан кейін кедейлерді, керемет жетістікке жеткендерді қоспағанда, бай балалардан бөліп, басқа мектептерде оқытуды ұсынады. <ref>Wollstonecraft, «Vindications», 311; см. также у Taylor, 159-61; Sapiro, 91-92.</ref> === Романдары === [[Сурет:Otto Scholderer Lesendes Mädchen.jpg|thumb|«Читающая девушка» [[Шолдерер, Отто|Отто Шолдерера]] (1883). И в романе «Мэри», и в романе «Заблуждения женщины» Уолстонкрафт критикует женщин, воображающих себя сентиментальными героинями.]] Уолстонкрафт патриархалды неке институты әйелдерге зиянды ықпал жасайтындығы жайлы көзқараста болып, өзінің романдарында осы мәселені көтерген. "Мэри"({{lang-en|Mary: A Fiction}}) атты алғашқы романында бас кейіпкер материалдық себептермен сүймеген адаммен тұрмыс құруға мәжбүр болып, өміріндегі махаббат пен құштарлық сезімдерінің орнын толықтыру мақсатында некеден тыс романтикалық қатынас орнатқан әйел. "Марайя немесе әйелдің қателігі" (Maria; or, The Wrongs of Woman, 1798) атты өлімінен кейін жарық көрген бітірілмеген романы нағыз феминистік шығарма ретінде есептелді. <ref>Taylor, глава 9.</ref> Роман оқиғасы күйеуі тарапынан жындыханаға қамалған әйел төңірегінде өрбиді. Романда Мэри сияқты Марайя да некеден тыс "камераласпен" махаббаттық қарым-қатынас құрып, санитарлардың біреуімен достық қарым-қатынас орнатады. Уолстонкрафт "Әйел құқықтарын қорғау" трактатында сияқты романдарында да сәтті некелерді бейнелемеген. Нәтижесінде роман кейіпкері Мэри оның көзқарасы бойынша неке және некеге түсу қажеттілігі жоқ бақытты әлемге аттанады.<ref>Wollstonecraft, «Mary», 68. </ref> <ref>Poovey, 100—101; Taylor, 232-33.</ref> Екі жұмысы да сезімталдық идеясына — XVIII ғасырдың соңында танымал болған этика мен эстетикаға қатысты. Мэри - бұл сентименталды роман, ал Уолстонкрафт жанрдың негізін — әйелдерге зиян келтіретін философияны бұзуға тырысады, өйткені ол оларды эмоцияларға тым көп сенуге шақырады. "Әйелдің адасуы" романында кейіпкердің романтикалық қиялдарға, жасырын махаббат қатынастарына деген құштарлығы әсіресе зиянды болып көрінеді.<ref>Johnson, 60; 65-66; Kelly, 44; Poovey, 89; Taylor, 135; Todd, ''Women’s Friendship'', 210-11.</ref> Әйелдер арасындағы қарым — қатынас екі романда да маңызды, бірақ Мария мен Джемайманың, оның күңі арасындағы достық әдебиет тарихында үлкен маңызға ие. Аналық жанашырлыққа негізделген жоғары және төменгі сыныптағы әйелдер арасындағы бұл достық феминистік әдебиет тарихындағы маңызды кезеңдердің бірі болып табылады, әр түрлі сыныптағы әйелдердің ортақ мүдделері бар екендігінің белгісі, өйткені олар әйел болып туылды.<ref>Todd, ''Women’s Friendships'', 208; 221-22; Johnson, 67-68; Taylor, 233; 243-44; Sapiro, 155.</ref> === Швецияда, Норвегияда және Данияда жазылған хаттар(1796) === Швеция, Норвегия және Данияда жазылған хаттар жинағы - жол жазбаларының жеке жинағы. Бұл жиырма бес хат көптеген тақырыптарды қамтиды: Скандинавия мен оның халықтары туралы Әлеуметтік ойлар, философиялық мәселелер, Имлеймен қарым-қатынас (мәтінде оның аты аталмайды). Керемет риториканы қолдана отырып, Уолстонкрафт өзінің жеке басы мен қоғам арасындағы қатынасты зерттейді. Руссоның күшті әсерін көрсете отырып," Швецияда, Норвегияда және Данияда жазылған хаттар "өзінің" жалғыз армандаушының серуендеуі"(1782) кітабында көтерілген тақырыптарды дамытады:"...адам бақытының қайнар көзін табу, материалдық тауарлардың стоикалық ауытқуы, табиғаттың экстатикалық құшағы және сезімнің түсінудегі маңызды рөлі". <ref>Favret, 104; Sapiro, 286-87.</ref> Алайда, Руссо ақыр соңында қоғамға қарсы тұрса да, Уолстонкрафт отбасы институтын және технологиялық прогресті дәріптейді.<ref>Favret, 105—106.</ref> [[Сурет:Frederic Edwin Church The Icebergs.jpg|thumb|left|«Айсберги» [[Чёрч, Фредерик Эдвин|Фредерика Эдвина Чёрча]] (1861)]] Уолстонкрафт субъективті тәжірибені қолдайды, әсіресе табиғатқа қатысты, жоғары және сезімталдық арасындағы байланысты зерттейді. Көптеген хаттар Скандинавияның таңғажайып пейзажын және автордың осы табиғи әлеммен эмоционалды байланыс орнатуға деген ұмтылысын сипаттайды. Осылайша, мұнда ол алдыңғы жазбаларға қарағанда қиялға көбірек мән береді.<ref>Myers, «Wollstonecraft’s ''Letters''», 167; 180; Poovey, 83-84; 106; Kelly, 189-90.</ref> Әдеттегідей, Уолстонкрафт әйелдердің азаттығы мен білімін қорғайды. <ref>Myers, «Wollstonecraft’s ''Letters''», 174; Favret, 96; 120; 127.</ref> Алайда, бұрынғы шығармалардан айырмашылығы, ол сауда рухының қоғамға зиянды әсерін суреттейді, материалдық байланыстар әлемімен көркемдік байланысты қарама-қарсы қояды, оны Имлеймен қарым-қатынасына ауыстырады. <ref>Favret, 119 и след.; Poovey, 93; Myers, «Wollstonecraft’s ''Letters''», 177; Kelly, 179—181.</ref> "Швецияда жазылған хаттар ..." жинағы 1790 жылдардағы ең танымал Уолстонкрафт кітабы болды. Ол жақсы сатылып, көптеген сыншылардан оң пікірлер жинады. Ол туралы Годвин бұл кітап "жазушыға ғашық болу үшін" арналған деп жазды. Хаттар ұқсас тақырыптар мен эстетиканы қолданған Уильям Уорсворт пен Сэмюэл Тейлор Колеридж сияқты романтикалық ақындарға әсер етті. <ref>Todd, 367; Kaplan, «Mary Wollstonecraft’s reception», 262; Sapiro, 35; Favret, 128.</ref> == Шығармалар тізімі == Бұл Мэри Уолстонкрафттың шығармаларының толық тізімі. Егер басқаша көрсетілмесе, олар алғашқы басылымдар болып табылады. <ref>Sapiro, 341 и след.</ref> === Шығармалары === * Өмірдің маңызды қарыздарындағы әйел мінез-құлқы туралы ойлармен қыз тәрбиелеу туралы ойлар = қыз тәрбиелеу туралы ойлар; әйел мінез-құлқы туралы, өмірдің маңызды міндеттері туралы ойлармен. - Лондон: Джозеф Джонсон, 1787. * Мэри = Мэри: Көркем Әдебиет. Джозеф Джонсон, 1788. * Шындықты шынайы әңгімелер, сезімдерді басқаруға және ақыл-ойды шындық пен мейірімділіктің үлгісіне айналдыруға арналған әңгімелер = шынайы өмірдің түпнұсқа әңгімелері; тіркемелерді реттеуге және ақыл-ойды шындық пен жақсылыққа қалыптастыруға арналған әңгімелер. Джозеф Джонсон, 1788. * Әйелдер хрестоматиясы немесе проза мен өлеңдегі әр түрлі шығармалар, ең жақсы жазушылардан таңдалған және тиісті тақырыптардың астына орналастырылған, жас әйелдерді жақсарту үшін = әйел оқырман; немесе проза мен өлеңдегі әр түрлі шығармалар; ең жақсы жазушылардан таңдалған және тиісті тараулардың астына орналастырылған; жас әйелдерді жақсарту / астында. ред. М. Уолстонкрафт [псевд. "Крессвик Мырза". - Лондон: Джозеф Джонсон, 1789. * Адам құқықтарын қорғау, құрметті Эдмунд Беркке жазған хатында = адам құқықтарын қорғау, құрметті Эдмунд Беркке жазған хатында. Джозеф Джонсон, 1790. * Моральдық және саяси тақырыптарға сыни көзқараспен әйелдердің құқықтарын қорғау = моральдық және саяси тақырыптарға шектеулері бар әйелдердің құқықтарын қорғау. - Лондон: Джозеф Джонсон, 1792. * Доктор Грегоридің қыздарының мұрасын сынаған әйелдердегі жыныстық мінез туралы басым пікір ["әйелдер құқығы" кітабынан] = әйелдердегі жыныстық мінез туралы басым пікір, доктор Грегоридің қыздарына мұрасы шектеулі / / Жаңа жыл сайынғы тіркелім. - 1792. - Б.457-466. * "Француз төңкерісіне тарихи және моральдық көзқарас және оның Еуропаға әсері" (Джозеф Джонсон, 1794). * Швецияда, Норвегияда және Данияда қысқа тұру кезінде жазылған хаттар = Швеция, Норвегия және Данияда қысқа тұру кезінде жазылған хаттар. - Лондон: Джозеф Джонсон, 1796. * Поэзия және табиғат сұлулығына деген құштарлық туралы = поэзия және табиғат сұлулығына деген құштарлық туралы / / ай сайынғы журнал. - Сәуір 1797. * Әйелдің адасуы немесе Мэри = әйелдің реніштері немесе Мария / / автордың әйел құқығын қорғау туралы өлімнен кейінгі шығармалары / астында. Джозеф Джонсон, 1798. [өлімнен кейінгі басылым, аяқталмаған] * Қиял үңгірі = қиял үңгірі / / автордың әйел құқығын қорғаудағы өлімнен кейінгі еңбектері / астында. Джозеф Джонсон, 1798. [өлімнен кейінгі басылым; фрагмент 1787 жылы жазылған] * Француз ұлтының қазіргі табиғаты туралы хат = француз ұлтының қазіргі табиғаты туралы хат / / автордың "әйел құқығын қорғау" / Под. Джозеф Джонсон, 1798. [1793 жылы жазылған өлімнен кейінгі басылым] * Балаларды басқару туралы хаттардың үзіндісі = балаларды басқару туралы хаттың үзіндісі / / автордың әйел құқығын қорғауға арналған Өлімнен кейінгі еңбектері / астында. Джозеф Джонсон, 1798. [өлімнен кейінгі басылым, аяқталмаған] * Сабақтар = сабақтар / / автордың әйел құқығын қорғауға арналған Өлімнен кейінгі еңбектері / астында. Джозеф Джонсон, 1798. [өлімнен кейінгі басылым, аяқталмаған] * Кеңестер = кеңестер / / автордың әйел құқығын қорғау туралы өлімнен кейінгі еңбектері / астында. Джозеф Джонсон, 1798. [өлімнен кейінгі басылым; ешқашан жазылмаған "әйелдер құқығы" кітабының екінші томына жазбалар] * [Анонимді түрде жарияланған әртүрлі мақалалар] / / аналитикалық шолу. - 1788-1797. === Аудармалар === * Necker, J. діни пікірлердің маңыздылығы туралы = religious Opinion Importance / M. Wollstonecaft аудармасы. Джозеф Джонсон, 1788. * де Камбон, М.Г. В. Д. В. жас жігіттердің достарына жазған хаттары = жас Грандисон. Достарына жастардың хаттарының сериясы / M. Wollstonecaft аудармасы. Джозеф Джонсон, 1790. * Salzmann, C. G. балалардың ата-аналарға кіріспе үндеуімен пайдалануға арналған моральдық Элементтер = балалардың пайдалануы үшін моральдық Элементтер; ата-аналарға кіріспе үндеуімен / M. Wollstonecaft аудармасы. Джозеф Джонсон, 1790. == Сілтемелер == * {{gutenberg author| id=Mary+Wollstonecraft+(1759-1797) | name=Mary Wollstonecraft}} * [http://www.gutenberg.org/etext/16199 «Memoirs of the Author of a Vindication of the Rights of Woman»] Уильяма Годвина в проекте «Гутенберг» * [http://books.google.com/books?id=qhcFAAAAQAAJ&printsec=titlepage&source=gbs_summary_r&cad=0&hl=ru «Vindication of the Rights of Woman» (издание 1796 года)] в проекте «Google Поиск книг» * [http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle=226&Itemid=28 «An Historical and Moral View of the Origin and Progress of the French Revolution»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514140706/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle=226&Itemid=28 |date=2008-05-14 }} на сайте libertyfund.org * [http://victorian.lang.nagoya-u.ac.jp/concordance/wollstonecraft/ Конкорданс произведений Уолстокрафт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070426093237/http://victorian.lang.nagoya-u.ac.jp/concordance/wollstonecraft/ |date=2007-04-26 }} * [http://www.sterneck.net/literatur/blake-mary/index.php Стихотворение «Mary»] [[Уильям Блейк]] на сайте sterneck.net{{Wikiquote|en:Mary Wollstonecraft|Mary Wollstonecraft}} {{Wikisource-old|en:Author:Mary Wollstonecraft|Mary Wollstonecraft}} {{Commons}} == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} [[Санат:1759 жылы туғандар]] [[Санат:1797 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Британия жазушысы]] gy74hw7y1ppqxkjpkgcnlogfvdq6uak 0 143831 3612721 3611759 2026-06-02T19:25:27Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:StarDeg|StarDeg]] соңғы нұсқасына қайтарды 3481165 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Кристина Элизабет Фернандес де Киршнер | Шынайы есімі = {{lang-es|Cristina Elisabet Fernández de Kirchner}} | Суреті = Cristinakirchnermensaje2010.jpg | Сурет ені = | Атауы = Кристина Элизабет Фернандес де Киршнер 2010 жыл | Титулы = Аргентина-ның Вице-президенті | Ту = Coat of arms of Argentina.svg | Ту2 = | Реті = | Басқара бастады = [[10 желтоқсан]] [[2019 жыл]] | Басқаруын аяқтады = | Президент =[[Альберто Фернандес (саясаткер)|Альберто Фернандес]] | Ізашары = [[Габриэла Микетти]] | Ізбасары = | Премьер = | Титулы_2 = Аргентина Сенаты | Ту_2 = Coat of arms of Argentina.svg | Ту2_2 = | Президент_2 = | Басқара бастады_2 = [[10 желтоқсан]] [[2005 жыл]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[28 қараша]] [[2007 жыл]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = Эрик Калькагно | Титулы_3 = [[Аргентина]]ның [[Аргентина президенттерінің тізімі|55-ші]] [[Аргентина президент|Президенті]] | Ту_3 = Standard of the President of Argentina Afloat.svg | Ту2_3 = Coat of arms of Argentina.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 10 желтоқсан 2007 жыл | Басқаруын аяқтады_3 = 10 желтоқсан 2015 жыл | Вице-президент_3 = [[Амадо Буду]]<br />[[Хулио Кобос]] | Ізашары_3 = [[Нестор Киршнер]] | Ізбасары_3 = [[Маурисио Макри]] | Титулы_4 = Аргентина Сенаторы | Ту_4 = Coat of arms of Argentina.svg | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = [[10 желтоқсан]] [[2001 жыл]] | Басқаруын аяқтады_4 = [[10 желтоқсан]] [[2005 жыл]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Алисия Киршнер]] | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Реті_5 = | Басқара бастады_5= [[10 желтоқсан]] [[1995 жыл]] | Басқаруын аяқтады_5 = [[3 желтоқсан]] [[1997 жыл]] | Ізашары_5 = Педро Эстасио Молина | Ізбасары_5 = Даниел Варизат | Титулы_6 = | Ту_6 = | Ту2_6 = | Реті_6 = | Басқара бастады_6= [[10 желтоқсан]] [[1995 жыл]] | Басқаруын аяқтады_6 = [[3 желтоқсан]] [[1997 жыл]] | Ізашары_6 = Педро Эстасио Молина | Ізбасары_6 = Даниел Варизат | Титулы_7 = [[Аргентина]]ның 36-шы Ханымы | Ту_7 = Coat of arms of Argentina.svg | Ту2_7 = | Реті_7 = | Басқара бастады_7 = [[25 мамыр]] [[2003 жыл]] | Басқаруын аяқтады_7 = [[10 желтоқсан]] [[2007 жыл]] | Президент_7 =[[Нестор Киршнер]] | Ізашары_7 = Хилда Беатрис Гонсалес | Ізбасары_7 = [[Нестор Киршнер]] | Титулы_8 = Аргентина депутаттарының палатасы | Ту_8 = Coat of arms of Argentina.svg | Ту2_8 = | Реті_8 = | Басқара бастады_8 = [[10 желтоқсан]] [[1997 жыл]] | Басқаруын аяқтады_8 = [[10 желтоқсан]] [[2001 жыл]] | Президент_8 = | Ізашары_8 = | Ізбасары_8 = | Титулы_9 = Санта-Крус провинциясының депутаты | Ту_9 = Escudo de la Provincia de Santa Cruz.svg | Ту2_9 = | Реті_9 = | Басқара бастады_9 = [[10 желтоқсан]] [[1989 жыл]] | Басқаруын аяқтады_9 = [[10 желтоқсан]] [[1995 жыл]] | Президент_9 = | Ізашары_9 = | Ізбасары_9 = | Туған күні = 19.02.1953 | Туған жері = [[Ла-Плата]], [[Аргентина]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = Эдуардо Фернандес | Анасы =Опелия Эстер Вильгельм | Жұбайы = [[Нестор Киршнер]] | Балалары = [[Максимо Киршнер]] Флоренция | Партиясы = Хустисиалистік партия | Білімі = [[Буэнос-Айрес университеті]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = CF SIGNATURE.svg | Сайты = [http://www.cfkargentina.com/ www.cfkargentina.com] | Commons = Кристина Элизабет Фернандес де Киршнер | Марапаттары =[[File:ESP Isabella Catholic Order CROSS.svg|40px]] }} '''Кристина Элизабет Фернандес де Киршнер''' ({{lang-es|Cristina Elisabet Fernández de Kirchner}} {{IPA|/kɾisˈtina eˈlisaβet ferˈnandes ðe ˈkirʃner/}}; [[Аргентина]]ның, [[Ла-Плата]] қаласында, [[1953 жыл]]ы, [[19 ақпан|19-шы ақпанында]] дүниеге келген) — [[Аргентина]]ның [[Аргентина президенттерінің тізімі|55-ші]] [[Аргентина президент|Президенті]]. [[2007 жыл]]ғы 10 желтоқсаннан [[2015 жыл]]ғы 10 желтоқсанға дейін. Ол бұл қызметте күйеуі Нестор Киршнерді алмастырды. Ол Аргентинаның екінші әйел президенті (Изабел Пероннан кейін) және сайлаулар нәтижесінде Аргентинаның бірінші әйел президенті болды. [[2017 жыл]]дан бастап сенатор. Ла Платаның тумасы<ref name="BIOGRAFÍA DE Cristina Kirchner:"/><ref name="Кристина Фернандес, президент Аргентины">{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/48minut/535074-echo/|title=Кристина Фернандес, президент Аргентины|publisher=[[Эхо Москвы]]|accessdate=2011-07-19|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652mkmnmg|archivedate=2012-01-29}}</ref>, ол күйеуінің кезінде Аргентинаның бірінші ханымы ретінде қызмет еткен. Ол [[Аргентина Вице-президенті|Аргентинаның вице-президенті]] болып сайланды және [[2019 жыл]]дың [[10 желтоқсан]]ында [[Альберто Фернандез]]тің президенттігінде қызмет ететін болады. [[10 желтоқсан]] 2019 жылдан бастап Аргентина ағымдағы вице-президенті болып табылады Аргентиналық саясаткер. Фернандес [[Ла-Плата ұлттық университеті|Ла Плата ұлттық университеті]]н бітірген. Ол болашақ күйеуімен оқуда кездесті, бітіргеннен кейін олар [[Санта-Крус (Аргентина провинция)|Санта-Крус]] провинциясына көшіп, онда адвокаттар болып жұмыс істеді. 1995-2007 жылдар аралығында ол бірнеше рет Аргентина ұлттық конгресіне сайланды. 2007 жылғы президенттік сайлауда Кристина Фернандес «Жеңіс үшін майдан» партиясынан үміткер болды, ол оларды 45% дауыс және келесі кандидатқа қатысты 20% маржамен жеңіп алды.<ref name="АРГЕНТИНА. ИСТОРИЯ.">{{cite web|url=http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_colier/165/АРГЕНТИНА|title=АРГЕНТИНА. ИСТОРИЯ.|publisher=[[Энциклопедия Кольера]]|accessdate=2011-08-07|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/658ua3cnt|archivedate=2012-02-02}}</ref><ref name="Аргентина с 1994 по 1999 годы">{{cite web|url=http://aceproject.org/ace-ru/topics/es/esy/esy_ar|title=Аргентина с 1994 по 1999 годы|publisher=сайт aceproject.org|accessdate=2011-08-07|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/658ubPIbJ|archivedate=2012-02-02}}</ref> Бұл сайлауда үміткерлер арасындағы пайыздық айырмашылық 1983 жылдан бастап Аргентинада азаматтық ережелер орнатылып,<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.gazeta.ru/news/lenta/2011/12/28/n_2149913.shtml|title=Президент Аргентины Кристина Фернандес де Киршнер больна раком щитовидной железы|publisher=// gazeta.ru|accessdate=2011-12-29}}</ref> еркін сайлау өткізіле бастағанда ең үлкен болды. Оңшыл және солшыл саяси қарсыластар тарапынан сынға түсіп, ол Аргентинада да, Оңтүстік Америка құрлығындағы көрші елдер арасында да кең және тұрақты қолдауға ие болды.{{citation needed|date=June 2011}} ==Жастықшақ== [[File:Cristina Kirchner bebé.jpg|thumb|left|1950 жылы Кристина Фернандес де Киршнер,.]] [[File:Cristina Fernández de Kirchner-joven.jpg|thumb|left|250px|Жас кезінде Кристина Фернандес]] Кристина Фернандес Вильгельм [[1953 жыл]]ы [[19 ақпан]]да Буэнос-Айрес провинциясының Ла-Плата қаласында дүниеге келді, оның ата-аналары Эдуардо Фернандес және Опелия Эстер Вильгельм. Эдуардо Фернандес (1921-1982), испан иммигранттарының ұлы, автобус жүргізушісі болып жұмыс істеді және көлік компаниясында акционер болды.<ref name="BIOGRAFÍA DE Cristina Kirchner:">{{cite web|url=http://www.sarpanet.info/Cristina_Kirchner/index.php|title=BIOGRAFÍA DE Cristina Fernandez:|publisher=сайт www.sarpanet.info|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652mbL8rG|archivedate=2012-01-29}}</ref> Опелия Эстер Вильгельм - Волга немісінің қызы Карл Вильгельм - Толоса қаласында (ағылш. Tolosa (Буэнос-Айрес) дүниеге келген. Опелия Эдуардо Фернандеспен жүргенде жүкті болды.<ref>{{Cite news|title= Una "Evita" con sangre asturiana|language= Spanish|trans_title= An "Evita" with asturian blood|first= María José|last= Iglesias Oviedo|publisher= [[La Nueva España]]|date= 22 April 2012|url= http://www.lne.es/asturias/2012/04/22/evita-sangre-asturiana/1231322.html|archiveurl= https://www.webcitation.org/6CzRujqbh|archivedate=17 December 2012|accessdate=17 December 2012}}</ref><ref name="cris-la-presidenta">{{Cite news|title=Cristina, la presidenta|language=Spanish|trans_title= Cristina, the president|last= Pagni|first= Carlos|publisher=[[La Nación]]|date=9 December 2007|url= http://www.lanacion.com.ar/968048-cristina-la-presidenta|archiveurl= https://www.webcitation.org/6CzRFOXDc|archivedate=17 December 2012|accessdate=17 December 2012}}</ref> Ол кезде бұл жанжал болды, бірақ ерлі-зайыптылар өздерінің мәртебесін қыздарының бесжылдығынан кейін ғана рәсімдеуге шешім қабылдады. Кристинаның Жизель есімді қарындасы бар. Ол екі жас кіші және Ла Платада дәрігер болып жұмыс істейді. [[File:Cristina Fernández junto a Néstor Kirchner en la Plaza de Mayo - Junio de 2008.jpg|thumb|left|Нестор мен Кристина Киршнер 2008 жылы 18 маусымда Плаза де Майодағы іс-шарада. Бұл кескін бұрынғы президенттің өлімінен кейін Кирчнер содырлары қолданған ашықхатқа айналды.]] Фернандес жас кезінен бастап жақсы оқыды, алдымен туған жері [[Ла Плата]]дағы Comercial San Martín мектебінде, содан кейін Толоса қаласында орналасқан Nuestra Señora de la Misericordia мектебінде. 1973 жылы Кристина Фернандес Ла-Плата ұлттық университетінің психология бөліміне түсті. 1974 жылдың қазан айында ол жастардың солшыл қозғалысында болған [[Нестор Киршнер]]мен кездесті. Кристина Фернандес саясатқа қызығушылық танытып, университеттің заң факультетіне ауысты. Нестор мен Кристина Фернандес [[1975 жыл]]ы 8 мамырда үйленді, содан кейін оның фамилиясына «де Киршнер» қосылды: «де» префиксі Кристина Фернандес Кирчнерге үйленгенін білдіреді. Университетте оқыған соңғы жылы ерлі-зайыптылар Кристинаның университеттен шығарылуынан қорқып, белсенді саяси әрекеттерін тоқтатты. Ерлі-зайыптылар Кирхнер Нестордың туған қаласы Санта-Крус провинциясына көшуге шешім қабылдады, онда жеке адвокаттық агенттік ашылды, онда Кристина Фернандес жаңа клиенттер табуға жауап берді, ал оның күйеуі әкімшілік және қаржылық қызметпен айналысты. ==Саяси мансаптың басталуы== [[File:Elecciones en Argentina - Cristina y Néstor Kirchner 26102007 - 3.jpg|thumb|right|300px|Даниел Сиоли, Кристина Фернандес, [[Нестор Киршнер]], Хулио Кобос 2007 жылғы сайлау науқаны кезінде]] Кристина Фернандес ортасында 1970 жылы Перонистік Хустисиалистік партия Тараптың аумағында оның саяси мансабын бастады<ref name="Кристина Фернандес де Киршнер, женщина-президент Аргентины">{{cite web|url=https://www.trt.net.tr/kazakh/liem/2014/12/31/kirshnier-aiag-yn-syndyryp-aldy-165945|title=Киршнер аяғын сындырып алды|publisher=сайт latindex.ru|accessdate=2011-07-11|lang=}}</ref><ref name="ПЯТЬ ФАКТОВ">{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/48minut/535074-echo/|title=ПЯТЬ ФАКТОВ|publisher=[[Эхо Москвы]]|accessdate=2011-08-09|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652mkmnmg|archivedate=2012-01-29}}</ref>. 1976-1982 жж. (Ұлттық қайта құру процесі кезінде) Кристина мен [[Нестор Киршнер]] саясаттан тыс қалып, [[Рио Гальегос]]ада заңмен жұмыс істеді. Кристина Фернандес де Киршнер өзінің саяси мансабын 1980-жылдардың соңында қайта бастады, күйеуінің сайлау науқанына белсенді қатысып, нәтижесінде ол Санта-Крус провинциясының губернаторы болып сайланды. Ол [[1989 жыл|1989]] және 1993 жылдары Санта-Крус провинциясының заң шығарушы жиналысына екі рет сайланды. 1995 және 2001 жылдары Кристина Фернандес Санта-Крус провинциясынан Аргентина Сенатына, 1997 жылы депутаттар палатасына сайланды. Ол күйеуінің президенттік сайлау науқанына қатысты. Сайлау [[2003 жыл]]ғы 27 сәуірде өтті, бірінші турда 25% дауыс жинаған бұрынғы президент [[Карлос Менем]] жеңімпаз, екінші орында [[Нестор Киршнер]], үшінші және төртінші орындарға екі социалистік кандидат шықты. Сайлаудың екінші туры 18 мамырға белгіленді, бірақ Карлос Менем Кирхнерді жаңа президент ретінде іс жүзінде мойындап, жеңіліп, одан кетуді шешті. Нәтижесінде сайлаудың екінші туры өткізілмеді, Нестор Киршнер 21,9% дауыс жинап, жеңімпаз деп танылды (Аргентинадағы президенттік сайлау тарихындағы ең төменгі көрсеткіш). [[Сурет:Discurso Cristina Fernández de Kirchner después de su operación 2012-01-25.ogv|thumb|right|CFK өзінің 2012 ж. 25 қаңтарындағы Casa Rosada-дың Аргентиналық салонында сөйлеген сөзінде..]] [[File:Presidenta_Cristina_Fernandez_acto_en_la_ESMA.jpg|thumb|right|Кристина мен Нестор Киршнер 2010 жылдың 24 наурызында жад кеңістігіне айналған [[Аргентина әскери-теңіз механикасы мектебі|АӘТММ]]-ға барады. Оларды Хулио Алак, Анибал Фернандес, Флоренсио Рандаццо, Эдуардо Луис Дуалде, Эдуардо Джозами және Оскар Паррилли сүйемелдейді.]] Күйеуі президенттік кезеңде Кристина Фернандес елдің саяси өміріне қатысты. Ол саяси кездесулерде сөз сөйледі, бұл аргентиналықтарды Эвита Перонды еске түсірді. Ол бұдан әрі мұндай салыстыруды жоққа шығарғанымен, Фернандес бір кездері сұхбатында өзін Эвита образымен қоғам қайраткері ретінде таныстыратынын мойындады. [[2005 жыл]]ы [[Буэнос-Айрес]]тегі Сенат сайлауында Кристина Фернандес Жеңіс майданы партиясының басты үміткері болды. Ол экс-президент [[Эдуардо Дуальде]]ні әйелі Хилда Гонсалес Дуальге қарсы науқанға қатысты. Сайлауда Кристина Фернандес 45,77% дауысқа ие болды<ref name="Senadores Nacionales 23 de octubre de 2005">{{cite web|url=http://www.towsa.com/andy/totalpais/buenosaires/2005s.html|title=Senadores Nacionales 23 de octubre de 2005|publisher=сайт towsa.com|accessdate=2011-07-11|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652msT1YC|archivedate=2012-01-29}}</ref>. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="50%"|[[File:Familia Kirchner 2007-12-10.jpg|center|410px]] |width="50%"|[[File:Cristina Fernández de Kirchner Máximo Kirchner Florencia Kirchner 2011-12-10.jpg|center|300px]] |- |Кристина Фернандес [[Нестор Киршнер|күйеуі]], қызы және ұлымен бірге |Кристина Фернандес ұлы мен қызымен бірге |} ==Аргентина президенттігіне кандидат== [[File:Cristina Fernández de Kirchner como Diputada Nacional.jpg|thumb|Фернандес де Киршнер ұлттық депутаты ретінде жыл бойы.]] Нестор Киршнер президент болған кезде [[Аргентина]] 2001-2002 жылдардағы ауыр қаржылық дағдарысты жеңіп, елді халықтың кедейленуіне және әлеуметтік шиеленістің өсуіне әкелді. Нестор Киркнердің экономикалық саясатының нәтижесі [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]]-нің өсуі болды, ол жылына 8,7% құрады. Оның көлемі 232 миллиард долларды құрады. 2007 жылы инфляция 2006 жылы 9,8% болғанда 8,5% деңгейінде болды. Жұмыссыздық 8,5% дейін төмендетілді. Сайлауға аз уақыт қалғанда президент ең төменгі жалақыны ұлғайтты, зейнетақы мен басқа да әлеуметтік төлемдерді көтерді, сонымен қатар азаматтардың мүлік салығын да азайтты. Бұл әрекеттер төрт Киршнердің рейтингін жоғарылатты. Өз жақтаушыларының күткеніне сәйкес Нестор Киршнер екінші президенттік мерзімге қатыспайтындығы туралы мәлімдеме жасады. Сарапшылардың пікірінше, Нестор сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптауларға байланысты екінші президенттік мерзімге барған жоқ. Сонымен қатар, оның танымалдығы 67-ден 45% -ға дейін төмендеді. Сарапшылардың пікірінше, оның болашақтағы билікке оралуына дайындалу үшін оған орталықтан солшыл көзқарастардың жаңа саяси партиясын құру үшін біраз уақыт қажет болды<ref name="Аргентина. Госбюджет, налоги, цены">{{cite web | url = http://polpred.com/?ns=6&art=20077 | title = Аргентина. Госбюджет, налоги, цены | publisher = сайт polpred.com | accessdate = 2011-08-11 | lang = }}</ref><ref name="Королева Кристина">{{cite web|url=http://www.lenta.ru/articles/2007/10/29/argentina/|title=Королева Кристина|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2011-07-15|lang=}}</ref><ref name="planeta.by">{{cite web | url = http://planeta.by/article/283 | title = Новое лицо Аргентины | publisher = сайт planeta.by | accessdate = 2011-08-03 | lang = }}</ref>. Безработица была снижена до 8,5 %<ref name="planeta.by"/>. Незадолго до выборов, [[президент]] увеличил уровень минимальной заработной платы, повысил пенсии и другие социальные пособия, а также снизил налог на имущество граждан. Эти действия повысили рейтинг четы Киршнеров. Вопреки ожиданиям своих сторонников, Нестор Киршнер выступил с заявлением, что баллотироваться на второй президентский срок он не будет<ref name="Супружеская преемственность">{{cite web | url = http://www.kommersant.ru/doc/789547 | title = Супружеская преемственность | publisher = [[Коммерсантъ]] | accessdate = 2011-08-09 | lang = }}</ref>. Эксперты полагают, что Нестор не пошёл на второй президентский срок в связи с обвинениями в коррупции. Кроме того, его популярность снизилась с 67 до 45 %. По мнению аналитиков, ему потребовалось время, чтобы организовать новую политическую партию левоцентристских взглядов, с целью подготовки своего будущего возвращения во власть<ref name="Королева Кристина"/><ref name="Бывшего президента Аргентины заподозрили в коррупции">{{cite web | url = http://lenta.ru/news/2008/12/24/kirchner/ | title = Бывшего президента Аргентины заподозрили в коррупции | publisher = [[lenta.ru]] | accessdate = 2011-08-09 | lang = }}</ref>. 2007 жылдың 10 шілдесінде Аргентина президенті Нестор Киршнер әйелі Кристина Фернандес ең жоғары мемлекеттік лауазымға сайланса,<ref name="Глава Аргентины видит супругу президентом, способным изменить историю">{{cite web|url=http://ria.ru/world/20070710/68650058.html|title=Глава Аргентины видит супругу президентом, способным изменить историю|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2011-08-09|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652n3U7IF|archivedate=2012-01-29}}</ref> елдің тарихын өзгерте алатынын мәлімдеді. 2007 жылдың 19 шілдесінде Кристина Фернандес ресми түрде «Жеңіс партиясы майданынан» президенттікке үміткер болып жарияланды. Рәсім Буэнос-Айрестен 60 шақырым жерде орналасқан Ла Плата қаласында өтті. Рәсімге Аргентина Президенті және елдің саяси элитасы қатысты. Кристина Фернандес өзінің алғашқы сайлау туралы мәлімдемесін жасады<ref name="Супруга главы Аргентины провозглашена кандидатом на пост главы страны">{{cite web | url = http://ria.ru/world/20070720/69310981.html | title = Супруга главы Аргентины провозглашена кандидатом на пост главы страны | publisher = [[РИА Новости]] | accessdate = 2011-08-09 | lang = | archiveurl = https://www.webcitation.org/652n7wCMe | archivedate = 2012-01-29 }}</ref>. {{дәйексөз|ел мемлекет дамуының тұрақты және тұрақты қарқынын қайта құрылымдау және беру қажеттілігі емес, саяси үрдістерді өзгерту бағынуға орналасқан..|date=2008-27-02}} Кристина Фернандес сайлаушылардың едәуір бөлігінің қолдауына ие болды. Сауалнамалар бойынша оған 40-тан 47% -ға дейін дауыс берілді. Сонымен қатар, оның барлығы күйеуі [[Нестор Киршнер]]дің саясатына байланысты екеніне сенімді болды. Нестор Киршнерді қолдаушылар оны сайлауда қолдауы үшін Кристина Фернандес күйеуінің саясатын жалғастыруға уәде берді. Кристина Фернандес: «Біздің барлығымызда әлі орындалуы керек армандар бар», - деді. Оның басты кеңесшісі болды. Кристина Фернандестің науқаны «Ел экономикасындағы өзгерістердің жалғасуы» ұранымен өтті. Перонистерді, радикалдар мен бұрынғы социалистерді біріктіретін Жеңіс үшін майдан партиясы Кирчнердің президенттігі кезінде өмірдің жақсарғанын сезгеннен кейін кедейлер мен жұмысшылардың сүйіктілерінің бірі болды. Алайда, Кристина Фернандес солшыл саясаткер емес, оның қызметі салықтар мен басқа да шаралар арқылы мұқтаж және жұмыс істейтін халықтың өмірін жақсартуға бағытталған. «Жеңіс үшін майдан» жақтастарынан құрылған перонистік қозғалыс «Юстициализм» (капитализм мен социализм арасындағы «үшінші жолдың» әділетті қоғамы) доктринасының айналасында құрылды. Оның сайлау науқанының ерекшелігі Аргентинаға жаңа инвесторлар тарту мақсатында [[Еуропа]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және [[Латын Америкасы]]на сапарлар болды. Ол теледидардағы пікірталастарға қатыспады және сайлаушылармен сирек кездесті. Кристина Фернандес 2007 жылғы сайлау науқанының жетекшісі болған. Ол 45% дауыс жинауы керек немесе 10% дауыста өзінің ең жақын қарсыласынан басым болуы керек. Сайлауда Кристина Фернандес 45,29% дауысқа ие болды, оған 8 650 990 адам дауыс берді, ал оның қарсыласы Элис Каррио (Азаматтық қозғалыс кандидаты) бар болғаны 22,95% алды. Сондай-ақ, 16,88% дауысты экономика министрі [[Роберто Лаванья]]ға алды. Басқа он бір үміткер жалпы 15% жинады. Кристина Фернандес жұмысшылар арасында танымал болды, оны орта тап та қолдады. Сайлау нәтижелеріне сәйкес, Кристина Фернандес үш ірі қалада: [[Буэнос-Айрес]]<ref name="ЦИК Аргентины объявил окончательные итоги президентских выборов">{{cite web | url = http://ria.ru/world/20071114/87965731.html | title = ЦИК Аргентины объявил окончательные итоги президентских выборов | publisher = [[РИА Новости]] | accessdate = 2011-08-09 | lang = | archiveurl = https://www.webcitation.org/652nDNKKu | archivedate = 2012-01-29 }}</ref>, в то время как её соперница [[Каррио, Элиса|Элиса Каррио]] (кандидат от Гражданского движения) получила лишь 22,95 %<ref name="Аргентинские выборы глазами наблюдателя">{{cite web | url = http://ilpp.ru/page_pid_291_lang_1.aspx | title = Аргентинские выборы глазами наблюдателя | publisher = сайт ilpp.ru | accessdate = 2011-08-09 | lang = | archiveurl = https://www.webcitation.org/652nImoux | archivedate = 2012-01-29 }}</ref><ref name="Жена - преемник Аргентина: президент с новым лицом, но старой фамилией ">{{cite web | url = http://newtimes.ru/articles/detail/7751/ | title = Жена — преемник Аргентина: президент с новым лицом, но старой фамилией | publisher = сайт newtimes.ru | accessdate = 2011-08-09 | lang = }}</ref><ref name="Президентские выборы в Аргентине выиграла Кристина Фернандес">{{cite web |url = http://www.rg.ru/2007/10/29/argentina-kirshner-anons.html |title = Президентские выборы в Аргентине выиграла Кристина Фернандес |publisher = [[Российская газета]] |accessdate = 2011-08-07 |lang = }}</ref>. Также 16,88 % голосов набрал министр экономики [[Роберто Лаванья]]<ref name="Аргентинские выборы глазами наблюдателя"/><ref name="Президентские выборы в Аргентине выиграла Кристина Фернандес"/>. Одиннадцать других кандидатов в сумме набрали 15 %<ref name="Cristina Kirchner conserva casi 22 puntos de diferencia sobre Carrió">{{cite web | url = http://www.clarin.com/diario/2007/10/29/um/m-01529064.htm | title = Cristina Fernandez conserva casi 22 puntos de diferencia sobre Carrió | publisher = ''[[Clarín]]'' | accessdate = 2011-08-07 | lang = es | archiveurl = https://www.webcitation.org/652nLoVy5 | archivedate = 2012-01-29 }}</ref>. Кристина Фернандес была популярна среди рабочих, её также поддержал средний класс<ref name="A Mixed Message in Argentina's Vote">{{cite web | url = http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1677374,00.html | title = A Mixed Message in Argentina's Vote | publisher = [[Time (журнал)|Time]] | accessdate = 2011-08-07 | lang = en | archiveurl = https://www.webcitation.org/652nMg0N4 | archivedate = 2012-01-29 }}</ref>. По результатам [[Выборы в Аргентине (2007)|выборов]], Кристина Фернандес проиграла в трёх крупнейших городах: [[Буэнос-Айрес]]е, [[Кордова (город, Аргентина)|Кордове]] и [[Росарио]], хотя победила в большинстве остальных районов, в том числе в больших провинциальных центрах, таких как [[Мендоса (город)|Мендоса]] и [[Сан-Мигель-де-Тукуман|Тукуман]]<ref name="Alpargatas sí, centros urbanos no">{{cite web | url = http://www.pagina12.com.ar/diario/elpais/1-93883-2007-11-01.html | title = Alpargatas sí, centros urbanos no | publisher = сайт ''Página/12'' | accessdate = 2007-11-01 | lang = es | archiveurl = https://www.webcitation.org/652nNbwcc | archivedate = 2012-01-29 }}</ref>, Кордоба және [[Росарио]]да жеңілді, дегенмен ол қалған аудандарда, соның ішінде Мендоза және Тукуман сияқты ірі провинциялық орталықтарда жеңді. Сонымен, 2007 жылғы президенттік сайлауда GDS мүшесі Хулио Кобос Кристина Фернандеспен бірге вице-президенттікке ұсынылды, дегенмен Роберто Лавагна сол сайлауда президенттікке ұсынылды. Кристина Фернандес президент болып сайланғаннан кейін, Кобос вице-президент ретінде 2007 жылдың желтоқсанында ант берді.<ref name="Julio Cobos">{{cite web | url = http://www.26noticias.com.ar/julio-cobos-expulsado-de-por-vida-de-la-ucr-49774.html | title = Julio Cobos, expulsado "de por vida" de la UCR | publisher = сайт www.26noticias.com.ar | accessdate = 2007-11-01 | lang = es | archiveurl = https://www.webcitation.org/652nPd5xG | archivedate = 2012-01-29 }}</ref> Сайлау науқаны кезінде Фернандес елдің президенті болып сайланғаннан кейін, адвокат Серхио Бергенфелд пен журналист Кристиан Санс Ла Плата Ұлттық университетінің дипломын заңсыз алғанын айтты. Ла Плата ұлттық университетінің мұрағатын тексергеннен кейін ресми түрде: «Кристина Фернандес [[1979 жыл]]ы жоғары білім туралы диплом алды» деп жарияланды.<ref name="«¿Abogada trucha? Cristina de Kirchner y las dudas sobre su título universitario»,">{{cite web|url=http://www.periodicotribuna.com.ar/Articulo.asp?Articulo=3195|title=«¿Abogada trucha? Cristina de Kirchner y las dudas sobre su título universitario»,|publisher=сайт www.periodicotribuna.com.ar|accessdate=2011-08-11|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652nRqrrj|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref name="Denunciarían a Cristina por supuesta usurpación del título de abogada">{{cite web|url=http://www.perfil.com/contenidos/2007/10/01/noticia_0039.html|title=Denunciarían a Cristina por supuesta usurpación del título de abogada|publisher=сайт www.perfil.com|accessdate=2011-08-11|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652nU5GUN|archivedate=2012-01-29}}</ref> ==Министрлер Кабинеті== [[File:Familia Kirchner 2007-12-10 02.jpg|thumb|right|Кристина Фернандес де Киршнер отбасымен бірге президенттікке үміттенген күні, 2007 жылғы 10 желтоқсан.]] [[File:Ministros de Cristina.jpg|thumb|right|Министрлер кабинетінің отырысында Мемлекет басшысы]] 14 қарашадан [[10 желтоқсан]]ға дейін президент жаңа министрлер кабинетін құрады. 12 министр тағайындалды, олардың жетеуі қазір Нестор Киркнер үкіметінің құрамына кірді. Кабинеттің басшысы Альберто Фернандес болды. 2008 жылы Дебора Джорджидің туризм министрі лауазымы құрылды. 2009 жылы сәулет министрі лауазымы құрылды, ол Джулиан Домингез болды.<ref name="El nuevo Gabinete: Lousteau va a Economía y De Vido sigue en Planificación Federal">{{cite web|url=http://edant.clarin.com/diario/2007/11/14/um/m-01540433.htm|title=El nuevo Gabinete: Lousteau va a Economía y De Vido sigue en Planificación Federal|publisher=''[[Clarín]]''|accessdate=2011-08-11|lang=es| |archiveurl=https://www.webcitation.org/67z3eZZw7|archivedate=2012-05-28}}</ref> ==Президенттік== ===Кеңсе алу=== [[File:Mapa Argentino según presentación CLPC-ONU - 2009.png|thumb|right|200px|Кристина Киршнер өз сөзінде Аргентина халқының сенатына Repsol YPF мұнай компаниясы мемлекеттік коммуналдық қызмет деп жариялап, оның 51% акцияларынан айыру туралы шешім қабылдаған заң жобасын өңдеу туралы 529 жолдауын жіберді.]] [[File:Cristina Fernández with Barack Obama in Cannes 2011.jpg|thumb|right|Кристина Фернандес [[Барак Обама]] мен бірге Каннадағы G20 саммитінде.]] [[File:CFK y Rousseff Caracas 2011-12-02.jpg|thumb|right|CFK және [[Дилма Русеф]] [[Каракас]]та 2011 жылы [[Латын Америкасы]] мен Кариб бассейні мемлекеттерінің қауымдастығының саммитінде.]] [[File:Cristina Fernández de Kirchner y Hugo Chávez Salón Néstor Kirchner Palacio Miraflores 2011-12-01.jpg|thumb|right|Кристина Киршнер және оның қызы Флоренсия [[Уго Чаве]] спен бірге «[[Мирафлорес сарайы|Мирафлорес]]» сарайының Нестор Киршнер залында.]] [[File:Cristina y Lula 2.jpg|thumb|right|Кристина Киршнер мен [[Луис Инасиу Лула да Силва]].]] 10 желтоқсанда Аргентинаның жаңа президенті қызметке кірді. Рәсімге Аргентина Конгресінің екі палатасының мүшелері және 160 шетелдік делегация өкілдері қатысты. Аргентина Президентінің ант қабылдағаннан кейін Кристина Фернандес де Киршнер өзінің кіріспе сөзін сөйледі. Онда Аргентина Президенті кедейлікпен күресуге уәде берді және Мальвинас аралдарының Аргентинаға қосылуы келіссөздер мәселесі бола алмайтындығын мәлімдеді. Кристина Фернандес Нестор Кирчнер үкіметінің жұмысын жоғары бағалап, осы үкімет бастаған елдің экономикалық және саяси бағытын жалғастыруға ниетті екенін мәлімдеді. Бұрынғы президент туралы сөйлеген сөзінде Фернандес: {{дәйексөз|Мен үшін және барлық аргентиналықтар үшін ол президент болуды жалғастырады<ref name="Новая президент Аргентины приняла присягу">{{cite web | url = http://lenta.ru/news/2007/12/11/sworn/ | title = Новая президент Аргентины приняла присягу | publisher = [[Lenta.ru]] | accessdate = 2011-08-05 | lang = }}</ref>.|date=2008-27-02}} Президент ретінде Кристина Фернандес инфляция және жоғары бағалар, негізгі салаларға жеткіліксіз инвестициялар, елдің несиелік қабілетінің төмендігі (атап айтқанда, Ұлттық статистика институтын реформалау кезінде (INDEC) білдірді), жеке секторға арзан несиелердің болмауы, сонымен қатар проблемалар сыртқы қарыз ([[Париж клубы]]мен шешілуі қажет). ==Ішкі саясат== ===Ауылшаруашылық экспортына салынатын салықтардағы өзгерістер=== [[2008 жыл]] Аргентинада үкімет пен ауылшаруашылық тауар өндірушілері арасында қарама-қайшылықпен өтті. [[2008 жыл]]ғы 11 наурызда азық-түлік бағасының халықаралық өсуіне байланысты және алыпсатарлық пікірлердің әсерінен Экономика министрі Мартин Лусто төрт өнім мен олардың туындылары: соя, күнбағыс, жүгері және бидай экспорты үшін жаңа баж салығын жариялады.<ref name="Resolución 125 / 2008, Ministerio de Economía y Producción">{{cite web|url=http://www.infoleg.gov.ar/infolegInternet/verNorma.do?id=138567|title=Resolución 125 / 2008, Ministerio de Economía y Producción|publisher=Министерство Экономики Аргентины|accessdate=2011-08-11|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652nZ92L4|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref name="Argentina: campo desafía a Cristina">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/latin_america/newsid_7303000/7303470.stm|title=Argentina: campo desafía a Cristina|publisher=[[Би-би-си]]|accessdate=2011-08-11|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652nZg5IA|archivedate=2012-01-29}}</ref>. [[File:Cristina Fernandez y gobernadores.jpg|thumb|left|250px|Президент Киршнер Аргентина губернаторларымен кездесті]] Лустоның айтуынша, бұл ет және сүт салаларын дамытуға түрткі болды.<ref name="Argentina: campo desafía a Cristina">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/latin_america/newsid_7303000/7303470.stm|title=Argentina: campo desafía a Cristina|publisher=[[Би-би-си]]|accessdate=2011-08-11|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652nZg5IA|archivedate=2012-01-29}}</ref> Аргентина Үкіметі [[Қытайбұршақ|соя]] мен [[Күнбағыс|күнбағыс]] экспортына кедендік баж сандарын сәйкесінше 35% -дан 32% -дан 44.1% -ге және 39.1% -ке көтерді. Бұл шаралар алдын-ала бағалаулармен ақталды, оған сәйкес ауылшаруашылық өнімдерінің экспортына салынатын салық сыртқы нарықтағы бағаның өсуімен қатар өсуі керек. Алайда фермерлер салықтың өсуіне қарсы болып,<ref name="Аргентина отменила повышение пошлин на экспорт сельхозпродукции"/><ref name="В Аргентине уже два с половиной месяца бастуют аграрии">{{cite web | url = http://ria.ru/economy/20080526/108387228.html | title = В Аргентине уже два с половиной месяца бастуют аграрии | publisher = [[РИА Новости]] | accessdate = 2011-08-11 | lang = | archiveurl = https://www.webcitation.org/652napiPR | archivedate = 2012-01-29 }}</ref><ref name="Сотни тысяч манифестантов парализовали столицу Аргентины">{{cite web | url = http://ria.ru/incidents/20080716/114064534.html | title = Сотни тысяч манифестантов парализовали столицу Аргентины | publisher = [[РИА Новости]] | accessdate = 2011-08-11 | lang = | archiveurl = https://www.webcitation.org/658ueXkEh | archivedate = 2012-02-02 }}</ref> нәтижесінде олар жылына 2,4 миллиард доллар жоғалтады деп сенді.<ref name="Un conflicto que llegó a su límite y ya acorrala a los mandatarios provinciales">{{cite web|url=http://www.clarin.com/diario/2008/03/25/elpais/p-00401.htm|title=Un conflicto que llegó a su límite y ya acorrala a los mandatarios provinciales|publisher=[[Clarin]]|accessdate=2011-08-11|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652niUCb9|archivedate=2012-01-29}}</ref> Қақтығыс 25 наурызда, ірі ауылшаруашылық және мал шаруашылығы кәсіпорындары «экспортқа салықты» ұлғайтуды үкіметтің күшін жойғанға дейін өндірісті «мерзімсіз» тоқтата тұрғанда күшейе түсті. Өз кезегінде Фернандес бұл мәселе бойынша келіссөздер жүргізбейтінін айтты. Фермерлер Аргентина магистраліндегі 400 пикетке қатысып, ішкі нарыққа азық-түлік жеткізілімін тоқтатты. Бұл негізгі өнімдер бағасының орта есеппен 15% -ға өсуіне әкелді. Бөлшек сауда орындарында нан, ет немесе сүт болған жоқ. Жанжалдың ушығуы бүкіл ел бойынша мыңдаған наразылық білдірушілерді Аргентина үкіметінің шешіміне қарсы шығу үшін көшеге шығарды. Фермерлерді қолдаушылар мен үкімет арасында қақтығыстар орын алды.<ref name="Piqueteros K y manifestantes se volvieron a enfrentar en la Plaza">{{cite web|url=http://www.clarin.com/diario/2008/03/27/elpais/p-01637440.htm|title=Piqueteros K y manifestantes se volvieron a enfrentar en la Plaza|publisher=[[Clarin]]|accessdate=2011-08-11|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652njK3Hk|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref name="Забастовка фермеров в Аргентине опустошила полки супермаркетов">{{cite web | url = http://lenta.ru/news/2008/03/26/strike/ | title = Забастовка фермеров в Аргентине опустошила полки супермаркетов | publisher = [[Lenta.ru]] | accessdate = 2011-07-28 | lang = }}</ref><ref name="Решение аграриев о забастовке безответственно - министр Аргентины">{{cite web | url = http://ria.ru/economy/20080327/102320843.html | title = Решение аграриев о забастовке безответственно - министр Аргентины | publisher = [[РИА Новости]] | accessdate = 2011-08-11 | lang = | archiveurl = https://www.webcitation.org/652nltboi | archivedate = 2012-01-29 }}</ref> [[File:Cristina Congreso 2008.jpg|thumb|left|330px|Аргентина парламентіндегі Кристина Фернандес]] Сенатта дауыс беру күні үкіметтің шешімімен бірдей және қарсы дауыс берілді. Кобос дауыс берудің нәтижесін шешіп, соңғы сәтте фермерлерді қолдауға шешім қабылдады [[File:Habitantes de José C. Paz con Ishii y Cristina.jpg|thumb|210px|right|Кристина Фернандес мемлекет жаңа тұрғын үй бөліп берген Буэнос-Айрес провинциясының тұрғындарымен кездесуінде. [[2008 жыл]]]] Кобос билеуші партияға жататынына және мемлекет басшысын қолдауы керек болғанына қарамастан, ол ел президенті ұсынған заңға қарсы дауыс берді, бұл өткір саяси дағдарысқа әкелді. Сонымен бірге ол Аргентинаның C5N телеарнасында: «Мен отставкаға кеткім келмейді.<ref name="Вице-президент Аргентины не намерен подавать в отставку">{{cite web | url = http://ria.ru/world/20080717/114255321.html | title = Вице-президент Аргентины не намерен подавать в отставку | publisher = [[РИА Новости]] | accessdate = 2011-08-11 | lang = | archiveurl = https://www.webcitation.org/652nrdsdJ | archivedate = 2012-01-29 }}</ref><ref name="Вице-президент Аргентины против кандидатур">{{cite web | url = http://ria.ru/world/20090411/167828172.html | title = Вице-президент Аргентины против кандидатур "свадебных генералов" | publisher = [[РИА Новости]] | accessdate = 2011-07-28 | lang = | archiveurl = https://www.webcitation.org/652nvlJ0c | archivedate = 2012-01-29 }}</ref> Президент мені түсінеді деп ойлаймын, өйткені мен адал ниетпен әрекет еттім. Бізге қоғамда келісімге алып келмейтін заң қажет емес ». 2008 жылдың сәуір айының соңында президент Фернандес бұны талап еткеннен кейін экономика министрі Мартин Лусто отставкаға кетті.<ref name="La popularidad de la presidenta argentina se hunde en tres meses">{{cite web | url = http://www.elpais.com/articulo/internacional/popularidad/presidenta/argentina/hunde/meses/elpepiint/20080409elpepiint_7/Tes | title = La popularidad de la presidenta argentina se hunde en tres meses | publisher = сайт www.elpais.com | accessdate = 2011-07-21 | lang = es | archiveurl = https://www.webcitation.org/652o0kXHD | archivedate = 2012-01-29 }}</ref> 17 маусымда Кристина Фернандес де Киршнер Конгреске астық экспортына салықтар мен шағын өндірушілерге өтемақыларды өзгерту туралы заң жобасын Конгреске жіберді. 17 шілдеде таңертең Сенат үкіметтің ұсынған экспорттық салықты көтеру туралы үкіметтің заң жобасын қабылдамады,<ref name="Министр экономики Аргентины ушел в отставку из-за разногласий с президентом">{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2008/04/25/redign/|title=Министр экономики Аргентины ушел в отставку из-за разногласий с президентом|publisherenta.ru]]|accessdate=2011-08-22|lang=}}</ref><ref name="«Martín Lousteau renunció al Ministerio de Economía»">{{cite web|url=http://www2.lavoz.com.ar/nota.asp?nota_id=183933|title=«Martín Lousteau renunció al Ministerio de Economía»|publisher=сайт ''La Voz''|accessdate=2011-08-22|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652o5sqgb|archivedate=2012-01-29}}</ref> ол бұрын Өкілдер палатасының түзетулерімен мақұлданған болатын. 2008 жылдың 18 шілдесінде Кристина Фернандес ауылшаруашылық экспортына салынатын кедендік баж салығының «құбылмалы» шегін жою туралы жарлыққа қол қоюға мәжбүр болды (125/08 қарар), фермерлермен жанжал шешілді<ref name="Аргентина отменила повышение пошлин на экспорт сельхозпродукции">{{cite web|url=http://ria.ru/world/20080719/114405073.html|title=Аргентина отменила повышение пошлин на экспорт сельхозпродукции|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2011-08-11|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652o7FewH|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref name="«Cristina dejará sin efecto la polémica resolución 125»">{{cite web|url=http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1031390&pid=4762206&toi=6255|title=«Cristina dejará sin efecto la polémica resolución 125»|publisher=''La Nación''|accessdate=2011-08-11|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oBFC0o|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref name="«Satisfacción con matices en el campo»">{{cite web|url=http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1031446&pid=4762206&toi=6256|title=«Satisfacción con matices en el campo»|publisher=''La Nación''|accessdate=2011-08-11|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oCb8f2|archivedate=2012-01-29}}</ref>. 2008 жылы фермерлермен қақтығыс және Конгрестің үкіметтік шешімдерінің күшін жою Кристина Фернандестің, әсіресе орта және жоғарғы сыныптардың рейтингінің айтарлықтай төмендеуіне әкелді. Нәтижесінде, кейбір бұқаралық ақпарат құралдарында және оппозициялық саясаткерлер арасында қақтығыс аяқталғаннан кейін Фернандестің дауыс берушілердің көпшілігінің рейтингі минималды деңгейге дейін төмендеді, ал оппозиция арасында оның болашақ отставкаға кетуі туралы пікірлер болды El El Pais газетінің жүргізген сауалнамасы фермерлердің наразылығынан кейін Фернандестің рейтингін көрсетті. 23% дейін «құлады»<ref name="«El malhumor social y la cerrazón oficial, frente a un tiempo difícil»">{{cite web|url=http://www.clarin.com/diario/2008/11/08/elpais/p-01798516.htm|title=«El malhumor social y la cerrazón oficial, frente a un tiempo difícil»|publisher=[[Clarin]]|accessdate=2008-11-08|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oDtHai|archivedate=2012-01-29}}</ref> Опрос, проведённый газетой [[El País]], показал, что после протестов фермеров рейтинг Фернандес «упал» до 23 %<ref name="La popularidad de la presidenta argentina se hunde en tres meses"/>. ===Жеке зейнетақы қорларын ұлттандыру туралы заң=== [[2008 жыл]]ғы қарашада Кристина Фернандес де Киршнер он екі сағат талқылаудан кейін Сенатта мақұлданған жеке зейнетақы қорларын мемлекет меншігіне алу туралы заң жобасын қабылдады. Аргентинадағы жеке зейнетақы қорларында шамамен 24 миллиард доллар жинақ болды, бірақ әлемдік қаржылық дағдарыстың салдарынан жинақ та құлдырай бастады. Оппозиция Аргентина президентін зейнетақы жинақтарының арқасында Фернандес бюджет тапшылығына байланысты жағдайды түзетпек болды деп айыптады. Кристина Фернандес жауап ретінде зейнетақы жүйесін реформалауды қалайтынын айтты. Аргентина Сенаты заң жобасын 21 қарашада мақұлдады. 64 сенатордың 46-ы заң жобасын жақтады, ақшаны алған Аргентина ұлттық әлеуметтік қамсыздандыру қызметінің басшысы: «Жеке зейнетақы қорларымен сәтсіз эксперимент аяқталды» деді. Бұл туралы жеке қорлардың басшылары: «Жүйе өзінің өміршеңдігін көрсетті және өзінің 14 жыл ішінде өсуін көрсетті». Буэнос-Айресте өткен митингке қатысушылар жеке зейнетақы қорларын мемлекет меншігіне алуды «тонау» деп атады және олардың айтуынша, үкімет өзінің қаржылық мәселелерін осылай шешті. ===Әлемдік қаржы дағдарысын еңсеру шаралары=== 2008 жылғы желтоқсанда әлемдік экономикалық дағдарысқа қарсы тұру мақсатында Кристина Фернандес де Киршнер өнеркәсіптік және ауылшаруашылық өндірістерін қолдауға бағытталған дағдарысқа қарсы экономикалық шаралар кешенін жасады. Аргентина Министрлер Кабинеті өнеркәсіп пен басқа да өндіріс салаларындағы кәсіпорындарға 3,9 млрд. АҚШ доллары көлемінде несие берді. Үкімет бөлген қаражат Аргентинада жұмыс орнын сақтауға және өмір сүру деңгейін жақсартуға жұмсалды.<ref name="Президент Аргентины представила новый пакет антикризисных мер">{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/newsline/news/2008/12/04/694376#ixzz1Rc9PCeZS|title=Президент Аргентины представила новый пакет антикризисных мер|publisher=[[Ведомости]]|accessdate=2011-07-09|lang=}}</ref> Президенттің рейтингі әлемдік экономикалық дағдарысқа және елдегі экономикалық белсенділіктің төмендеуіне байланысты төмендеді. Оппозиция үкімет мүшелерінің жұмысын сынға алды, мысалы: бұрынғы көлік министрі Рикардо Джайме Морено, бұрынғы экономика министрі Мартин Лусто және басқалар. 2009 жылғы 3 - 12 ақпан аралығында жүргізілген сауалнамаға сәйкес, бұл уақытта Фернандес Буэнос-Айрес қаласының маңындағы тұрғындар арасында ең жоғары рейтингке ие болды, онда өнеркәсіп секторы басым - 38%, ал ауылшаруашылық аймақтарында қолдаудың ең төменгі деңгейі - шамамен 20%<ref name="«Imagen negativa presidenta argentina Fernández crece en febrero»">{{cite web|url=http://lta.reuters.com/article/domesticNews/idLTASIE51O23P20090225|title=«Imagen negativa presidenta argentina Fernández crece en febrero»|publisher=[[Reuters]]|accessdate=2011-07-09|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oMPY3t|archivedate=2012-01-29}}</ref>. ===Lockheed Martin Компаниясын ұлттандыру=== 2009 жылғы наурызда Кристина Фернандес де Киршнер Локхид Мартинге тиесілі авиациялық зауыттың мемлекет меншігіне өтетіндігі туралы жариялады, сол кезде 2007 жылдың қарашасында мемлекет меншігіне беру туралы келісімге қол қойылды. Президент үкіметтің [[1990 жыл]]дары президент Карлос Менем үкіметі сатқан кәсіпорындарды қайтаруға ниеті бар екенін мәлімдеді. Үкімет Локхид Мартинге 27 миллион доллар төледі. Кәсіпорынның мыңнан астам қызметкері жұмыс орындарын сақтап қалды. Авиация зауыты бұрын Испан компаниялары Групо Марсан тобына кіретін және 2008 жылы ұлттандырылған [[Aerolíneas Argentinas Airlines]] авиакомпаниясына және оның серіктесі Austral Líneas Aéreas (ағылшын) орыс тіліне әуе кемелеріне техникалық қызмет көрсету және жөндеу қызметтерін ұсынады. Фернандестің айтуынша: «үкімет 1989-1999 жылдары мемлекет басшысы Карлос Менемнің басқаруындағы ХХ ғасырдың 90-жылдары жоғалған мемлекеттік стратегиялық нысандар мен кәсіпорындардың қолына оралуды жалғастыруда».<ref name="Аргентина национализирует военный завод Lockheed Martin">{{cite web|url=http://www.izvestia.ru/news/447169|title=Аргентина национализирует военный завод Lockheed Martin|publisher=[[Известия]]|accessdate=2011-07-10|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oN4jv9|archivedate=2012-01-29}}</ref> ===БАҚ туралы жаңа заң=== [[File:Cristina-kirchner-clarin.jpeg|thumb|left|''Clarin''нді ұстап тұрған Киршнер]] [[2009 жыл]]дың қыркүйегінде Аргентина үкіметі «БАҚ туралы» жаңа Заң жобасын жасады. Жаңа заң Аргентина аумағында аудиовизуалды медиа қызметтерді реттеуді және бәсекеге қабілеттілікті арттыру және жаңа ақпараттық технологиялар мен коммуникацияларды әмбебап ету тетіктерін әзірлеу, аудиовизуалды байланыс қызметтері [[Федерация|федералды]] кеңсесін құру, аудиовизуалды байланыс қызметтеріне сұраныстар мен шағымдарды қабылдауға және жіберуге жауап беретін қоғамдық қорғаушыны құруды қарастырды. [[Табиғи монополия|Монополия]]лардың пайда болуына жол бермеу мақсатында заң жобасында хабар тарату лицензиясының санына шектеулер қойылады. Заң жобасында лицензия алу тәртібіне өзгерістер енгізу қарастырылған. Қолданыстағы заңнан айырмашылығы, бұл шағын компанияларға медиа қызметтер нарығында қызмет етуге мүмкіндік береді. [[Лицензия]] он жылға жарамды болады (заң енгізілгенге дейін ол 15 жыл еді), лицензиялар екі жылда бір рет тексеріледі. Барлық медиа-компаниялар үшін тең мүмкіндіктер ұсынады. Бұл спорттық шараларды көруге адамдардың қол жетімділігін қамтамасыз етеді. Заң халықты шамадан тыс жарнамалық үзілістерден қорғау үшін жарнама берудің эфирлік уақытын реттейді. Жаңа технологиялар мен қызметтердің енгізілуіне ықпал етеді. Үкіметтің радио мен теледидарға қатысуы. Коммерциялық емес ұйымдар үшін [[Телевидение|эфир уақытының]] 33% қамтамасыз етеді. [[Университет|Ұлттық университеттерге]] өздерінің теледидарлық және радиоарналарын иелену құқығын береді. Балаларға сапалы бағдарламалар құруды қарастырады. Жылына кемінде сегіз ұлттық фильмді барлық телеарналарда көрсету ережесін орнатады<ref name="Regúlanse los Servicios de Comunicación Audiovisual en todo el ámbito territorial de la República Argentina">{{cite web|url=http://www.infoleg.gov.ar/infolegInternet/anexos/155000-159999/158649/norma.htm|title=Regúlanse los Servicios de Comunicación Audiovisual en todo el ámbito territorial de la República Argentina.|publisher=www.infoleg.gov.ar|accessdate=2011-09-30|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oPR0oV|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref name="Nueva Ley de Medios, punto por punto">{{cite web|url=http://www.argentina.ar/_es/pais/nueva-ley-de-medios/C2396-nueva-ley-de-medios-punto-por-punto.php|title=Nueva Ley de Medios, punto por punto|publisher=www.argentina.ar|accessdate=2011-09-30|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oQ2HaC|archivedate=2012-01-29}}</ref>. Оппозиция бұл заң жобасын үкіметті, әсіресе «Clarin» медиа-холдингін сынаған дауыстарды өшіру құралы деп санайды. «Clarin» және басқа да ірі медиа топтар заң жобасын кейбір арналарымен бөлісуге мәжбүр болады деген сынға алды.<ref name="Argentina: avanza polémica ley de medios">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/mundo/america_latina/2009/09/090917_0506_argentina_aprueban_ley_medios_irm.shtml|title=Argentina: avanza polémica ley de medios|publisher=[[Би-би-си]]|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oUQYqT|archivedate=2012-01-29}}</ref> Кларин медиа-холдингінің редакторы Рикардо Кирщбаум: «Заңның қабылдануы сөз бостандығына қауіп төндіреді» деді. Оңшыл оппозиция мен социал-демократтар оларды қолдады, олардың пікірінше,<ref name="Claves de la ley de medios">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/mundo/america_latina/2009/09/090916_1913_argentina_ley_medios_gm.shtml|title=Claves de la ley de medios|publisher=[[Би-би-си]]|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oVVFgw|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref name="Clarín vs Kirchner, en lucha abierta">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/mundo/america_latina/2009/09/090911_2126_clarin_kirchner_jg.shtml|title=Clarín vs Kirchner, en lucha abierta|publisher=[[Би-би-си]]|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oWRKGG|archivedate=2012-01-29}}</ref> Кристина Фернандес үкіметі жаңа заңды БАҚ-қа мемлекеттік бақылауды күшейту үшін қолданады.<ref name="Аргентина приняла новый закон о СМИ">{{cite web|url=http://ru.euronews.net/2009/10/11/argentina-s-new-media-law-divides-opinion/|title=Аргентина приняла новый закон о СМИ|publisher=[[Euronews]]|accessdate=2011-07-19|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oXSW0v|archivedate=2012-01-29}}</ref> Доктор Лауро Лайно, ADEPA президенті 2009 жылдың 24 қыркүйегінде сөйлеген сөзінде: «Мен осы Заңның қабылдануына қарсымын» деді және: «Латын Америкасында, әсіресе Венесуэла мен Аргентина елдерінде баспасөз бостандығы түрлі сылтаулармен бұзылады», - деді. «Шекарасыз репортерлар»<ref name="El incierto futuro de los medios masivos de comunicación del país">{{cite web|url=http://www.adepa.org.ar/secciones/noticias/nota.php?id=267|title=El incierto futuro de los medios masivos de comunicación del país|publisher=сайт adepa.org.ar|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oYnJjU|archivedate=2012-01-29}}</ref> ұйымы Аргентинадағы соңғы әскери үкімет енгізген 1980 жылғы Телерадио хабарларын тарату туралы заңның күшін жою қажеттілігін алға тартып, заңды қолдады<ref name="Radio station’s closure highlights need to replace radio broadcast law">{{cite web |url = http://www.rsf.org/Radio-station-s-closure-highlights.html |title = Radio station’s closure highlights need to replace radio broadcast law |publisher = сайт www.rsf.org |accessdate = 2011-07-19 |lang = en }}{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>. 2009 жылдың қазан айының соңында заң ел Конгресінде мақұлданды. Оны 44 депутат қолдады, 24 адам қарсы дауыс берді. [[File:Cristina Fernández.jpg|thumb|right|290px|Кристина Элизабет Фернандес де Киршнер]] Бұл уақытта Кристина Фернандес үкіметі мен ұлттық БАҚ арасындағы келіспеушіліктер Уго Моянаның ұлы Пабло Моянаның жетекшілігімен жүк көлігі жүргізушілері одағының әрекеттері ушығып кетті. (Фернандес үкіметін әрдайым қолдап келген елдегі ең ірі кәсіподақтың жетекшісі, Жалпы жұмысшылар конфедерациясы. Елдегі ең кең таралған газеттер Кларин және Ла Ницон сатылымы,<ref name="Moyano volvió a bloquear anoche la salida de diarios">{{cite web|url=http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1196122&pid=7671715&toi=6258|title=Moyano volvió a bloquear anoche la salida de diarios|publisher=La Nación|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oaqmJj|archivedate=2012-01-29}}</ref> газет сататын дүкендерде сатушыларға күш қолдану қаупінен кейін тоқтатылды. 2009 жылғы 7 қарашада «Буэнос» газетінің редакциясы Айреса (AEDBA) жүк көлігінің жүргізушілері 1983 жылдан бері алғаш рет газет дүңгіршектеріне зорлық-зомбылық жасады деген айыппен мәлімдеме таратты<ref name="Duro pronunciamiento de AEDBA">{{cite web|url=http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1196123|title=Duro pronunciamiento de AEDBA|publisher=La Nación|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652od3A9u|archivedate=2012-01-29}}</ref>. 2010 жылғы 25 наурызда Жоғарғы Сот Конгресс депутатының өтініші бойынша жаңа Заңды уақытша тоқтатты<ref name="AMARC informa: Suprema Corte de Justicia argentina respalda vigencia de Ley de Comunicación Audiovisual">{{cite web|url=http://www.etcetera.com.mx/articulo.php?articulo=4153|title=AMARC informa: Suprema Corte de Justicia argentina respalda vigencia de Ley de Comunicación Audiovisual|publisher=сайт www.etcetera.com.mx|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652of7dP4|archivedate=2012-01-29}}</ref>. [[2010 жыл]]дың маусым айында, Жоғарғы Сот бірауыздан БАҚ туралы заңға және мүдделері осы Заңның әсер етеді оппозициялық басшылары мен БАҚ бизнес, ұсынған елемейді көптеген өтініштерін күшінде қалдырды. Жоғарғы Сот алдыңғы сот шешімін жоққа шығарды,<ref name="La Suprema Corte revocó la medida cautelar contra la Ley de Medios">{{cite web|url=http://www.elargentino.com/nota-94981-La-Suprema-Corte-revoco-la-medida-cautelar-contra-la-Ley-de-Medios.html|title=La Suprema Corte revocó la medida cautelar contra la Ley de Medios|publisher=сайт ElArgentino.com|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652og6Hbb|archivedate=2012-01-29}}</ref> онда 2009 жылғы қазанда мақұлданған Заң тоқтатылды. Аргентина Жоғарғы соты Ұлттық конгресс мақұлдаған «Медиа туралы» жаңа Заңды тоқтата тұруға тырысқан оппозицияны заңсыз деп тапты.<ref name="Da Rocha">{{cite web|url=http://www.elargentino.com/nota-95182-La-ley-de-medios-esta-en-vigencia.html|title=Da Rocha: "La ley de medios está en vigencia"|publisher=сайт ElArgentino.com|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723093553/http://www.elargentino.com/nota-95182-La-ley-de-medios-esta-en-vigencia.html|archivedate=2011-07-23|deadlink=yes}}</ref> Заңның қабылдануы нәтижесінде [[Clarín (газет)|Clarín]] Заңына өткізу нәтижесінде оның ақылы теледидар ақылы кабельдік арналардың бірінен айрылды (13 арна). 2008 жылдың сәуірінде Фернандесті Аргентина БАҚ иелері қауымдастығы сынға алды ({{lang-es|Asociación de Entidades Periodísticas Argentinas}}, немесе ADEPA). Оның себебі, ол танымал мультфильм түсіруші Херменегилдо Сабатты президенттің «квази мафиоз» (итальяндық «дерлік мафиозадан») деп сипаттаған әрекеттерін Кристинаның карикатурасы «Кларин» газетінде шыққаннан кейін айыптады<ref name="Libertad de prensa y democracia">{{cite web|url=http://www.clarin.com/diario/2008/04/04/opinion/o-01643113.htm|title=Libertad de prensa y democracia|publisher=сайт ElArgentino.com|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652ohJrcg|archivedate=2012-01-29}}</ref>. Фернандес байланған беті бар. ADEPA үкіметтің нәсілшілдік пен дискриминацияны бақылау құралдарын жасау туралы ұсынысына жауап ретінде бұны «үкіметтің БАҚ-ты бақылауға жасырын әрекеті» деп түсіндірді.<ref name="Cuestionamiento de las entidades periodísticas">{{cite web|url=http://www.lanacion.com.ar/politica/nota.asp?nota_id=1002431|title=Cuestionamiento de las entidades periodísticas|publisher=La Nacion|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652oi1jM8|archivedate=2012-01-29}}</ref> ===Саяси реформалар туралы заң=== 2009 жылдың қазан айында Кристина Фернандес де Кирхнер елдің саяси реформасының жобасын жасады. Оппозиция жетекшілерін заң жобасын Үкімет үйінде талқылауға шақырды, бірақ олар одан бас тартты. Оппозиция жетекшілерінің пікірінше, заңға ұсынылған түзетулер саны аз партиялардың өмір сүруін қиындатады. Оппозиция өкілдері сонымен қатар: президент ұсынған реформа Аргентинаның көппартиялы жүйесін екі партиялы жүйеге өзгертеді деп мәлімдеді. Заңды Аргентина Сенаты 2009 жылғы 2 желтоқсанда қабылдады. 42 депутат қарсы, 24-і қарсы дауыс берді.<ref name="Аргентинская оппозиция отказалась обсуждать реформы Кристины Фернандес">{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2009/10/27/argentina|title=Аргентинская оппозиция отказалась обсуждать реформы Кристины Фернандес|publisher=[[Lenta.ru]]/|accessdate=2011-07-14|lang=}}</ref><ref name="La Cámara alta aprobó el proyecto impulsado por el Gobierno.">{{cite web|url=http://www.argentinaelections.com/2009/12/la-camara-alta-aprobo-el-proyecto-impulsado-por-el-gobierno/|title=La Cámara alta aprobó el proyecto impulsado por el Gobierno.|publisher=www.argentinaelections.com /|accessdate=2011-07-14|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652okcD5K|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref name="Кристина Фернандес лидирует на первичных выборах в Аргентине - избирком">{{cite web|url=http://ria.ru/world/20110815/417502422.html|title=Кристина Фернандес лидирует на первичных выборах в Аргентине - избирком|publisher=[[РИА Новости]]/|accessdate=2011-09-14|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652om00xG|archivedate=2012-01-29}}</ref> [[2011 жыл]]ғы [[30 маусым]]да Кристина Фернандес Аргентинада саяси реформалар туралы жарлыққа қол қойды. Құжатқа қол қойылғаннан кейінгі баспасөз мәслихатында Ішкі істер министрі Флоренцио Рандаццо: «Жалпы сайлауға қатысуға ниет білдірген барлық саяси партиялар мен блоктар« ашық, параллель және міндетті »алдын ала дауыс беруге қатысады, бұл кандидаттарды анықтайды. мемлекет басшылары»<ref name="La Cámara alta aprobó el proyecto impulsado por el Gobierno.">{{cite web|url=http://www.argentinaelections.com/2009/12/la-camara-alta-aprobo-el-proyecto-impulsado-por-el-gobierno/|title=La Cámara alta aprobó el proyecto impulsado por el Gobierno.|publisher=www.argentinaelections.com /|accessdate=2011-07-14|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652okcD5K|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref name="Кристина Фернандес лидирует на первичных выборах в Аргентине - избирком">{{cite web|url=http://ria.ru/world/20110815/417502422.html|title=Кристина Фернандес лидирует на первичных выборах в Аргентине - избирком|publisher=[[РИА Новости]]/|accessdate=2011-09-14|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652om00xG|archivedate=2012-01-29}}</ref>. Жаңа заң ашық бастауыш партияларды міндетті түрде өткізуді, бастауыштар басталғанға дейін 60 күн ішінде сайлау одақтарын құруды қарастырады. Әр партия, бастауышқа дейін 90 күн ішінде, президенттік немесе парламенттік сайлауға қатысу үшін, оның қолдауындағы бес бөлімде төрт мың дауыс жинауы керек. Партияларды қаржыландыру тәртібі өзгеруде: мемлекеттік жарналардың 50% және жеке тұлғалардың 50% (алдыңғы сайлауда олардың қатынасы сәйкесінше 30 және 70% болды). Бақылау кеңесі кандидаттардың сайлауын бақылау тетігі ретінде құрылуда, ол Ұлттық сайлау комиссиясымен бірге жұмыс істейді және сайлау процесіне қатысатын саяси қозғалыстардың қорғаушыларынан тұрады. Бастапқы сайлау 2011 жылғы 14 тамызда жаңа сайлау туралы заңға сәйкес өткізілді. Президент сайлауы 2011 жылдың 23 қазанында өтті. ===Bicentenario қорының айналасындағы жанжал=== [[File:Cristina con baston y banda.jpg|thumb|left|200px|Кіріскен президент Кристина Фернандес де Киршнер өзінің алғашқы инаугурация күнінде.]] [[File:Redrado y Cristina.jpg|thumb|left|200px|Мартин Редрадо және Кристина Фернандес]] [[2009 жыл]]ғы [[14 желтоқсан]]да Кристина Фернандес елдің сыртқы қарызы бойынша сыйақы төлеуді қамтамасыз ету үшін Bicentenario арнайы қорын құрды. Bicentenario қорының қаражаты мемлекеттік қазынаға түсетін қаржылық жүктемені азайтуға және 2008-2009 жылдардағы жаһандық экономикалық дағдарыстан кейін экономиканы қалпына келтіруге көмек ретінде пайдаланылды.<ref>{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/Doc-rm/1301801|title=Аргентина борется с золотовалютными резервами|publisher=Ъ-Газета Коммерсант|accessdate=2010-01-11|lang=}}</ref> Фернандес Аргентина Орталық банкінің басшысы Мартин Редрадоға Орталық банктен 6,6 миллиард долларды Бисентенарио қорының шоттарына аударуды тапсырды. Редрадо: «Бұл ақша тек президент Фернандестің емес, барлық Аргентиналарға тиесілі» дегенді алға тартып, бұл әрекеттен бас тартты.<ref name="Decreto (DNU) 2010/2009 de Creación del Fondo del Bicentenario para el Desendeudamiento y la Estabilidad">{{cite web|url=http://www.infoleg.gov.ar/infolegInternet/anexos/160000-164999/161506/norma.htm|title=Decreto (DNU) 2010/2009 de Creación del Fondo del Bicentenario para el Desendeudamiento y la Estabilidad|publisher=сайт www.infoleg.gov.ar|accessdate=2011-08-27|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652p1ApHs|archivedate=2012-01-29}}</ref> 2010 жылдың қаңтарында Кристина Фернандес де Кирхнер «Ол мемлекеттік қызметші ретінде өзінің міндеттерін орындамайды» деген жазумен Орталық банктің басшысы Мартин Редрадоны қызметінен босату туралы жарлық шығарды. Бұл жарлықтың күшіне енуі үшін Кристина Фернандес үкіметтің шұғыл отырысын шақырды.<ref name="Глава ЦБ Аргентины смещен с должности указом президента страны ">{{cite web|url=http://ria.ru/economy/20100108/203419283.html|title=Глава ЦБ Аргентины смещен с должности указом президента страны|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2011-07-10|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652p1gkpu|archivedate=2012-01-29}}</ref> Мартин Редрадо конституциялық сотқа мемлекет басшысының шешімін жою туралы өтініш жасады. Оппозиция мен Конгресс қорды сынға алды. Қорды құру туралы жарлыққа қол қойылғаннан бір күн өткен соң оппозицияның бір топ судьясы Мария Хосе Сармиентоның «Бисентенарио» қорын құру туралы президенттің жарлығын жою туралы сотқа жүгінді. Мария Хосе Сармиенто Мартин Редрадоны Орталық банктің басшысы етіп қалпына келтіріп, Бисентенарио қорын уақытша тоқтатты. Сармиенто мұны «президенттің Орталық банк басшысын орнынан түсіру туралы шешім қабылдауға өкілеттігі жоқ» деп алға тартты. Банк жарғысына сәйкес, үкімет Аргентинаның Орталық банкі басқарма мүшесін конгресстің арнайы комитетінен ұсыныстар алғаннан кейін ғана босатуға құқылы. Сол күні үкімет сот шешіміне шағымдануға тырысты, бірақ нәтиже шықпады, өйткені судья Сармиенто сот шешімін өзгертпестен сот залынан шықты. Үкімет судьяға қарсы наразылық білдірді, сондықтан басқа судья Сармиентоның шешімдерін жойып: «Судья Сармиенто президент Кристина Фернандеске қарсы шықты» деп мәлімдеді. Сармиенто өз кезегінде: «Жоғарғы Сот түпкілікті шешімді шығарады» деді<ref>{{cite web|url=http://www.ncn.com.ar/08/noticiad.php?n=5464&sec=2&ssec=&s=noticiad|title=Felipe Solá: 'No defendemos a Redrado, defendemos la independencia del BCRA'|publisher=сайт www.ncn.com.ar|accessdate=2011-08-27|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652p74P1R|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ambito.com/noticia.asp?id=502125|title=La jueza Sarmiento dice sentirse "presionada" y aseguró que el Gobierno deberá esperar para apelar|publisher=сайт www.ambito.com|accessdate=2011-08-24|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652p8F6Ae|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.rg.ru/2010/01/11/argentina-site-anons.html|title = Суд не дал президенту Аргентины уволить главу Центробанка |publisher = Российская газета |accessdate = 2011-08-27 |lang = }}</ref>. 2010 жылғы 3 ақпанда Конгресс комиссиясының шешімінен кейін Ұлттық банктің басшысы Мартин Редрадо қызметінен босатылып, оның орнына Мерседес Марко дель Понт тағайындалды. Ақырында, президент арнайы қор құру туралы жарлықты жоққа шығарды, кейіннен ол Desendeudamiento-ның басқа қорын құрған Конгрестің күшін жойды<ref name="«Mañana asumirá „en comisión“ la nueva titular del BCRA»">{{cite web|url=http://www.infobae.com/politica/498880-101275-0-Mañana-asumirá-039|title=«Mañana asumirá „en comisión“ la nueva titular del BCRA»|publisher=сайт www.infobae.com|accessdate=2011-08-27|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652p9MhSm|archivedate=2012-01-29}}</ref>. Наконец, президент отменила указ о создании специального фонда, и он впоследствии был аннулирован Конгрессом, который сформировал другой фонд ''Desendeudamiento''<ref name="«Diputados declaró nulo el DNU que creó el Fondo del Bicentenario»">{{cite web|url=http://www.losandes.com.ar/notas/2010/3/18/un-478680.asp|title=«Diputados declaró nulo el DNU que creó el Fondo del Bicentenario»|publisher=сайт www.losandes.com.ar|accessdate=2011-08-27|lang=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100322213401/http://www.losandes.com.ar/notas/2010/3/18/un-478680.asp|archivedate=2010-03-22|deadlink=yes}}</ref>. ===Бір жынысты некені заңдастыру туралы заң=== [[File:Fernández de Kirchner, Malvinas.jpg|thumb|left|Фолкленд соғысында қаза болғандарға арналған ескерткіште Фернандес.]] 2010 жылдың шілдесінде Кристина Фернандес де Киршнер елдің мемлекеттік теледидарымен тікелей эфирде салтанатты түрде үкіметтің және жеке Киршнердің жұбайларының қолдауымен парламент қарсаңында қабылданған бір жынысты некені заңдастыру туралы заңға қол қойды. Президенттің айтуынша, бұл қоғамдағы толық теңдік жолындағы «түбегейлі жеңіс»<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/world/20100722/257169051.html|title=Президент Аргентины подписала закон о легализации однополых браков|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2011-09-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/652pCs1Zd|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/life/2010/07/100715_argentina_gay_marriage.shtml|title=Сенат Аргентины узаконил однополые браки|publisher=[[Би-би-си]]|accessdate=2011-09-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/652pIExp3|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ixVrmrQg9AM&feature=youtube_gdata|title=President Cristina Fernández de Kirchner defends marriage equality bill |accessdate=2011-09-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cronista.com/contenidos/2010/07/09/noticia_0056.html|title=Boda gay: para Bergoglio es una “movida del Diablo” y Fernandez lo acusó de presión|publisher=El Cronista Comercial|accessdate=2011-09-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/652pJp518|archivedate=2012-01-29}}</ref>. ===Қоғамдық темекі шегуге тыйым салу туралы заң=== [[File:Hugo, Dilma, Pepe, Cristina en Mercosur.jpg|thumb|left|Фернандес де Киршнер (оң жақта) [[Венесуэла президенті]] [[Уго Чавес]] пен, [[Уругвай президенті]] [[Хосе Мухика]] мен және [[Бразилия президенті]] [[Дилма Русеф]] Меркосур саммиті кезінде]] [[2011 жыл]]ғы [[13 маусым]]да Кристина Фернандес де Кирхнер Аргентинада қоғамдық орындарда темекі шегуге және темекі жарнамасына тыйым салу туралы заң қабылдады. Сонымен қатар, темекі сату шарттары қатаңдатылды. Атап айтқанда, темекіні бір-бірден сатуға және оларды автоматтар арқылы сатуға тыйым салынды.<ref name="В Аргентине запретили курить в общественных местах">{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2011/06/15/nosmoke/|title=В Аргентине запретили курить в общественных местах|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2011-07-10|lang=}}</ref> ==Сыртқы саясат== [[File:Cristina F. de Kirchner y Hugo Chávez.jpg|thumb|left|Венесуэла президенті [[Уго Чавес]]пен]] ===АҚШ-пен жанжал, Антонини Уилсонды ұстауға байланысты жанжал=== Президенттік сайлауда Кристина Фернандестің жеңісінен бірнеше күн өткен соң, ол халықаралық саяси жанжалға түсті. 2007 жылы тамызда венесуэлалық тегі американдық кәсіпкер Гвидо Антонини Уилсон Аргентинада қамауға алынды - кедендік тексеру кезінде Уилсоннан 800 мың [[АҚШ доллары]] бар чемодан тәркіленді. Жауап алу кезінде Уилсон [[Венесуэла]]дан келген кәсіпкер Франклин Дуранға осы ақшамен чемоданды заңсыз тасымалдауға бұйрық бергенін айтты. АҚШ адвокаттарының айтуынша, Дюрант Майамиге ақшаны тасымалдау үшін суретшіні табу үшін келген,<ref name="США заподозрили Уго Чавеса в международной коррупции">{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2008/07/07/chavez/|title=США заподозрили Уго Чавеса в международной коррупции|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2011-09-30|lang=}}</ref> ал Гвидо Антонини Уилсон қамауға алынғаннан кейін оған осы ақшаның шыққан жерін жасыруға қысым көрсеткен. Франклин Дюранның Венесуэла президентіне жұмыс істегені туралы куәландырған Америка сотының отырысынан кейін АҚШ федералды прокуроры Фернандес де Киршнерге Аргентинаға ірі көлемдегі ақша контрабандасы туралы жанжалды істі тергеуге уәде берді. Оның айтуынша, «ақша Фернандестің сайлау науқанына арналған және Венесуэла президентінен болған»<ref name="«Afirman que volaron más valijas para la Argentina»">{{cite web|url=http://www.lagaceta.com.ar/vernotae.asp?id_nota=250176|title=«Afirman que volaron más valijas para la Argentina»|publisher=сайт www.lagaceta.com.ar|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120115031410/http://www.lagaceta.com.ar/vernotae.asp?id_nota=250176|archivedate=2012-01-15|deadlink=yes}}</ref>. [[Майами]]дегі сот Франклин Дуранды АҚШ-тағы Венесуэлада заңсыз агент деп танып, оны төрт жылға бас бостандығынан айырды. Жанжал баспасөзде Уго Чавестің Кристина Фернандестің сайлау науқанына ақша бөлгені туралы ақпараттан басталды.<ref name="Кристина Фернандес, президент Аргентины" /><ref name="Агент Венесуэлы получил в США четыре года тюрьмы">{{cite web | url = http://www.lenta.ru/news/2009/03/17/agent/ | title = Агент Венесуэлы получил в США четыре года тюрьмы | publisher = [[Lenta.ru]] | accessdate = 2011-07-19 | lang = }}</ref> Жанжал журналистер Венесуэла президентінің Кристина Фернандесті құшақтап тұрған суреттерін тапқанда басталды<ref name="Troubles for Argentina's New Evita">{{cite web|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1697490,00.html|title=Troubles for Argentina's New Evita|publisher=[[Time (журнал)|Time]]|accessdate=2011-07-21|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/652u20BlF|archivedate=2012-01-29}}</ref>. Кристина Фернандес пен Уго Чавес бұл ақпаратты жоққа шығарып, «бұл алаяқтық» деп мәлімдеді. Олардың айтуынша, «бұл АҚШ-тың Кариб және Латын Америкасын бөлуге әрекеті болды». Кристина Фернандес де Киршнер Американың Аргентина елшісінің әрекетін шектеді. Ірі оппозициялық партиялардың жетекшілері Элиза Каррио мен Мария Эстенсоро: «Жанжалдың басты себебі Аргентина мен Венесуэла үкіметтеріндегі сыбайлас жемқорлық болды» деді. Жанжал Фернандестің қатты реакциясын тудырды, ол оны «халықаралық саясатта қоқыс қазу» деп атады. Президенттің реакциясы Америка Құрама Штаттары мен Аргентина арасындағы дипломатиялық қатынастарды нашарлатты, дегенмен 2008 жылдың ақпан айының басында президент Фернандес Ақ үйдің ресми ұстанымын білдірген АҚШ елшісі Энтони Вайнды қабылдады. Вайн президент Фернандеске: «Бұл іс сыртқы саясат шеңберінен тыс болды; тергеу АҚШ заңдарының бұзылуына және Америка Құрама Штаттарындағы Венесуэла үкіметінің агенттері жасаған әрекеттерге қатысты» деді. Ол сондай-ақ: «АҚШ үкіметі Аргентинаға 800 мың доллардың импорты туралы ресми мәлімдеме жасаған жоқ.<ref name="«El Gobierno dice que se está „ordenando“ el vínculo con EE.&nbsp;UU.»">{{cite web|url=http://www.clarin.com/diario/2008/02/01/elpais/p-00301.htm|title=«El Gobierno dice que se está „ordenando“ el vínculo con EE.&nbsp;UU.»|publisher=[[Clarin]]|accessdate=2011-07-19|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652u2rGgb|archivedate=2012-01-29}}</ref> ===Ресей-Аргентина қатынастары=== [[Сурет:Dmitry Medvedev in Argentina 15 April 2010-8.jpeg|thumb|240px|[[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведев]] Аргентина президенті Кристина Фернандес де Киршнермен 2010 жылғы 15 сәуірде Каса Росада сарайында кездесуде]] [[2008 жыл]]ғы 9-10 желтоқсанда Кристина Фернандес де Киршнер [[Мәскеу]]ге ресми сапармен барды, оның барысында Ресей Федерациясының Президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевпен]] кездесті. Екі мемлекет басшыларының келіссөздерінде Ресей-Аргентина экономикалық ынтымақтастығы, атап айтқанда атом энергетикасы, газ өнеркәсібі және ауылшаруашылығы саласындағы мәселелер талқыланды. Медведев пен Фернандес ресейлік компаниялардың Аргентинадан Боливияға дейінгі жаңа құбыр құрылысына қатысуын талқылады. Келіссөздер барысында жаһандық қаржылық дағдарыс және оның салдарын жою шаралары талқыланды. Сапар барысында туристер үшін визасыз режим туралы мемлекетаралық келісімге қол жеткізілді, егер азаматтар басқа елдің аумағында 90 күннен аспайтын болуға ниет білдірсе, әйтпесе виза алу қажет.<ref name="Дмитрий Медведев провел переговоры с президентом Аргентины ">{{cite web |url = http://www.rg.ru/2008/12/11/medvedev-kirshner.html|title = Дмитрий Медведев провел переговоры с президентом Аргентины |publisher = [[Российская газета]]|accessdate = 2011-07-15 |lang = }}</ref>. В ходе визита достигнуто межгосударственное соглашение о безвизовом режиме для туристов, если граждане намерены оставаться на территории другой страны не более 90 дней, в противном случае необходимо приобретать визу<ref name="Аргентина отменяет визовый режим для россиян">{{cite web | url = http://ria.ru/tourism/20090629/175710942.html | title = Аргентина отменяет визовый режим для россиян | publisher = [[РИА Новости]] | accessdate = 2011-07-10 | lang = | archiveurl = https://www.webcitation.org/652u3egUr | archivedate = 2012-01-29 }}</ref> 2010 жылы сәуірде Ресей Федерациясының Президенті Дмитрий Медведев Аргентина астанасына сапары кезінде Фернандеспен кездесті. Нәтижесінде теміржол көлігі, атом энергиясы саласындағы келісімдерге, сондай-ақ ресейлік ҒНЖЖ спутниктік навигация жүйесін бірлесіп пайдалану туралы келісімге қол қойылды.<ref name="Медведев встретился с Кристиной Фернандес">{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/190756/|title=Медведев встретился с Кристиной Фернандес|publisher=сайт www.ntv.ru|accessdate=2011-07-14|lang=}}</ref> ===Басқа ресми сапарлар=== 2009 жылдың қаңтарында [[Аргентина президенті|Аргентина Президенті]] [[Куба]]ға ресми сапармен келді, бұл соңғы 23 жылдағы Аргентина үкіметінің бірінші басшысы. Кристина Фернандес [[Фидель Кастромен]] әңгімелесті. Кристина Фернандес Фидельмен болған кездесуді осылай сипаттады: «Кездесу жарты сағатқа созылды. Фидель ауруына қарамай өте жақсы көрінді. Біз Фидель Кастромен түрлі тақырыптарды талқыладық, негізінен әлемдегі жағдай, Кубаның экономикалық блокадасы және АҚШ президенті [[Барак Обама]]ның инаугурациясы туралы. Гаванадан Киршнер [[Венесуэла]]ға ресми сапармен барып, қаңтардың аяғында оралды.<ref name="Президент Аргентины встретилась с Фиделем Кастро">{{cite web|url=http://ria.ru/world/20090121/159810759.html|title=Президент Аргентины встретилась с Фиделем Кастро|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2011-07-18|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652uCcesA|archivedate=2012-01-29}}</ref> Осы сапар барысында тараптар екі елдің энергетика, өнеркәсіп және ауылшаруашылық салаларындағы, сондай-ақ денсаулық сақтау саласындағы ынтымақтастық туралы 21 келісімге қол қойып, есірткінің заңсыз айналымына қарсы халықаралық күрес мәселелерін талқылады. Екі елдің экономикасын қолдау үшін ортақ қор құру туралы келісім жасалды. Екі мұнай кен орнын бірлесіп пайдалану туралы келісімге қол қойылды. Венесуэла лидері [[Уго Чавес]] «Аргентинаны 100 жыл бойы мұнаймен, кейіннен сұйытылған газбен қамтамасыз етуге» уәде берді. Кристина Фернандес пен Уго Чавес бір-бірімен кемінде үш айда бір рет кездесуге уәде берді. Сапар нәтижесінде Аргентинаға арзандатылған бағамен мұнай сату туралы келісімге қол жеткізілді.<ref>{{cite web | url = http://ria.ru/world/20090123/159905631.html?id= | title = Чавес пообещал снабжать Аргентину энергоресурсами ещё 100 лет | publisher = [[РИА Новости]] | accessdate = 2011-07-16 | lang = | archiveurl = https://www.webcitation.org/652uGeUg2 | archivedate = 2012-01-29 }}</ref>. В начале февраля 2009 года Кристина Фернандес де Киршнер совершила официальный визит в [[Испания|Испанию]]. В течение двухдневного визита Кристина Фернандес де Киршнер была представлена королевской семье. У неё состоялась беседа с премьер-министром страны [[Родригес Сапатеро, Хосе Луис|Хосе Луисом Родригесом Сапатеро]]<ref name="Argentine president visits Spain in attempt to lower tension">{{cite web | url = http://www.topnews.in/people/cristina-fernandez-de-kirchner | title = Argentine president visits Spain in attempt to lower tension | publisher = сайт www.topnews.in | accessdate = 2011-07-11 | lang = en | archiveurl = https://www.webcitation.org/652uLj2sf | archivedate = 2012-01-29 }}</ref> [[2009 жыл]]дың ақпан айының басында Кристина Фернандес де Киршнер Испанияға ресми сапармен барды. Екі күндік сапары барысында Кристина Фернандес де Кирхнер патша отбасымен танысты. Ол [[Испания Премьер-министрі]] [[Хосе Луис Родригес Сапатеро]]мен әңгімелесті.<ref name="Argentine president visits Spain in attempt to lower tension">{{cite web | url = http://www.topnews.in/people/cristina-fernandez-de-kirchner | title = Argentine president visits Spain in attempt to lower tension | publisher = сайт www.topnews.in | accessdate = 2011-07-11 | lang = en | archiveurl = https://www.webcitation.org/652uLj2sf | archivedate = 2012-01-29 }}</ref> [[2009 жыл]]ғы [[14 қазан]]да Кристина Фернандес де Киршнер [[Үндістан]]ға ресми сапармен барды<ref name="Визит в Индию аргентинского президента">{{cite web | url = http://ceness-russia.org/eng/article/?&pg_nom=14 | title = Визит в Индию аргентинского президента | publisher = сайт ceness-russia.org | accessdate = 2011-07-10 | lang = }}</ref>. Сапар барысында тараптар екі елдің ғылыми-техникалық ынтымақтастығы туралы және атом энергиясын зерттеу және бейбіт мақсатта пайдалану саласындағы ынтымақтастық туралы мемлекетаралық келісімге қол қойды.</ref><ref name="Argentina President to arrive in India today">{{cite web|url=http://www.topnews.in/people/cristina-fernandez-de-kirchner|title=Argentina President to arrive in India today|publisher=www.topnews.in|accessdate=2011-07-10|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/652uLj2sf|archivedate=2012-01-29}}</ref> [[2009 жыл]]дың қазан айында президент Фернандес пен [[Чили президенті|Чили Президенті]] [[Мишель Бачелет]] бірлесіп ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды, сондай-ақ Анд арқылы өтетін теміржол туннелін салу туралы келісімге қол қойылды. Туннель Чилидің [[Коакимбо облысы|Коакимбо]] аймағын және Аргентинаның Сан-Хуан провинциясын байланыстырады. Жобаның құны үш миллиард долларды құрады<ref name="Китай достроит метро в Буэнос-Айресе">{{cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=377131|title=Китай достроит метро в Буэнос-Айресе|publisher=[[vesti.ru]]|accessdate=2011-07-10|lang=}}</ref>. 2010 жылғы наурызда Аргентина Президенті Перуға ресми сапармен барды. Сапар барысында 1995 жылы [[Перу]] мен [[Аргентина]] арасындағы дипломатиялық жанжал шешілді. Екі ел арасындағы жанжал Перумен ортақ шекарасы бар Эквадорға аргентиналық қару-жарақтың жеткізілуінен басталды. Осы кезеңде Эквадор мен Перу арасында әскери қақтығыстар болды. Аргентина қару-жарақ жеткізуді басқа Оңтүстік Америка елдерімен қатар Аргентина аймақтағы бейбітшіліктің кепілі болған келісім-шартты бұзумен жүзеге асырды. [[2001 жыл]]дың 1 шілдесінде [[Карлос Менем]] (1989-1999 жж. Аргентина Президенті) [[Эквадор]] мен [[Хорватия]]ға қару контрабандасы үшін айыпталып қамауға алынды. Кристина Фернандес Перу халқына 1982 жылы Фолкленд аралдарындағы Британиямен қақтығыс кезінде Аргентинаны қолдағаны үшін алғысын білдірді.<ref name="Президент Аргентины подверглась критике за то, что не упомянула о Геноциде армян">{{cite web|url=http://news.am/rus/news/45941.html/|title=Президент Аргентины подверглась критике за то, что не упомянула о Геноциде армян|publisher=сайт News.am|accessdate=2011-08-27|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652um39lT|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref name="Перу и Аргентина объявили о взаимной "перезагрузке"">{{cite web | url = http://lenta.ru/news/2010/03/23/election/ | title = Перу и Аргентина объявили о взаимной "перезагрузке" | publisher = [[Lenta.ru]] | accessdate = 2011-07-11 | lang = }}</ref>. [[File:CFK & Hamad bin Khalifa Al-Thani.jpg|thumb|Катар Әмірі [[Хамад бен Халифа Аль Тани]]мен.]] [[2010 жыл]]ғы 11-15 шілдеде Кристина Фернандес де Киршнер [[Қытай]]ға ресми сапармен барды, оған Гектор Тимерман ілесіп келді.<ref name="Глава МИД Аргентины назвал визит президента в Китай успешным">{{cite web|url=http://russian.news.cn/china/2010-07/18/c_13403424.htm|title=Глава МИД Аргентины назвал визит президента в Китай успешным|publisher=сайт russian.news.cn|accessdate=2011-07-10|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652uSs7hs|archivedate=2012-01-29}}</ref> Екі мемлекет басшылары екі ел арасындағы стратегиялық қатынастар туралы әңгімелесті. Көлік, энергетика, дәрі-дәрмек саласында үкіметаралық келісімдерге қол қойылды. Келісімдер Аргентинада жалпы құны 10 миллиард долларға теміржол мен метро салуды қарастырады.<ref name="Китай достроит метро в Буэнос-Айресе">{{cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=377131|title=Китай достроит метро в Буэнос-Айресе|publisher=[[vesti.ru]]|accessdate=2011-07-10|lang=}}</ref> [[2011 жыл]]дың қаңтарында Фернандес [[Таяу Шығыс]]тағы бірнеше елдерде болды. Ол Катар, [[Кувейт]] және [[Түркия]]да болды. Түркияға сапары барысында ол елдің Түркия Премьер-министрі [[Реджеп Тайып Ердоған]] мен кездесті. Ердоған Фернандесті екі ел арасындағы сауда қатынастарының көлемін арттыруға шақырды.<ref name="Глава МИД Аргентины назвал визит президента в Китай успешным">{{cite web|url=http://russian.news.cn/china/2010-07/18/c_13403424.htm|title=Глава МИД Аргентины назвал визит президента в Китай успешным|publisher=сайт russian.news.cn|accessdate=2011-07-10|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652uSs7hs|archivedate=2012-01-29}}</ref> Аргентина Конгресінің мүшесі Рикардо Альфинсон Аргентина президентін кездесу барысында армян геноцидінің тақырыбын көтермегені үшін сынға алды. Альфинстон: «Сіз адам құқықтарын құрбан етпестен байланыс пен сауданы нығайта аласыз», - деді.<ref name="Китай достроит метро в Буэнос-Айресе">{{cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=377131|title=Китай достроит метро в Буэнос-Айресе|publisher=[[vesti.ru]]|accessdate=2011-07-10|lang=}}</ref> ===Басқа наразылықтар=== [[File:Cacerolazo en Avenida Santa Fe y Callao (Jueves 19 de Septiembre) 2.jpg|thumb|Киршнерге қарсы жүргізілген ''касеролазо''ға 200 000 адам қатысты]] Киршнер [[2011 жыл]]ы қайта сайланды. Аргентина конституциясы бір ғана қайта сайлауға рұқсат береді. Оның көптеген жақтастары Конституцияға белгісіз қайта сайлауға рұқсат беру үшін түзету енгізуді ұсынды. Кирхнер бұл ұсынысты көпшілік алдында қолдамады, бірақ оны да білдірмеді немесе қабылдамады. Ұсыныс Конгреске қабылданбады, өйткені FPV түзету туралы заң жобасын мақұлдау үшін талап етілетін үштен екі көпшілікті алмаған. Оны қоғамның көптеген салалары қабылдамады. Алғашқы үлкен демонстрация (Бос ыдыстар) 2012 жылдың қыркүйегінде өтті. Оны белгілі саясаткерлер немесе әлеуметтік көшбасшылар шақырған жоқ, бірақ [[Әлеуметтік желілер|әлеуметтік желілерді]] қолданатын жұртшылық шақырды. Үкіметтің де, оппозицияның да жаппай келуі күтпеген жағдай болды. Сондай-ақ, адамдар 2012 жылы Буэнос-Айрес теміржолындағы апатқа, Киршнер мен БАҚ арасындағы қақтығыстарға, қылмыстың өсуіне және валюталық бақылаудың қатаң деңгейіне наразылықтарын білдірді. Кирхнер демонстрацияны таратып, бұрынғыдай жұмысын жалғастыратынын айтты. Кирхнерге адал адамдардың көпшілігі наразылықты елемегенді жөн көрді.<ref name="protests">{{cite web|url= https://www.theguardian.com/world/2012/nov/09/argentinians-protest-corruption-crime|title= Argentinians protest against their government, corruption and crime|date= 9 November 2012|publisher= The Guardian|accessdate= 27 September 2016|url-status= live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20161231062243/https://www.theguardian.com/world/2012/nov/09/argentinians-protest-corruption-crime|archivedate= 31 December 2016|df= dmy-all}}</ref> Үлкенірек демонстрация - 8N екі айдан кейін өтті. Оған жарты миллионға жуық адам қатысты.<ref name="million">{{cite web|url= https://www.theguardian.com/world/2012/nov/09/argentiana-protests-rally-fernandez-kirchner|title= Argentina protests: up to half a million rally against Fernández de Kirchner|author= Uki Goñi|date= 9 November 2012|publisher= The Guardian|accessdate= 27 September 2016|url-status= live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20160916113102/https://www.theguardian.com/world/2012/nov/09/argentiana-protests-rally-fernandez-kirchner|archivedate= 16 September 2016|df= dmy-all}}</ref> Олар алдыңғы демонстрациялар сияқты инфляцияның өсу қарқыны мен сыбайлас жемқорлық жанжалдары сияқты түрлі мәселелерге наразылық білдірді.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/04/04/world/americas/record-flooding-kills-dozens-in-Argentina.html|title=Dozens of Argentines Die in Flash Flooding|first=Jonathan|last=Gilbert|date=3 April 2013|work=New York Times|accessdate=12 May 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130409035611/http://www.nytimes.com/2013/04/04/world/americas/record-flooding-kills-dozens-in-Argentina.html|archivedate=9 April 2013|df=dmy-all}}</ref> Киршнер өзгеріссіз оның саясатын сақтауға уәде, және сенатор [[Анибаль Фернандес]] демонстрациялар маңыздылығын қызметінен босатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424127887323335404578443054019637698|title=Kirchner Targets Argentina's Judiciary|author=Mary Anastasia O'Grady|date=28 April 2013|work=The Wall Street Journal|accessdate=8 September 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150223190941/http://www.wsj.com/news/articles/SB10001424127887323335404578443054019637698|archivedate=23 February 2015|df=dmy-all}}</ref> Журналист Хорхе Ланата поляризацияны үкімет пен оның жақтастары революция жасады деп ойлағандықтан және бұл сөз бостандығы мен басқа да қоғамдық құқықтарға қарсы шыққандығымен түсіндірді. Кабинет басшысы Хуан Мануэль Абал Медина демонстранттардың әлеуметтік әділеттілікке қарсы топқа жататынын айтты және демонстрацияны [[Мемлекеттік төңкеріс |мемлекеттік төңкеріспен]] салыстырды. Киршнердің адал жақтаушылары да осындай пікірде.<ref>{{cite web|url= https://www.theguardian.com/world/2012/nov/06/fernandez-de-kirchner-reforms-protest|title= Fernández de Kirchner reforms spark Argentina protests|author= Uki Goñi|date= 6 September 2012|newspaper= The Guardian|accessdate= 27 September 2016|url-status= live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20161231062306/https://www.theguardian.com/world/2012/nov/06/fernandez-de-kirchner-reforms-protest|archivedate= 31 December 2016|df= dmy-all}}</ref> [[Буэнос-Айрес]] пен [[Ла Плата (қала)|Ла Платада]] сәуірде су тасқыны болып,<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/04/04/world/americas/record-flooding-kills-dozens-in-Argentina.html|title=Dozens of Argentines Die in Flash Flooding|first=Jonathan|last=Gilbert|date=3 April 2013|work=New York Times|accessdate=12 May 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130409035611/http://www.nytimes.com/2013/04/04/world/americas/record-flooding-kills-dozens-in-Argentina.html|archivedate=9 April 2013|df=dmy-all}}</ref> нәтижесінде 70-тен астам адам қайтыс болды. Мэр [[Маурисио Макри]] ұлттық үкімет қаланың инфрақұрылымды жақсарту үшін пайдаланылатын халықаралық несие алуға кедергі келтіргенін атап өтті. Бір аптадан кейін Киршнер Аргентина сот жүйесіне ұсынылған түзету туралы жариялады.<ref>{{cite web|url=http://en.mercopress.com/2013/05/15/allegations-of-a-network-of-corruption-money-involves-former-president-kirchner|title=Allegations of a network of corruption money involves former president Kirchner|date=15 May 2013|work=Merco Press|accessdate=27 March 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407072817/http://en.mercopress.com/2013/05/15/allegations-of-a-network-of-corruption-money-involves-former-president-kirchner|archivedate=7 April 2014|df=dmy-all}}</ref> Үш заң қарама-қайшы болды: біріншісі мемлекетке қарсы жазаны шектеу туралы ұсыныс жасады; екіншісі - ұлттық сайлауда судьяларды тағайындайтын немесе қызметтен босататын органға сайланған адамдар; үшіншісі Жоғарғы Сотта қаралатын істер санын шектейтін жаңа сот құратын болады. Оппозиция бұл заң жобаларын сот билігін бақылау әрекеті деп санады. ''Periodismo para todos'' журналистік зерттеу бағдарламасының 2013 жылғы маусымы үлкен саяси қарама-қайшылықты тудырған Нестор Кирчнерге қатысты жүргізіліп жатқан саяси сыбайлас жемқорлық туралы ашты. Бұл 18 сәуірде 18А деп аталатын жаңа кацеролазо әкелді<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424127887323309604578431354119119498|title=Thousands March in Argentina to Protest Kirchner's Judicial Plan|author1=Taos Turner|author2=Ken Parks|date=18 April 2013|publisher=The Wall Street Journal|accessdate=1 September 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150223184427/http://www.wsj.com/news/articles/SB10001424127887323309604578431354119119498|archivedate=23 February 2015|df=dmy-all}}</ref>. Прокурор Альберто Нисман, 1994 ж.<ref>{{cite news | url=http://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/argentina-probe-prosecutor-nisman-murdered-50955595 | title=New Argentina probe says prosecutor Nisman was murdered | author=The Associated Press | date=6 November 2017 | publisher=ABC | accessdate=5 February 2018 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107035232/https://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/argentina-probe-prosecutor-nisman-murdered-50955595 | archivedate=7 November 2017 | df=dmy-all }}</ref> АИӨБ жарылысын тергеу бойынша жұмыс істеген (Аргентина-Израиль өзара бірлестігі) АИӨБ бомбасының жарылысы Киршнерді шабуылды жасыру үшін қылмыстық және жасырын жасырушылық жасады деп айыптады. Ол Конгресте өз күшін жоюды түсіндіретін күні оның үйінде өлі күйінде табылды. Аргентинаның құқық қорғау органдары Мисманның өлімі кісі өлтіру деп қорытындылады. Шешілмеген іс өте даулы болды. 18F демонстрациясы ол қайтыс болғаннан кейін бір ай өткен соң өтті. Ол үнсіз демонстрация ретінде, Альберто Нисманға тағзым ретінде ұйымдастырылды және саяси жалаулардан немесе баннерлерден айырылды. Ережені кейде қоспағанда, риясыз шапалақтау немесе Аргентинаның әнұранын шырқайтын адамдар ұстанды.<ref>{{cite news | url=http://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/argentina-probe-prosecutor-nisman-murdered-50955595 | title=New Argentina probe says prosecutor Nisman was murdered | author=The Associated Press | date=6 November 2017 | publisher=ABC | accessdate=5 February 2018 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107035232/https://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/argentina-probe-prosecutor-nisman-murdered-50955595 | archivedate=7 November 2017 | df=dmy-all }}</ref> Қалалық полиция демонстрацияға 400 000 адам қатысқан деп есептеді.<ref>{{cite web|url= https://www.theguardian.com/world/2015/feb/18/buenos-aires-march-alberto-nisman-president-kirchner|title= Buenos Aires marches to honour deceased prosecutor Alberto Nisman|author= Uki Goñi|date= 18 February 2015|publisher= The Guardian|accessdate= 19 February 2015|url-status= live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20150218215441/http://www.theguardian.com/world/2015/feb/18/buenos-aires-march-alberto-nisman-president-kirchner|archivedate= 18 February 2015|df= dmy-all}}</ref> ===Сыбайлас жемқорлық жанжалдары=== [[File:Madero Center.JPG|thumb|Мадеро орталығы қонақ орналасқан қаржылық фирмасы K-Money жанжалға бағыты тудырды]] [[File:CFK entrega premio a las abuelas.jpg|thumb|Киршнер Плаза де Майо аналары мен әжелерімен бірге]] Киршнерді басқару кезінде бірнеше жанжалдар болды.<ref>{{Cite news|url=https://archive.nytimes.com/query.nytimes.com/gst/fullpage-9803E3D6163DF937A35752C1A96E9C8B63.html|title=Venezuelan Convicted in U.S. Spy Trial Over Suitcase That Rattled South America|last=Barrionuevo|first=Alexei|date=2008-11-04|work=The New York Times|access-date=2018-02-28|last2=Aires|first2=CARMEN GENTILE; Alexei Barrionuevo reported from Buenos|language=en-US|issn=0362-4331|last3=Miami|first3=Carmen Gentile from}}</ref> Біріншісі венесуэлалық-американдық кәсіпкер Антонини Уилсонды 800 000 доллар толтырылған чемодан тапқаннан кейін әуежайда ұстауға қатысты.<ref>{{cite web|url= https://www.nytimes.com/2008/12/09/world/americas/09suitcase.html?_r=0|title= Venezuelan Given 15 Months in Suitcase of Cash Scandal|author= Alexei Barrionuevo|date= 8 December 2008|publisher= The New York Times|accessdate= 27 September 2016|url-status= live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20161231062136/http://www.nytimes.com/2008/12/09/world/americas/09suitcase.html?_r=0|archivedate= 31 December 2016|df= dmy-all}}</ref> Бұл ақшаны Петролеос де Венесуэла мемлекеттік мұнай компаниясы Киршнердің 2007 жылғы жалпы сайлау науқанына пайдалану үшін заңсыз берген.<ref>{{cite web|url= https://miamiherald.relaymedia.com/amp/news/nation-world/world/americas/article1989599.html|title= Argentine drug probe zeroes in on Presidential Palace|author= Joel Keep|date= 5 September 2014|publisher= Miami Herald|accessdate= 27 September 2016|url-status= dead|archiveurl= https://web.archive.org/web/20161002164059/https://miamiherald.relaymedia.com/amp/news/nation-world/world/americas/article1989599.html|archivedate= 2 October 2016|df= dmy-all}}</ref> Істің мән-жайын кәсіпкер Карлос Кауфман және кінәсін мойындаған адвокат Моисес Майоника түсіндірді. 2007 жылғы сайлауды FPV қаржыландыруы бірнеше жылдардан кейін тағы бір жанжал тудырды. Үш фармацевтикалық кәсіпкер - Себастиан Форза, Дамиан Феррон және Леополдо Бинаның 2008 жылы «Үш қылмыс» деп аталатын іс бойынша өлі деп табылды. Науқанға 200 000 доллар қосқан Форзаны одан әрі тергеу оны Синалоа Картеліне эфедрин жеткізушісі ретінде анықтады. 2015 жылы кісі өлтіргені үшін сотталған Мартин Ланатта мен Хосе Луис Салерно Анибал Фернандес бұл өлтірулерге [[Эфедрин|эфедрин]]нің заңсыз айналымын қамтамасыз етуге тапсырыс берген мафия сақинасының бастығы болды деп мәлімдеді. Фернандес бұл айыптарды жоққа шығарып, бұл оның 2015 жылғы жалпы сайлаудағы мүмкіндігіне нұқсан келтіруге арналған деп мәлімдеді. Жалпы есірткінің заңсыз саудасы Аргентинада Киршнер кезінде өсіп,<ref name="murder">{{cite web|url= https://www.theguardian.com/world/2015/aug/07/argentina-primary-election-anibal-fernandez-murder-drug-allegations|title= Murder and drug trafficking allegations cast pall over Argentina primary election|author= Uki Goñi|date= 7 August 2015|newspaper= The Guardian|accessdate= 27 September 2016|url-status= live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20160725210208/https://amp.theguardian.com/world/2015/aug/07/argentina-primary-election-anibal-fernandez-murder-drug-allegations|archivedate= 25 July 2016|df= dmy-all}}</ref> мексикалық және колумбиялық синдикаттардың Перу және [[Боливия]] контрабандасымен жұмыс жасайтынын көрді. Ақшаны жылыстағаны үшін соттылық деңгейі іс жүзінде болған жоқ. Қаржылық ақпарат бөлімінің жетекшісі Мариано Федерижидің айтуынша, «қауіптің мәні өте ауыр және бұл елдегі мемлекеттік шенеуніктердің ынтымақтастығынсыз бұл ешқашан мүмкін емес еді»<ref>{{cite web|url= https://www.ft.com/content/53a7083a-c133-11e5-846f-79b0e3d20eaf|title= Mauricio Macri steps up fight against Argentina drug traffickers|author= Benedict Mander|date= 25 January 2016|publisher= Financial Times|accessdate= 27 September 2016|url-status= live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20161002181455/https://www.ft.com/content/53a7083a-c133-11e5-846f-79b0e3d20eaf|archivedate= 2 October 2016|df= dmy-all}}</ref>. Киршнердің бірінші кезеңінде экономика министрі болған және екінші президент кезінде вице-президент болған Амадо Буду 2012 жылы сыбайлас жемқорлыққа қатысты күдіктелді.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/southamerica/argentina/11947023/Argentina-elections-Highs-and-lows-of-12-years-of-the-Kirchners.html|title=Argentina elections: Highs and lows of 12 years of the Kirchners|last=Alexander|first=Harriet|date=2015-12-10|access-date=2018-02-28|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> Ciccone Calcografica баспа компаниясы 2010 жылы банкроттық туралы өтініш берген, бірақ бұл сұраныс кәсіпкер Алехандро Ванденброеле сатып алған кезде тоқтатылған. Компания қарыздарын төлеу үшін салық жеңілдіктерін алды және [[Аргентиналық песо|Аргентина песосы]] банкноттарын басып шығару үшін таңдалды. Ванденброеле шынында да Бодоу үшін майдангер болған және ол өзіне тиесілі компанияға пайда әкелу үшін экономика министрі ретінде өзінің лауазымын пайдаланған деген күдік бар<ref>{{cite web|url= https://www.bbc.com/news/world-latin-america-28069089|title= Argentine Vice-President Boudou charged in corruption case|date= 28 June 2014|publisher= BBC|accessdate= 29 September 2016|url-status= live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20160824043537/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-28069089|archivedate= 24 August 2016|df= dmy-all}}</ref>. ''Periodismo para todos'' телебағдарламасында K-Money жанжалының бағыты туралы ақпарат таратылды. Кәсіпкер Леонардо Фарьяна сұхбатында кәсіпкер Лазаро Баезге ақшаны қоғамдық жұмыстардан алшақтатуға және Madero Center люкс қонақ үйінде орналасқан қаржы фирмасына апаруға көмектескенін айтты. Бейресми түрде «Ла Росадита» деп аталатын бұл фирма ақшаны шетелдегі салық қорларына жіберетін еді. Қатысылған ақша сомаларын ескере отырып, ақшаны құнды анықтау үшін есептелудің орнына өлшеді.<ref>{{cite web|url= https://www.wsj.com/articles/in-argentina-mix-of-money-and-politics-stirs-intrigue-around-kirchner-1406601002|title= In Argentina, Mix of Money and Politics Stirs Intrigue Around Kirchner|author= Taos Turner|date= 28 July 2014|publisher= The Wall Street Journal|accessdate= 28 September 2016|url-status= live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20161022205024/http://www.wsj.com/articles/in-argentina-mix-of-money-and-politics-stirs-intrigue-around-kirchner-1406601002|archivedate= 22 October 2016|df= dmy-all}}</ref> Фирманың иесі Федерико Эласкар тағы бір сұхбатында Фаренаның талаптарын растады. Бағдарлама эфирден кейін олардың екеуі де мәлімдемеден бас тартты, бірақ прокурор Хосе Мария Кампагноли Баезмен байланысын растады. Баез кез келген заңсыздықты жоққа шығарды. Кампагноли прокурор ретінде тоқтатылды, ақпарат таратқаны және оның өкілеттігін теріс пайдаланғаны үшін айыпталды. Баез сонымен қатар Киршнермен Хотесур жанжалына байланысты, ақшаны жылыстатуға қатысты күдікті іс. Оппозициялық депутат Маргарита Столбизердің қылмыстық шағымына сәйкес, оның Valle Miter S.A. компаниясы Хотесур және Альто Калафате отельдерінде жылдар бойы айына 1100 бөлмені жалға алған, бірақ оларды иемденбестен. [[Әл-Калафате]] қаласында орналасқан бұл қонақ үйлер Киршнерлерге тиесілі.<ref>{{cite web|url= https://www.wsj.com/articles/argentine-probe-sparks-dispute-between-government-judiciary-1417130837|title= Argentine Probe Sparks Dispute Between Government, Judiciary|author= Taos Turner|date= 27 November 2014|publisher= The Wall Street Journal|accessdate= 28 September 2016|url-status= live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20160818190648/http://www.wsj.com/articles/argentine-probe-sparks-dispute-between-government-judiciary-1417130837|archivedate= 18 August 2016|df= dmy-all}}</ref> ===Фернандес БҰҰ-да сөйлеген сөзі=== [[2009 жыл]]дың қыркүйегінде Кристина Фернандес [[Нью-Йорк]]тегі [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның 64-ші Бас ассамблеясында [[Иран президенті]] [[Махмұд Ахмадинежад]]ты сынаған сөз сөйледі. Онда Кристина Фернандес Иран үкіметін [[Тегеран]] 15 жыл бұрын [[Буэнос-Айрес]]тегі AMIA еврейлер қауымдастығының орталығында болған террорлық шабуылдың мән-жайын тергеу жүргізіп жатқан жоқ деп айыптады. Шабуыл құрбандарының туыстары Аргентина Президентіне ризашылықтарын білдірді. Сондай-ақ, Кристина Фернандес [[Фолкленд аралдары|Мальвина аралдары]] мәселесін талқылады<ref name="General Debate of the 64th Session (2009)">{{cite web | url = http://www.un.org/en/ga/64/generaldebate/AR.shtml | title = General Debate of the 64th Session (2009) | publisher = [[Организация Объединённых Наций]] | accessdate = 2011-08-27 | lang = en | archiveurl = https://www.webcitation.org/652upbyy2 | archivedate = 2012-01-29 }}</ref><ref name="General Assembly GA/10860">{{cite web | url = http://www.un.org/News/Press/docs/2009/ga10860.doc.htm | title = General Assembly GA/10860 | publisher = [[Организация Объединённых Наций]] | accessdate = 2011-08-27 | lang = en | archiveurl = https://www.webcitation.org/652uqCaP3 | archivedate = 2012-01-29 }}</ref><ref name="General Assembly GA">{{cite web | url = http://www.un.org/News/Press/docs/2009/ga10860.doc.htm | title = General Assembly GA/10860 | publisher = сайт www.un.org | accessdate = 2011-08-27 | lang = en | archiveurl = https://www.webcitation.org/652uqCaP3 | archivedate = 2012-01-29 }}</ref><ref name="Кристина атакует Иран">{{cite web | url = http://inoforum.ru/inostrannaya_pressa/kristina_atakuet_iran/ | title = Кристина атакует Иран | publisher = сайт inoforum.ru | accessdate = 2011-07-14 | lang = | archiveurl = https://www.webcitation.org/652uqfjJm | archivedate = 2012-01-29 }}</ref>. ===Мәдениет саясаты=== [[File:Cristina.kirchner.india.2009.jpg|thumb|left|Кристина Фернандес [[Үндістан]]ға сапарында]] [[File:Cristina.fernandez.ogv|thumb|right|250px|Президент Кристина Фернандес де Киршнер Ұлт сенатында кезекті сессияны ашты.]] Оның үкіметі кезінде Лин Америкасындағы ең маңызды және әлемдегі үшінші ірі пластикалық өнер, музыкалық шоулар мен көрмелер үшін алаң Киршнердің мәдени орталығы салынды. Casa Rosada мұражайы бұрынғы Тейлор кедендік галереясында - Буэнос-Айрес қаласында, Bicentennial мұражайы деген атпен салынды. Кітаптар мен тілдер мұражайы, Хулио-Ле-Парк мәдени орталығы (Мендозада), бейнелеу өнері мұражайы (Сан-Хуан қаласында), екі жылдық мәдени орталығы және Конгресс орталығы ([[Сантьяго-дель-Эстеро (қала)|Сантьяго-дель-Эстероде]]) салынды , Ренци театры кинотеатры (Ла Бандада), Мәдениет үйі ([[Ресистенсия (Чако)|Ресистенсияд]]а) және білім орталығы ([[Посадас (қала)|Посадас]]). Бұл салада 2011 жылдың ортасында [[Латын Америкасы]]ндағы ең ірі болып табылатын Вилла Мартеллиде орналасқан Технополистің мега-үлгісі, 2011 жылдың 26 шілдесінен бастап қарашасына дейін өткен. [[Палермо (Буэнос-Айрес)|Палермо]] төңірегіндегі технологиялық, Дублингтің авторлық құқық туралы заңы да насихатталды. Аудиовизуалдық саланы тану және реттеу. INCAA tv, Canal Encuentro және Paka-Paka арналары да іске қосылды. ===Фолкленд аралдарына қатысты Ұлыбританиямен қақтығыс (Мальвинас)=== [[File:Cristina Fernandez Comandante en Jefe.jpg|thumb|right|300px|Кристина Фернандес Аргентина қарулы күштерінің бас қолбасшысы. 2007 жыл]] [[2010 жыл]]дың ақпан айының ортасында британдық Desire Petroleum мұнай компаниясы даулы Фолкленд аралдарының аумағында (Малвинас) барлауға лицензия алды. Аргентина сыртқы істер министрі [[Ұлыбритания]]ның Аргентина жағалауынан мұнай өндіруге ниет білдіруіне байланысты наразылық білдірді. Аргентина Фолкленд аралдарын дамыту жөніндегі британдық жоспарларға жауап ретінде Аргентина президенті Кристина Фернандес де Киршнер 2010 жылы 16 ақпанда елдің 500 шақырымдық теңіз аймағына кіретін барлық кемелерге билік органдарының арнайы рұқсатын алуы қажет болатын заң қабылдады. Өз кезегінде, 18 ақпанда [[Ұлыбритания Премьер-министрі]] [[Гордон Браун]]мен: «Ұлыбритания бұл аймақта мұнай іздеуге толық құқылы, аргентиналықтар мұны түсінулері керек, өйткені аралдар сенімді қорғауда». 21 ақпанда Британдық мұхиттық күзет бұрғылау платформасы Фолкленд аралдарының солтүстік бөлігінде мұнай табылған аймаққа келіп, бұрғылауға кірісті. [[23 ақпан]]да [[Мексика]]да өткен саммитте [[Латын Америкасы]] басшылары Аргентинаға Фолкленд аралдарындағы Британиямен қақтығыста қолдау білдірді. Декларация қабылданып, саммитке қатысушылар Ұлыбританияның аралдарда мұнай өндіруді бастау туралы шешімі туралы арнайы мәлімдеме қабылдады.<ref name="Латинская Америка поддержала Аргентину в споре за фолклендскую нефть">{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2010/02/23/caribbean//|title=Латинская Америка поддержала Аргентину в споре за фолклендскую нефть|publisher=[[lenta.ru]]|accessdate=2011-07-10|lang=}}</ref> 24 ақпанда Аргентинаның сыртқы істер министрі Хорхе Таина БҰҰ Бас хатшысы [[Пан Ги Мун]]ға хат жазып, оның Фолкленд аралдарындағы Британиямен қақтығысына араласып, Ұлыбританияға осы аймақтағы біржақты мұнай өндірісін тоқтатуға қысым жасауды сұрады. Тайна БҰҰ аясында келіссөздер жүргізуді ұсынды. Пан Ги Мун Аргентина тарапының Ұлыбританиямен арадағы келіспеушілікті бейбіт жолмен шешуге деген ұмтылысын қолдады. Ұлыбритания БҰҰ-дағы өзінің өкілі арқылы тағы да Фолкленд аралдарының Ұлыбританияға жататындығын көрсетті.<ref name="Аргентина призвала генсека ООН вмешаться в конфликт вокруг Фолклендских островов">{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2010/02/25/argentine///|title=Аргентина призвала генсека ООН вмешаться в конфликт вокруг Фолклендских островов|publisher=[[lenta.ru]]|accessdate=2011-07-10|lang=}}</ref> Британдық мұнай-газ компаниясы Rockhopper Exploration 6 мамырда Фолкленд аралдарының солтүстігінде мұнай кен орны табылғаны туралы мәлімдеме жасады. 2010 жылдың 18 мамырында Аргентина Президенті Ұлыбритания Премьер-министрі [[Дэвид Кэмерон]]ға хат жолдап, даулы Мальвина (Фолкленд аралдары) аумағында мұнай іздеу жұмыстарын тоқтатуды сұрады.<ref name="Аргентина призвала Британию приостановить разведку нефти в Атлантике">{{cite web|url=http://ria.ru/economy/20100515/234599098.html|title=Аргентина призвала Британию приостановить разведку нефти в Атлантике|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2011-07-10|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652v3WyRy|archivedate=2012-01-29}}</ref> Бұған жауап ретінде Ұлыбританияның сыртқы істер министрлігі: «Ұлыбритания Фолкленд аралдарының мәртебесін қарауға және Аргентинамен осы мәселе бойынша келіссөздер жүргізуге ниет білдірмейді, егер бұл бастама Фолкландиялықтардың өздерінен шықпаса.<ref name="Великобритания не будет вести переговоров о статусе Фолклендов - МИД ">{{cite web|url=http://ria.ru/world/20100518/235832941.html|title=Великобритания не будет вести переговоров о статусе Фолклендов - МИД|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2011-07-10|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652v93D5k|archivedate=2012-01-29}}</ref>» [[2010 жыл]]дың қазан айының басында Кристина Фернандес [[Twitter]]-де<ref name="ВМС Великобритании пираты">{{cite web|url=http://flot.com/news/navy/index.php?ELEMENT_ID=55764&print=Y|title=Президент Аргентины назвала ВМС Великобритании пиратами|publisher=сайт flot.com|accessdate=2011-07-14|lang=}}</ref><ref name="Аргентина взялась за старое">{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/1655688|title=Аргентина взялась за старое|publisher=[[Коммерсант]]|accessdate=2011-07-14|lang=}}</ref>: {{quotation|—Ұлыбританияның әскери күштері, бұл колонизаторлар, Фолкленд аралдарын жаулап алушылар Шығыс Фолкленд жағалауларына зымыранмен ату арқылы маневр өткізетіндерін жариялады. ХІХ ғасырдағы типтік отаршылдық. Халықаралық құқықты бұза отырып, анахрондық күш қолдану. Олар ол туралы қарғыс айтпайды. Қос стандарттардың жарқын мысалы. Қорытынды - қарақшылар мәңгі ме?.|}} ==Екінші сайлау науқаны== 2011 жылғы 21 маусымда Кристина Фернандес [[Рейтер]] агенттігінен қазан айының соңында өтетін президенттік сайлауға қатысамын ба деп сұрағанда, ол: «Біз алға жылжуды жалғастырамыз. Мен әрқашан не істеу керектігін білетінмін»<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/world/20110622/391439532.html|title=Президент Аргентины Фернандес заявила, что готова пойти на второй срок|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2011-07-10|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652vILhRp|archivedate=2012-01-29}}</ref>. 22 маусымда Кристина Фернандес Буэнос-Айрес [[Ғылыми-зерттеу институты|ғылыми-зерттеу институтында]] сайлаушыларымен кездескенде, қоршау торына тиіп, құлап, басынан жарақат алды. Ол жедел түрде [[Буэнос-Айрес]]тегі ауруханаға жеткізіліп, онда мидың томографиясы жасалды. Оқиға асқынусыз өтті.<ref name="Президент Аргентины Кристина Фернандес попала в больницу">{{cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=486112&cid=9|title=Президент Аргентины ударилась головой об решётку|publisher=[[Вести.ру]]|accessdate=2011-08-12|lang=}}</ref> Ұлттық [[Сайлау|сайлау комиссиясының хабарлауынша]], Аргентина президенті Кристина Фернандес де Киршнер 2011 жылдың 14 тамызында Аргентинада өткен президенттік сайлаудың алдын-ала сайлауда көшбасшы болды. Сайлаушылардың 35,49% -ы бюллетеньдерді өңдегеннен кейін, «Жеңіс үшін майдан» партиясына сайлаушылардың 49,62% дауыс берді. Екінші орында, «Әлеуметтік даму үшін одақ» партиясынан Рикардо Альфинсон 13,07% дауыс жинаған, ал Азаматтық коалиция партиясынан [[Элис Каррио]] дауыс берушілердің бар болғаны 3,32% дауыс берді. Қалған саяси қозғалыстар 1% артық дауыс жинады.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/10/24/kirchner/ Lenta.ru: В мире: Аргентинские СМИ объявили о переизбрании Кристины Фернандес де Киршнер<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> 2011 жылғы 23 қазанда Аргентинада өткен президент сайлауында қазіргі президент Кристина Фернандес жеңіске жетті. Ол 53% -дан астам дауыс жинады. Екінші орында социалистік [[Гермес Биннер]]<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://ria.ru/world/20110815/417502422.html|title=Кристина Фернандес лидирует на первичных выборах в Аргентине - избирком|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2011-08-27|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652om00xG|archivedate=2012-01-29}}</ref>. ==Жұмыстан шыққаннан кейінгі төлемдер== [[2016 жыл]]дың мамырында Аргентина соты Киршнерді [[Аргентиналық песо|песо]] бағытын жасанды түрде ұстап тұру үшін Орталық банктің айла-шарғысына байланысты алаяқтық жасады деп айыптады.<ref>[https://www.rbc.ru/politics/08/12/2017/5a29da329a794752bbf7114f Бывшего президента Аргентины Киршнер обвинили в госизмене]</ref> [[2016 жыл]]дың желтоқсанында Киршнерге үкіметтен жол жұмыстарына пайдалы келісімшарттар алған компаниямен жасалған мәміле кезінде сыбайлас [[Жемқорлық|жемқорлық]] ісі бойынша айып тағылды.<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-38446434 Экс-президенту Аргентины Киршнер предъявили новые обвинения]</ref> 2017 жылғы желтоқсанда сот Сенаттан Киршнерді 1994 жылы Буэнос-Айрестегі террорлық шабуылды ұйымдастырудағы рөлін жасыруға тырысқаны үшін сатқындық жасады деген айыппен қамауға алу үшін сенаторлық иммунитеттен қылмыстық жауапқа тарту құқығынан айыруды сұрады. Кейін бұл іс бойынша айыптау билікті асыра пайдалану, қызметтік жағдайды пайдалану, күдікті қылмыскерлерді жасыру және сот төрелігіне кедергі жасау болып өзгертілді. 2018 жылы ол ірі құрылыс келісімшарттарын ұсыну кезінде сыбайлас жемқорлық және мемлекеттік қаражатты жымқыру фактілері бойынша сотқа тартылды. Сенатордың міндетін атқарушы ретінде ол түрмеден босатылған. Соттың алдында президент ретінде мемлекет қарызын елдің валюта резервтерінен (Орталық банктен бақыланатын) өтеу әрекеті болды.<ref>[https://www.rbc.ru/politics/08/12/2017/5a29da329a794752bbf7114f Бывшего президента Аргентины Киршнер обвинили в госизмене]</ref><ref>[https://www.svoboda.org/a/29961367.html Мне Путин подарил!]</ref> Бірақ Орталық банк одан бас тартты және бұрынғы қарызды жабу үшін көбірек қарыз алуға кеңес берді. Кирхнерге арналған Орталық банктің басшысын қызметінен кетіру әрекеті импичментпен аяқталды және бұл сот процесіне әкелді.<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3713581?from=four_mir Кристина Киршнер отказалась от участия в дебатах на скамье подсудимых] // [[Коммерсантъ]]</ref> [[2019 жыл]]дың мамырында Киршнерге Аргентинаның бұрынғы президенті [[Иполито Иригойен]]ің дәптері мен [[Хосе де Сан-Мартин|Хосе де Сан Мартин]] Бернардо О'Хиггинстің іздеу кезінде 1835 жылдан бері келген хатын табуға байланысты «мемлекеттік қызметшінің міндеттерін орындамағаны үшін» айып тағылды. Бұл дәптер мен хат сәйкесінше Аргентина және Чили мемлекеттік мұрағаттарынан ұрланған. Кирхнердің айтуынша, оларды [[Ресей президенті|Ресей Федерациясының Президенті]] Владимир Путин 2015 жылы [[Мәскеу]]ге жасаған сапарында сыйға тартқан.<ref>[https://www.svoboda.org/a/29961367.html Мне Путин подарил!] // [[Радио «Свобода»]]</ref><ref>[https://www.newsru.com/world/24may2019/kirchner.html Экс-президенту Аргентины Кристине де Киршнер предъявлено новое обвинение из-за письма, украденного из архива Чили и подаренного ей Путиным] // [[NEWSru.com]]</ref> ==Аргентина-ның Вице-президенті== Аргентинада [[Аргентинадағы президент сайлауы (2019)|2019 жылғы президенттік сайлаудан]] кейін Кристина Киршнер үлкен саясатқа қайта оралды, енді ол вице-президент лауазымын алады.<ref>[https://www.gazeta.ru/lifestyle/style/2019/10/a_12782252.shtml Железная леди в дорогих туфлях: Киршнер вернулась в политику] // [[Газета.Ru]], 28.10.2019</ref> ==Жеке өмірі== [[File:Cristina Fernández de Kirchner en la ESMA 2010-03-24.png|thumb|left|200px|Кристина Фернандес де Киршнер 24 наурыз 2010 жыл]] [[File:Néstor Kirchner y Cristina Fernández-Buenos Aires-Mayo 2004.jpg|thumb|left|300px|Кристина Фернандес де Кирхнер және оның күйеуі Нестор Киршнер]] Кристина Фернандес 1975 жылы [[Нестор Киршнер]]ге үйленді. Олардың екі баласы бар. Үлкен ұлы Максимо 1977 жылы, ал қызы Флоренсия - [[1990 жыл]]ы туған. 2008 жылы Флоренция өзінің веб-сайтында ''Fotolog'' сайтында ашылды. Онда ол өзінің және отбасының суреттерін орналастырды. Туыстары бұған теріс қарады. Оның әкесі Нестор Киршнер Флоренциядан бірнеше рет интернеттен осы суреттерді алып тастауды өтінген.<ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1700434,00.html|title=There's Something About the President's Daughter|publisher=''[[Time (журнал)|Time]]''|accessdate=2008-11-04|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/652vS2DWF|archivedate=2012-01-29}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.guardian.co.uk/world/2007/dec/30/argentina.socialnetworking |title= Wild child's exposure on web upsets presidential parents |publisher= ''[[The Guardian]]'' |accessdate= 2008-11-04|lang = en}}</ref><ref>{{cite news |url= http://web20.excite.it/news/6863/La-vita-in-Rete-della-17enne-figlia-del-Presidente |title= La vita in Rete della 17enne figlia del Presidente |publisher= ''[[Excite]]'' |accessdate= 2008-11-04|lang = it}}</ref> Кристина Фернандес екі сәтті жүктіліктен басқа, 1984 жылы [[Түсік|түсік]] тастағанын мойындады. {{дәйексөз|Мен алты ай болғанда, 1984 жылы, менің ұлы жоғалтып, және ол іс жүзінде көз жұмды.!|автор=Кристина Фернандес де Киршнер}} Киршнер темекіге тәуелділіктен арылғаннан кейін ғана ол қайтадан жүкті болды.<ref name="Президент Фернандес де Киршнер потеряла ребенка">{{cite web|url=http://latindex.ru/content/news/10024/|title=Президент Фернандес де Киршнер потеряла ребенка|publisher=сайт latindex.ru|accessdate=2011-07-11|lang=}}</ref> 2010 жылғы 27 қазанда Эль-Калафате (Санта-Крус провинциясы) ауруханасында бұрынғы президент және Кристина Фернандестің күйеуі Нестор Киршнер жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. 2010 жылдың 30 қазанында оның жерлеу рәсімі өтті, жерлеу рәсімі Буэнос-Айрес көшелерімен өтті, мыңдаған аргентиналықтар бұрынғы президентпен қоштасады. Елде аза тұту жарияланды.<ref name="Скончался экс-президент Аргентины Нестор Киршнер ">{{cite web | url = http://ria.ru/world/20101027/289866593.html/ | title = Скончался экс-президент Аргентины Нестор Киршнер | publisher = [[РИА Новости]] | accessdate = 2011-07-14 | lang = | archiveurl = https://www.webcitation.org/652vWSwdU | archivedate = 2012-01-29 }}</ref><ref name="Бывший президент Аргентины госпитализирован с инсультом">{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2010/02/08/kirchner/|title=Бывший президент Аргентины госпитализирован с инсультом|publisher=[[lenta.ru]]|accessdate=2011-07-14|lang=}}</ref><ref name="Умер бывший президент Аргентины Нестор Киршнер ">{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2010/10/27/deceased/|title=Умер бывший президент Аргентины Нестор Киршнер|publisher=[[lenta.ru]]|accessdate=2011-07-14|lang=}}</ref><ref name="В Аргентине похоронили экс-президента Нестора Киршнера">{{cite web |url = http://lenta.ru/news/2010/10/30/kirchner/|title = В Аргентине похоронили экс-президента Нестора Киршнера |publisher = [[lenta.ru]] |accessdate = 2011-07-14 |lang = }}</ref> ===Саясатқа құмарлық=== [[File:Kirchner recebe colar da Ordem do Cruzeiro do Sul.jpg|thumb|right|300px|Грацио Картес пен [[Дилма Русеф]] Кристина Фернандес де Киршнермен бірге Оңтүстік Кресттің Ұлттық орденінің Үлкен жағасын киіп жүр.]] [[File:Estrella de Palestina - Cristina Kirchner.jpg|thumb|right|300px|Кристина Фернандес де Киршнер Палестина жұлдызымен.]] Кристина Фернандес жастайынан Аргентинаны басқаруға ұмтылды және ол үшін барын салды. Сонымен, Кристина Фернандестің өмірбаянын жазған журналист Ольга Ворна ({{lang-es|Olga Wornat}}) оны «күшті, білімді, кейде жомарт және тіпті менмен, жиі эмоционалды емес, бірақ Аргентина үшін орны толмайтын» деп сипаттады. [[Нестор Киршнер]] әйелі өзіне қарағанда белсенді болғанын, саяси мансабын алға жылжытқанын мойындады. Кристина мен Нестор Киршнер әрқашан перонизмнің сол қанатымен жақтап, алдымен Ева Перонның анти-империалистік майданын,<ref name="Argentina’s new Evita Peron tangoes her way to power ">{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article2702799.ece|title=Argentina’s new Evita Peron tangoes her way to power|publisher=сайт Timesonline.co.uk|accessdate=2011-07-22|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/652viXdu6|archivedate=2012-01-29}}</ref> кейіннен Густисиалистік партияны қолдады. Нестордың өзі сұхбат барысында алдын-ала дайындалған мәтіндерді қолданса, Кристина керемет спикер және саяси стратег. ''[[The Times]]'' журналы: «Кристина Фернандес өзінің сүйкімділігі мен сексуалдылығын аты аңызға айналған Эва Перон қолданған мақсатқа жету жолында күшті қару ретінде қолданды ...» деп жазды. Оппозицияның пікірінше, Фернандес өрескел және менмен әйелдің бейнесіне ие. Осыған қарамастан, қарапайым аргентиналықтар оны Кристина деп атайды және ол қызғаныштан менмендік бейнесін алды деп шын жүректен сенеді.<ref name="портрет президента Аргентины">{{cite web|url=http://www.km.ru/news/fernandes_de_kirshner/dossier|title=портрет президента Аргентины|publisher=сайт www.km.ru|accessdate=2011-07-11|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/652vjAzMq|archivedate=2012-01-29}}</ref> ===Стиль=== Кристина Фернандестің тағы бір құмарлығы - жақсы көрінуге деген ұмтылыс, ол үнемі өзін жаңа киім сатып алады, макияж мен косметикаға көп уақыт бөледі. Кристина Фернандестің коллекциясында ең беделді компаниялардың, сондай-ақ танымал дизайнерлердің киімдері мен аяқ киімдері бар<ref name="El estilo Cristina presidenta: vestido más sobrio y maquillaje más discreto">{{cite web|url=http://edant.clarin.com/diario/2007/12/11/elpais/p-01001.htm|title=El estilo Cristina presidenta: vestido más sobrio y maquillaje más discreto|publisher=[[Clarin]]|accessdate=2011-07-10|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652vkwaMT|archivedate=2012-01-29}}</ref>. Мұндай әлсіздік оның сайлаушылар арасындағы танымалдығына әсер етпейді. Кристина Фернандес әрдайым макияж бен биік өкшемен жүреді »<ref name="Critican a presidenta Fernández por excesivo gasto en ropa">{{cite web|url=http://www.peru.com/noticias/sgc/portada/2009/01/02/detalle18165.aspx|title=Critican a presidenta Fernández por excesivo gasto en ropa|publisher=сайт Peru.com|accessdate=2011-07-10|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652vlhGKf|archivedate=2012-01-29}}</ref>. Ол бірдей киімді сирек екі рет киеді және көп жағдайда киім таңдауға көп уақыт бөлгендіктен, әлем көшбасшыларымен кездесуге кешігіп келді. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, Фернандес тек қара түсті киімді шешті. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін ол 200 түрлі киімдерді, соның ішінде костюмдер, шалбар, кешкі көйлектер мен курткаларды ауыстырды<ref name="Cristina Fernandez’s Strange Mourning ">{{cite web|url=http://wap.perfil.com/contenidos/2011/03/15/noticia_0025.html|title=Cristina Fernandez’s Strange Mourning|publisher=сайт perfil.com|accessdate=2011-07-10|lang=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515040623/http://wap.perfil.com/contenidos/2011/03/15/noticia_0025.html|archivedate=2013-05-15|deadlink=yes}}</ref>. ===БАҚ-пен байланыс=== Кристина Фернандес өте сирек сұхбат береді, кейде көпшілік алдында журналистерді «есектер» және «ақымақтар» деп атайды.<ref name="Переизбрание королевы Кристины, или Аргентинский вариант тандема">{{cite web|url=http://www.forbes.ru/forbes-woman/liderstvo/75576-pereizbranie-korolevy-kristiny-ili-argentinskii-variant-rossiiskogo-tan|title=Переизбрание королевы Кристины, или Аргентинский вариант тандема|publisher=[[Forbes]]|accessdate=2011-10-24| |archiveurl=https://www.webcitation.org/67z3fjysy|archivedate=2012-05-28}}</ref> Кристина Фернандес ол туралы жалған пікірлер жазған журналистерді соттан жауап қайтарып, олардан теріске шығаруға тырысты.<ref name="Новое лицо в Аргентине">{{cite web|url=http://planeta.by/article/283|title=Парад преемников|publisher=сайт planeta.by|accessdate=2011-08-12|lang=}}</ref> Журналистер әрдайым оның жақсы көрінгісі келетінін, [[Джорджо Армани|Арманидің]] киімдері мен пластикалық хирургияның қымбаттығын сынға алады. Сұхбатында ол:<ref name="Новое лицо в Аргентине">{{cite web|url=http://planeta.by/article/283|title=Парад преемников|publisher=сайт planeta.by|accessdate=2011-08-12|lang=}}</ref> {{дәйексөз|Менің өмірімде екі құмарлық бар: саясат және сауда..!|автор=Кристина Фернандес де Киршнер}} ===Танымалдық=== 2008 жылы Кристина Фернандес ''[[Forbes]]'' журналы жариялаған әлемдегі ең ықпалды жүз әйелдің тізіміне енді. Онда ол [[Ангела Меркель]]ден кейінгі екінші әйел - үкімет басшысы ретінде қатысты. 2008 жылы Фернандес осы тізімде он үшінші, 2009 жылы - он бірінші, ал 2010 жылы алпыс сегізінші орынға түсті.<ref>{{cite web|url=http://www.lanacion.com.ar/1043963-cristina-kirchner-entre-las-mujeres-mas-poderosas-del-mundo|title=Cristina Fernandez, entre las mujeres más poderosas del mundo|publisher=Lanacion.com.ar|date=2009-08-18|accessdate=2010-11-06|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652vnkH71|archivedate=2012-01-29}}</ref> 2010 жылы Кристина Фернандес Time журналы жасаған әлемдегі ең үздік 10 көшбасшы әйелдер тізімінде екінші орында болды.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2005455,00.html |title=Top 10 Female Leaders |publisher=[[Time (журнал)|Time]] |accessdate=2010-11-06 |lang = en}}</ref> ===Ауру=== 2011 жылғы 22 желтоқсанда Кристина Фернандезде физикалық тексеру кезінде қалқанша безінің оң жақ аймағында метастазсыз карцинома анықталды. 4 қаңтар, 2012 ісік жою үшін табысты операция жүргізілді.<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://lenta.ru/news/2011/12/28/kirchner/|title=У президента Аргентины обнаружили рак|publisher=// lenta.ru|accessdate=2011-12-29}}</ref>. 4 января 2012 года была проведена успешная операция по удалению опухоли<ref>{{cite news|url=http://vz.ru/news/2012/1/4/551451.html|title=Президент Аргентины успешно прооперирована|date=4 января 2012|publisher=Взгляд|accessdate=2012-01-04}}</ref> 2013 жылдың күзінде Аргентина Президенті күрделі ота жасады. Бұл кезде оны [[Аргентина Вице-президенті|Аргентинаның Вице-президенті]] болған Амадо Буда алмастырды.<ref>[http://www.argerusa.com/news/kristina_kirchner_ostavila_svoj_post_zamestitelju_amado_budu_po_sostojaniju_zdorovja_na_odin_mesjac/2013-10-06-637 Кристина Киршнер оставила свой пост заместителю, Амадо Буду по состоянию здоровья.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180819013036/http://www.argerusa.com/news/kristina_kirchner_ostavila_svoj_post_zamestitelju_amado_budu_po_sostojaniju_zdorovja_na_odin_mesjac/2013-10-06-637 |date=2018-08-19 }}</ref> ==Марапаттар== * Кристина Фернандес Аргентинаның басты ұлттық наградасы - Сан Мартинді босатушы орденімен марапатталды.<ref name="ARGENTINA:Protocolo de Naciones Soberanas. ">{{cite web|url=http://docelinajes.blogspot.com/2011/05/argentinaprotocolo-de-naciones.html|title=ARGENTINA:Protocolo de Naciones Soberanas|publisher=сайт docelinajes.blogspot.com|accessdate=2011-07-11|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/652vqg1Va|archivedate=2012-01-29}}</ref> * [[2010 жыл]]ғы наурызда Кристина Фернандес де Кирчнердің Перуге сапары кезінде ол осы елдің ең жоғары мемлекеттік наградасы - [[Перу Күні ордені]]мен марапатталды.<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2010/03/23/election/|title=Перу и Аргентина объявили о взаимной "перезагрузке"|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2011-07-11|lang=}}</ref> * [[File:ESP Isabella Catholic Order CROSS.svg|100px]] [[Католиктік Изабелла орденінің]] бұйрығы<ref>{{Cita web |url=http://www.hola.com/realeza/casa_espanola/galeria/2009021016095/casasreales/espanola/reyes/argentina/1/ |título=Brindis con sabor argentino en el honor de Cristina Fernández de Kirchner|fechaacceso=5 de abril de 2017 }}</ref> * [[File:Order of the Southern Cross Grand Collar Ribbon.png|100px]] Ұлттық кресттің ұлттық орденінің алқа, 17 шілде 2015 ж. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} [[Санат:Саясаткерлер]] [[Санат:Аргентина]] [[Санат:Аргентина Вице-президенттері]] [[Санат:Аргентина саясаткерлері]] fafzv381mwik67uo3hmo57c9161sn92 0 157502 3612769 3509520 2026-06-02T20:37:35Z Tony Polari 148244 3612769 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Жызақ |шынайы атауы = {{lang-uz|Jizzax/Жиззах}} |сурет = Jizzaxfountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Өзбекстан |елтаңба = Jizzax gerb.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 07|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 51|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Жызақ облысы{{!}}Жызақ |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = X ғасыр |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 100 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 378 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 179 900 |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = {{шамамен|200 000}} |ұлттық құрамы = [[өзбектер]], [[тәжіктер]], [[орыстар]], [[татарлар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +998 72 |пошта индексі = |пошта индекстері = 130100-130117 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jizzax |сайты = https://jizzaxcity.uz/ |сайт тілі = uz }} '''Жызақ''' ({{lang-uz|Jizzax, Жиззах}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Жызақ облысы]]ндағы қала. Сондай-ақ Жызақ қаласы Жызақ облысының әкімшілік орталығы болып табылады. ==Географиясы== Жызақ қаласы [[Санзар өзені]]нің бойында, Нұрота тауының солтүстік бөктерінде [[Ташкент]]тің оңтүстік-батысынан 180 км қашықтықта, [[Самарқан]]ның солтүстік-шығысынан 90 км қашықтықта орналасқан. ==Этимологиясы== Қала 10-ғасырлардан бастап танымал бола бастады. Қала [[Ұлы Жібек жолы]]ның бойында орналасқандықтан көптеген зерттеушілер қала атауын осы жолмен жүріп өтетін саудагерлер берген деген жорамал айтады. Осы маңда әктасты кен орындары өте көп болған. Сондықтан қала атауы да осы дәйекпен байланыстырылады.[[Согдий]] тілінен аударғанда «Jizz» —көпіршікті, ал «ок» — ақ деп аударылады. Яғни Жызақ атауы осы екі түбірдің бірігуі нәтижесінде туындауы мүмкін. ==Халқы== 2025 жылы Жызақ қаласының тұрғындарының саны 136 522 адамды құрады. Қалада [[өзбектер]], [[қазақтар]], [[орыстар]], [[тәжіктер]] және т.б. ұлт өкілдері тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/uz/population_of_jizzakh_6875.html?ysclid=megwvuj786390234324|title=Жызақ қаласының тұрғындары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-18|lang=}}</ref> == Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық == Жызық — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 12-орында, облыста (Жызық облысы) көш бастап тұр. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 3349 орын. ''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Жаңақыстақ]] (1 км), [[Үштөбе (Жызақ облысы)|Үштөбе]] (9 км), [[Пахтакор (қала)|Пахтакор]] (21 км), [[Ғаллаарал]] (26 км), [[Зафарабат]] (30 км), [[Пақтаабат (Сырдария облысы)|Пақтаабат]] (34 км), [[Достық (Жызақ облысы)|Достық]] (40 км), [[Ғолибылар]] (41 км), [[Маржанбұлақ (кент, Өзбекстан)|Маржанбұлақ]] (44 км), [[Замин]] (47 км), [[Осмат]] (47 км), [[Даштабат]] (51 км), [[Гагарин (қала, Өзбекстан)|Гагарин]] (64 км), [[Сардоба (Өзбекстан)|Сардоба]] (64 км), [[Бұлыңғыр (қала)|Бұлыңғыр]] (65 км), [[Пенжакент]] (72 км, [[Тәжікстан]]), [[Наурыз (Жызық облысы)|Наурыз]] (80 км), [[Жетісай]] (81 км, [[Қазақстан]]), [[Хауас]] (81 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (81 км).<ref>{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Jizzakh&id=2750|title=Жызақ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-18|lang=}}</ref> == Тарихы == 8 ғасырда арабтар жаулап алғанға дейін ол Уструшана тарихи аймағындағы ірі қала болған. 16 ғасырдан бастап Бұхара хандығының, кейін Бұхара әмірлігінің құрамында болды. 1866 жылдың күзінде жеті күндік қоршаудан кейін қаланы генерал Романовский басқарған орыс әскері басып алды. Бұхара әмірлігімен бейбіт келіссөздерден кейін қала Ресей империясына өтті. 1887 жылдан бастап Жызақ Самарқанд облысының уездік қаласына айналды. 1916 жылы Жызақта орысқа қарсы көтеріліс болып, нәтижесінде басылды. 1924 жылдан бастап қала Сырдария облысының орталығына айналды. Кеңестік кезеңде қала қалпына келтіріліп, өнеркәсіп орындары салынып, халық саны артты. 1973 жылы 29 желтоқсанда Жызақ жаңадан құрылған Жызық облысының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2613-Dzhizak.html|title=Өзбекстан. Жызақ облысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-18|lang=}}</ref> == Көрнекі орындары == Қаланың көрікті жерлері мен қызықты жерлер — Заамин санаторийі, Бахмал қорығы, Айдаркөл көлі, Темірлан қақпасы, екі мұражай: Шараф Рашидов атындағы және тарихи-өлкетану мұражайы, балалар темір жолы. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада 12 ірі өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді: «Джизакдонмахс» АҚ, «Жызақ аккумулятор зауыты» АҚ, «Джизак Текстиль» ЖШС, «Бостан Олами» ЖШС, «Сувокава» мемлекеттік кәсіпорны, «Өзбекэнерго» АҚ, «Узтрансгаз» АҚ, «Тоза Худуд» мемлекеттік кәсіпорны, «Тоза Худуд» мемлекеттік кәсіпорны, ІІІБ «Текстиль» мемлекеттік кәсіпорны, «Жызақ аккумулятор зауытының дистрибьюторы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, «Мастер Билдинг Продактс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі. Жызақ қаласында 32 мектеп пен 155 мектепке дейінгі білім беру мекемесі, 51 кітапхана, 40 денсаулық сақтау мекемесі және 12 мешіт бар. Сондай-ақ қалада 69 бірлескен және шетелдік кәсіпорын, 1125 шағын өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Жызақ облысы қалалары}} [[Санат:Жызақ облысы қалалары]] [[Санат:Өзбекстан қалалары]] j7pqr9bkmochc2jwlipiu6fa0ywxwb0 3612770 3612769 2026-06-02T20:40:19Z Tony Polari 148244 3612770 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Жызақ |шынайы атауы = {{lang-uz|Jizzax/Жиззах}} |сурет = Jizzaxfountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Өзбекстан |елтаңба = Jizzax gerb.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 07|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 51|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Жызақ облысы{{!}}Жызақ |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = X ғасыр |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 100 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 378 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 179 900 |санақ жылы = 2020 |тығыздығы = |шоғырлануы = {{шамамен|200 000}} |ұлттық құрамы = [[өзбектер]], [[тәжіктер]], [[орыстар]], [[татарлар]] және басқалары |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +998 72 |пошта индексі = |пошта индекстері = 130100-130117 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jizzax |сайты = https://jizzaxcity.uz/ |сайт тілі = uz }} '''Жызақ''' ({{lang-uz|Jizzax, Жиззах}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Жызақ облысы]]ндағы қала. Сондай-ақ Жызақ қаласы Жызақ облысының әкімшілік орталығы болып табылады. ==Географиясы== Жызақ қаласы [[Санзар өзені]]нің бойында, Нұрота тауының солтүстік бөктерінде [[Ташкент]]тің оңтүстік-батысынан 180 км қашықтықта, [[Самарқан]]ның солтүстік-шығысынан 90 км қашықтықта орналасқан. ==Этимологиясы== Қала 10-ғасырлардан бастап танымал бола бастады. Қала [[Ұлы Жібек жолы]]ның бойында орналасқандықтан көптеген зерттеушілер қала атауын осы жолмен жүріп өтетін саудагерлер берген деген жорамал айтады. Осы маңда әктасты кен орындары өте көп болған. Сондықтан қала атауы да осы дәйекпен байланыстырылады. [[Соғды тілі]]нен аударғанда «Жызз» — көпіршікті, ал «оқ» — ақ деп аударылады. Яғни Жызақ атауы осы екі түбірдің бірігуі нәтижесінде туындауы мүмкін. ==Халқы== 2025 жылы Жызақ қаласының тұрғындарының саны 136 522 адамды құрады. Қалада [[өзбектер]], [[қазақтар]], [[орыстар]], [[тәжіктер]] және т.б. ұлт өкілдері тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/uz/population_of_jizzakh_6875.html?ysclid=megwvuj786390234324|title=Население Джизак 2026|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-18|lang=ru}}</ref> == Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық == Жызық — үлкен қала. Ол өз елінде ([[Өзбекстан]]) халық саны бойынша 12-орында, облыста (Жызық облысы) көш бастап тұр. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 3349 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: [[Жаңақыстақ]] (1 км), [[Үштөбе (Жызақ облысы)|Үштөбе]] (9 км), [[Пахтакор (қала)|Пахтакор]] (21 км), [[Ғаллаарал]] (26 км), [[Зафарабат]] (30 км), [[Пақтаабат (Сырдария облысы)|Пақтаабат]] (34 км), [[Достық (Жызақ облысы)|Достық]] (40 км), [[Ғолибылар]] (41 км), [[Маржанбұлақ (кент, Өзбекстан)|Маржанбұлақ]] (44 км), [[Замин]] (47 км), [[Осмат]] (47 км), [[Даштабат]] (51 км), [[Гагарин (қала, Өзбекстан)|Гагарин]] (64 км), [[Сардоба (Өзбекстан)|Сардоба]] (64 км), [[Бұлыңғыр (қала)|Бұлыңғыр]] (65 км), [[Пенжакент]] (72 км, [[Тәжікстан]]), [[Наурыз (Жызық облысы)|Наурыз]] (80 км), [[Жетісай]] (81 км, [[Қазақстан]]), [[Хауас]] (81 км), [[Жамбай (қала)|Жамбай]] (81 км).<ref>{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Jizzakh&id=2750|title=Джизак|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-18|lang=ru}}</ref> == Тарихы == VIII ғасырда арабтар жаулап алғанға дейін ол Уструшана тарихи аймағындағы ірі қала болған. XVI ғасырдан бастап Бұхара хандығының, кейін Бұхара әмірлігінің құрамында болды. 1866 жылғы күздігүні жеті күндік қоршаудан кейін қаланы генерал Романовский басқарған орыс әскері басып алды. Бұхара әмірлігімен бейбіт келіссөздерден кейін қала Ресей империясына өтті. 1887 жылдан бастап Жызақ Самарқанд облысының уездік қаласына айналды. 1916 жылы Жызақта орысқа қарсы көтеріліс болып, нәтижесінде басылды. 1924 жылдан бастап қала Сырдария облысының орталығына айналды. Кеңестік кезеңде қала қалпына келтіріліп, өнеркәсіп орындары салынып, халық саны артты. 1973 жылы 29 желтоқсанда Жызақ жаңадан құрылған Жызық облысының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2613-Dzhizak.html|title=Джизак, город|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-08-18|lang=ru}}</ref> == Көрнекі орындары == Қаланың көрікті жерлері мен қызықты жерлер — Заамин санаторийі, Бахмал қорығы, Айдаркөл көлі, Темірлан қақпасы, екі мұражай: Шараф Рашидов атындағы және тарихи-өлкетану мұражайы, балалар темір жолы. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада 12 ірі өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді: «Джизакдонмахс» АҚ, «Жызақ аккумулятор зауыты» АҚ, «Джизак Текстиль» ЖШС, «Бостан Олами» ЖШС, «Сувокава» мемлекеттік кәсіпорны, «Өзбекэнерго» АҚ, «Узтрансгаз» АҚ, «Тоза Худуд» мемлекеттік кәсіпорны, «Тоза Худуд» мемлекеттік кәсіпорны, ІІІБ «Текстиль» мемлекеттік кәсіпорны, «Жызақ аккумулятор зауытының дистрибьюторы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, «Мастер Билдинг Продактс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі. Жызақ қаласында 32 мектеп пен 155 мектепке дейінгі білім беру мекемесі, 51 кітапхана, 40 денсаулық сақтау мекемесі және 12 мешіт бар. Сондай-ақ қалада 69 бірлескен және шетелдік кәсіпорын, 1125 шағын өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Жызақ облысы қалалары}} [[Санат:Жызақ облысы қалалары]] [[Санат:Өзбекстан қалалары]] 8kg1n40zhp52wzbqnehzo4yv39e83vu 0 186477 3612722 3611761 2026-06-02T19:25:30Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3596980 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Бодрум |шынайы атауы = {{lang-tr|Bodrum}} |сурет = [[Сурет:Castle_of_St._Peter_in_Bodrum,_Turkey.jpg|350px]] |жағдайы = |ел = Түркия |елтаңба = Bodrum logo.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N|lat_deg =37 |lat_min =2 |lat_sec =22 |lon_dir =E|lon_deg =27 |lon_min =25 |lon_sec =45 |CoordAddon = type:city(35000)_region:TR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Түркияның әкімшілік бөлінісі{{!}}Ил |аймағы = Мұғла |кестедегі аймақ = Мұғла (ил){{!}}Мұғла |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = мэр |басшысы = [[Мазлум Аған]] |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 557 |биiктiктiң түрi = Биіктігі Нум |орталығының биiктігі = 30 |климаты = [[Субтропиктер|Субтропикалық]] |ресми тілі = Түрік тілі|Түрік |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = Түріктер |конфессионалдық құрамы = Мұсылмандар |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = бар |телефон коды = +90 252 |пошта индексі = 48x xx |пошта индекстері = |автомобиль коды = 48 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Bodrum |сайты = http://www.bodrum.gov.tr |сайт тілі = tr |сайт тілі 2 = en |add1n = Бодрум картада<br /> Мугла провинциясы |add1 = [[Сурет:Muğla location Bodrum.svg|thumb|150px]] }}{{Грамматикасы тексерілсін|мақала|for=мағынасының дұрыстығын, машиналық аударманың оқырманға түсініктілігін|date=24.09.2025|categories=|category=}} '''Бодрум''' ({{lang-tr|Bodrum}}) — Мұғла илындағы порт қаласы. [[Түркия|Түркияның]] оңтүстiк-батысында Гёкова шығанағының жағасында орналасқан. Ежелгі заманда [[Галикарнас]] деп аталған және көне замандады және көне дүниенiң жетi кереметтерiнің бірі – Мавсол кесенесімен әйгілі болды. Бодрум яхталар үшiн XV ғасырда кресшi жауыңгер салынған айлақ және кемежайға түрлермен су болып қалды. Құлып су асты археологиясының мұражайы қосады және бiрнеше мәдени фестивальдер жылдың iшiнде орналастырған. Қала 2009 жылдағы 118 237-шi тұрғынды алды. Бодрум қаласы теңіз деңгейінен 30-50 метр биіктікте орналасқан. ==География== Осы ауданға бұл қалалар кiредi: Тургутреис, Ортакент, Түркбүкү, Яликавак, Гүмүшлүк және т.б. == Тарихы == Бодрум орнында ертеде [[Галикарнас]] Карияның астанасы болды. Ғасырлар орташа осы жерде гректар балық ауылы болды. 1402<ref>''Bodream'', Jean-Pierre Thiollet, Anagramme Ed, 2010, ISBN 978-2-35035-279-4.</ref> жылы родос соғыстар осы жерде Бодрум сарайы салды. Сонғы жылдары Түрiк үкiметi шешiммен қабылдады осы қала жетiлдiру халықаралық қала ретiнде. Бүгін осы қала дүниелiк туристтiк орталықтардың бiрi. ==Бодрум климаты== Бодрум [[Климат|климаты]] — қоңыржай жерорта теңiздiк. Ауа райы [[Жерорта теңізі|Жерортаға]] қарағанда салқынырақ [[Эгей теңізі|Эгей]] теңiзiнiң ықпалменiне қалыптасады. Бодрумдағы мұндай ерекшелiктерi арқасында жайлы ауа райдан астам Жерорта теңiздiк жиектен қалалармен салыстырғанда жаздыкүнi бекiтiледi. Жазда күндер ашық болады, жамбыр жаумайды. Ал қысқа көп жамбыр жауады. Қар iлуде бiр түсiп қалады. {| class="standard" |+ Статистиқалық деректер бақылау 1975-2006 дейін ! !Орташа температурасы<br />°C !Су бетінің<br />орташа температурасы<br />°C |- !Қаңтар |<center>11,2</center> |<center>16</center> |- !Ақпан |<center>11,1</center> |<center>16</center> |- !Наурыз |<center>13</center> |<center>16</center> |- !Сәуір |<center>16,3</center> |<center>17</center> |- !Мамыр |<center>20,8</center> |<center>19</center> |- !Маусым |<center>25,5</center> |<center>21</center> |- !Шілде |<center>28,2</center> |<center>23</center> |- !Тамыз |<center>27,8</center> |<center>24</center> |- !Қыркүйек |<center>24,4</center> |<center>25</center> |- !Қазан |<center>20,2</center> |<center>24</center> |- !Қараша |<center>15,7</center> |<center>21</center> |- !Желтоқсан |<center>12,6</center> |<center>18</center> |} == Суреттер == {|class="graytable" |+ | width="29%"|[[Сурет:Bodrum view of right harbor.jpg|center|270px]] | width="5%"| | width="29%"|[[Сурет:Bodrumteatr.jpg|center|230px]] | width="5%"| | [[Сурет:BodrumCastlesoutheast.jpg|center|280px]] |- | align="center"| '''Қаланың көрінісі''' | | align="center"| '''Көне театры''' | | align="center"|[[Бодрум сарайы]] |} [[Санат:Түркия қалалары]] [[Санат:Түркия порттары ]] == Дереккөздер == <references/> [[la:Halicarnassus]] 05zortlo4myuubeotufwa59jioykhgq 0 186688 3612740 3611823 2026-06-02T19:29:19Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3529227 wikitext text/x-wiki {{Жаңарту}} {{Қарулы қақтығыс|қақтығыс=Бірінші Балқан соғысы|сурет=Balkanskata voina Photobox.jpg|дата=[[8 қазан]] [[1912 жыл|1912]] – [[30 мамыр]] [[1913 жыл|1913]]|сурет атауы='''Сағат тілімен жоғарғы оң жақта:'''<br /> Серб әскерлері Митровица қаласына кіреді; Куманово шайқасында Османлы әскерлері; грек королі Джордж I мен Болгар патшасы Фердинанд I-нің Салоникиде кездесуі; Болгар ауыр артиллериясы|орын=[[Балқан түбегі]]|қарсылас1='''[[Балқан одағы (1912)|Балқан одағы]]:'''<br /> [[File:Flag of Bulgaria.svg|22px|border]] Болгария патшалығы<br /> [[File:Flag of Kingdom of Serbia from 1882-1918.png|22px|border]] Сербия патшалығы<br /> [[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg|22px|border]] Грекия патшалығы<br /> [[File:Kingdom of Montenegro Flag.png|22px|border]] Черногория патшалығы<br /> '''қолдауымен:'''<br /> [[File:Flag of Albania.svg|22px|border]] Албан еріктілері<br /> [[File:Flag of Russia (1858–1896).svg|22px|border]] [[Ресей империясы]]|қарсылас2={{Байрақ|Осман империясы}}<br /> '''қолдауымен:'''<br /> Черкес еріктілері<br /> [[File:Flag of Albania.svg|22px|border]] Албан еріктілері<br /> [[File:Civil Ensign of Austria-Hungary (1869–1918).svg|22px|border]] [[Аустрия-Мажарстан]]|командир1=[[File:Flag of Bulgaria.svg|22px|border]] I Фердинанд <br /> [[File:Flag of Bulgaria.svg|22px|border]] Васил Кутинчев<br /> [[File:Flag of Bulgaria.svg|22px|border]] Никола Иванов<br /> [[File:Flag of Bulgaria.svg|22px|border]] Радко Димитриев<br /> [[File:Flag of Bulgaria.svg|22px|border]] Георгий Тодоров<br /> [[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg|22px|border]] I Георг †<br /> [[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg|22px|border]] I Константин<br /> [[File:Flag of Kingdom of Serbia from 1882-1918.png|22px|border]] I Петер<br /> [[File:Flag of Kingdom of Serbia from 1882-1918.png|22px|border]] I Александер<br /> [[File:Kingdom of Montenegro Flag.png|22px|border]] I Никола<br /> [[File:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|22px|border]] Риччото Гарибальди<br />|командир2=[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] [[V Мехмет]] <br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Кәміл паша<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Махмұт Шевкет паша<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] [[Әнуар паша]]<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Назым паша<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Зеки паша<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Мехмет Есат паша<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Абдулла паша<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Әли Риза паша<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Ысмайыл Хаккы паша<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Хасан Риза паша †<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Мехмет Шүкрү паша<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Эссад Паша Топтани<br /> [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|22px|border]] Рауф Орбай паша<br />|нәтиже=[[Балқан одағы (1912)|Балқан одағы]]ның жеңісі|өзгерістер=Балқандағы Осман империясының қол астындағы аумақ Балқан мемлекеттері арасында бөлінген.|күштер1=749,500|күштер2=436 742|шығындар1=108 000|шығындар2=340 000}} '''Бірінші Балқан соғысы''' ([[Түрік тілі|түр]]: ''Birinci Balkan Savaşı''; [[Грек тілі|грек]]: ''Αʹ Βαλκανικός πόλεμος''; [[Болгар тілі|болг]]: ''Балканска война'';) — Балқан одағы (Болгария, Сербия, Грекия және Черногория) мемлекеттері мен Түркия арасындағы соғыс. 1912 ж. Аустрия-Германия блогына қарсы тұра алатын Балқан одағының құрылуын Антанта елдері қолдады. Осман империясының әлсіреуі, Балқан түбегіне Аустрия-Мажарстан тарапынан келер қауіптің күшеюі Балқан елдерінің белсенді әрекет етуіне әсерін тигізді. Балқан одағындағы Болгария Салоники мен Батыс Фракияны өзіне қосып алу арқылы Эгей теңізіне шығуды көздесе, Сербия Грекиямен бірлесе отырып, Албанияны бөліске салуды, сонан соң Адрия теңізіне шығуды мақсат етті. Болгария мен Сербия Македонияның барынша көп бөлігін иемденуге ұмтылды. Македония мен Албаниядағы көтерілістер және Италия-Түркия соғысы (1911 – 12) Бірінші Балқан соғысының тұтануын тездетті. Түркияның Македония мен Фракияға автономия беруден және олардың халқын түрік армиясы қатарына алудан бас тартуы соғысқа сылтау болды. Черногория 1912 ж. 8 қазанда Түркияға қарсы соғыс жариялап, 35 мың әскер, Болгария шамамен 300 мыңдай, Сербия 280 мыңнан астам, ал Грекия 110 мыңға тарта әскер шығарды. Әскери қимылдар 1912 ж. 9 қазанда басталды. Түркия оларға тек 300 мыңдай ғана әскер қарсы қоя алды. Бірінші Балқан соғысы одақтастар үшін сәтті болды. Болгария әскерлері Константинопольге бет түзеп, Эгей теңізіне шықты және Фракиядағы Эдирне қаласын (Адрианополь) қоршады, грек армиясы Салоникиді басып алды. Сербия күштері Македонияның басым бөлігін, Косовоны және Нови-Пазарды жаулап алды. Албаниядағы черногориялықтар сербтермен бірлесе отырып, Адрия теңізіне шығып, Шкодерді (Скутари) қоршауға алды. Ал, грек флоты Дарданелл бұғазының шығар аузын жауып тастап, Эгей теңізінде үстемдік етті. Түркия ауыр жағдайда қалып,1912 ж. қарашада ұлы державаларға ара ағайындық жасау жөнінде өтініш білдірген соң, солардың араласуымен 1912 ж. 3 желтоқсанда әскери қимылдар тоқтатылды. 1912 ж. 17 желтоқсанда Лондонда басталған келіссөздер нәтижесінде Түркия Балқан елдері қойған талаптарды қабылдауға келісімін берді. Түркия өзінің тек Константинопольден басқа барлық еуропалық иеліктерінен бас тартқан соң, шекарасы Мидье-Радосто шебі арқылы ғана өтетін болды. Бірақ, 1913 ж. қаңтарда Түркиядағы төңкеріс нәтижесінде билік басына келген ''Жас түріктер'' кабинеті Германияның қолдауымен Балқан одағы елдерінің талаптарын қабылдамай тастады. 1913 ж. 3 ақпанда соғыс қимылдары қайта жанданды, бірақ 6 наурызда келіссөз қайта басталды. 1913 ж. 30 мамырда қол қойылған Лондон келісім-шарты бойынша Балқан түбегінің құрылымы белгіленіп, Балқан елдері мен Түркия арасындағы шекара Мидье-Энез бойымен өтті. Түркия өзінің бүкіл еуропалық иелігінен (Стамбұл мен Фракияның шағын бөлігінен басқа) айырылды. Бірінші Балқан соғысы нәтижесінде Осман империясының жеңіліске ұшырауы, бір жағынан, Албанияның тәуелсіздік алуын (28.11.1912) тездетсе, екінші жағынан, Балқан одағы елдерінің арасындағы қайшылықтарды шиеленістіре түсті. {{уики}} [[Санат:Бірінші Балқан соғысы]] [[Санат:Османлы империясы соғыстары]] [[Санат:Сербия соғыстары]] [[Санат:Грекия соғыстары]] [[Санат:Болгария соғыстары]] [[Санат:Черногория соғыстары]] [[nl:Balkanoorlogen#De Eerste Balkanoorlog]] fl01i97btvgf56ns9abwz50y5b3ux89 1 204595 3612688 3612460 2026-06-02T19:17:51Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/~2026-32592-45|~2026-32592-45]] ([[User talk:~2026-32592-45|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 2151147 wikitext text/x-wiki '''Желтоқсан оқиағасы''' -нда төртінші әріпті алып тастасаңыз. [[Қатысушы:Qarakesek|Qarakesek]] ([[Қатысушы талқылауы:Qarakesek|talk]]) 18:05, 2012 ж. шілденің 6 (ALMT) == Мақаланы дамыту туралы == "Желтоқсан көтерілісі" бетін "Желтоқсан оқиғасы" деп өзгертуге ұсыныс айтамын. Себебі көтеріліс адамдар санасында негативті жақ қабылдайды. Сонымен қатар: 1. Көтеріліс - uprising, rebellion. revolt (ағыл.); восстание, бунт, мәтеж (орыс.); бүлік, ереуіл (қаз. син.). Яғни, бұл жағдайда үкіметке түпкілікті қарсылық. Сөздердің мәнісінде қарулы қақтығыс, ресми билікке қарсы күш көрсету. Желтоқсан туралы ақпараттарды қарасы, олар қолдарына қару алып, күш көрсету болмаған. Күш пайдалану бір жақты болған. 2. Мақала аты "Желтоқсан оқиғасы" деп көрсетілсе, нейтралды болар еді. Уикипедияны пайдаланушылар мақала ішіндегі деректерді пайдаланып, олармен танысып оқиғаға қатысты баға берер. 3. Желтоқсан оқиғасына қатысқандар айтуы бойынша бұл митинг болған. Митинг ол көтеріліс емес, халықттың өз пікірн білдірудің бір формасы. [[Қатысушы:Alibek2030|Alibek2030]] ([[Қатысушы талқылауы:Alibek2030|талқ]]) 22:33, 2013 ж. желтоқсанның 19 (ALMT) :Орынды ұсыныс. Жалпы мақаланы "Желтоқсан оқиғасы" деп ауыстыруға қарсы емеспін. Ал "митинг" сөзіне қатысты ештеңе айта алмаймын әзірге. --[[Қатысушы:Ablay Tastankul|Ablay Tastankul]] ([[Қатысушы талқылауы:Ablay Tastankul|талқ]]) 23:13, 2013 ж. желтоқсанның 19 (ALMT) ::Менің пікірімше, оқиға деңгейіне түсіруге келмейді. [[Көтеріліс]] анықтамасын қарап көріңіз. Көтеріліс қарулы болуы міндетті емес және митингтен туындауы әбден мүмкін. --[[Қатысушы:Qarakesek|Qarakesek]] ([[Қатысушы талқылауы:Qarakesek|талқ]]) 20:49, 2013 ж. желтоқсанның 20 (ALMT) : Ойланатын нәрсе екен ойланып қарасам көтеріліс өте үлкен нарсе ал оқыйға желтоқсаннын беделін түсіреді сондықтан ізденіспен қарап жазу керек сияқты. Негізі кітап жүйесінде, Тарихта қалай қаралды екен соған байланысты жазу керек сияқты. егер тарихта көтеріліс болса көтеріліс ал оқыйға болса оқыйға деп жазу керек. бұл жерге тағы да келіп нақтты деректер келтірім. Сырлыбек 14:21, 2014 ж. қаңтардың 22 (ALMT) ::Кітаптан дәйек көресетйін: {{дәйексөз|«Республикаға жақсы коммунист жіберіледі.» «Жақсы коммунист» Геннадий Колбин болып шықты. Бұл хабар Қазақстан жұртшылығына тез тарады. Тарихта — «Желтоқсан оқиғасы», «Желтоқсан қозғалысы» «Желтоқсан көтерілісі» деп атаоып жүрген қазақстандық демократ жастардың толқуы дәл осы кезде басталды.}} '''Дереккөзі:''' {{кітап|авторы=Б.Ғ.Аяған, М.Ж. Шәймерденов |бөлімі =Қазақстан тарихы, 9-сынып оқулығы |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = §45-46. Қазақстан қайта құру кезеңінде (1985-1991) |орны =Алматы |баспасы = Атамұра |жыл = 2013 |томы = |беттері =262 |барлық беті = 400 |сериясы = УДК 373.167.1, ББК 63.3 (5 Каз)я72 |isbn = 978-601-282-747-7}}--<font face="Harlow Solid Italic">[[Қатысушы:Amankel'dy#top|<font color="#009900">M.Aman</font>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Amankel'dy|<span style="font-size:75%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 17:29, 2014 ж. маусымның 26 (ALMT) 0z1f0tcjq30jnkgngvfmkeua2w2845k 0 211815 3612826 3592450 2026-06-03T05:08:22Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Stadtilm.jpg]] → [[File:DEU Stadtilm COA.svg]] JPG → SVG 3612826 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Штадтильм |шынайы атауы = Stadtilm |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Stadtilm COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=46 |lat_sec=30 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=4 |lon_sec=51 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Йоахим Гюнзель |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 17,27 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 360 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 4920 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03629 |пошта индексі = 99326 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 048 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.stadtilm.eu/cms/front_content.php |сайт тілі = de }} '''Штадтильм''' ({{lang-de|Stadtilm}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4920 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 17,27 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 048''. Қаланың басшысы — Йоахим Гюнзель. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.stadtilm.eu/cms/front_content.php Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231220720/http://www.stadtilm.eu/cms/front_content.php |date=2014-12-31 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] e4rdi9hqjzarqsq51mel7rh8cc4o6vn 0 268266 3612695 3611716 2026-06-02T19:22:16Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3233449 wikitext text/x-wiki '''[[Қола дәуірі]].''' Ерте қола дәуірі Ертістің [[Павлодар]] өңірінде б.з.д. 3 мың жылдықтың аяғында басталып, андроновқа дейінгі – Кротов пен Елунин тайпаларының әлі де нашар зерттелген мәдениеттерімен байланысты. Материалдары Павлодар ауданында Шәуке 1-3, Мичурино 1, [[Железинка]] ауданында Вторы 3,4 пен Пятирыжск, Ертіс ауданының Клин селосының жанында баланың моласында, [[Екібастұз]] қаласының ауылдық аймағының Шідерті 10 қорғаны мен Шідерті 2 қоныстарында белгілі. Бұл ескерткіштерде беті өрнектелген керамика сынықтары, іші мен сырты тырналған, жоғары бөлігі сыланған ыдыстар, тас қырнауытар, тас және сүйек жебелердің ұшы, қола пышақ, алтын сырға жинақталған. Ингумация дәстүрі бойынша сол жағына бүріскен күйінде жатқызып жерленген. Клин селосының жанындағы бала моласында сүйекке охра себілген. Шідерті 10 қорғанында жерлеу кезінде оттың қолданылғаны байқалады, оған бейіттің қабырғаларының қатты ысталғаны, тас үйінділерінің астында жанған ағаштарды жатуы дәлел, яғни аластату алауы қабырдың ішінде жерлеп болған соң қорған топырағының үстінде жағылған. Қабырда құрбандыққа шалынған қойлардың көптеген сүйектері, керамиканың, қола пышақтың сынықтары, тас жебенің ұштары, өзен моллюскаларынан жасалған әшекейлер табылды. Қорғанның шығыс бетінде ұсақ және ірі қара малдың, жылқының сүйектері, үлкенді-кішілі ыдыстардың қиратындылары орналасқан. Кротов пен елунин мәдениеттері ескерткіштерінің датасы б.з.д. XXII-XVII ғғ. болуы мүмкін. Сол кезде Обь-Ертіс өзенаралығына ұқсас олар енді Ертістің Павлодар өңірінен табылып отыр. Кротов және елунин мәдениеттерінің тайпалар Байкалдан Жоғарғы Поволжьеге дейін, соның ішінде Ертістің Павлодар өңірінің ұлан-байтақ орманды және ормандалалы аймағында қола бұйымдар, қарулар қалдырған турбин-сеймен мәдени дәстүрлері өкілдерімен тығыз байланыста болған. Олар Орталық Азияның түкпірінен Алтай мен оның кенді орындары арқылы жоғарғы Ертіске, Обь пен Енисейге жылжып, сол өзендердің ортаңғы ағысына түсіп, ірі металлургиялық орталықтар құрған, жерлеу ескерткіштерін қалдырған, одан соң батысқа, Предуральеге ұлтылған сияқты, сонда шығыс-еуропа орманды массивінің жергілікті мәдениеттеріне сіңісіп кеткен, олардан аса алмаса да, технологиялық дәстүрлерінің жаңғырығы қиыр шығысқа дейін жетті. Жоғары дамыған металлургиялық өндіріс турбинско-сеймен тайпалары мәдениетінің ерекшелігі болды. Олар қола мен күмістен жасалып, геометриялық өрнек түсірген қару, сабына хайуандардың суреті салған қанжар тәрізді құйма өнері туындыларын жасады, бұлар Омбының түбіндегі Ростовка деревнясының, Алтайда Елунино деревнясының жанындағы, Шығыс қазақстандағы зираттардан табылған аттың мүсініне, Екібастұздың түбінде Ақбидайық алқабында тасқа салынған суреттерге ұқсайды. Жасаушылары Ертіс аңғарының бойымен көшкенде отырықшы мал өсіруші тайпалардың мәдениетіне үлкен әсерін тигізген турбин-сеймен мәдениет дәстүрлері өкілдерімен байланыста болған сыңайлы. Қола дәуірінің көбірек зерделенген кезеңі б.з.д. XXII-XVII ғасырларда Ертістің Павлодар өңірін қоныстан тайпалардың материалдық мәдениетінің дамуының түрлі кезеңдерін көрсететін петров, алакөл және федоров мәдениеттері ескерткіштері бойынша зерделенген андронов мәдени-тарихи қауымдастығымен (КИО) байланысты. Ескерткіштері қоныстармен, грунтты қабірлермен, тас қоршаулармен, жерге көмілген қабырғамен, сол сияқты мыс пен алтын өндірген орындармен беріледі. Отырықшы малшыларды, егіншілер мен металлургтердің андроновтық тайпалары дала өзендерінің Ертіс саласының, көлдер мен бұлақтардың жағалауларында шағын поселке болып қоныстан. Тереңдігі 0,6-дан 1,3 м-ге дейін ор қазып, аумағы 100-200 м2 тік бұрышты үлкен жер кепелер салған, Федоров тайпалары орының тереңдігі 20 см, аумағы 140 м2 квадратты баспаналар салған. Ұсақ шоқыда құрылыс материалы ретінде тас пен шым пайдаланылған. Алакөл мәдениетінің мұндай қонысы Ақбидай алқабында зерттелді. Андроновтық КИО ескерткіштері Ертістің Павлодар өңірінде Ертіс ауданындағы Қаратұмсық, Павлодар ауданындағы Мичурино 1 және Кенжекөл, Қашыр ауданындағы Қызылтан, Ақсу қаласының ауылдық аймағындағы Ақмола мен Қызылжар қорымдары, Лебяжье ауданындағы Шарбақты қонысы, Екібастұз ауданындағы Ақбидайық, Қарасу, Қараайғыр, Көктөбе, Күркелі қоныстары мен қорымдары бойынша зерттелді. Геометриялық өрнекпен өрнектелген керамика андронов мәдениетінің қомақты материалы болып табылады. Ол құмыра және банка формалы екі ыдыстан тұрады. Б.з.д. ХІІ-ІХ ғасырлардағы кейінгі қола дәуірінің ескерткіштері алексеев-саргарин және беғазы-дандыбай мәдениеті тайпаларымен байланысты. Сол кез материалдарының бай коллекциялары Павлодар ауданындағы Шәуке 2 және Екібастұз қаласының ауылдық аймағындағы Шідерті 1 қоныстарынан алынды. Олар кетпен, балға, төс сияқты сүйек және тас заттардан, қайрақ тастардан, металлургия өндірісінің іздерінен көрінеді. Шідерті 1 қонысында мұржасына әр түрлі заттар толған тас үйдің қирандылары баср екі құрылыс горизонтынан тұратын қалың мәдени қабат табылды. Қоныс керамикасы саргарин-алексеев, беғазы-дандыбай, донгал мен кейінгі қола дәуірінің өзге типтерінің ыдыстарының сынығымен көрінеді. Ыдыстарға өрнек тырналап, жапсырып түсірілген. Құмыра тәрізді бір ыдыс толық қалпына келтірілді. Қола дәуірінің ескерткіштерінде кеңінен таралған, сиырдың жағынан жасалған сүйек тұйықтықтар табылды. Кейінгі қола дәуірінің Шығыс Қазақстандық кешендеріне тән дүмі дөңес, сабының басына сақина тағылған қола пышақ қызықты олжа болды. Сол кездегі жерлеу [[Баянауыл]] ауданында [[Жасыбай]] көлінің солтүстік жағалауында орналасқан Шойындыкөл қабірінде зерделенді. Қабырғалары еңкіш плиталардан жасалған табыт жәшігі мен кейінгі андронов дәстүрін көрсететін бір қырындатып бүрістіріп жатқызу саргарин мәдениеті жұртының жерлеу дәстүрінің ерекшелігін танытады. Осында табылған ыдыстар мен керамика сынықтары саргарин ыдысының түрлі типтеріне, бір ыдыс беғазы-дандыбай мәдениетіне жатады. Б.з.д. Х-ІХ ғасырлардағы ирмен мәдениетіне жататын кейінгі қола дәуірінің соңғы кезеңінде жерлеу Павлодар қаласында лесозавод ауданында табылды. Зираттың түбінде адамның қаңқасы, құмыра тәрізді ыдыс жатты. Бұл – сол Батыс Сібір мәдениеті тайпаларының Ертіс Павлодар өңірін мекендегенін дәлелдейтін жалғыз айғақ. Ертістің Павлодар өңірінде белгілі кейінгі қола дәуірінің ескерткіші ерте темір ғасырында жалғасқан көне көшпелі мәдениеттің қалыптасу кезеңімен байланысты. ==Сілтемелер== # [http://www.psu.kz/ С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619082601/http://www.psu.kz/ |date=2008-06-19 }} t1ah8fskqc94iyv8vriubdy50cqfn4c 0 379873 3612550 3610846 2026-06-02T12:16:26Z CommonsDelinker 165 «[[:File:抗战胜利70周年阅兵演练.jpg|抗战胜利70周年阅兵演练.jpg]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:Wdwd|Wdwd]] [[commons:File:抗战胜利70周年阅兵演练.jpg|жойған]], себебі: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:抗战胜利70周年阅兵演练.jpg|]]. 3612550 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс =Мемлекет басшысы | Қазақша есімі = Ши Жінпің | Шынайы есімі = 习近平<br />習近平<br />Xi Jinping | Суреті = Xi Jinping May 2024.jpg | Сурет ені = 250 | Атауы =Си Цзиньпин 2024 жыл | Титулы = Бас хатшысы [[Қытай коммунистік партиясы|Қытай Коммунистік партиясы]] | Ту = Danghui.svg | Ту2 = Flag of the Chinese Communist Party.svg | Басқара бастады = [[15 қараша]] [[2012 жыл]] | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Ху Цзиньтао]] | Ізбасары = | Титулы_2 =[[Қытай|Қытай Халық Республикасы]]ның 7-ші [[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Төрағасы]] | Ту_2 = Flag of the People's Republic of China.svg | Ту2_2 = National Emblem of the People's Republic of China.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = [[14 наурыз]] [[2013 жыл]] | Басқаруын аяқтады_2 = | Премьер_2 =[[Ли Кэцян]]<br>Ли Цян | Вице-президент_2 =[[Ли Юаньчао]]<br>Ван Цишань | Ізашары_2 = [[Ху Цзиньтао]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = Орталық әскери комиссияның төрағасы | Ту_3 = Flag of the People's Republic of China.svg | Ту2_3 = Danghui.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 15 қараша 2012 (партиялық комиссия) 14 наурыз 2013 ж. (Мемлекеттік комиссия) | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = [[Ху Цзиньтао]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = Коммунистік партияның Ұлттық қауіпсіздік комиссиясының төрағасы | Ту_4 = Flag of the People's Republic of China.svg | Ту2_4 = Danghui.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = [[25 қаңтар]] [[2014 жыл]] | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = Жаңа ұстаным | Ізбасары_4 = | Титулы_5 =Фуцзянь провинциясының губернаторы | Ту_5 = Flag of the People's Republic of China.svg | Ту2_5 = | Реті_5 = | Басқара бастады_5 = [[1999 жыл]] | Басқаруын аяқтады_5 = [[2002 жыл]] | Президент_5 = | Ізашары_5 = [[Хэ Гоцян]] | Ізбасары_5 = Лу Чжаньгун | Туған күні = 15.06.1953 | Туған жері = Фупин уезді, [[Шэньси|Шэньси провинциясы]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Си Чжунсюнь]] | Анасы =Ци Синь | Жұбайы = [[Пэн Лиюань]] | Балалары = қызы Си Минцзэ | Партиясы = Қытай коммунистік партиясы | Білімі = [[Цинхуа университеті]] | Мамандығы = [[Заңгер]] | Қолтаңбасы = | Сайты = [http://cpc.people.com.cn/xijinping/ Си Цзиньпиннің халықтық желісі] | Commons = Си Цзиньпин | Марапаттары =[[Сурет:Olympic rings without rims.svg|50px]] [[Сурет:Ribbon_jose_marti.png|50px]] [[Сурет:Nishan-e-Pakistan ribbon bar.svg|50px]] [[File:OOSA.jpg|50px]] [[File:By-order friendship of nations rib.png|50px]] [[File:BEL - Order of Leopold - Knight bar.svg|50px]] [[File:The_Star_of_Palestine_%28Palestine%29_Ribbon.svg|50px]] }} '''Ши Жінпің''' ([[дәстүрлі қытай жазуы|дәст.қыт.]] 習近平, [[қытай жазуы|жеңілд.]] 习近平, [[пиньинь]]: ''Xí Jìnpíng'' ([[Кириллица|кирил.]] ''Щи Дзиңпиң''); [[15 маусым]] [[1953 жыл]]ы, Фупин уезді, [[Шэньси провинциясы|Шэньси провинциясында]] туған) — [[Қытай Халық Республикасы]]ның мемлекет басшысы ([[2013 жыл]] [[14 наурыз|14 наурыздан]] бері), [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]] мемлекеттік және саяси қайраткері, [[Қытай коммунистік партиясы]] орталық комитетінің бас хатшысы. [[2016 жыл]]ы КҚК ресми түрде «негізгі көшбасшы» атағын берді<ref>{{cite web |url = http://www.atimes.com/article/plenum-piece/ |title = All hail Xi, China's third 'core' leader |last = Wu |first = Zhong |date = 23 October 2016 |website = atimes.com |access-date = 11 November 2016 }}</ref>. Бас хатшы ретінде, Ши [[Қытай коммунистік партиясы|Қытайдың Коммунистік партиясы]] Саяси бюросының тұрақты комитетінде, Қытайдың жоғарғы шешім қабылдау органында лауазымға ие<ref>{{cite web |url = https://multimedia.scmp.com/widgets/china/cpc-primer/ |title=A simple guide to the Chinese government |publisher=[[South China Morning Post]] |quote=«Қытай үкіметі үшін қарапайым нұсқаулық». Оңтүстік Қытайдағы таңертеңгілік пост. Қабылданған 26 қазан, 2018. Си Цзиньпин - Қытайдың саяси жүйесіндегі ең күшті тұлға. Ол Қытайдың президенті, бірақ оның нақты ықпалы Қытай коммунистік партиясының Бас хатшысы лауазымынан келеді.]].|accessdate=26 October 2018}}</ref>. Шэньси провинциясында дүниеге келіп, [[Бейжің]]нің үздік оқу ордаларында білім алған. [[1974 жыл|1974-ші жылдан]] бастап [[Қытай коммунистік партиясы|компартия]] қатарында. [[1983 жыл|1983 жылы]] саясаткер [[Хубэй|Хубэй провинциясының]] Чжэндин уездінің хатшы орынбасары, [[2000 жыл|2000 жылы]] [[Фуцзянь|Фуцзянь провинциясының]] губернаторы және [[2002 жыл|2002 жылы]] Чжэцзян провинциясының басшысы болып жұмыс атқарған<ref>[http://www.24.kz/zhanalyktar/alem/item/%D2%9Bytaj-kommunist%D1%96k-partiyasyny%D2%A3-zha%D2%A3a-basshysy-%D0%B5ld%D0%B5-zha%D2%A3a-%D3%A9zg%D0%B5r%D1%96st%D0%B5r-ornatpa%D2%9B Қытай Коммунистік партиясының жаңа басшысы елде жаңа өзгерістер орнатпақ ]{{Deadlink|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Билік күшіне енген сәттен бастап, Ши партиялық тәртіпті сақтау және ішкі бірлікті қамтамасыз ету бойынша кең ауқымды шараларды енгізді. Оның қолы жемқорлыққа қарсы науқан [[Беларусь|Беларусьтың]] Тұрақты комитетінің мүшелерін қоса алғанда, бұрынғы лауазымды және зейнеткерлікке шыққан [[Коммунистік партия|Коммунистік партия өкілдерінің]] құлдырауын тудырды. Қытайлық ұлтшыл ретінде сипатталғандай<ref name="lam2014">{{cite news |title = China's Soft-Power Deficit Widens as Xi Tightens Screws Over Ideology |url = http://www.jamestown.org/programs/chinabrief/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=43160&tx_ttnews%5BbackPid%5D=25&cHash=d5d24d2f82c5981963c0180d300e62cd#.VOOBN_nF9uM |work = the China Brief |publisher= [[Brookings Institution]] |date = 5 December 2014 }}</ref>, ол «Интернеттің егемендігі» ұғымы ретінде Қытайдағы [[Цензура|интернет цензурасын]] қолдай отырып,<ref name="kuhn">{{cite news|last1=Kuhn|first1=Robert Lawrence|title=Xi Jinping, a nationalist and a reformer|url=http://www.scmp.com/comment/insight-opinion/article/1254093/xi-jinping-nationalist-and-reformer|work=[[South China Morning Post]]|date=6 June 2013}}</ref>, [[Азаматтық қоғам|азаматтық қоғам]] мен идеологиялық дискурсқа қатысты шектеулерді күшейтеді. Ши Социалистік нарықтық экономикалық реформаларға, заңға сәйкес және «Қытай арманы» ұранымен жеке және ұлттық ұмтылыстарға назар аудара отырып<ref>{{Cite news |url = http://thediplomat.com/2014/06/chinas-sovereign-internet/ |title = China's 'Sovereign Internet' |first = Shannon |last = Tiezzi, The |work = [[The Diplomat]] |access-date=4 August 2017 |language = en-US }}</ref><ref>{{Cite news |url = https://www.csmonitor.com/World/Asia-Pacific/2015/1218/On-Internet-freedoms-China-tells-the-world-leave-us-alone |title=On Internet freedoms, China tells the world, 'leave us alone' |last=Ford |first=Peter |date=18 December 2015 |work=[[The Christian Science Monitor]] |access-date=4 August 2017 |ISSN = 0882-7729 }}</ref>, заң институттарын нығайтуға шақырды. Ол сондай-ақ, Қытай-[[Жапония]] қарым-қатынасына, Қытайдың [[Оңтүстік Қытай теңізі|Оңтүстік Қытай теңізіне]] деген [[Фритредерлік|талаптары]] мен еркін сауда мен [[Жаһандану|жаһанданудың]] жетекші адвокаты ретіндегі роліне қатысты<ref>{{Cite web |language=zh-hans |url=http://theory.people.com.cn/n/2015/0212/c40531-26552481.html |script-title=zh:王毅：指導新形勢下中國外交的強大思想武器 |trans-title=Wang Yi: Powerful ideological weaponry for the purpose of channelling China under new circumstances)|last=|first=|date=|website=Communist Party of China News |access-date=25 September 2017}}</ref>, сонымен бірге одан да қатал сыртқы саясатты қолдады. Ши бір белбеу жолының бастамасы арқылы Қытайдың [[Еуразия|еуразиялық]] ықпалын кеңейтуге тырысты. [[2015 жыл]]ы Сиань мен [[Қытай Республикасы|Тайваньның]] президенті [[Мэй Иин-Джоу|Мэй Иин-Джоудың]] кездесуі алғаш рет [[Тайвань]]дық Төңкерісінің екі жағындағы саяси көшбасшылар [[1950 жыл|1950 жылы]] Қытай [[Қытай Азаматтық соғысы|азаматтық соғысының]] аяқталуынан кейін кездесті<ref>{{cite news|last1=Perlez|first1=Jane|last2=Ramzy|first2=Austin|title=China, Taiwan and a Meeting After 66 Years|url=https://www.nytimes.com/2015/11/04/world/asia/leaders-of-china-and-taiwan-to-meet-for-first-time-since-1949.html|accessdate=1 November 2017|work=[[The New York Times]]|date=4 November 2015}}</ref>. ХХІ ғасырдағы басшылықтың бесінші буынының орталық фигурасы деп санаған Ши, жаңадан қалыптасқан Ұлттық қауіпсіздік комиссиясын басқаруға<ref>{{cite web |url= http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=/content/ias/archiv/cds/cds_0905.pdf |title= deckblatt-ca-data sup-form.pdf |format= PDF |archiveurl= https://web.archive.org/web/20120217211144/http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=%2Fcontent%2Fias%2Farchiv%2Fcds%2Fcds_0905.pdf |archivedate= 17 February 2012 |accessdate= 20 October 2010 |dead-url= no |df= dmy-all }}</ref>, сондай-ақ экономикалық және әлеуметтік басқару жөніндегі жаңа комитеттерге басшылықты қоса алғанда, реформалар, әскери қайта құрылымдау және жаңғырту және [[Интернет]]. Қытайдың қазіргі заманғы тарихындағы ең қуатты көшбасшылардың бірі болғаны үшін Шидің саяси ойлары партиялар мен мемлекеттік конституцияларға жазылып, оның басшылығымен президенттің мерзімдік лимитін алып тастау үшін өзгертілді<ref>{{Cite news|url=https://www.scmp.com/news/china/policies-politics/article/2111746/xi-jinpings-political-thought-will-be-added-chinas|title=Xi Jinping's political thought will be added to Chinese Communist Party constitution, but will his name be next to it?|last=Choi|first=Chi-yuk|date=18 September 2017|work=South China Morning Post|access-date=22 September 2017|last2=Jun|first2=Mai}}</ref>. 2018 жылы ''[[Forbes]]'' оны әлемдегі ең беделді және ықпалды адам деп бағалап, бес жыл қатарынан [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]ді қорғады<ref>{{cite news|title=Xi Jinping becomes world's most powerful leader, Modi ranked 9th: Forbes- News Nation|url=http://www.newsnation.in/india-news/forbes-10-most-powerful-people-in-the-world-list-modi-ranked-9th-xi-jinping-tops-the-list-article-196018.html|work=[[News Nation]]|date=9 May 2018}}</ref><ref>{{cite news|last1=Bosilkovski|first1=David M. Ewalt, Igor|date= 31 May 2018|title=The World's Most Powerful People 2018|url=https://www.forbes.com/sites/davidewalt/2018/05/08/the-worlds-most-powerful-people-2018/#7e7884216c47|work=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{cite news|title=SA-born Elon Musk has been named the world's 25th most influential person for revolutionising transportation 'both on earth and in space'|url=https://www.businessinsider.co.za/south-african-born-elon-musk-named-worlds-25th-most-influential-person-2018-5|work=www.businessinsider.co.za|date=27 October 2018}}</ref>. == Ерте өмірі және білімі == Си Цзиньпин [[1953 жыл]]ы [[15 маусым]]да [[Бейжің]]де дүниеге келді. 1949 жылы [[Қытай Халық Республикасы]]ның негізін қалаған [[Мау Зыдоң|Мао Цзэдуннан]] кейін Сидің әкесі бірнеше рет лауазымдарды атқарды, оның ішінде үгіт-насихат жетекшісі, вице-премьер, [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]]нда<ref name="(rfe711">{{cite news |title=Profile: Chinese Vice President Xi Jinping |url = http://www.rferl.org/content/china-profile-xi-jinping/24764283.html |accessdate = 26 August 2013 |publisher = [[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |date = 7 November 2012 }}</ref>. Сидің әкесі Фупин округінен, Шаансиден, және Си оның [[Хэнань]]дағы Даньчжодан Хайдендегі [[Патрилинейлік|патрилиналдық]] түсуін қадағалай алады<ref>{{cite news|url=http://hn.wenweipo.com/news/zhuanti/2012-11-16/23713.html|title=|last=|first=|date=16 November 2012|work=[[Wen Wei Po]]|accessdate=15 November 2012|language=zh-hant|script-title=zh:本報獨家探訪河南鄧州習營村|trans-title=This Newspaper's Exclusive Visit To Xiying Village, Dengzhou County, Henan}}</ref>. Ол Си Чжунсунның екінші ұлы және оның жұбайы Си Син<ref>{{cite web |language=zh-hant |url = http://news.xinhuanet.com/book/2009-04/28/content_11270872.htm |script-title=zh:與丈夫習仲勛相伴58年 齊心：這輩子無比幸福 |agency=[[Xinhua News Agency]] |date=28 April 2009 |accessdate=18 March 2013 }} {{Dead link|date=November 2018}}</ref>. 1963 жылы Си 10 жасқа толғанда, әкесі партиядан тазартылып, Лоян қаласында (Хэнан) зауытта жұмысқа жіберілді<ref>[[Charles-Edouard Bouée|Bouée, Charles-Edouard]], [https://books.google.com/books?id=FhtRA3XJY9gC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=Luoyang+factory+xi+jinping&source=bl&ots=5P9joXBHtp&sig=Ee73FKw784tZvKG4Qv-RtXnRNnE&hl=en&sa=X&ei=si08T9jJK8jC2wWC5ZXzBg&ved=0CCoQ6AEwAQ#v=onepage&q=Luoyang%20factory%20xi%20jinping&f=false ''China's Management Revolution: Spirit, Land, Energy''] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160827024824/https://books.google.com/books?id=FhtRA3XJY9gC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=Luoyang+factory+xi+jinping&source=bl&ots=5P9joXBHtp&sig=Ee73FKw784tZvKG4Qv-RtXnRNnE&hl=en&sa=X&ei=si08T9jJK8jC2wWC5ZXzBg&ved=0CCoQ6AEwAQ#v=onepage&q=Luoyang%20factory%20xi%20jinping&f=false |date = 27 August 2016 }}, (Palgrave Macmillan, 15 December 2010), p. 93; via [[Googlebooks]]. Retrieved 15 February 2012.</ref>. 1966 жылдың мамыр айында [[Қытайдағы мәдениет төңкерісі|Мәдениет революциясы]] орта мектептің барлық сыныптары оқушыларға сынға түсуге және мұғалімдермен күресуге кедергі келтірген кезде қысқа Хи орта білімін қысқартты. Студенттік жанкешттер Xi отбасылық үйін тонап, Си Хи Хепингтің сіңілілерінің бірі өлтірілді. Кейінірек, анасы оны революцияның жаушысы ретінде қаптай алдында парад ретінде жариялағаны үшін жария етуге мәжбүр болды<ref>{{cite web|last1=Buckley|first1=Chris|last2=Tatlow|first2=Didi Kirsten|title=Cultural Revolution Shaped Xi Jinping, From Schoolboy to Survivor|url=https://www.nytimes.com/2015/09/25/world/asia/xi-jinping-china-cultural-revolution.html|publisher=''The New York Times''|accessdate=6 March 2018}}</ref>. Си 15 жасында әкесі 1968 жылы мәдени революция кезінде түрмеге қамалған кезде; 1972 жылға дейін әкесі қайтадан көрмейтін еді. Әкемнің қорғаусыз 1969 жылы Мао Цзэдунның «Ауылдық қозғалыстың» төменгі жағында<ref>{{cite web|url=http://v.youku.com/v_show/id_XMzM2NTc1MjAwOA==.html|title=|last=|first=|date=|website=|language=zh-hans|script-title=zh:不忘初心：是什么造就了今天的习主席？|trans-title=What Were His Original Intentions? The President Xi of Today|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=30 January 2018|quote="Liangjiahe Village Shaanxi Province"}}</ref>, Ланжиаха ауылында, Вэньяни қаласындағы Янчуань провинциясында, Янанда, Шаансиде жұмысқа жіберілді. . Бірнеше айдан кейін, ауылдық өмір сүре алмай, Пекинге қашып кетті. Ол ауылдық жерлерден қашқындарға қысым жасаған кезде тұтқындалып, арқандарды қазып алу үшін жұмыс лагеріне жіберілді<ref>{{cite web|url=https://www.thestar.com/news/world/2012/02/14/chinas_political_star_xi_jinping_is_a_study_in_contrasts.html|title=China's political star Xi Jinping is a study in contrasts|first=Barbara Demick and David|last=Pierson|date=14 February 2012|publisher=''[[Toronto Star]]''|accessdate=24 October 2017}}</ref>. Кейін ол 1975 жылы осы лауазымнан шығып, 1975 жылы партияның партия бөлімшесінің хатшысы болып тағайындалды. Кейінірек қытай мемлекеттік теледидарының осы тәжірибесі туралы сұрағанда, Си еске түсірді: «Бұл эмоционалды болды, бұл көңіл-күй болды және мәдени революцияның идеалдары кезде іске асырыла алмады, ол елесін дәлелдеді<ref>{{cite news |first=Jonathan |last=Watts |url = https://www.theguardian.com/world/2007/oct/26/china.uknews4 |title=Most corrupt officials are from poor families but Chinese royals have a spirit that is not dominated by money |accessdate=11 June 2008 |work=[[The Guardian]] |location=London, England |date= 26 October 2007 }}</ref>. 1975-1979 жылдар аралығында Си Бейжіңдегі Цинхуа университетінде [[Химиялық технология|химиялық машина жасауды]] «Жұмысшы-шаруа-жауынгер-студент» ретінде зерттеді. Онда машина жасау мамандықтары марксизм-ленинизмді зерттейтін, уақыттың бестен біріне жуық уақыт жұмсады - Мао Цзедонг, ферма жұмысын жүргізу және «Халықтық азаттық армиядан білім алу», [[1979 жыл]]дан [[1982 жыл]]ға дейін Си өзінің әкесінің бұрынғы бағынатын Генг Бяо, сол кездегі вице-премьер және Орталық әскери комиссияның хатшысы болып хатшы қызметін атқарды. Бұл Си кейбір әскери әскерге ие болды. [[1985 жыл]]ы, АҚШ-ауыл шаруашылығын зерттеу үшін қытай делегациясының бөлігі ретінде, ол [[Мускатин (Айова)|Мускатин]], Айова қаласында американдық отбасының үйінде қалды<ref>The Street, [http://www.thestreet.com/story/13300612/1/president-xi-slept-here-how-a-trip-to-iowa-in-1985-changed-u-s-china-relations.html "President Xi Slept Here: How a Trip to Iowa in 1985 Changed U.S.-China Relations"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160418172931/http://www.thestreet.com/story/13300612/1/president-xi-slept-here-how-a-trip-to-iowa-in-1985-changed-u-s-china-relations.html |date=18 April 2016 }}</ref>. Бұл сапары және оның екі апталық отбасы АҚШ-та тұруы туралы, оған АҚШ пен оның көзқарастары туралы үнемі әсер қалдырғаны айтылған. [[1998 жыл]]дан бастап [[2002 жыл]]ға дейін Маркстік философия және идеологиялық білім беруді Гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар мектебінде қайтадан аспирантурада оқытып, [[Цинхуа университеті]]нде оқыды. Заң, саясат, басқару және революциялық тарих салаларын қамтитын заң ғылымдарының докторы (ФИО) дәрежесін алды<ref>{{cite news |url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90782/99727/6934773.html|title=Xi Jinping|date=30 March 2010}}</ref>. == Қуатқа шығу == Си [[1971 жыл]]ы Қытай Коммунистік жастар лигасына қосылды. [[1973 жыл]]ы ол [[Қытай коммунистік партиясы|Қытай Коммунистік партиясына]] 10 рет қатысуға өтініш берді және 1974 жылы өзінің оныншы әрекетіне қабылданды<ref>{{Cite web |url=http://www.cbc.ca/radio/thecurrent/the-current-for-february-28-2018-1.4555132/wednesday-february-28-2018-full-text-transcript-1.4556381#segment3 |title="The Current" - Wednesday February 28, 2018 Full Text Transcript |website=cbc.ca/radio |access-date=28 October 2018}}</ref><ref>{{cite news |url=https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:Zy479_jx11YJ:www.aerospaceindia.org/Issue%2520Briefs/2010/25%2520October%25202010%2520-%2520CHINA%25E2%2580%2599S%2520NEXT%2520CHAIRMAN%25E2%2580%2594XI%2520JINPING.pdf+&hl=en&pid=bl&srcid=ADGEESjpQjUAtfkdEgw0cxv3UMunFfoLBcy0_po2aPN4xvPoQ-K9lFpIdgtf7PAw5ebYoTd8NwaRSswzfWmws278UPehKckL3Zb0TXlci2R0HsZGceCYRpBiD6EfBrspdjUh8CZzwcMg&sig=AHIEtbRjgFp8BCiHybWUtaP2uVF8BVuVZA |title=Қытайдың келесі төрағасы - Си Цзиньпин |date=25 қазан 2010 жыл |accessdate=27 мамыр 2012 жыл|first=Jayadva |last=Ranade |publisher=Centre for Air Power Studies}}</ref>. 1982 жылы Хэбэйдегі Чжэндинг ауданына партия хатшысының орынбасары ретінде жіберілді. Чжэндинг графтығының. 1983 жылы хатшы лауазымына көтеріліп, округтің жоғарғы лауазымды тұлғасы болды. Кейінірек Xi өзінің аймақтық саяси мансабында: Хэбэй (1982-1985), Фуцзянь (1985-2002), Чжэцзян (2002-2007 жж.) Және Шанхай (2007) кезінде қызмет етті{{Citation needed|date=March 2018}}. [Ситуа] Си Фучжоу муниципалитетінде Партия комитеті 1990 жылы Фучжоудағы партия мектебінің президенті болды. 1997 жылы ол Қытай коммунистік партиясының 15-ші Орталық Комитетінің кезекті мүшесі болды. Сонымен қатар, 15-ші партия съезінде сайланған Орталық Комитеттің 151 ауыспалы мүшесінің ішінен Си дауыс берудің ең төменгі санын алды, оның мәртебесі бойынша оның мәртебесіне байланысты мүшелердің тізімінде соңғы орынға ие болды<ref name="canyu">{{cite news|url=http://www.canyu.org/n24349c6.aspx|title=|last=|first=|date=22 April 2011|work=|access-date=|publisher=Canyu.org|language=zh-hans|script-title=zh:中共十五大习近平位列候补委员最后一名为何|trans-title=Why Is Xi Jinping, At the 15th CCP National Congress, Being Waited On To Fill The Last Committee Member Position?}}</ref>. [[1999 жыл]]ы Фуцзянь вице-губернаторы лауазымына тағайындалып, кейін бір жыл өткен соң губернатор болды. Фуцзянь, Си Тайваньнан инвестицияларды тарту және провинциялық экономиканың жеке секторын нығайту үшін күш. 2000 жылдың ақпанында ол кейіннен провинциялық партиялық хатшы Чэн Миниді Қытай Коммунистік партиясы Орталық саяси бюросының Тұрақты комитетінің бас хатшысы - Бас хатшы [[Цзян Цзэминь]], Премьер-министр Чжоу Ронджи, Вице-президент [[Ху Цзиньтао]] және тәртіптік бақылау Хатшы Вэй Циансинг - [[Лай Чансин]]<ref name=scmpxiao>{{cite news|last=Yu|first=Xiao|title=Fujian leaders face Beijing top brass|url=http://www.scmp.com/article/308424/fujian-leaders-face-beijing-top-brass|newspaper=[[South China Morning Post]]|date=18 February 2000}}</ref>. [[File:Leon Panetta and Xi Jinping in Beijing, Sept. 19, 2012.jpg|thumb|2012 жылы Вице-президент Си Цзиньпин АҚШ Қорғаныс министрі Панеттамен кездесті.]] 2002 жылы Си [[Фуцзянь]]нан шығып, Чжэцзянда көрші саяси лауазымдарға ие болды. Ол сайып келгенде, оның мансап алғаш рет жоғарғы провинциялық кеңсе алып, губернаторы міндетін атқарушы ретінде бірнеше айдан кейін губерниялық партия бастығы болып алды. [[2002 жыл]]ы ол 16-шы Орталық Комитеттің толық мүшесі болып, оның ұлттық кезеңге көтерілуін белгіледі. Чжэцзанда болған кезде, Сидін жыл сайынғы орташа жылдық өсу қарқынын 14% -ды құрады. Чжэцзяндағы мансабы жемқор шенеуніктерге қатаң және қарапайым көзқараста болды. Бұл оған ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарында ат берілді және Қытайдың көшбасшыларының назарын аудартты<ref name="wanglei">{{cite news|url=http://opinion.dwnews.com/news/2014-12-25/59626005.html|title=|last1=Wang|first1=Lei|date=25 December 2014|work=[[Duowei News]]|access-date=|language=zh-hans|script-title=zh:习近平为官之道 拎着乌纱帽干事|trans-title=Xi Jinping's Governmental Path - Carries Official Administrative Posts}}</ref>. Шанхай партиясының басшысы Чэнь Лянгумен жұмыстан босатылғаннан кейін, [[2006 жыл]]дың қыркүйегінде әлеуметтік қамсыздандыру қорының даусы салдарынан Си [[2007 жыл]]дың наурыз айында Шанхайға көшті. Ол [[Шанхай]]да жеті айды ғана өткізді, бірақ Қытайдағы ең маңызды аймақтық лауазымдардың біріне тағайындалуы Қытайдың жоғарғы басшылығымен жоғары бағаланғаны туралы анық сигнал жіберді<ref name="shanghai">{{cite news|url=http://news.sohu.com/20070324/n248946143.shtml|title=|last=|first=|date=24 March 2007|work=|access-date=|publisher=Sohu|language=zh-hans|script-title=zh:习近平任上海市委书记 韩正不再代理市委书记|trans-title=Xi Jinping is Secretary of Shanghai Municipal Party Committee - Han Zheng is No Longer Acting Party Secretary}}</ref>. Шанхайда Си дау-дамайдан аулақ болды және партиялық тәртіпті қатаң сақтау үшін белгілі болды. Мәселен, Шанхай әкімшілері Чжэцзян партиясының жетекшісі Чжао Хонгжу сияқты өзінің мұрагеріне жұмысын аяқтау үшін Шанхай мен Ханчжоу арасында арнайы поезд ұйымдастырып, оған пайда табуға тырысты. Дегенмен, Сайдың пойызға барудан бас тартқаны туралы<ref name="ming">{{cite news|url=http://www.boxun.com/news/gb/china/2013/07/201307110449.shtml#.VTxXVvnF_tU|title=|last=|first=|date=11 July 2013|work=Mingjing News|access-date=|publisher=Boxun|language=zh-hans|script-title=zh:从上海到北京 习近平贴身秘书只有钟绍军|trans-title=From Shanghai to Beijing, Zhong Shaojun Has Been Xi Jinping’s Only Personal Secretary}}</ref>, бұл арнайы пойыздарды тек «ұлттық көшбасшыларға» ғана қалдыруды көздейтін еркін реттелген партиялық регламентке негізделген<ref name=willy>{{cite book|last1=Lam|first1=Willy|title=Chinese Politics in the Era of Xi Jinping|date=20 March 2015|publisher=[[Routledge]]}}</ref>. Шанхайда ол жергілікті партиялық ұйымның бірлігін сақтауға тырысты. Ол көптеген жергілікті шенеуніктердің Чэнь Лянъюй сыбайлас жемқорлық шиеленісіне қатысы бар деп есептегеніне қарамастан, оның әкімшілігінде «тазарту» болмайтындығына кепілдік берді. Көптеген мәселелерде Си орталық басшылықтың желісін айтарлықтай жаңғыртты<ref name="newin">{{cite news|url=http://www.caijing.com.cn/2007-10-22/100034588.html|title=|last=|first=|date=22 October 2007|work=Caijing|access-date=|language=zh-hans|script-title=zh:新晋政治局常委：习近平|trans-title=Newly Appointed Member of Politburo Standing Committee: Xi Jinping}}</ref>. == Саяси бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі == [[File:Prime Minister Narendra Modi with Chinese President Xi Jinping.jpg|thumb|[[Үндістан Премьер-министрі]] [[Нарендра Моди]] Қытай төрағасы Си Цзиньпин мен кездесуі.]] [[File:President George W. Bush with Vice President Xi Jinping.jpg|thumb|Си Цзиньпин 2008 жылдың тамызында [[АҚШ президенті]] [[Джордж Уокер Буш|Джордж Бушпен]] кездесті.]] Си [[2007 жыл]]ы қазан айында өткен 17-ші партия съезінде Қытай Коммунистік партиясы Тұрақты комитетінің тоғыз адамы болып тағайындалды. Ол Ли Кэцяннан жоғары орынға ие болды, ол Ху Цзиньтаоның Қытайдың келесі көшбасшысы ретінде табысқа жететіндігінің белгісі. Сонымен қатар, Си Коммунистік партияның Орталық хатшылығының жоғарғы дәрежелі мүшелігіне ие болды. Бұл бағалау 2008 жылдың наурызында Xi Қытай Халық Республикасының вице-президенті болып сайланған 11-Халықтық халықтық конгреске қолдау көрсетті<ref>[http://www.chinadaily.com.cn/china/2008npc/2008-03/15/content_6539302.htm "Hu Jintao reelected Chinese president"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304055352/http://www.chinadaily.com.cn/china/2008npc/2008-03/15/content_6539302.htm |date=4 March 2016 }}, Xinhua (''China Daily''), 15 March 2008.</ref>. Хи көтерілгеннен кейін портфолиолардың кең ауқымын өткізді. Ол Бейжіңдегі [[2008 Жазғы Олимпиада ойындары|2008 жылғы жазғы Олимпиадаға]] арналған кешенді дайындықтарға, сондай-ақ Гонконг және Макао істерінде орталық үкімет басшылығына айналған. Бұдан басқа, ол сондай-ақ Қытай Коммунистік партиясы Орталық партия мектебінің жаңа президенті, Коммунистік партияның кадрлық оқыту және идеологиялық білім қанаты болды. [[Сычуань жер сілкінісі (2008)|2008 жылы Сычуань жер сілкінісі]] салдарынан Си Шаанси және [[Ганьсу]] қалаларындағы апаттар аймағына барды. Ол 17-25 маусым аралығында [[Корей Халық Демократиялық Республикасы|Солтүстік Корея]]ға, [[Моңғолия]]ға, [[Сауд Арабиясы]]на<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.cn/eng/wjdt/wsrc/t462294.htm|title=Vice-President Xi Jinping to Visit DPRK, Mongolia, Saudi Arabia, Qatar and Yemen|publisher=Ministry of Foreign Affairs|date=5 June 2008|accessdate=20 October 2010}}</ref>, [[Катар]]ға және [[Йемен]]ге вице-президент ретінде өзінің алғашқы шетелдік сапарын жасады. Олимпиаданың қорытындысы бойынша Сиге 60 жыл мерейтойлық мерекелерді дайындауға арналған комитеттің төрағасы тағайындалды. Қытай Халық Республикасының негізі қаланған. Ол сондай-ақ, Коммунистік партияның жоғары деңгейлі комитетінің басшылығында 2009 жылы саяси тұрғыдан сезімтал мерейтойлар қатарында әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз етуге шақырылған 6521 жобасына сілтеме жасаған. Си Ханзада ханзадасы партиясының ең табысты мүшелері болып саналады, ол ертедегі қытай коммунистік революционерлерінің ұрпақтары болып табылатын саясаткерлердің квази-кликі. Сингапурдың бұрынғы премьер-министрі [[Ли Куан Ю]] мырза Си туралы сұрағанда, ол «көптеген сынақтар мен қиыншылықтарды бастан өткерген адам» деп ойлады. Ли былай дейді<ref name=NWK01>{{cite web|first=Jonathan|last=Ansfield|date=22 December 2007|url=http://www.newsweek.com/id/81558 |title=Xi Jinping: China's New Boss And The 'L' Word|work=[[Newsweek]]|accessdate=20 October 2010}}</ref>: «Мен оны Нелсон Манделадағы адамдар тобына жатқызып<ref>{{Cite news| url=http://china.blogs.time.com/2007/11/19/chinas_nelson_mandela/|title=China's Nelson Mandela|work=[[Time (magazine)|Time]]|date=19 November 2007}}</ref>, өзімнің бақытсыздықтарыма немесе қайғы-қасіретіне жол бермейтін үлкен эмоционалды тұрақтылыққа ие адам өзінің шешіміне әсер етеді, басқаша айтқанда ол әсерлі». Бұрынғы АҚШ қазынашылық министрі Генри Полсон ретінде Си сипатталған «мақсаты желісі арқылы заттарды қалай алуға біледі жігіт түрінің<ref>{{cite web|last=Tang|first=Eugene|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aDpLoVnlKn6E&refer=home |title=China Appoints Xi Vice President, Heir Apparent to Hu|work=Bloomberg |date=15 March 2008|accessdate=20 October 2010}}</ref>.» Аустралия премьер-министрі Кевин Радд Сидің «реформашы, партиялық және әскери негізі жеткілікті, өз еркіне ие» екенін айтты. АҚШ-тың бұрынғы мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтон Twitter-дегі парақшасында: «Си, феминистерді қудалау кезінде БҰҰ-дағы әйелдер құқығына қатысты кездесу өткізеді<ref>{{cite news|last=Rauhala|first=Emily|date=28 September 2015|title=Hillary Clinton called Xi's speech 'shameless,' and the Web went wild|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/09/28/hillary-clinton-called-xis-speech-shameless-and-the-web-went-wild/|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=17 December 2015}}</ref>. === Вице-президент және Мексикадағы түсіндірме оқиғасы === [[File:Dmitry Medvedev in China 28 September 2010-6.jpeg|thumb|Си Цзиньпин 2010 жылдың 28 қыркүйегінде [[Ресей президенті|Ресей Федерациясының Президенті]] [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевпен]] кездесті.]] [[2009 жыл]]дың ақпанында Си Цзиньпиннің орынбасары ретінде, [[Латын Америкасы]]нда сапар шегеді<ref>{{cite news |url=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific_business/view/408236/1/.html |title=Chinese vice president in Mexico to boost trade|publisher=[[Channel NewsAsia]]|date=11 February 2009|agency=[[Agence France-Presse]]}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.apimages.com/OneUp.aspx?st=k&kw=Xi%20Jinping%20Mexico&showact=results&sort=relevance&intv=None&sh=10&kwstyle=or&adte=1349993434&pagez=60&cfasstyle=AND&rids=b043d439632347769bc9fdf8dc8025bb&dbm=PY2009&page=1&xslt=1&mediatype=Photo|title=Chinese Vice President Xi Jinping speaks during a news conference in Mexico City. Jinping is on a two-day official visit to Mexico. |agency=[[Associated Press]]|date=10 February 2009}}</ref>, [[Мексика]], [[Ямайка]]<ref>{{cite news |url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/chinese-spanish-gallery/photogallery/slideshow.swf|title=Photo Gallery of the Official Visit of the Vice President of the People's Republic of China and the State Visit of the King and Queen of Spain|work=Jamaica Information Service|date=12 February 2009}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.cctv.com/english/20090213/101253.shtml|publisher=[[China Central Television]] |title=China, Jamaica vow to enhance friendly partnership|date=13 February 2009}}</ref>, [[Колумбия]],<ref>{{cite news|title=Chinese vice president concludes official visit to Colombia|author=Mu Xuequan|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/17/content_10836527.htm|agency=Xinhua News Agency |date=17 February 2009|accessdate=4 November 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.laht.com/article.asp?CategoryId=12393&ArticleId=327778 |title=China Names Colombia Official Tourism Destination |work=[[Latin American Herald Tribune]]}}</ref> [[Венесуэла]]<ref>{{cite news |title=Chinese VP meets Venezuelan top legislator on parliamentary co-op, bilateral ties |author=Fang Yang |url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/19/content_10851136.htm |agency=[[Xinhua News Agency]] |date=19 February 2009 |accessdate=4 November 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.businessweek.com/news/2012-09-25/china-bankrolling-chavez-s-re-election-bid-with-oil-loans|title=China Bankrolling Chavez's Re-Election Bid With Oil Loans|work=[[Bloomberg News]]|first=Charlie |last=Devereux|date=26 September 2012}}</ref> және [[Бразилия]]ға барып<ref>{{cite news|title=Chinese VP meets Brazilian president on deepening strategic partnership|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/20/content_10855970.htm|agency=Xinhua News Agency |date=20 February 2009|accessdate=4 November 2012}}</ref>, аймақтағы қытайлық байланыстарға жәрдемдесуге және елдің беделін көтеруге көмектесті. әлемдік қаржы дағдарысы. Ол сондай-ақ [[Қытай]]ға оралудан бұрын [[Мальта]]дағы Валетта қаласында болды<ref>{{cite news |url=http://www.foreign.gov.mt/default.aspx?MDIS=342&NWID=655|title=Xi Jinping visits Malta|publisher=The Embassy of Malta in the People's Republic of China|date=23 February 2009}}</ref><ref>{{cite news|title=Roundup: Chinese vice president starts official visit to Malta|author=Mu Xuequan|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/22/content_10866180.htm|agency=Xinhua News Agency|date=22 February 2009|accessdate=4 November 2012}}</ref>. 11 ақпан күні Мексикада болған Си Қытайдың шетелдегі тобы алдында сөз сөйледі және Қытайдың қаржы дағдарысына қосқан үлесін түсіндірді, бұл «бұл Қытайдың бүкіл адамзатқа қатысты ең үлкен үлесі<ref>Original (Chinese): {{zh|s=在国际金融风暴中，中国能基本解决13亿人口吃饭的问题，已经是对全人类最伟大的贡献 |t=在國際金融風暴中，中國能基本解決13億人口吃飯的問題，已經是對全人類最偉大的貢獻}}-In Chinese</ref>. миллиард адам аштықтан ». Ол былай деді: «Бізде саусақтардың пайда болуынан гөрі, ештеңе істемейтін, толық асқазандар бар, біріншіден, Қытай революцияны экспорттамайды, екіншіден, Қытай аштық пен кедейшілікті экспорттамайды, үшіншіден, , Қытай келмейді және сізге бас ауруларын тудырады. Бұл оқиға кейбір жергілікті телеарналарда баяндалды<ref>Original: {{zh|s=有些吃饱没事干的外国人，对我们的事情指手画脚。中国一不输出革命，二不输出饥饿和贫困，三不折腾你们，还有什么好说的？ |t=有些吃飽沒事干的外國人，對我們的事情指手畫腳。中國一不輸出革命，二不輸出飢餓和貧困，三不折騰你們，還有什麽好說的？}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.asiaone.com/News/the%2BStraits%2BTimes/Story/A1Story20090214-121872.html |title=AsiaOne.com: Chinese VP blasts meddlesome foreigners |publisher=News.asiaone.com |date=14 February 2009 |accessdate=20 October 2010}}</ref>. Жаңалықтар қытайлық интернет-форумдарда пікірталас тудырды. Қытайдың Сыртқы істер министрлігі Сидің ескертулерінен қашып кетті, себебі нақты видео [[Гонконг]]тың кейбір журналистерімен бірге түсірілді және Гонконг телеарнасында таратылды, содан кейін әртүрлі Интернеттегі бейне веб-сайттарда пайда болды<ref>{{Cite news|language=zh-hans |url=http://udn.com/NEWS/MAINLAND/MAI1/4742366.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221023838/http://udn.com/NEWS/MAINLAND/MAI1/4742366.shtml|dead-url=yes|archive-date=21 February 2009 |script-title=zh:習近平出訪罵老外 外交部捏冷汗|trans-title=Xi Jinping Goes and Scolds at Foreigners, Ministry of Foreign Affairs in Cold Sweat |author=Lai Jinhong ({{lang|zh-hant|賴錦宏}}) |date=18 February 2009|publisher=[[United Daily News]] |accessdate=27 February 2009|df=dmy-all}}</ref>. Си өзінің халықаралық сапарларын жалғастырды, ал кейбіреулер Қытай басшылығының басшысын қабылдағанға дейін өздерінің сыртқы істерін растау үшін айтады<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.cn/eng/wjdt/wsrc/t619527.htm |title=Vice President Xi Jinping to visit Belgium, Germany, Bulgaria, Hungary and Romania and attend Europalia Chinese Art Festival and China's Guest-of-Honor Activities in Frankfurt Book Fair |publisher=Mfa.gov.cn |date=10 October 2009 |accessdate=20 October 2010}}</ref>. [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақта]] [[2009 жыл]]дың 7-21 қазанында Си [[Бельгия]]ға, [[Германия]]ға, [[Болгария]]ға, [[Мажарстан]]ға және [[Румыния]]ға барып қайтты. [[2009 жыл]]ғы 14-22 желтоқсан аралығында [[Жапония]]ға, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяға]], [[Камбоджа]]ға және [[Мьянма]]ға сапар жасады<ref>{{cite web |last=Raman |first=B. |url=http://www.southasiaanalysis.org/papers36/paper3566.html |title=China's Cousin-Cousin Relations with Myanmar |publisher=[[South Asia Analysis Group]] |date=25 December 2009 |accessdate=14 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100317074826/http://www.southasiaanalysis.org/papers36/paper3566.html |archivedate=17 March 2010}}</ref>. [[File:S102 - Panjiawan Town - Fanhu to Siyi - P1540228.JPG|thumb|«Социализмнің қытай ерекшеліктерімен ұлы туы үстінде! Си Цзиньпиннің жаңа дәуірдің социализмін қытайлық сипаттамаларымен таныстырып, оны терең зерттеу және іске асыру! Хубэй]] Си мырза [[2012 жыл]]дың ақпан айында [[Америка Құрама Штаттары]], [[Ирландия]] және [[Түркия]]да болды<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/2012/01/24/us-usa-china-xi-idUSTRE80N06E20120124 |title=China leader-in-waiting Xi to visit White House next month |website=reuters.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029201614/https://www.reuters.com/article/2012/01/24/us-usa-china-xi-idUSTRE80N06E20120124 |archive-date=29 October 2013 |access-date=28 October 2018}}</ref>. Бұл сапар АҚШ-тың бұрынғы президенті [[Барак Обама]]мен бірге Ақ үйде, одан кейін вице-президент [[Джо Байден]]мен кездесті. және [[Калифорния]] мен [[Айова]] штатында тоқтап, ол [[1985 жыл]]ы Хэйбэ провинциясының ресми өкілі ретінде бұрын қонақта болған отбасымен кездесті<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-2102001/Chinese-Vice-President-Xi-Jinping-heads-Mississippi-town-27-years-1st-visit.html "Chinese Vice President Xi Jinping heads back to his favourite U.S. town 27 years after he first stayed there"] {{webarchive |url=https://archive.is/20120727235602/http://www.dailymail.co.uk/news/article-2102001/Chinese-Vice-President-Xi-Jinping-heads-Mississippi-town-27-years-1st-visit.html |date=27 July 2012 }}, ''Daily Mail Online'', 16 February 2012</ref>. [[File:China State Visit (21706073543).jpg|нобай|солға|Қазан 2015 жылы, ол Ұлыбритания Си Цзиньпиннің мемлекеттік сапармен Лондонда болды.]] [[File:Xi Jinping ASC1889 (23049751989).jpg|нобай|солға|2015 жылы БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі жөніндегі конференциясына қатысатын Си Цзиньпин.]] [[File:Plenário do Congresso (14524522298).jpg|нобай|солға|Си Бразилия парламентінің алдында, 2014 жылдың шілде айында.]] === Жойылу === Партия көшбасшылығына келгенге дейін бірнеше ай бұрын Сай ресми БАҚ-тардан [[2012 жыл]]дың 1 қыркүйегінен бастап бірнеше апта бойы жоғалып кетті. 4 қыркүйекте ол АҚШ Мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтонмен кездесуді тоқтатып, кейін Сингапур Премьер Министр Ли Сян Лун және ресейлік жетекші өкіл. Сайлаудың негізгі рөлдеріне саяси одақтастар орнату үшін билікке өтуге дайындауда Си тиімді «ереуілге шықты» деп айтылды<ref name=newyorker>{{cite news|last1=Osnos|first1=Evan|title=Born Red: How Xi Jinping, an unremarkable provincial administrator, became China's most authoritarian leader since Mao.|url=http://www.newyorker.com/magazine/2015/04/06/born-red|work=[[The New Yorker]]|date=6 April 2012}}</ref>. ''[[The Washington Post ]]'' хабарлауынша, Си «зорлық-зомбылыққа ұшыраған« екінші ұрпақтың қызыл »кездесуі кезінде пікірталас кезінде жараланған болуы мүмкін<ref name=wpost>{{cite news|title=The secret story behind Xi Jinping's disappearance, finally revealed?|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2012/11/01/the-secret-story-behind-xi-jinpings-disappearance-finally-revealed/|work=The Washington Post|date=1 November 2012}}</ref>. == Көшбасшылық == === Жоғары лауазымдарға кіру === [[File:Secretary Kerry and President Xi July 2014.jpg|нобай|солға|300px|Си Цзиньпин және [[Джон Керри]], 10 шілде 2014 жыл]] [[File:Vladimir Putin and Xi Jinping, BRICS summit 2015 05.jpg|нобай|солға|300px|Си Цзиньпин мен Владимир Путинмен кездесу 8 шілде, 2015 жыл]] [[2012 жыл]]дың [[15 қараша]]сында Си Коммунистік партияның бас хатшысы болып сайланды және Қытай Коммунистік партиясы 18-ші Орталық Комитеті КҚК Орталық әскери комиссиясының төрағасы болды. Бұл ресми, бейресми түрде, Қытайдың алдыңғы қатарлы мемлекетінің емес, [[Қытай Халық Республикасы]]нда туылған алғашқы көшбасшыны құрды. Келесі күні Сай Саяси бюросының Тұрақты комитетінің жаңа құрамын бірінші рет жариялау кезеңіне өткізді. Жаңа Тұрақты комитеті тоғыздан жетіге дейінгі орындардың санын қысқартты<ref>[https://azh.kz/kz/news/view/4456 Си Цзиньпин ҚХР Компартиясының бас хатшысы қызметіне сайланды]</ref>, тек Си өзімен және [[Ли Кэцян]]мен бұрынғы Тұрақты комитетінің орындарын сақтап қалды; қалған мүшелер жаңа болды. Қытайлық көшбасшылардың жалпы практикасынан айқын ауытқу кезінде Сидің бас хатшы ретіндегі алғашқы сөйлегені ашық айтылып, оның алдындағы саяси ұрандар мен ескертулерді қамтыған жоқ. Хай орташа адамның ұмтылысын атап өтті: «Біздің адамдар ... жақсы білім алуды, тұрақты жұмыс орындарын, жақсы табыс, сенімді әлеуметтік қамсыздандыруды, жоғары стандартты медициналық күтімді, жайлы өмір сүру жағдайларын және әдемі жағдайды күтеді». . « Си, сондай-ақ, партияның тірі қалуына қауіп төндіретінін ескере отырып, ең жоғары деңгейде жемқорлықпен күресуге уәде берді; ол ұзаққа созылған экономикалық реформаларға қатысты болмады. [[2012 жыл]]дың желтоқсанында Си [[Бейжің]]дегі алғашқы сапарында [[Гуандун]]ға барып, партиялық басшылықты қабылдады. Сапардың басты тақырыбы әрі қарай экономикалық реформаға және күшейтілген әскери қызметке шақыру болды. Си [[Дэн Сяопин]]нің мүсінін аралап, оның сапары [[1992 жыл]]ы Дэннің өзінің оңтүстік сапарының жолында сипатталды, бұл консенсивті партия жетекшілері Тяньаньмэннен кейінгі көптеген Дэнг реформаларын тоқтатқаннан кейін Қытайдағы әрі қарай экономикалық реформаларға серпін берді 1989 жылғы алаңда наразылықтар<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887324128504578348774040546346|title=New Beijing Leader's 'China Dream' – WSJ|first=Jeremy |last=Page|date=13 March 2013|work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref>. Сапарда Хи өз қолымен «Қытай арманы» деген ұранға дәйектелген. «Бұл арманын күшті ұлттың арманы деп айтуға болады, ал армия үшін бұл күшті әскери арман», - деді Си теңізшілерге. Си мырзаның сапары қытайлық көшбасшылардың жол жүру тәртібінің бекітілген конвенциясының көптеген жолдарынан шығып кетуіне байланысты болды. Тамақтанудың орнына, Си және оның қонақжайлылығы тұрақты қонақүй буфетін тамақтандырды. Ол лимузиндердің паркін емес, әріптестерімен үлкен ваннада жүріп, ол жүрген жолдың бөліктеріне шектеу қоймады<ref name=bbc>{{cite news|last1=Chen|first1=Zhuang|title=The symbolism of Xi Jinping's trip south|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-20662947|accessdate=22 July 2014|publisher=BBC News|date=10 December 2012}}</ref>. [[File:2017 G20 Hamburg summit leaders group photo.jpg|thumb|Әлемдік көшбасшылар Гамбургтегі G20 саммитінде «отбасылық фотосурет» үшін жиналады]] Си 2013 жылғы 14 наурызда [[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Қытай Халық Республикасының Президенті]] болып сайланды, Бейжіңде 12-ші Халықтық конгрессмен растау дауысымен. Ол 2752 дауыс алды, бір дауыс қарсы және үш қалыс қалды. Ол [[Ху Цзиньтао]]ның орнына, ол екі мерзімнен кейін зейнетке шығады. [[2013 жыл]]ғы [[16 наурыз]]да өзінің жаңа лауазымында Си мырза Шри-Ланка Азаматтық соғысы кезінде үкіметті бұзғаны үшін [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі|БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесінің]] дауыс беруі барысында бұл елдің үкімін айыптаған кезде Қытай-Шри-Ланка қатынастарына араласпауға қолдау білдірді<ref name="Demick">{{cite news |url=http://www.latimes.com/news/world/worldnow/la-fg-wn-china-xi-presidency-20130313,0,1240600.story|title=China's Xi Jinping formally assumes title of president|first=Barbara|last=Demick|date=3 March 2013|accessdate=16 March 2013|newspaper=[[Los Angeles Times]]}}</ref>. [[17 наурыз]]да Си мырза мен оның жаңа министрлері [[Гонконг]]тағы ШЮ Лянь компаниясының атқарушы директоры Леунгге қолдау білдіргенімен кездесу өткізді<ref>{{cite news|url=http://www.scmp.com/news/hong-kong/article/1192587/cy-leung-meet-xi-jinping-beijing-and-explain-cross-border-policies|title=CY Leung to meet Xi Jinping in Beijing and explain cross-border policies|first=Tony|last=Cheung|first2=Jolie|last2=Ho|date=17 March 2013|accessdate=16 March 2013|work=South China Morning Post}}</ref>. Сайлаудан кейін Си [[Компьютерлік қауіпсіздік|киберқауіпсіздік]] пен Солтүстік Кореяны [[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]]мен телефон арқылы талқылады. Келесі аптада Обама қазына және мемлекеттік хатшылар Джейкоб Лью мен Джон Ферри Керриге Қытайға барады. Төртінші күннің ішінде Хи [[Ресей]]ге, [[Танзания]]ға, [[Оңтүстік Африка Республикасы]]на және [[Конго Республикасы]]на сапар шекті<ref>Chris Buckley, [https://www.nytimes.com/2013/03/26/world/asia/chinese-leader-xi-jinping-offers-africa-assurance-and-aid.html "China's Leader Tries to Calm African Fears of His Country's Economic Power"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160721045954/http://www.nytimes.com/2013/03/26/world/asia/chinese-leader-xi-jinping-offers-africa-assurance-and-aid.html |date=21 шілде 2016 жыл}}, ''The New York Times'', 26 March 2013</ref>. === Реформаларды жариялау === [[File:Presiden China Hadiri APEC 2013 (1).jpg|thumb|2013 жылы Си Цзиньпин мен оның әйелі Пенг Лийань [[Индонезия]]ның [[Бали]] қаласында 2013 жылғы АТЭБ көшбасшылары бейресми кездесуіне қатысу үшін келді.]] [[2013 жыл]]дың қарашасында, 18-ші Орталық Комитеттің үшінші пленумының қорытындысында, Коммунистік партия экономикалық және әлеуметтік саясаттың өзгеруіне негізделген реформалардың кең ауқымды күн тәртібін ұсынды. Xi Пленумда сигнал жасап, ол бұрын Чжоу Йонгканның аумағы болған массивтік ішкі қауіпсіздік ұйымын бақылауды нығайтты. Сидін басқаратын жаңа Ұлттық Қауіпсіздік Комиссиясы құрылды<ref name=brook>{{cite news|last1=Kroeber|first1=Arthur R.|title=Кребер, Артур Р. (17 қараша 2013). «Си Цзиньпиннің Қытайдағы экономикалық реформаға қатысты өршіл күн тәртібі». Brookings мекемесі. Қарастырылған 21 шілде 2014 ж.|url=http://www.brookings.edu/research/opinions/2013/11/17-xi-jinping-economic-agenda-kroeber|accessdate=21 July 2014|publisher=[[Brookings Institution]]|date=17 November 2013}}</ref>. Реформаларды жан-жақты тереңдетуге бағытталған орталық жетекші топ - Си басқаратын кез-келген уақытша саясатты үйлестіру органы, сондай-ақ реформа күн тәртібін іске асыруды қадағалау үшін құрылады.{{Citation needed|date=March 2018}} термині (全面 深化改革; quánmiàn shēnhuà gǎigé ), олар Дэн Сяопиннің «Оңтүстік туры» 1992 жылдан бергі ең маңызды деп саналды. Экономикалық салада пленум «ресурстық күштер» ресурстарды бөлу кезінде «шешуші» рөл ойнайтынын жариялады. Бұл мемлекеттің капиталдың бөлінуіне біртіндеп азайтатындығын және бұрынғыдан жоғары реттелетін салаларда шетелдік және жеке сектордың ойыншыларын тарту арқылы ықтимал бәсекелестікті қамтамасыз ету үшін мемлекеттік кәсіпорындарды қайта құрылымдауды білдіреді. Бұл саясат, бұрын қолданыста болмаған активтерді төменгі нарықтық бағадан сатып алу жолымен активтерді сатып алу арқылы қайта құрылымдаудың бұрынғы раундысынан артық пайда көрмеген мемлекеттік секторды жоюға бағытталған. Пленум сондай-ақ Қытайда адам құқықтарын қорғау туралы жазбаны бұзу ретінде қарастырылған «еңбек арқылы қайта оқыту» лаоги жүйесін жою туралы шешім қабылдады. Жүйе отандық сыншылар мен шетелдік байқаушылардан бірнеше жыл бойы елеулі сынға ұшырады. Бір балалық саясат да жойылып, 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап екі балалық саясатқа ауысты<ref>{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2015-12/27/c_134955448.htm|title=Жоғарғы заң шығарушы орган барлық жұптардың екі баласы болуына мүмкіндік беретін заңға түзетулер енгізеді. «Синьхуа ақпараттық агенттігі|agency=[[Xinhua News Agency]]| date=27 желтоқсан 2015 жыл}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/china-formally-abolishes-decades-old-one-child-policy-1535006|title=China formally abolishes decades-old one-child policy|work=[[International Business Times]]| date=27 December 2015}}</ref>. [[2013 жыл]]дың желтоқсанында Сидін кішкентай Бейжің мейрамханасында түскі асқа бумен қайнатуға алдын-ала хабар бермеді<ref name=economist>{{cite news|title=Presidential Style: A New Flavour|url=https://www.economist.com/news/china/21592665-xi-jinping-gets-down-people-new-flavour|accessdate=17 July 2014|work=[[The Economist]]|date=4 January 2014}}</ref>. Ол тамақ үшін өз ақшасын төлеп, үнемі қамқоршылармен бірге тамақтанған. Сидің сапары «соқтығысудың жалпыға қолайлығы» үшін жағымды болды және суреттер әлеуметтік медиада кеңінен таратылды. === Сыбайлас жемқорлыққа қарсы науқан === Си 18-ші партия съезінде билікке көтерілгеннен кейін дереу сыбайлас жемқорлыққа жол бермеуге уәде берді<ref name=inaug>{{cite news|title=Си Цзиньпиннің кіріспе сөзі|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-20338586|publisher=BBC News|date=15 қараша 2012 жыл}}</ref>. Бас хатшы ретінде сөйлеген сөзінде Си сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес партия үшін ең күрделі міндеттердің бірі екенін атап өтті. Бірнеше айдан бері Си өз кезегінде «сегіз ұпайлық нұсқаулықты» жариялады<ref name=elite>{{cite news|title=Қытайдағы элита Сидің ережесімен күрес|url=https://www.nytimes.com/2013/03/28/world/asia/xi-jinping-imposes-austerity-measures-on-chinas-elite.html?pagewanted=all&_r=0|work=The New York Times|date=27 наурыз 2013}}</ref>, ресми партиялық бизнес кезінде сыбайлас жемқорлық пен қалдықтарды азайтуға бағытталған ережелерді тізімдейді; ол партиялық шенеуніктердің мінез-құлқына қатысты қатаң тәртіпке бағытталған. Си ақ «жолбарыстар мен шымылдықтарды», яғни жоғары лауазымды шенеуніктерді және қарапайым партия өкілдерін тамыр етуге уәде етті. Сидің алғашқы екі жылында ол бұрынғы Орталық әскери комиссия төрағасының орынбасары Сю Чайху, бұрынғы саяси бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі және қауіпсіздік қызметінің басшысы Чжоу Юнкань және бұрынғы [[Ху Цзиньтао]]дың бас көмекшісі Линг Цзууаға қарсы іс қозғаған. Жаңа тәртіптілік басты Ван Кишанмен қатар, Си әкімшілігі «орталықтан жіберілген инспекциялық топтарды» (中央 巡视组) қалыптастыруды басшылыққа алды. Бұл негізінен шенеуніктердің кросс-юрисдикциялық топтары болды, олардың басты міндеті провинциялық және жергілікті партиялық ұйымдардың қызметін тереңдете түсіп, Бейжіңде бекітілген партиялық тәртіпті қамтамасыз ету<ref name=bloom>{{cite news|title=Мао бері Төрағасы Си ның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы науқан Ауқымды|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-03-03/china-s-xi-broadens-graft-crackdown-to-boost-influence.html|publisher=Bloomberg|date=4 наурыз 2014 жыл}}</ref>. Көптеген жұмыс топтары жоғары лауазымды шенеуніктердің тергеуін анықтау мен бастамашылыққа ықпал етті. Жалпыұлттық сыбайлас жемқорлыққа қарсы науқан кезінде жүзден астам провинциялы министрлік деңгейіндегі лауазымды адамдар қатыстырылды. Бұған бұрынғы және ағымдағы аймақтық ресми тұлғалар (Су Ронг, Бай Эппеи, Ван Цинлянг), мемлекеттік кәсіпорындардың жетекші қайраткерлері және орталық мемлекеттік органдар (Song Lin, Liu Tienan) және әскердегі жоғары дәрежелі генералдар (Гу Джуншан) кірді. [[2014 жыл]]дың маусым айында Шаньси провинциясының саяси мекемесі жойылып, төрт шенеунік провинциялық партиялық ұйымның жоғары лауазымынан бір апта ішінде жұмыстан шығарылды. Жалғыз акцияның алғашқы екі жылы ішінде 200 мыңнан астам төменгі лауазымды тұлғалар ескерту, айыппұл және демонстрациялар алды. === Билік шоғырландыру === Саяси бақылаушылар Мао Цзэдуннан бастап, ең алдымен, Қытайдың ең күшті қытай көшбасшысын, әсіресе 2018 жылы президенттік екі мерзімдік шектеу аяқталғаннан бері, Си деп атады<ref>{{cite news |author1=Associated Press |title=China elevates Xi to most powerful leader in decades |url=http://www.cbc.ca/news/world/china-congress-xi-jinping-1.4368588 |accessdate=22 June 2018 |work=CBC News |date=24 October 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=China elevates Xi Jinping's status, making him the most powerful leader since Mao |url=https://www.independent.ie/world-news/china-elevates-xi-jinpings-status-making-him-the-most-powerful-leader-since-mao-36256294.html |accessdate=22 June 2018 |work=Independent.ie |date=24 October 2017 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Collins |first1=Stephen |title=Дональд Трамп пен Си Цзиньпин кездесті|url=https://egemen.kz/article/donald-tramp-pen-si-tszinpin-kezdesti |accessdate1 желтоқсан 2018 жыл|work=[[Egemen Qazaqstan]] |date=9 қараша 2017}}</ref>. Си оның Mao-ның алдындағы предшестерлердің ұжымдық көшбасшылық тәжірибесінен кетіп қалды. Ол өзінің билігін орталықтандырып, өзін-өзі басқаратын жұмыс топтарын құрып, мемлекеттік әкімшілікті таратып, өзін жаңа әкімшіліктің негізгі фигурасына айналдырды. [[2013 жыл]]дан бастап Ситтегі партия жаңа «Орталық жетекші топтар» сериясын құрды. Бұл шешімдер қабылдаған кезде қолданыстағы мекемелерді айналып өтуге арналған жоғары басшылықты басқару комитеттері және саясатты жасауды неғұрлым тиімді процесті жасай алады. Жаңа орган - реформаларды жан-жақты тереңдетуге бағытталған Орталық жетекші топ. Экономикалық қайта құрылымдау және әлеуметтік реформалар бойынша кең юрисдикцияға ие және бұрын Мемлекеттік Кеңестің және оның премьер-министрінің билік орындарының кейбіреуін ауыстыру туралы айтылған. Си сондай-ақ киберқауіпсіздік пен Интернет саясатын басқаратын Интернет қауіпсіздігі және ақпараттандыру жөніндегі орталық жетекші топтың көшбасшысы болды. 2013 жылы өткізілген Үшінші Пленум Қытай Коммунистік партиясы Ұлттық Қауіпсіздік Комиссиясын құруды және Си басқаратын басқа органды да көрді. Бұл.<ref name=keck>{{cite news|last1=Keck|first1=Zachary|title=Ли Кэцянның маргинализациялануы бар ма??|url=http://thediplomat.com/2014/01/is-li-keqiang-being-marginalized/|work=[[The Diplomat]]|date=7 қаңтар 2014 жыл}}</ref>, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселесі бойынша терроризмге, барлауға, шпионажға қарсы іс-қимылға, соның ішінде Чжоу Юнкангтың Орталық саяси және құқықтық мәселелер жөніндегі комиссиясына бұрынғыдан бері ие юрисдикцияның көптеген салаларын қамтитын мәселелерге қатысты соңғы бақылау{{Citation needed|date=March 2018}}. Си өзінің әскери іс-шараларға белсене қатысып, әскери реформаның тікелей тәсілін қолданды. Орталық әскери комиссияның төрағасы бола отырып, сондай-ақ 2014 жылы құрылған Әскери реформалар жөніндегі орталық жетекші тобының көшбасшысы болуымен қоса, әскери-саяси реформаларды жан-жақты қадағалап отыру үшін Си көптеген әскери лауазымдарға әскери қызметтегі ар-намыс пен ар-намыс , соғұрлым тиімді жауынгерлік күш салуды көздейді. Сонымен қатар, Си 2014 жылы «Жаңа Гути конференциясын» өткізді, ол Қытайдың жоғары әскери офицерлерін жинады<ref name="meng">{{cite news|url=http://china.dwnews.com/news/2014-11-04/59616798.html|title=|last1=Meng|first1=Chuan|date=4 November 2014|work=Duowei News|access-date=|language=zh-hans|script-title=zh:习近平军中"亮剑" 新古田会议一箭多雕|trans-title=Xi Jinping And Central Army's New "Bright Sword" Conferrence In Gutian Killed Many Birds With Only A Single Stone}}</ref>, [[1929 жыл]]ы Гути конференциясында Мао құрған алғашқы «армияның партиясы абсолютті бақылауға» ие болды. [[Калифорния университеті, Сан-Диего|Калифорния университетінің]] мәліметі бойынша, қытай әскерлері бойынша Сан-Диего сарапшысы Си «әскери қызметке саяси бақылауды алып, Мао мен Дэннің жасаған нәрселерінен асып түсті»<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/11/world/asia/xi-jinping-military-china-purge.html|title=Xi Jinping Presses Military Overhaul, and Two Generals Disappear|first1=Chris|last1=Buckley|first2=Steven Lee|last2=Myers|date=11 October 2017|publisher=|accessdate=26 October 2017|via=www.nytimes.com}}</ref>. === Жеке тұлғаның байлығы === [[2016 жыл]]ы [[21 сәуір]]де Си Цзиньхуа ақпараттық агенттігі мен [[Қытай Орталық телевизиясы|Қытай Орталық телевидениесінің]] хабаршысы [[Қытай халық–азаттық армиясы (ҚХАА)|Халықты азат ету армиясының]] жаңа бірлескен операциялық командалық орталығының [[Жоғарғы Бас Қолбасшы|бас қолбасшысы болып тағайындалды]]<ref name=":0">{{Cite journal |language=fr |last=Frenkiel|first=Emilie|date=2015 |title=Le président chinois le plus puissant depuis Mao Zedong |trans-title=The most powerful Chinese president since Mao Zedong |url=|journal=Le monde diplomatique|volume=October 2015|pages=4f.}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/china/21618882-cult-personality-growing-around-chinas-president-what-will-he-do-his-political|title=The power of Xi Jinping. A cult of personality is growing around China's president. What will he do with his political capital?|last=|first=|date=|work=The Economist|access-date=20 September 2017}}</ref>. Кейбір сарапшылар бұл қадамды күш пен күшті көшбасшылықты көрсету әрекеті және «әскери қарағанда саяси» деп түсіндірді. Ни Лексонгтың айтуынша, әскери істер бойынша сарапшы Си «әскери қызметке ғана емес, оны абсолютті түрде жасайды және соғыс уақытында жеке-жеке басқаруға дайын»<ref>{{cite news |last1=Rivers |first1=Matt |title=This entire Chinese village is a shrine to Xi Jinping |url=https://edition.cnn.com/2018/03/19/asia/china-xi-jinping-village-intl/index.html |accessdate=23 June 2018 |work=CNN |date=19 March 2018}}</ref>. === Құқықтық реформа === [[File:Jefa de Estado se reúne con Presidente Xi Jinping (30815724740).jpg|нобай|солға|247x247px|Си Цзиньпин Чили президенті [[Мишель Бачелет]] пен кездесуі]] [[File:Vladimir Putin and Xi Jinping, BRICS summit 2015 04.jpg|нобай|солға|2015 жылы Си Цзиньпин, БРИКС елдерінің басшыларының кездесуінде болған.]] Сайдағы партия 2014 жылдың күзінде өткізілген Төртінші Пленумда құқықтық реформалардың сарыны туралы жариялады және ол кейіннен «Қытай социалистік заңның үстемдігін» шақырды. Партия әділеттілікті қамтамасыз етуде және сыбайлас жемқорлыққа, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының араласуына және конституциялық қадағалаудың болмауына байланысты тиімсіз деп танылған құқықтық жүйені реформалауға бағытталған. Пленум партияның абсолюттік көшбасшылығын атап көрсетті, сондай-ақ конституцияны мемлекеттің істерінде үлкен рөл атқаруға және Конституцияны түсіндіруде Ұлттық халық конгресінің Тұрақты комитетінің рөлін күшейтуге шақырды. Ол сондай-ақ сот процестерінде айқындылықты, қарапайым азаматтарды заңнамалық процеске тартуды және құқықтық жұмыс күшінің жалпы «кәсібилігін» шақырды. Партия сондай-ақ қылмыстық істер бойынша соттық соттық трибуналдарды құруды жоспарлады, сондай-ақ провинциялардың жергілікті деңгейде сот процестеріне қатысуын төмендетуге бағытталған төменгі деңгейдегі құқықтық ресурстарға қатысты шоғырландырылған әкімшілік қадағалауды жүзеге асырады<ref name=dww>{{cite news|last1=Doyon|first1=J|last2=Winckler|first2=H|title=Төртінші пленум, партия өкілдері және жергілікті соттар|issue=22|date=20 қараша 2014 жыл}}</ref>. === Президент ретіндегі шетелдік сапарлар === [[2013 жыл]]дың [[22 наурыз]]ында Си өз кеңсесін қабылдағаннан кейін шамамен бір аптаға Ресейге өзінің бірінші сыртқы сапарын жасады. Ол Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путинмен]] кездесті және екі елдің сауда-экономикалық және энергетикалық мәселелерін талқылады. Кейін ол [[Танзания]]ға, [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африка]]ға (Дурбандағы БРИКС саммитіне қатысқан) және [[Конго Республикасы]]на барды<ref name=russiaafrica>{{cite news|title=Xi's maiden foreign tour historic, fruitful|url=http://en.people.cn/90883/8189481.html|work=People.cn|date=1 сәуір 2015 жыл}}</ref>. Си АҚШ-та 2013 жылғы маусымда АҚШ президенті [[Барак Обама]]мен бірге «бейбітшілік саммитінде» Калифорниядағы «Солнечная квартал» қонақ үйінде болды<ref name=sunnylands>{{cite news|last1=Bush|first1=Richard C. III|title=Obama and Xi at Sunnylands: A Good Start|url=http://www.brookings.edu/blogs/up-front/posts/2013/06/10-obama-xi-sunnylands-bush|work=[[Brookings Institution]]}}</ref>, бірақ бұл ресми мемлекеттік сапар болып саналмаған. 2013 жылдың қазан айында Си [[Индонезия]]ның [[Бали]] қаласында өтетін АТЭС саммитіне қатысты. [[File:Peng Liyuan, Xi Jinping and Barack Obama in the Lincoln Bedroom.jpg|thumb|2015 жылдың қыркүйек айында [[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]] Линкольннің бұрынғы резиденциясында Си Цзиньпин мен Пенг Лийаны таныстырды.]] [[2014 жыл]]дың наурызында Си [[Гаага]]дағы Ядролық қауіпсіздік саммитіне қатысқан [[Нидерланд]]ыға сапар шеккен Батыс Еуропаға сапары болды, одан кейін [[Франция]]ға, [[Германия]]ға және [[Бельгия]]ға барған. Ол Оңтүстік Кореяға 2014 жылғы 4 шілдеде мемлекеттік сапармен барып, Оңтүстік Корея Президенті [[Пак Кын Хе]] кездесті<ref>{{cite web|url=http://www.korea.net/NewsFocus/Society/view?articleId=120421|title=Президент Си, «Корея-Қытай қатынастары бұрынғысынан да жақсы'|author=Korean Culture and Information Service (KOCIS)|publisher=korea.net}}</ref>. 14 және 23 шілде аралығында Си Бразилиядағы БРИКС басшыларының саммитіне қатысып, [[Аргентина]], [[Венесуэла]] және [[Куба]]ға барды<ref name=latin>{{cite news|title=Си Цзиньпиннің Латын Америкасына сапары|url=http://carnegieendowment.org/2014/09/05/xi-jinping-s-july-2014-trip-to-latin-america|work=[[Carnegie Endowment for International Peace]]|date=5 қыркүйек 2014 жыл}}</ref>. [[File:Парад в честь 70-летия Великой Победы - 26.jpg|thumb|2015 жылдың 9 мамырында Мәскеу Жеңіс күнінің шеруі кезінде бірінші ханыммен бірге]] Си [[Үндістан]]ға ресми сапармен барып, Үндістанның Премьер-Министрі Нарендра Модимен [[2014 жыл]]дың қыркүйегінде кездесті; ол [[Нью-Дели]]ге барып, [[Гуджарат]] штатындағы Модидің туған жеріне барды. Ол Аустралияға мемлекеттік сапармен барып, Премьер-министр Тони Эбботтпен 2014 жылдың қарашасында кездесті, содан кейін аралдың Фиджи еліне сапармен барды. Си [[Пәкістан]]ға 2015 жылдың сәуір айында барып, Қытай-Пәкістан экономикалық дәлізіне байланысты бірқатар инфрақұрылымдық мәмілелерге қол қойды. Содан кейін ол Африка мен Бандунг қалаларына Афро-Азиялық көшбасшылар саммитіне және Bandung конференциясының 60-жылдығына арналған іс-сапарға барады. Си Ресейге барып, Ресей президенті Владимир Путиннің құрметіне ие болды, 2015 жылы Мәскеудегі Жеңіс күнінің шеруінде одақтастардың Еуропадағы жеңісінің 70 жылдығын атап өтті. Шеруде Путиннің жанындағы Си және оның әйелі Пенг Лийуан отырды. Сол сапарда Си мырза [[Қазақстан]]ға барып, сол елдің президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевпен]] кездесті, сондай-ақ Беларуссияда [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенкомен]] кездесті. [[File:Xi Jinping in British Parliament.jpg|thumb|left|[[Ұлыбритания]]ға төрт күндік мемлекеттік сапарда болған Си мырза 2015 жылдың 21 қазанында Вестминстерде Парламенттің екі үйін де талқылады]] 2015 жылдың қыркүйек айында Си өзінің алғашқы мемлекеттік сапарын АҚШ-қа жасады. 2015 жылдың қазан айында ол онжылдықта Қытай басшылығымен Біріккен Корольдігіне мемлекеттік сапар жасады. Бұдан кейін 2015 жылдың наурыз айында [[Кембридж Уильям герцогі|Кембридж Герцогы]] Қытайға сапармен келді. Мемлекеттік сапар барысында Си мырза Ұлыбритания Патшайым [[ІІ Елизавета]]мен, [[Ұлыбритания Премьер-министрі]] [[Дэвид Кэмерон]]мен және басқа да ресми тұлғалармен кездесті. [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]] мен Ұлыбритания арасындағы кедендік, сауда және ғылыми ынтымақтастықты арттыру мәселесі талқыланды, бірақ «[[Манчестер Сити]]» [[футбол]] академиясына баруды қоса алғанда, бейресми оқиғалар да болды. [[2016 жыл]]дың наурыз айында Си Чехияға АҚШ-қа баратын жолда болды. Прагада [[Чехия|Чехия Республикасы]] мен [[Қытай Халық Республикасы]] арасындағы қарым-қатынастар мен экономикалық ынтымақтастықты дамыту үшін Чехия президенті, премьер-министр және басқа да өкілдерімен кездесті. Оның сапары чехтар тарапынан көптеген наразылықтармен болды. [[File:President Donald Trump and First Lady Melania Trump welcome Xi Jinping and Peng Liyuan to Mar-a-Lago.jpg|thumb|2017, Си Цзиньпин Мар-а-Лаго сарайында [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]]пен кездесуі.]] [[2017 жыл]]дың қаңтарында Си [[Давос]]тағы Дүниежүзілік экономикалық форумға қатысуды жоспарлап отырған алғашқы Қытай президенті болды. 17 қаңтарда Си мырза форумды жаһандану, жаһандық сауда-саттық күн тәртібі және Қытайдың әлемдік экономикадағы және халықаралық басқарудағы орны өсіп келе жатқандығы туралы сөз қозғады. Қытайдың «[[Жаһандану|экономикалық жаһандану]]» және климаттың өзгеруі туралы келісімдерін қорғау туралы бірқатар уәделер берді. Премьер-Министр Ли Кэцян 2015 жылы форумға қатысып, 2016 жылы Вице-президент Ли Юаньчао жасады. 2017 жылы елге үш күндік мемлекеттік сапары барысында Си Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы, [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] және [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] болды. === Мәдениетті жаңғырту === Коммунистік идеология [[Қытай Халық Республикасы]]ндағы халықтың өміріндегі басты рөлді атқаратындықтан, [[Қытай Коммунистік партиясы]]ның жетекші саяси көшбасшылары Xi сияқты қытай философиялық феномендерін [[Хань Фэй]] сияқты қытай ойларының негізгі бөлігіне қалпына келтіруді жалғастыруда [[Конфуциандық|Конфуцианизммен]] қатар, Сидің де екеуі де маңызды деп санайды. «Ерекше тәртіппен басқаратын адам Pole Star сияқты», - деді ол өткен жылы Конфуцийден сілтеме жасаған шенеуніктердің кездесуінде. «Бұл өз орнын сақтап қалады, және көптеген жұлдыздар құрмет көрсетеді». Шаньдунда, Конфуцийдің туған жерінде, ғалымдарға Батыстың «сенім дағдарысы» болғанына қарамастан, Коммунистік партия «[[Қытай өнері|Қытайдың көрнекті дәстүрлі мәдениетін лайықты мұрагері және промоутері]]» болғанын айтты<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2014/10/12/world/leader-taps-into-chinese-classics-in-seeking-to-cement-power.html|title=Көшбасшы Қытай классикасына цементтік қуатты іздеп табады|date=12 қазан 2014 жыл|work=The New York Times}}</ref>. Хан Фэй қолайлы дәйектермен жаңа атаққа ие болды. Хань Фэйдің бір сөзі, Сидің сөзінше, Қытайдың ресми БАҚ-тарында жергілікті, шалғай және ұлттық деңгейде мыңдаған рет пайда болды.<ref>{{cite web|url=http://thediplomat.com/2015/01/is-chinas-machiavelli-now-its-most-important-political-philosopher/|title=«Қытай Махаявелли» қазір ең маңызды саяси философ?|first=Ryan Mi|last=Mitchell |work=The Diplomat}}</ref>. ===Covid-19 пандемиясы=== {{main|Қытайдағы 2019 жылғы коронавирус пандемиясы}} Немістің [[Der Spiegel]] газеті Си Цзиньпин [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының]] бас директоры [[Тедрос Аданом Гебреисус|Тедрос Адханомға]] 2020 жылдың қаңтарында [[COVID-19 пандемиясы|коронавирустық эпидемия]] туралы жаһандық ескерту жасамау үшін қысым көрсеткені туралы хабарлады. Демалыс күндері жарияланған баяндамада Си [[Халықаралық қауіпті денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай|ДДҰ]] басшысын пандемияға қатысты «жаһандық ескертуді кешіктіруге» және вирустың адамнан адамға таралуы туралы ақпаратты ұстауға шақырғаны айтылған, бірақ ДДҰ Германияның айыптауларын жоққа шығарды.<ref>{{cite web|url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/corona-ausbruch-who-dementiert-telefongespraech-mit-chinas-praesident-a-37678f1c-6960-453c-a317-8ef9feed8b7c|title=WHO dementiert Telefongespräch mit Chinas Präsident|website=Der Spiegel|language=de|date=2020-05-10}}</ref> === Мерзімдік лимиттерді алып тастау === [[2018 жыл]]дың наурыз айында партиялық бақылауға алынған Ұлттық Халықтық Конгресс президентке және вице-президентге мерзімдік шектеулерді алып тастау, Ұлттық Байқау комиссиясын құру, сондай-ақ Коммунистік партияның орталық рөлін күшейту сияқты көптеген түзетулерді қабылдады. 2018 жылдың 17 наурызында қытайлық заң шығарушы Си мырзаны мерзімдік шектеусіз қайта сайлады<ref>{{cite web|url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/227729-a|title=Си Цзиньпин ҚХР Төрағасы қызметіне қайта сайланды|first=Ryan Mi|last=Mitchell |work=The Diplomat}}</ref>; Ван Цишань вице-президент болып тағайындалды. Келесі күні Ли Кэцян қайтадан тағайындалды, ал Си Сю Чилян мен Чжан Юнзяның ұзақ уақыт бойы одақтастары Мемлекеттік әскери комиссияның вице-төрағалары ретінде сайланды. Сыртқы істер министрі Ван Йи мемлекеттік кеңесшіге көтерілді және генерал Вэй Фенгэ қорғаныс министрі болып тағайындалды<ref>{{cite web|url=http://www.scmp.com/news/china/diplomacy-defence/article/2137769/china-promotes-foreign-minister-wang-yi-state|title=Қытайдың сыртқы істер министрі жаңа лауазымға мемлекеттік кеңесші ретінде ие болды|website=scmp.com}}</ref>. ''Financial Times''-тің хабарлауынша, Ситте қытайлық шенеуніктермен және шет елшілерімен кездесулерде конституциялық түзетулер туралы өз пікірлері айтылды. Си бұл шешімді Коммунистік партияның Бас хатшысы және Орталық әскери комиссияның (КМС) төрағасы болып табылатын тағы екі қуатты лауазымды теңестіру қажеттілігімен түсіндірді. Дегенмен<ref>{{cite web|last1=Mitchell|first1=Tom|title=Митчелл, Том. «Қытайдың Си Цзиньпині« өмір бойы басқаратын басқаруға қарсы »дейді. Financial Times. 2018 жылы 17 сәуірде қабылданды. Мемлекет басшысы үкімет пен партиялық лауазымдарды теңестіру үшін мерзімін ұзартуды талап етеді|url=https://www.ft.com/content/2b449400-413a-11e8-803a-295c97e6fd0b|publisher=[[Financial Times]]|accessdate=17 сәуір 2018 жыл|quote=President insists term extension is necessary to align government and party posts}}</ref>, Си, партияның бас хатшысы, CMC төрағасы және президенті ретінде үш немесе одан да көп мерзімге қызмет етуге ниетті екенін айтпады. ==Саяси ұстанымдар== [[File:Lujiazui 2016.jpg|thumb|Qiushi мәліметтері бойынша, қытайлық армандар Қытайдың өркендеуі, ұжымдық күші, социализмі мен ұлттық даңқы туралы.]] Си және Коммунистік партия идеологтары Қытайдың өзінің көшбасшысы ретіндегі жоспарларын сипаттау үшін «Қытайдың арманы» деген фраза жасады. Си алғаш рет [[2012 жыл]]ғы [[29 қараша]]да Қытай Ұлттық музейіне жоғары мәртебелі сапары кезінде осы тіркесін пайдаланды, онда ол және оның Тұрақты комитеті әріптестері «ұлттық жаңғырту» көрмесіне қатысты. Содан бері фраза Xi дәуірінің қолтаңбасының саяси ұраны болды. 2013 жылдан бастап фраза Xi астында партиялық басшылықтың ерекше квази-ресми идеологиясы ретінде пайда болды, сонымен бірге «Ғылыми дамудың даму перспективасы» [[Ху Цзиньтао]], ал «Үш өкіл» - [[Цзян Цзэмин]] болды. «Қытайлық Арман» терминінің шығу тегі белгісіз<ref name=atlantic>{{cite news|last=Fallows|first=James|title=Бүгінгі Қытай Ескерту: Армандар, кедергілер|url=https://www.theatlantic.com/china/archive/2013/05/todays-china-notes-dreams-obstacles/275544/|work=[[The Atlantic]]|date=3 May 2013}}</ref>. Фраза журналистер мен ғалымдардың бұрын қолданғанымен, кейбір басылымдар бұл термин американдық арман тұжырымдамасынан шабыт алған болуы мүмкін. Economist тұжырымдаманың абстрактылы және көрінетін қол жетімді сипаты ешқандай нақты саясаттың ешқандай ережелері жоқ, оның предшественники жаргон-ауыр идеологияларын қасақана кету мүмкін деп атап өтті. Қытайлық арман бастапқыда Американың арманының кеңеюі ретінде түсіндірілсе де, жеке өзін-өзі жетілдіруге және мүмкіндікті көрсететініне қарамастан, [[2013 жыл]]дан бастап ұранның ресми баптауларында қолданылуы әлдеқайда ұлтшылдық сипатқа ие болды, ал «Арман» ресми мәлімдемелері «қытайлық ұлттың ұлық жаңғыруы» деген сөзбен дәйекті түрде байланысты. «Қытай арманының» саяси салдарлары түсініксіз болып қала береді. ===Си Цзиньпин туралы ой=== [[2017 жыл]]дың қыркүйегінде Коммунистік партияның Орталық комитеті Сидің саяси көзқарастары, негізінен, батыстық көздерден «Си Цзиньпиннің ойы» деп аталатын, Партия Конституциясының бөлігі болуға шешім қабылдады<ref>{{Cite web|url=http://news.xinhuanet.com/politics/2017-09/18/c_1121683516.htm|title=|last=|first=|date=|website=news.xinhuanet.com|language=zh-hans|script-title=zh:中共中央政治局召开会议 研究拟提请党的十八届七中全会讨论的文件-新华网|trans-title=The Political Bureau of the CPC Central Committee Convened to Study the Documents to be Submitted to the Seventh Plenary Session of the 18th CPC Central Committee|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=4 October 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://chinadigitaltimes.net/2017/09/party-constitution-amendment-signal-xis-power/|title=Қытай Халық Республикасы СІМ-нің Конституциясына түзетулер енгізді - Қытайдың Digital Times (CDT)|date=2017-09-19|work=[[China Digital Times]] (CDT)|access-date=4 October 2017}}</ref>. Си өзінің алғашқы сөзін [[2017 жыл]]дың қазан айында 19-шы Партиялық Конгресіне жіберген «Жаңа дәуірге арналған қытай сипаты бар социализм туралы ой» деп атады. Оның Саяси бюросының Тұрақты комитеті өздерінің Си Конгресінде негізгі баяндамаларын өз пікірлерінде , «Си Цзиньпин» деген атауды «Мақсаттың» алдында алды<ref name="xithought">{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2017-10/19/c_136689808.htm|title=CPC creates Xi Jinping Thought on Socialism with Chinese Characteristics for a New Era|work=[[Xinhua]]|last1=Zhang|first1=Ling|date=18 October 2017|accessdate=19 October 2017}}</ref>. Си өз ой-пікірін Социализмнің қытай сипаттамасымен, социализмнің «бастапқы сатысында» Қытайға салған «дэнгист» терминімен бірге кең ауқымды шеңбердің бөлігі ретінде сипаттады. Ресми партиялық құжаттарда және Xi әріптестерінің пікірлерінде «[[Марксизм-ленинизм|Марксизм-ленинизм]]», «[[Маоизм|Мао Цзэдунь ойы]]», «[[Дэн Сяопин]] ойы», «Үш өкіл» және «Ғылыми даму перспективасы» «марксизмді қытайлық жағдайларға қабылдаған» идеологиялар және қазіргі заманғы ой-пікірлер. 2017 жылдың 24 қазанында 19-шы Конгресс қорытынды сессиясында Си Цзиньпиннің Қытай Коммунистік партиясының Конституциясына енгізген ойларын бекіту туралы шешім қабылдады<ref>{{cite news|url=http://www.xinhuanet.com/english/special/19cpcnc/index.htm|title=Xi presents new CPC central leadership, roadmap for next 5 years|work=Xinhua|date=24 October 2017|accessdate=24 October 2017}}</ref><ref name="PhillipsGuardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/24/xi-jinping-mao-thought-on-socialism-china-constitution|title=Xi Jinping becomes most powerful leader since Mao with China's change to constitution|last=Phillips|first=Tom|date=24 October 2017|work=The Guardian|access-date=24 October 2017|issn=0261-3077}}</ref>. Си Цзиньпиннің ой-пікірінің артындағы тұжырымдамалар мен контекст халықаралық аудиторияға арналған Шет тілдері баспасында жарияланған Сианьдағы Қытай кітаптарының сериясында баяндалған. Бірінші том 2014 жылдың қыркүйек айында жарияланды, содан кейін [[2017 жыл]]дың қарашасында екі том<ref>{{Cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2017-11/07/c_136733705.htm|title=Second volume of Xi's book on governance published - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=news.xinhuanet.com|access-date=2017-12-06}}</ref>. ===Сыртқы саясат=== [[File:Xi Jinping in USA.jpg|thumb|upright=1.1364|Си мырза АҚШ Мемлекеттік департаментінде 2012 жылы Мемлекеттік хатшы [[Хиллари Клинтон]]мен және одан кейін Вице-президент [[Джо Байден]]мен сөйледі. Алдыңғы қатарда тұрған бұрынғы Мемлекеттік хатшы Генри Киссинджер.]] [[File:BRICS heads of state and government hold hands ahead of the 2014 G-20 summit in Brisbane, Australia (Agencia Brasil).jpg|thumb|left|upright=1.091|Бразилияның Брисбен қаласында өткен G-20 саммитінде БРИКС басшылары [[Владимир Путин]], Нарендра Моди, Дилма Русеф, Си және Джейкоб Зума, 15 қараша 2014]] Хабарда Си мырза қауіпсіздік мәселелеріне, сондай-ақ сыртқы істерге қатыстырылып, әлемдік деңгейде ұлтшылдықты және сенімді Қытайды ойластырып отыр. Оның саяси бағдарламасы Қытайды өзінің құндылық жүйесі мен саяси құрылымына біріктіреді және сенімдірек етеді<ref name=scmp3>{{cite news|last1=Meng|first1=Angela|title=Си Цзиньпин Қытай үшін Батыс-стилі саяси реформаны жүзеге ережелері|url=http://www.scmp.com/news/china/article/1586307/xi-jinping-rules-out-western-style-political-reform-china?page=all|work=South China Morning Post|date=6 қыркүйек 2014 жыл}}</ref> [[File:Ali Khamenei met with Xi Jinping in Tehran 2016 (1).jpg|thumbnail|upright=1.091|Си мырза Иранның жоғарғы лидері Әли Хаменеймен, 2016 жылғы 23 қаңтарда]] Хабарда Си мырза қауіпсіздік мәселелеріне, сондай-ақ сыртқы істерге қатыстырылып, әлемдік деңгейде ұлтшылдықты және сенімді Қытайды ойластырып отыр. Оның саяси бағдарламасы Қытайды өзінің құндылық жүйесі мен саяси құрылымына біріктіреді және сенімдірек етеді. [[File:President Trump's Trip to Asia (37575409684).jpg|thumb|upright=1.091|[[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]] 2017 жылғы 8 қарашада Қытайға келді]] КХДР-да Оңтүстік Кореямен қарым-қатынасты жақсарту кезінде Солтүстік Кореяға тағы сыни көзқарас енгізілді. Қытай-Жапония қарым-қатынасы Си әкімшілігімен ауырады; екі елдің арасындағы ең күрделі мәселе Сенкаку / Диаой аралдарына қатысты дау болып қала береді<ref name=chengli>{{cite news|last1=Li|first1=Cheng|title=A New Type of Major Power Relationship?|url=http://www.brookings.edu/research/interviews/2014/09/26-new-type-power-relationship-li|publisher=The Brookings Institution (Interview)|date=26 September 2014}}</ref>. Осы мәселе бойынша Жапонияның тұрақты тұрақтылығына жауап ретінде, 2013 жылдың қараша айында Қытай әуе қорғанысының сәйкестендіру аймағын жариялады<ref name=osawa>{{cite news|last1=Osawa|first1=Jun|title=China's ADIZ over the East China Sea: A "Great Wall in the Sky"?|url=http://www.brookings.edu/research/opinions/2013/12/17-china-air-defense-identification-zone-osawa|publisher=Brookings Institution|date=17 December 2013}}</ref>. Си қазіргі заманғы әлемдегі Қытай-Америка қарым-қатынасын «ұлы билік қатынастарының жаңа түрі» деп атады, ол Обаманың әкімшілігі құпталмаған сөз тіркесі болды. Оның басшылығымен Ху Цзиньтаода басталған стратегиялық және экономикалық диалог жалғасты<ref name=nikkei>{{cite news|last1=HIROYUKI|first1=AKITA|title=A new kind of 'great power relationship'? No thanks, Obama subtly tells China|url=http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/A-new-kind-of-great-power-relationship-No-thanks-Obama-subtly-tells-China|agency=Nikkei Asian Review|date=22 шілде 2014 жыл}}</ref>. Қытай - У. Хи мырза: «Егер [Қытай мен Америка Құрама Штаттары] қарама-қайшылықта болса<ref name=scmp2>{{cite news|last1=Ng|first1=Teddy|last2=Kwong|first2=Man-ki|title=President Xi Jinping warns of disaster if Sino-US relations sour|url=http://www.scmp.com/news/china/article/1550184/confrontation-us-would-be-disaster-says-president-xi-jinping?page=all|work=South China Morning Post|date=9 July 2014}}</ref>, бұл екі ел үшін де апатқа ұшырар еді». Қытай Оңтүстік Қытай теңізіндегі қытай әрекеттерін сынға алды. 2014 жылы қытайлық хакерлер АҚШ-тың персоналды басқару офисінің компьютерлік жүйесін бұзды, соның нәтижесінде офисте өңделетін шамамен 22 миллион адамның жазбалары ұрланған<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/news/federal-eye/wp/2015/07/09/hack-of-security-clearance-system-affected-21-5-million-people-federal-authorities-say/ |title=Федералды билік өкілдерінің айтуынша, OPM деректер қорының хакі 22,1 миллион адамға нұқсан келтірді |last=Nakashima |first=Ellen |date=9 шілде 2015 жыл|website=washingtonpost.com |access-date=30 қараша 2018 жыл}}</ref>. Си Ресеймен, әсіресе 2014 жылғы дағдарысынан кейін, Ресеймен тығыз қарым-қатынаста болды. Ол, Президент [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путинмен]] тығыз жеке қарым-қатынас дамыған сияқты. Екеуі де батыстық мүдделерге қарсы тұрудан қорықпайтын ұлтшылдық бағдарлармен күшті көшбасшылар ретінде қарастырылады. Си Сочидегі 2014 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының ашылу рәсіміне қатысты. Қытаймен арадағы келісімге сәйкес, Қытай Ресеймен 400 миллиард долларлық газ келісіміне қол қойды. Қытай Ресейдің ірі сауда серіктесі болды<ref name=russia2>{{cite news|last1=Baker|first1=Peter|title=Ресей Ресейге жақындаған сайын, АҚШ жаңа шабуыл жасайды|url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/world/vladimir-putin-xi-jinping-form-closer-ties.html|work=The New York Times|date=8 қараша 2014 жыл}}</ref>. Ол Орталық Азияға үлкен қызығушылық білдірді, бұл Қытайдың «One Belt One Road» бастамасы. Си Астанадағы<ref name="cnnobor">{{Cite news |url=http://www.cnn.com/2017/05/11/asia/china-one-belt-one-road-explainer/index.html |title=Just what is this One Belt, One Road thing anyway? |last=Griffiths |first=James |date=11 May 2017 |access-date=29 October 2018}}</ref>, Қазақстандағы мәлімдеме жасады және оны «алтын мүмкіндік» деп атады<ref>{{Cite news |url=http://usa.chinadaily.com.cn/china/2013-09/08/content_16952304.htm |title=Xi proposes a 'new Silk Road' with Central Asia |last=Jiao et. al |first=Wu |date=8 September 2013 |work=Chinadaily USA |access-date=29 October 2018}}</ref>. Си, сондай-ақ, АҚШ-қа жанама түрде «АҚШ-тың стратегиялық нүктесі» туралы сын айтты. 2014 жылғы 21 мамырда Шанхайдағы аймақтық конференцияда сөйлеген сөзінде ол Азия елдеріне Құрама Штаттарға сілтеме ретінде қарастырылған үшінші тараптың өкілеттіктеріне араласпастан, бірігіп, бірігіп құруға шақырды<ref name="blan">{{cite news |last = Blanchard |first = Ben |title = Вашингтонға бір көзбен қарай, Қытай өз Азияның «түйінін» |url = https://www.reuters.com/article/2014/07/03/us-china-diplomacy-idUSKBN0F82GX20140703 |agency = Reuters |date = 3 шілде 2014 жыл}}</ref>. «Азиядағы мәселелер ақыр аяғында азиялықтардың қамқорлығына алынады, ақыр соңында Азия проблемалары Азия тарапынан шешілуі керек және Азия қауіпсіздігі ақырында азиялықтар тарапынан қорғалуы керек», - деді ол<ref name="TerritorialDisputes">{{cite news |title = Asian nations should avoid military ties with third party powers, says China's Xi |url = http://www.chinanationalnews.com/index.php/sid/222207019/scat/9366300fc9319e9b/ht/Asian-nations-should-avoid-military-ties-with-third-party-powers-says-Chinas-Xi |accessdate = 21 May 2014 |publisher = China National News }}</ref>. [[2014 жыл]]дың қараша айында Си мырза негізгі саяси бағытта Қытай мен оның [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] көршілері арасындағы қарым-қатынасқа кедергі келтіретін қазіргі мәселелерді шешу үшін диалогты және кеңес беруді артық көріп, күш қолдануды қысқартуға шақырды. [[2015 жыл]]дың сәуір айында Си Пәкстанға мемлекеттік сапармен келген үлкен делегацияны басқарды<ref>{{cite news|last1=Miller|first1=Matthew|title=Қытайдың Си Цзины сыртқы саяси риторикасын төмендетеді|url=https://www.cnbc.com/id/102225589#.|accessdate=30 қараша 2014 жыл|publisher=CNBC}}</ref>. Сапар барысында ол $ 45 млрд көлеміндегі энергетикалық және инфрақұрылымдық мәмілелерге, соның ішінде Қытай-Пәкістан экономикалық дәлізіне қол қойды. Пәкістанның ең жоғары азаматтық наградасы - Нишан-е-Пакистанға берілді<ref>{{cite web |title = Пәкістан Қытай президенті Си Цзиньпинге Нишан-е-Пакистанды жеткізеді |date = 21 сәуір 2015 жыл|work=[[Hindustan Times]] |url = http://www.hindustantimes.com/world-news/pak-confers-highest-civilian-award-on-chinese-president-xi/article1-1339490.aspx }}</ref>. [[2015 жыл]]дың сәуірінде жаңа спутниктік бейнелер Қытай Қытай Оңтүстік Қытай теңізінің Спратли аралдарында Фери Крест рифінде аэродромды тез құрастырғанын көрсетті<ref>{{cite web |title = Қытайдың оңтүстігіндегі Қытайдың аралындағы дау-дамайда қақтығыс |url = https://www.bbc.com/news/world-asia-32331964 |publisher = BBC |date = 17 сәуір 2015 жыл}}</ref>. 2015 жылдың мамыр айында АҚШ Қорғаныс министрі Ашраф Картер Си Цзиньпиннің үкіметіне оңтүстік Қытай теңізіндегі дау-дамайға ұшыраған аумақты жылдам араласуға тыйым салу туралы ескертті<ref>{{Cite web |url=http://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2015/05/27/defense-secretarys-warning-to-china-u-s-military-wont-change-operations/ |title=Қорғаныс хатшысының Қытайға ескертуі: АҚШ әскері операцияларды өзгертпейді |website=washingtonpost.com |access-date=29 қазан 2018 жыл}}</ref>. Си Цзиньпиннің Құрама Штаттарға қатысты басшылығының басталуына қарамастан, 2017 жылдың 13 мамырында Си Пекиндегі Бельктегі және Жол форумында: «Біз халықаралық қатынастардың жаңа түрін дамытуымыз керек «жеңіске жету үшін ынтымақтастық» және біз ешқандай қарама-қайшылықсыз және достастық одақтастық серіктестікті құруға тиіспіз.Бүкіл елдер бір-бірінің егемендігіне, қадір-қасиетін және аумақтық тұтастығын құрметтеуі, бір-бірінің даму жолын және оның әлеуметтік жүйелерін құрметтеуі керек және бір-біріңіздің негізгі қызығушылықтары мен негізгі проблемаларын құрметтейміз ... Біз құруға үміттенетініміз - үйлесімді өмір сүрудің үлкен отбасы<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=izR0EOgrKU0#t=438.705923 |title=Президент Си: B & R-ні бейбітшілік, гүлдену және байланыс үшін жасайтын жолға салу |website=youtube.com |access-date=29 қазан 2018 жыл}}</ref>». ===Коммунистік партияның рөлі=== Си өзінің мерзімінен бұрын Коммунистік партияның үстемдігі туралы бірнеше мәрте жариялап, Дэн Сяопиннің тиімді экономикалық реформаның тек бір жақты саяси шеңберде ғана орын алуы мүмкін екендігін дәлелдейді{{Citation needed|date=March 2018}}. Оның пікірінше, Коммунистік партия Қытайдың заңды, конституциямен бекітілген билеуші партиясы болып табылады және бұл заңдылықты Мао-стилі «Массачусетс науқаны» арқылы алға тартады; бұл партия қарапайым адамдардың басым көпшілігінің мүддесін білдіреді. Осыған орай, Си өз лауазымды адамдарын аз сыбайлас жемқорлық пен халық арасында кеңінен танымал болу үшін жұмсақ өзін-өзі сынауға шақырды<ref>{{cite news |last1=Forde |first1=Brendan |title=China's 'Mass Line' Campaign |url=https://thediplomat.com/2013/09/chinas-mass-line-campaign-2/ |accessdate=23 маусым 2018 жыл|work=The Diplomat |date=9 қыркүйек 2013 жыл}}</ref><ref>{{cite news |last1=Levin |first1=Dan |title=China Revives Mao-Era Self-Criticism, but This Kind Bruises Few Egos |url=https://www.nytimes.com/2013/12/21/world/asia/china-revives-mao-era-self-criticism-but-this-kind-bruises-few-egos.html |accessdate=23 маусым 2018 жыл|work=The New York Times |date=20 December 2013 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tiezzi |first1=Shannon |title=The Mass Line Campaign in the 21st Century |url=https://thediplomat.com/2013/12/the-mass-line-campaign-in-the-21st-century/ |accessdate=23 June 2018 |work=The Diplomat |date=27 December 2013}}</ref>. Сидің позициясы кең ауқымды экономикалық қайта құрылымдау құралы ретінде жоғары орталықтандырылған саяси билікті артықшылық ретінде сипаттады. Си мырзаның айтуынша, Қытай өзінің «өз жолымен жүруі» керек және күшті авторитарлық үкімет Қытайдың батыс құндылықтарына баламасы ретінде түсіндірілген «негізгі социалистік құндылық жүйесінде» жұмыс істейтін «Қытай үлгісінің» ажырамас бөлігі болып табылады. Дегенмен, Си және оның әріптестері Коммунистік биліктің заңдылығына, әсіресе партиялық шенеуніктер тарапынан сыбайлас жемқорлыққа қатысты қиындықтарды мойындайды. Си бағдарламасына сәйкес жауап екі есе: партиялардың ішінен күш-жігерін қатаң партиялық тәртіпті реттеп, жағымсыз элементтерді партиядан алып тастау үшін ірі сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың бастамасын көтеру және Массачусетс науқаны сырттай қайта құру партиялық шенеуніктерді қарапайым адамдардың қажеттіліктерін жақсы түсініп, қызмет етуге шақырады. Сидің пікірінше, партиялар мемлекеттің саяси бақылауының шыңында болуы керек, партияның орталық билігі (яғни, саяси бюро, ХҚКО немесе өзін-өзі бас хатшысы) партиялық қызметтің толық және тікелей саяси бақылауын жүзеге асыруға тиіс<ref name=vegs>{{cite news|last1=Veg|first1=Sebastien|title=Қытай Си Цзиньпиннің саяси спектрі|url=http://thediplomat.com/2014/08/chinas-political-spectrum-under-xi-jinping/|work=The Diplomat|date=11 тамыз 2014 жыл}}</ref>. Си мырзаның саясаты Брукингс институтының Чэн Лидің «экономикалық тұрғыдан либералды, бірақ саяси тұрғыдан консервативті» деп сипатталды. ===Цензура=== «№9 құжат» - бұл партияның бас офисі 2013 жылы Қытай Коммунистік партиясы құрамында кең таралған құпия құжат. Бұл құжат алғаш рет [[2012 жыл]]дың шілдесінде жарияланды. [[Либералды демократия|Құжатта конституциялық демократия]], [[Адам құқықтары|адам құқықтарының]] жалпыға ортақ құндылықтары, [[Азаматтық қоғам|азаматтық қоғам]], нарықтық [[Неолиберализм|нео-либерализм]]<ref>{{cite web|url=http://www.hndj.gov.cn/html/jgdj/gzkx/2013/5168269.html|date=2013-05-16|script-title=zh:省储备局认真学习贯彻落实《关于当前意识形态领域情况的通报》，湖南机关党建}} [The Provincial Reserve Bureau Has Carefully Studied and Implemented the "Notice on the Current Situation of Ideology"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615122048/http://www.hndj.gov.cn/html/jgdj/gzkx/2013/5168269.html|date=15 June 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vtibet.cn/zhuanti/2013-05/09/cms340592article.shtml|date=2013-05-09|script-title=zh:西藏广电局召开传达学习有关文件精神会议，中国西藏之声网}} [Tibet Radio and Television Bureau Holds Vigorous Discussion To Study Documents in Concern] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615105337/http://www.vtibet.cn/zhuanti/2013-05/09/cms340592article.shtml|date=15 June 2013}}</ref>, бұқаралық ақпарат құралдарының тәуелсіздігі<ref>{{cite web|url=http://theory.people.com.cn/n/2012/0703/c83855-18430666.html|title=|author=2288|first=|date=|work=People's Daily|language=zh-hans|script-title=zh:当前我国意识形态建设面临的六大挑战--理论--人民网|trans-title=Six Major Challenges Facing China's Ideological Construction|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref>, тарихи ниғилизм (бұрынғы қателіктер туралы сын-ескертпелер) туралы және 7 Қытай стилі социализм табиғаты<ref name=SCMP82913>{{cite news|title=Seven subjects off limits for teaching, Chinese universities told: Civil rights, press freedom and party's mistakes among subjects banned from teaching in order described by an academic as back-pedalling|url=http://www.scmp.com/news/china/article/1234453/seven-subjects-limits-teaching-chinese-universities-told|accessdate=19 September 2013|newspaper=South China Morning Post|date=29 August 2013|author=Raymond Li}}</ref>. Осы тақырыптарды оқу материалдарында жариялауға тыйым салынады. Бұл ішкі құжаттың бұрын шығарылған жаңа тақырыптарды шығарғаны туралы Xi-ның Қытайдағы Коммунистік партияның «қасиетті» табиғатын тануы ретінде қарастырылды. Си ЦКР-нің бас хатшысы болғандықтан цензура «айтарлықтай көтерілді». [[2018 жыл]]ы 20 және 21 сәуірде 2018 жылы өткізілетін Қытай Киберпрессионы Конференциясына төрағалық етіп<ref>{{Cite news|url= https://www.washingtonpost.com/world/chinas-communist-party-unveils-new-leadership-with-no-obvious-successor-to-xi-jinping/2017/10/25/efe67876-b8fc-11e7-9b93-b97043e57a22_story.html|title= China's Xi Jinping unveils his top party leaders, with no successor in sight |last=Denyer|first=Simon|date=25 October 2017|work=The Washington Post|access-date=25 October 2017|via=}}</ref>, Си «қылмыстық құқық бұзушылықты қоса алғанда, хакерлік, телекоммуникациялық алаяқтық және азаматтардың жеке өміріне қол сұқпаушылықты бұзуға» қатысты. Оның әкімшілігі сондай-ақ Қытайда енгізілген Интернет шектеулерін бақылап отырады және бұрынғы әкімшіліктен гөрі сөйлеуге «қатаң басқарма» ретінде сипатталады. Сидің өкілеттік мерзімі азаматтық қоғам тарапынан дауласуға жол ашты<ref>{{cite web|author=2018-04-21 21:48:46 |url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-04/21/c_137127374.htm |title=Xinhua Headlines: Xi outlines blueprint to develop China's strength in cyberspace - Xinhua &#124; English.news.cn |publisher=Xinhuanet.com |date= |accessdate=2018-04-22}}</ref>. Оның ұйғарымы Сю Чжионг сияқты белсенділерді қамауға алу және түрмеге қамау, сондай-ақ Жаңа азаматтық қозғалысымен анықталған көптеген адамдар болды. Вайкван қозғалысының көрнекті заңгері Пу Цзяньян тұтқындалып<ref>{{cite news |url = https://www.usnews.com/news/articles/2014/06/03/tiananmen-censorship-reflects-crackdown-under-xi-jinping|title=Тяньаньмэн Цензурасы Си Цзиньпиннің басшылығымен күресті көрсетеді|publisher=US News|date=3 маусым 2014 жыл|first=Tom |last=Risen}}</ref>, ұсталды. Weibo пайдаланушылары үшін жағдай жеке лауазымдар жойылуға немесе қорлаудан қорыққандықтан қорқытуға байланысты өзгеріс деп сипатталған. 2013 жылдың қыркүйек айында қабылданған заң «блоггерлер» үшін үш жылға бас бостандығынан айыру туралы шешім қабылдады<ref name=afp>{{cite news|title=Chinese dream turns sour for activists under Xi Jinping |url = http://www.afp.com/en/news/chinese-dream-turns-sour-activists-under-xi-jinping/ |accessdate=17 July 2014 |agency = Agence France-Presse |date=10 July 2014}}</ref>. Мемлекеттік Интернет ақпарат Департаменті ықпалды блогерлер тобын семинарға шақырды, оларға саясат туралы, Коммунистік партия туралы жазулардан аулақ болуға немесе ресми түсіндірмелерге қайшы келмейтін мәлімдемелер жіберуге нұсқау берді<ref>{{cite news |url = https://www.theguardian.com/world/2015/aug/06/china-xi-jinping-crackdown-liberal-academics-minor-cultural-revolution |title = 'It's getting worse': China's liberal academics fear growing censorship |work=The Guardian |date = 6 August 2015 |first = Tom |last = Phillips }}</ref>. Көптеген блогерлер пікірталас тақырыбы туралы жазғанды тоқтатты және Weibo құлдырап кетті, оқырмандардың көпшілігі WeChat пайдаланушыларына өте шектеулі әлеуметтік топтармен сөйлесіп отырды<ref name="Grigg">{{cite news |url = http://www.afr.com/technology/social-media/how-china-stopped-its-bloggers-20150701-gi34za |title = Қытай блогерлерді қалай тоқтатты |publisher = AFR |first = Angus |last = Grigg |date = 1 шілде 2015 жыл}}</ref>. [[2017 жыл]]дың шілдесінде Winnie-the-Poh кейіпкері қытай әлеуметтік медиа сайттарында блокталған, себебі блогерлер түтік аюын Сиге салыстыруда. Бұдан кейін қытайлық билік Си салмағы туралы түсініктеме беру үшін тоғыз жастағы баланы цензуралаған оқиға болды<ref>{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2014/12/18/not-as-skinny-as-obama-like-putin-is-ok-china-censors-schoolboys-suggestion-that-xi-lose-weight/ |title=«Пәкістан секілді Обама сияқты теріс емес», - дейді оқушы |last=Denyer |first=Simon |date=2014-12-18 |work=Washington Post |access-date=2018-06-19 |issn=0190-8286}}</ref>. ===Гонконг және Тайвань=== [[File:2019-10-01 Demonstration Hong Kong 11.jpg|thumb|[[Гонконгтағы наразылық (2019-2020)|Гонконгтық наразылық]] танытушылар [[Қытай білім күні|Ұлттық күні]] Си Цзиньпиннің портретіне жұмыртқа лақтырады]] ====Гонконг==== Си [[Гонконг-Чжухай-Макао көпірі|Гонконг - Чжухай - Макао көпірі]] сияқты жобалар арқылы [[Гонконг]]тің құрлықтық [[Қытай]] мен үлкен экономикалық интеграциясын қолдады және жалғастырды.<ref name=":9">{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/fe5976d8-ab81-11e8-94bd-cba20d67390c|title=Greater Bay Area: Xi Jinping's other grand plan|last=Bland|first=Ben|date=2 September 2018|work=[[Financial Times]]|access-date=11 January 2020}}</ref> Ол Гонконг, [[Макао]] және [[Гуандун]]ның басқа тоғыз қалаларын біріктіруге бағытталған Үлкен Бэй Айлеясының жобасын алға тартты. Сидің үлкен интеграцияға ұмтылысы Гонконгта бостандықтардың төмендеуінен қорқыныш тудырды.<ref name=":9" /> Xi's push for greater integration has created fears of decreasing freedoms in Hong Kong.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/05/chinas-xi-jinping-expresses-high-degree-of-trust-in-hong-kongs-carrie-lam|title=China signals desire to bring Hong Kong under tighter control|last=Yu|first=Verna|date=5 November 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=11 January 2020}}</ref> Си Гонконг үкіметі мен қазіргі [[Гонконг әкімшілігінің бастығы|атқарушы басшы]] [[Кэрри Лам]]ды [[Гонконгтағы наразылық (2019-2020)|2019–20 жылдардағы Гонконгтағы наразылық]] білдірушілерге қарсы қолдады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-hongkong-protests/chinas-xi-vows-support-for-hong-kong-leader-during-most-difficult-time-idUSKBN1YK025|title=China's Xi vows support for Hong Kong leader during 'most difficult' time|last1=Sin|first1=Noah|date=16 December 2019|work=[[Reuters]]|access-date=11 January 2020|last2=Kwok|first2=Donny}}</ref> Ол Гонконг полициясының күш қолдануын қорғады:<ref>{{Cite news|url=https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3037811/xi-jinping-again-backs-hong-kong-police-use-force-stopping|title=Xi Jinping again backs Hong Kong police use of force in stopping unrest|last=Zhou|first=Laura|date=14 November 2019|work=[[South China Morning Post]]|access-date=11 January 2020}}</ref> «Біз Гонконг полициясының заңның орындалуында күш қолдану шараларын қолдануын, ал Гонконгтың сот жүйесі зорлық-зомбылық жасаған қылмыс жасағандарды заңға сәйкес жазалауды қатаң қолдаймыз» деп мәлімдеді. Си Қытайға оралуының 20 жылдығы аясында 2019 жылы 20 желтоқсанда Макаоға барғанда Си «шетелдік күштердің» Гонконг пен Макаоға араласуы туралы ескертті, сонымен бірге Макао Гонконг үшін үлгі бола алады деген болжам жасады.<ref>{{Cite news|url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/politics/article/3042846/macau-handover-anniversary-xi-jinping-tells-residents-make|title=Xi Jinping seen as indirectly lecturing Hong Kong as he tells Macau residents to make 'positive voices' heard and resolve problems with rationality|last1=Siu|first1=Phila|date=19 December 2019|work=[[South China Morning Post]]|access-date=11 January 2020|last2=Cheung|first2=Gary}}</ref> ===Тайвань=== [[File:2015 Ma–Xi Meeting 08.jpg|thumb|Си Цзиньпин Тайвань президенті [[Ма Инцзю]] мен 2015 жылдың қараша айында Қытай мен Тайвань құрлықтарының көшбасшысы ретінде кездесті.]] [[2017 жыл]]ы өткізілген 19-шы Конгресте Си 2002 жылы 16-шы Конгрестен бастап үздіксіз бекітілген тоғыз қағидалардың алтыеуін растады, «Тайвань халқына бірігуге көмектесетін күш ретінде үміт арту», . Брукингс институтының мәліметі бойынша<ref name="Brookings R.C. Bush">{{Cite news|url=https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2017/10/19/what-xi-jinping-said-about-taiwan-at-the-19th-party-congress/|title=What Xi Jinping said about Taiwan at the 19th Party Congress|last=Bush|first=Richard C.|date=2017-10-19|work=Brookings|access-date=2018-07-08|language=en-US}}</ref>, Си Тайваньдағы бұрынғы ДПП үкіметіне қатысты бұрынғы адамдарынан әлдеқайда тәуелді Тайвань тәуелсіздігін қолданды. [[2018 жыл]]дың наурыз айында Си Тайвань «тарих жазасы» алдында тұратынын айтты<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.afr.com/news/politics/world/xi-jinping-warns-taiwan-it-will-face-punishment-of-history-for-separatism-20180320-h0xpx4|title=Си Цзиньпин Тайваньға сепаратизм үшін «тарих жазасы» қарсы тұруға ескертеді|date=2018-03-20|work=Financial Review|access-date=2018-07-08|language=en-US}}</ref>. == Жеке өмір == Си 80-ші жылдардың басында Британия елшісі К Х Хуаның қызы Ке Линглинге үйленді. Олар бірнеше жыл бойы ажырасқан<ref>{{cite news |url = http://edition.cnn.com/2012/11/07/world/asia/china-xi-jinping-profile/index.html |title = Xi Jinping: From 'sent-down youth' to China's top |author=Elizabeth Yuan |publisher=CNN|date=8 November 2012 |accessdate=8 November 2012}}</ref>. Олардың екеуі «күн сайын дерлік» күресіп, ал ажырасудан кейін Англияға қоныс аударды<ref>{{cite web |title=Born Red |url = http://www.newyorker.com/magazine/2015/04/06/born-red|work=The New Yorker |accessdate=9 August 2017 |date=6 April 2015}}</ref>. Си [[1987 жыл]]ы танымал қытайлық әнші Пэн Лийаньға үйленді. Қытайдағы үй атауы Пэн Лиюань<ref>{{Cite news |url = http://articles.latimes.com/2007/oct/23/world/fg-chileaders23 |title=Қытайдың «бесінші ұрпағы» көшбасшылары елдің ауысымдарын көрсетеді |last=Magnier |first=Mark |date=23 October 2007 |work=Los Angeles Times|accessdate=21 December 2009}}</ref>, Си-ге қарағанда, оның саяси көтерілуіне дейін көпшілікке белгілі болды. Ерлі-зайыптылар көбінесе олардың жеке кәсіби өміріне байланысты әртүрлі өмір сүрді<ref name="beech">{{cite news |last1=Beech|first1=Hannah|title=Michelle Obama Tours Beijing With China's First Lady|url=http://time.com/33164/michelle-obama-china-beijing-peng-liyuan/|accessdate=17 July 2014|date=21 March 2014}}</ref>. Си мен Пэн [[Гарвард университеті|Гарвард университетін]] 2015 жылдың көктемінде бітірген Си Мингзе атты қызы бар<ref>{{cite news | url = https://www.washingtonpost.com/world/asia-pacific/xi-jinping-likely-chinas-next-leader-called-pragmatic-low-key/2011/08/15/gIQA5W83GJ_story.html|title=Xi Jinping, likely China's next leader, called pragmatic, low-key |work=The Washington Post|first=Keith B.|last=Richburg|date=15 August 2011}}</ref>. Гарвардта [[Бүркеншік ат]] қолданып, психология және ағылшын тілін үйренді. Сидің отбасылары Джейд Спринг Хиллде, Орталық әскери комиссиямен басқарылатын солтүстік-батыс Бейжіңдегі бақ пен тұрғын үй ауданында үй бар<ref>{{cite web |first=Tania |last= Branigan |url = https://www.theguardian.com/world/2012/feb/13/xi-jinping-profile-china |title=The Guardian profile: Xi Jinping |work=The Guardian |location=UK |date=13 February 2012 |accessdate=14 February 2012 }}</ref>. Пэн Си-ді еңбекқор әрі жер-жер деп сипаттады: «Үйге келгенде, үйде бір көшбасшы бар секілді ешқашан сезіндім<ref>{{cite web |title = China's Leaders |url = http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/in_depth/china_politics/leadership/html/6.stm |publisher=BBC |accessdate=26 тамыз 2013 }}</ref>, менің көзімше, ол менің күйеуім». Пенг Қытайдың «бірінші ханымы» ретінде бұрынғы предшестерлерімен салыстырғанда әлдеқайда көрінетін рөлді ойнады; мысалы, Пэн 2014 жылдың наурыз айында АҚШ-тың бірінші мэри [[Мишель Обама]]ға Қытайға барған жоғары сапалы сапарына қатысты. Сай 2011 жылы ''[[The Washington Post]]'' мақаласында «прагматикалық, байсалды, абай, еңбекқор, Жерге және кілттің «. Ол проблеманы шешуде жақсы қол ретінде сипатталды және «жоғары лауазымды тұлғалардың ізін қалдырмайтын көрінеді». Ол белгілі Ryan, The Departed және Thefather тәрізді АҚШ фильмдерін жақсы көреді. Ол сондай-ақ тәуелсіз режиссер Джиа Чжанге мақтады. [[2012 жыл]]дың маусым айында Блумберг Си компаниясының отбасыларының мүшелері өздерінің іскерлік мүдделеріне ие екендігін мәлімдеді<ref>{{cite news |url = https://www.bloomberg.com/news/2012-06-29/xi-jinping-millionaire-relations-reveal-fortunes-of-elite.html |title = Xi Jinping Millionaire Relations Reveal Fortunes of Elite|work=Bloomberg |date=29 маусым 2012 жыл}}</ref>, бірақ ол оларға көмектесуге ешқандай дәлелдеме болған жоқ. Bloomberg веб-сайты мақалаға жауап ретінде Қытайдың Малайзияда бөгелген. Си сыбайлас жемқорлыққа қарсы науқанға кірген соң ''[[The New York Times]]'' газеті өзінің отбасы мүшелері<ref name="guardian29612">{{cite news |last=Branigan |first=Tania |title=China blocks Bloomberg for exposing financial affairs of Xi Jinping's family |url = https://www.theguardian.com/world/2012/jun/29/china-bloomberg-xi-jinping|accessdate=11 September 2012|newspaper=The Guardian |date=29 June 2012 |location=Beijing }}</ref> 2012 жылдан бастап корпоративтік және жылжымайтын мүлікке инвестицияларды сатқанын хабарлады<ref name="nytimes">{{cite news |last1=Forsythe |first1=Michael |title = As China's Leader Fights Graft, His Relatives Shed Assets |url = https://www.nytimes.com/2014/06/18/world/asia/chinas-president-xi-jinping-investments.html |accessdate=16 July 2014 |work=The New York Times |date=17 June 2012}}</ref>. Қытайдың Коммунистік партиясы Саяси бюросының жеті және бұрынғы басшыларын қоса алғанда, жоғары лауазымды қытайлық шенеуніктердің туыстары Панаманың құжаттарында аталды, оның ішінде Сидің ағасы Дэн Цзягуи. Дэн Британ Виргин аралдарында екі қабатты компания болған, ал Си Саяси бюросының Тұрақты комитетінің мүшесі болған, бірақ олар Си 2012 жылы қарашада Коммунистік партияның бас хатшысы болды<ref name=MP>{{cite news |url=http://www.marketplace.org/2016/04/04/world/xi-jinpings-family-linked-panama-papers |title=Си Цзиньпиннің отбасы Panama Papers-мен байланысқан |accessdate=6 сәуір 2016 жыл|publisher=Marketplace |first=Rob |last=Schmitz |date=4 сәуір 2016 жыл}}</ref>. ==Марапаттар== * [[Сурет:Olympic rings without rims.svg|80px]] [[Халықаралық Олимпиада комитеті]]: Алтын Олимпиада тәртібі (2013)<ref>{{cite web |url=http://www.chinaconsulatesf.org/eng/zgxw/t1101193.htm|title=Xi Jinping Meets with International Olympic Committee President Thomas Bach and Receives the Olympic Order in Gold|publisher=Consulate-General of the People's Republic of China in San Francisco}}</ref> * [[Сурет:Ribbon_jose_marti.png|80px]] «Хосе Марти» ордені ([[Куба]], 2014)<ref>{{cite web|url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/topics_665678/xjpzxcxjzgjldrdlchwdbxagtwnrlgbjxgsfwbcxzlldrhw/t1177769.shtml|title=Xi Jinping Receives Order of José Marti of Cuba|publisher=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China}}</ref> * [[Сурет:Nishan-e-Pakistan ribbon bar.svg|80px]] Пәкістан 1-ші классының ордені (Nishan-e-Pakistan) (2015) * [[File:BEL - Order of Leopold - Knight bar.svg|80px]] Леопольд І орденінің Үлкен Крестінің кавалері (2015)<ref>[http://www.thenews.com.pk/article-182184-Chinese-president-conferred-with-Nishan-e-Pakistan- Chinese president conferred with Nishan-e-Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522111222/http://www.thenews.com.pk/article-182184-Chinese-president-conferred-with-Nishan-e-Pakistan- |date=2015-05-22 }}</ref> * [[File:By-order friendship of nations rib.png|80px]] «Бейбітшілік пен достықты нығайту» ордені ([[Беларусь]], 2016)<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3663813 Лукашенко наградил Си Цзиньпина орденом "За укрепление мира и дружбы"]</ref> * [[File:The_Star_of_Palestine_%28Palestine%29_Ribbon.svg|85px]] Палестина жұлдызының жарқырауы ([[Палестина]], 2017)<ref>{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2017/07/19/China-to-host-peace-meet-on-Israel-Palestinians-this-year.html|title=China to host peace meet on Israel, Palestinians this year|website=english.alarabiya.net}}</ref> * [[File:OOSA.jpg|80px]] Әулие Апостолдың ордені Эндрю Первозванны ([[Ресей]], 2017)<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201707040001 Указ Президента Российской Федерации от 03.07.2017 № 294 «О награждении орденом Святого апостола Андрея Первозванного Председателя Китайской Народной Республики Си Цзиньпина»]</ref> * [[File:Ribbon bar of the Order of Zayed.svg|80px]] Заида ордені ([[Біріккен Араб Әмірліктері]], 2018) {{commons}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.gov.cn/gjjg/2008-03/16/content_784752.htm ҚХР орталық халық үкіметінің сайтындағы Си Цзиньпин өмірбаяны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317063004/http://www.gov.cn/gjjg/2008-03/16/content_784752.htm |date=2013-03-17 }} {{ref-zh}} {{start box}} {{succession box | before=[[Хэ Гоцян]]| title= Фуцзянь провинциясының губернаторы | years= 1999—2002 | after=[[Лу Чжаньгун]]}} {{succession box | before = [[Чжан Дэцзян]]| title =Чжэцзян КПК партиялық комитетінің төрағасы.| years = 2002-2007 | after = [[Чжао Хунчжу]]}} {{succession box | before = [[Чэнь Лянъюй]]<br><small></b>(2006 ж. б. м. а. [[Хань Чжэн]])<b></small>| title =КҚК Шанхай қалалық комитетінің басшысы| years = наурыз - қазан 2007 | after = [[Юй Чжэншэн]]}} {{succession box | before=[[Цзэн Цинхун]]| title= КПО Орталық Комитетінің партия мектебінің ректоры | years= 2007—2012 | after=[[Лю Юньшань]]}} {{succession box | before=[[Цзэн Цинхун]]| title= ҚХР Төрағасының орынбасары | years= 2008—2013 | after=[[Ли Юаньчао]]}} {{succession box | before=[[Ху Цзиньтао]]| title= КПК Орталық комитетінің Бас хатшысы | years= 2012— | after=''Лауазым''}} {{succession box | before=[[Ху Цзиньтао]]| title= КҚК Орталық Комитетінің Әскери Кеңесі төрағасы | years= 2012— | after=''Лауазым''}} {{succession box | before=[[Ху Цзиньтао]]| title= 7-ші [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] | years= 2013— | after=''Лауазым''}} {{succession box | before=[[Ху Цзиньтао]]| title= ҚХР Орталық әскери кеңесі төрағасы | years= 2013— | after=''Лауазым''}} {{end box}} {{ҚКП басшылары}} {{Үлкен жиырмалық басшылары|мемлекет=Қытай}} [[Санат:ҚКП ОК бас хатшылары]] [[Санат:Қытай Халық Республикасының төрағалары]] [[Санат:Қытай саясаткерлері]] [[Санат:Қытай коммунистік партиясы мүшелері]] [[Санат:Бейжіңде туғандар]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] olpioqn97c1ar3emaea7ylpy18f8afs 0 491053 3612651 3219375 2026-06-02T17:11:44Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3612651 wikitext text/x-wiki [[File:День защиты детей - International Children's Day.JPG|thumb|<center>{{PAGENAME}}</center>]] '''Халықаралық балаларды қорғау күні''' немесе '''Халықаралық балалар күні''' ({{lang-en|International Children's Day}}) жыл сайын ([[1 маусым]] күні [[КСРО]]-ның бұрынғы елдерінде) өткізілетін балаларды соғыс қаупінен қорғау, денсаулығын сақтау мақсатында атап өтілетін халықаралық мейрам. [[1949]] жылы [[Мәскеу]] қаласында өткен [[Әйелдердің Халықаралық демократиялық федерациясы]] кеңесінің сессиясында қабылданған. Алғаш рет [[1950]] жылы атап өтілді.<ref>[http://inform.kz/kaz/article/2562697 1 маусым. ҚазАқпарат күнтізбесі: атаулы күндер, оқиғалар, есімдер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140605052546/http://inform.kz/kaz/article/2562697 |date=2014-06-05 }}</ref> Халықаралық балаларды қорғау күні - халықаралық байқаулардың бірі. Оны өткізу туралы шешім Женевада 1925 жылы Дүниежүзілік Балалар Конференциясында қабылданды. Бұл балалар мерекесі неге бұл маусымның 1-ші жұлдызын атап өту туралы шешім қабылданды. Бір нұсқада айтылғандай, 1925 жылы Сан-Франциско қаласында Қытайдың бас консулы бір топ қытайлық жетім балаларды жинап, оларға 1-маусым күні ғана құлаған Дуан Ву Джи мерекесін ұйымдастырды. Сәтті кездейсоқтықпен, күн Женевада өткен «балалар» конференциясының уақытына сәйкес келді. Сонымен қатар, балаларға [[Халықаралық балалар күні]] ([[20 қараша]]), [[Африка балаларын қорғау күні]] ([[16 маусым]]) және [[Ақ орхидеялар күні]] («түтіктен» шыққан балалар мерекесі; сәуірдің алғашқы жексенбісі). == Тағы қараңыз == *[[Халықаралық балалар күні]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Мейрамдар]] n2ajkh7wn1jkkghw5w8vgl287vbxpct 4 491233 3612913 3612504 2026-06-03T09:00:19Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3612913 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35265]||623||26||18||263||28||3||34127||8||0||169||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2646]||269||7||6||327||8||14||2004||0||4||7||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1176]||37||0||0||11||17||0||1100||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 828]||116||89||10||13||13||2||559||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 364]||15||0||7||22||4||1||300||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] q19e83muq0h8kug7r4rujf1yxwm5rge 4 492279 3612549 3612363 2026-06-02T12:01:19Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3612549 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2552}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1764}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 3 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:610}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:442}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 5 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:316}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 6 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 7 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 8 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:217}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 9 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 10 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:194}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 11 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:188}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 12 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:181}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}} |- | 13 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:134}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 14 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 15 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:121}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 16 || [[User:Jumadulla1997|Jumadulla1997]] || [[Special:Contributions/Jumadulla1997|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Jumadulla1997}} |- | 17 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:103}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 18 || [[User:Гулмира Исатай|Гулмира Исатай]] || [[Special:Contributions/Гулмира Исатай|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Гулмира Исатай}} |- | 19 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 20 || [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] || [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Kazakhkingofprince}} |- | 21 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 22 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:93}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 23 || [[User:Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] || [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|{{formatnum:91}}]] || {{Permissions|Нұрсүлу Нұрым}} |- | 24 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:75}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 25 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Ashina}} |- | 26 || [[User:Айдос Қаракөз|Айдос Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Айдос Қаракөз|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Айдос Қаракөз}} |- | 27 || [[User:Kuralbayev Almas|Kuralbayev Almas]] || [[Special:Contributions/Kuralbayev Almas|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kuralbayev Almas}} |- | 28 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 29 || [[User:С.Жания|С.Жания]] || [[Special:Contributions/С.Жания|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|С.Жания}} |- | 30 || [[User:Оразбаева Жанна|Оразбаева Жанна]] || [[Special:Contributions/Оразбаева Жанна|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Оразбаева Жанна}} |- | 31 || [[User:Gulnazira.koshanova|Gulnazira.koshanova]] || [[Special:Contributions/Gulnazira.koshanova|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Gulnazira.koshanova}} |- | 32 || [[User:QazPaluan|QazPaluan]] || [[Special:Contributions/QazPaluan|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|QazPaluan}} |- | 33 || [[User:Bkozhykov|Bkozhykov]] || [[Special:Contributions/Bkozhykov|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Bkozhykov}} |- | 34 || [[User:Kas77777|Kas77777]] || [[Special:Contributions/Kas77777|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|Kas77777}} |- | 35 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 36 || [[User:Маржан 1973|Маржан 1973]] || [[Special:Contributions/Маржан 1973|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Маржан 1973}} |- | 37 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}} |- | 38 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}} |- | 39 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 40 || [[User:Baobaba1984|Baobaba1984]] || [[Special:Contributions/Baobaba1984|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Baobaba1984}} |- | 41 || [[User:Baratrass|Baratrass]] || [[Special:Contributions/Baratrass|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Baratrass}} |- | 42 || [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] || [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Таттибаева Гулжас}} |- | 43 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 44 || [[User:Sudralum|Sudralum]] || [[Special:Contributions/Sudralum|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Sudralum}} |- | 45 || [[User:Z.Aldyar|Z.Aldyar]] || [[Special:Contributions/Z.Aldyar|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Z.Aldyar}} |- | 46 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 47 || [[User:Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] || [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kudaibergen Yerassyl}} |- | 48 || [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] || [[Special:Contributions/Alphy Haydar|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Alphy Haydar}} |- | 49 || [[User:KarlDaBuddies|KarlDaBuddies]] || [[Special:Contributions/KarlDaBuddies|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|KarlDaBuddies}} |- | 50 || [[User:Gaukhar1980|Gaukhar1980]] || [[Special:Contributions/Gaukhar1980|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Gaukhar1980}} |- | 51 || [[User:Beksultan228|Beksultan228]] || [[Special:Contributions/Beksultan228|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Beksultan228}} |- | 52 || [[User:Жанна Ж|Жанна Ж]] || [[Special:Contributions/Жанна Ж|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Жанна Ж}} |- | 53 || [[User:Sleepycatinacap|Sleepycatinacap]] || [[Special:Contributions/Sleepycatinacap|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Sleepycatinacap}} |- | 54 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}} |- | 55 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 56 || [[User:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] || [[Special:Contributions/Daniyal.aidarov5|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Daniyal.aidarov5}} |- | 57 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}} |- | 58 || [[User:KiranBOT|KiranBOT]] || [[Special:Contributions/KiranBOT|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|KiranBOT}} |- | 59 || [[User:~2026-27217-62|~2026-27217-62]] || [[Special:Contributions/~2026-27217-62|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|~2026-27217-62}} |- | 60 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 61 || [[User:Байгалиева Жадыра|Байгалиева Жадыра]] || [[Special:Contributions/Байгалиева Жадыра|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Байгалиева Жадыра}} {{/end}} 1e13d6yar4ifpkh1lkun49o242knvrp 0 492868 3612589 3503434 2026-06-02T15:45:49Z ~2026-32848-16 182006 3612589 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық футбол құрама командасы | Name = Венесуэла | Badge = Venezuela football association.png | Confederation = [[КОНМЕБОЛ]] | FIFA Trigramme = VEN | | FIFA Rank = 37 <small>(18.07.2024)</small> | | FIFA Code = VEN | Elo Rank = 44 | Nickname = ''La Vinotinto''<br />''(Виношылар)'' | Association = [[Венесуэла футбол фелерациясы]] | Coach = | Captain = | Most caps = [[Хуан Аранго]] (129) | Top scorer = [[Хуан Аранго]] (23) | |pattern_la1=_ven15h|pattern_b1=_venezuela15H|pattern_ra1=_ven15h|pattern_sh1=_ven15h|pattern_so1=_long_ven15h|leftarm1=800000 |body1=800000|rightarm1=800000|shorts1=800000|socks1=800000 |pattern_la2=_ven15a|pattern_b2=_ven15A|pattern_ra2=_ven15a|pattern_sh2=_ven15a|pattern_so2=_ven15a|leftarm2=800000 |body2=FFFFFF|rightarm2=800000|shorts2=800000|socks2=bdfc00|| First game = {{flagicon|Panama}} [[Панама Ұлттық футбол құрамасы|Панама]] 3 - 1 {{flagicon|Venezuela}} '''Венесуэла'''<br />([[Панама (қала)|Панама]], [[Панама]]; [[12 ақпан]], [[1938 жыл]]) | Largest win = {{flagicon|Venezuela}} '''Венесуэла''' 6 - 0 {{flagicon|Portugal}} [[Португалия Ұлттық футбол құрамасы|Португалия]]<br />([[Барранкилья]], [[Колумбия]]; [[26 желтоқсан]], [[1946 жыл]]) | Largest loss = {{flagicon|Argentina}} [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина]] 11 - 0 {{flagicon|Venezuela}} '''Венесуэла'''<br />([[Буэнос-Айрес]], [[Аргентина]]; [[10 тамыз]], [[1975 жыл]]) | World cup apps = | World cup first = | World cup best = | Regional name = [[Футболдан Америка кубогы|Америка кубогы]] | Regional cup apps = 13 | Regional cup first = [[Футболдан Оңтүстік Америка кубогы 1967|1967]] | Regional cup best = 4-ші орын ([[Футболдан Америка кубогы 2011|2011]]) }} '''Венесуэла Ұлттық футбол құрама командасы''' — [[Венесуэла|Венесуэланы]] халықаралық матчтар мен [[футбол]]дан турнирлерде ұсынады. Елдегі футбол ұйымының негізгі басқарушысы [[Венесуэла футбол федерациясы]]ның қол астында бақылауда болады. Венесуэла — барлық [[Оңтүстік Америка]]дағы дәстүрлі футбол даму деңгейі ең төмен мемлекет. Венесуэла — әлем чемпионатының финалды кезеңіне ешқашан өтпеген [[КОНМЕБОЛ]]-ға кіретін жалғыз Ұлттық құрама. ==Жетістіктері== *Оңтүстік Америка кубогының жартылай финалисі: 2011 ==Атақты ойыншылары== *Хуан Аранго — 1999—2015, 128 (23) *Хосе Мануэль Рей — 1997—2011, 116 (11) *Хорхе Альберто Рохас — 1999—2009, 88 (2) *Мигель Меа Витали — 1999—2012, 84 (1) *Джанкарло Мальдонадо — 2003—2011, 65 (22) *Габриэль Хосе Урданета — 1996—2005, 76 (9) *Руберт Моран — 1996—2007, 62 (16) *Освальдо Вискаррондо — 2004—, 76 (8) *Томас Ринкон — 2008—, 75 (0) *Рафаэль Дудамель — 1993—2007, 56 (1) *Саломон Рондон — 2008—, 53 (18) *Хосе Луис Дольгетта — 1993—1997, 21 (6) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.federacionvenezolanadefutbol.org/ Венесуэла футбол фелерациясы] * [http://www.lavinotinto.com La Vinotinto] — Елдегі футбол туралы жаңалықтар. * [http://www.rsssf.com/miscellaneous/venez-recintlp.html Ұлттық құрама ойыншылары] (RSSSF-те) * [http://www.fifa.com/associations/association=ven/index.html Венесуэла Ұлттық құрамасы ФИФА сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130424201342/http://www.fifa.com/associations/association=ven/index.html |date=2013-04-24 }} {{ref-en}} {{Оңтүстік Америка Ұлттық футбол құрама командалары құрамы}} [[Санат:Венесуэла Ұлттық футбол құрамасы]] tqhkn5vnl3ac82290d6idub0ggbgc5n 2 498117 3612904 3608614 2026-06-03T08:01:13Z Coffee86 27186 3612904 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography | subject_name = Кенжигалиев Асхат Токанович | image_name = Coffee86.jpg | image_size = 180px | image_caption = Coffee86 қатысушысы | date_of_birth = 22.08.1986 | place_of_birth = Екібастұз | date_of_death = | place_of_death = | occupation = мүгедек | spouse = }} {{Babel|ru|kk-2|en-2|uz-1|uk-1|az-1|tr-1|tt-1|tg-1}} {{Қатысушы:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Уақыт жетпейді}} {{Портал:Ағымдағы оқиғалар/Күнтізбе}} <small><span style="color:Red">Менің өмірлік психологиясы:</span> 1) Дене жоқ — іс жоқ. 2) Өткен және ұмытылған нәрсе әрқашан қате емес. 3) Өмірде бір нәрсені өзгерту керек сияқты көрінсе, олай емес сияқты. 4) Десе де, уақыт емдейтініне сенімдімін. 5) Рахаттануда ұят жоқ — бұл аман қалу. 6) Кейбіреулер мені бақылап, біраз қорытынды жасады. 7) Оны бөлісетін нәрсеге толы адам. 8) Мен адамдарды «оятпауға» тырысамын. 9) Барлығына күшті жүйке қажет. 10) Сіз бұл дүниені түсініп, ақымақ болмайсыз. 11) Менің өмірім көтерілу мен құлдырауға толы. 12) Маған «проблемадан проблема болған кезде» ұнамайды. 13) Қайта емес, қайта. 14) Жаңалық та жақсы — жаңалық емес. 15) Өз көзіңіздегі бөренені көрмеңіз. 16) Өмір әрқашан үйдегідей жайлы бола бермейді. 17) Менде орташа IQ бар, сондықтан сұхбаттасымның мотивтерін, ниеттерін және эмоцияларын болжау қиын. 18) Табыс — күнделікті жұмыс. 19) Өткенге есік қабырғамен қоршалу керек. 20) 90-шы жылдар мен 2000-шы жылдардың басы жаман түс сияқты болды. 21) Мен өзім болғанды ​​қалаймын. 22) Мен өз тәжірибемнен кейбір нәрселерді орындау қиын екенін білемін, мысалы, оқу. 23) Асықсаң жұртты күлдіріп жібересің. 24) Тозаққа апаратын жол ізгі ниетпен төселген. 25) Мен өшпенді сыншыларға атап өткім келеді: мен мүлдем жеңілген емеспін, мен жай қайыршымын. Сондықтан әрбір тиын үшін мен өз әрекетімді сілкіп, мұқият ойластыруым керек. 26) Мен қарқынды бақылауға, яғни уағыз айтуға шыдай алмаймын. 27) Менің сіз туралы пікірімді және сізге деген көзқарасымды шатастырмаңыз. Саған деген көзқарас мінез-құлқыңа байланысты қалыптасады, сен туралы пікірім тек өзіме байланысты. 28) Адамдармен келіссөздер жүргізіп, ымыраға келу керек. 29) Адамдар жанжалдасып, татуласады. 30) Жылтырағанның бәрі алтын емес. 31) Біреуге шұңқыр қазба — оған өзің түсесің. 32) Мен саудагерлердің жұмысын құрметтеймін. Сауда жалғасуы керек. 33) Тек шыбынның өзі ұша алмайды. 34) Адамдардың аз болуы оттегінің көп болуын білдіреді. 35) Мен өзім үшін өмір сүргім келеді: жалғыздықта өмірден ләззат ал. 36) Сараң екі рет төлейді. 37) Мен 2 орындыққа отыра алмадым. 38) Саясатпен айналысу үшін мүйізтұмсық терісі болуы керек. 39) Кез келген түсініксіз жағдайда ұйықтаңыз. 40) Егер мәселені ақшамен шешуге болатын болса, онда бұл шығын. 41) Мені тек мемлекет соттай алады. 42) Таң кештен дана. 43) Жаңа нәрсе әрқашан кепілдік берілген мәселелермен бірге келеді. 44) Мен өмірімде мәмбетті көп кездестірдім. Енді мен тек өркениет үшінмін. 45) Дүние жақсы адамдарсыз емес. 46) Үкім шығармаңдар, әйтпесе сотталмайсыңдар. 47) Мен кеше туылған жоқпын. 48) Адамдар әдетте өз бетінше үкім шығарады. 49) Мен өзімнің жауларыма және қаскөйлерге қуат алғым келмейді. 50) Мен мүлде сәнқой емеспін: менің өз стилім бар. 51) Кәрі мен жоқ, мен тым қартайдым. 52) Үміт соңғы болып өледі. 53) Мен тамақ пен киімге ұқыпты қараумен ерекшеленемін. 54) Бақыт тыныштықты жақсы көреді. 55) Адамның өзіндік мені бірден қалыптаспайды. Тұлға 25 жаста қалыптасады. 56) Сән циклдік. 57) Адамның адамға қасқыр екеніне көзіміз жетті. 58) Сандарда қауіпсіздік бар. 59) Өткен реніштерімді кешір. Мен ренжіткен барлық адамдардан кешірім сұраймын. 60) Қазақстан – менің отаным. Мен өз елімді жақсы көремін, ол қандай болса да. 61) Мені ұнатпайтын болсам, жай ғана қалдыр. 62) Біреудің жаны — қараңғылық. 63) Екі қол, екі аяқ, естідім, көремін, тірі ана — өмірге шағымданудың қажеті жоқ. 64) Бұл өмірде сіз нақты нәрсені, белгілі бір нәрсені қаламайсыз. 65) Уақытында кету керек. 66) Өмір сүргің келсе, иіруді біл. 67) Жаман татулық жақсы ұрыстан артық. 68) Адамда жол сілтейтін ішкі өзегі, мінезі болуы керек. Сіз өз бойыңызда мінезді тәрбиелеуіңіз керек. 69) Мен ақылды, ғылымды, технологияны, инновацияны және айқын ойлауды құптаймын. 70) Мен өзіме оңай жау табатыным анық. 71) Өмір сізге екінші мүмкіндік бергенде, сіз оған барынша жабысып, әр минутты бағалай бастайсыз. 72) Үйрену ешқашан кеш емес. 73) Мен өзімді ыңғайлы және жайлы сезіну үшін бірдей киімді кигенді жөн көремін. Көпшіліктен ерекшеленбегені дұрыс. 74) Қазақстанда тұратын адам циркке күлмейді. 75) Менің жылдарым — менің байлығым. 76) Бұл өмір тыйымдарға толы. 77) Менің мейірімділігімді әлсіздік деп қабылдамаңыз. 78) Барлық адамдар әртүрлі. 79) Құлағына кеспе іліп қою. 80) Мен өзім билемеймін, бірақ басқалардың мұны істегенін көргенді ұнатамын. 81) «Онда бірдеңе бар» деп айта алатын қыздар мен әйелдер бар. 82) Мен әйелдердің назарынан тыс қалмаған сияқтымын. 83) Тітіркену теңізі және нәтижесі бар. 84) Өз аймағыңызда жүргеніңіз дұрыс. 85) Өмірде өзіңді қарапайым ұстау керек. 86) Сөз — бұл қуаты. Сіз нарықты бақылап отыруыңыз керек. 87) Тазалық — бұл олардың қоқыс тастамайтын жері емес, тазаламайтын жері. 88) Табиғи нәрсе шіркін емес. 89) Сабыр — барлық есіктерді ашатын соңғы кілт. 90) Жауды жақсы білу керек. 91) Қасқырдың аяқтары оны тамақтандырады. 92) Кім таңертең тұрса, оған Алла береді. 93) Жан біраз уақыттан кейін трендте болатын нәрсені таңдағанда. 94) Мен бөтен адамдар арасында өзімдікі және өзімнің арасында жат адам сияқтымын. 95) Ыңғайсыз шындықты айтуым керек еді. 96) Тегін ірімшік тек тышқан қақпанында келеді. 97) Қазақ әйелі жүйрік атты тоқтатып, жанып тұрған лашықтың ішіне кіреді. 98) Соғыстағыдай алдау еш жерде жоқ. 99) Айла — зеректіктің белгісі. 100) Өмір — бұл азап. Өмір сүру – кесіп өтетін өріс емес. 101) Әр қалжыңның өз үлесі бар. 102) Алыстан дос болу керек. 103) Еш қиналмай, тоғаннан балықты да шығара алмайсың. 104) Бүйректеріңіз істен шыққан кезде Боржомиді ішуге тым кеш. 105) Кейбіреулер мені керемет деп санайтыны бос сөз. 106) Туған жерім сол жерде көмектесті. 107) Мен сезімтал емеспін, бірақ олар менің миыма тамшылағанда, ол маған қатты әсер етеді. 108) Тіпті миллион шыбынның өзі дәреттің дәмді екеніне сендірмейді. 109) Ойлар материалды болып табылады. 110) Ата-ана оқытпаса, халық оқытады. 111) Мен мысықтарды ерекше жақсы көретін емеспін. 112) Тыныш суларда шайтандар бар. 113) Менің көз алдымда адамдардың дөрекі сөздерді (яғни, балағат сөздер айтқанын) ұнатпаймын. Бұл жақсы естілмейді. 114) Өткенді түзетуге тырыспаңыз. Болашаққа нұқсан келтірмеу үшін бар күш-жігерді жұмсаған дұрыс /Венера Нығматулина/. 115) Бастама жазаланады. 116) Тыныш жүрсең, ары қарай жүресің. 117) Әркім сенің жауың емес: кіммен соғысып жүрсің. 118) Сәтсіздіктер мен қателіктер сізді өмірде шыңдайды. 119) Біреу үшін бәрі, біреу үшін ештеңе. 120) Анаңның артына тығылатын уақытты бағала, сонда сен сызбаларда өмір сүресің, бұл қорқынышты және азапты… 121) Егер мен қысты жақсы көрсем, уақыт өте келе мен жазды бағалай бастадым (табиғаттың гүлдену кезеңі). 122) Барлығына ұнауға тырыспау керек. Адамдар әлі де сенің жаныңнан өтіп, тегіс емес екеніңді айтып күңіренеді. 123) Мені және менің мінезімді түсінуге тырысқандар аз. 124) Әзіл мен сарказмды түсіне білу керек. 125) Олар ренжігендерге су тасиды. 126) Маған жиі қатал жауап беруге және мінезді көрсетуге тура келді. 127) Сіз келетін орындар бар және сізді кепілдік проблемалар күтіп тұр. 128) Шыдамдылық пен еңбек бәрін тоздырады. ---- <span style="color:Red">Өзім туралы:</span> Мен принципшіл, турашыл адаммын, бетіме шындықты айтудан қорықпаймын; чайлдфри. Мен жақсы көремін: 1) моноблоктар; 2) мұздатылған кептірілген кофе, капучино; 3) макадамия жаңғағы, фундук, кешью, бадам; 4) кептірілген өрік; 5) манго; 6) манты, тұшпара; 7) монеталар; 8) қыс; 9) жеке өмірге қол сұғылмаушылық; 10) пицца; 11) маркетплейстер; 12) түйелер (бір өркешті және екі өркешті); 13) боран; 14) автобустың артқы жағына отыруға; 15) құймақ, ет және сүзбе қосылған құймақ; 16) самса; 17) лимон қосылған шай; 18) өмір; 19) толтырылған бұрыш, қырыққабат орамдары; 20) халва (самарқан, зығыр және пісте); 21) қамырдағы барабан таяқшалары; 22) аяздар; 23) жағымды тосын сый; 24) инновациялар; 25) сауда орталықтары және сауда үйлері; 26) нан пісіру; 27) бризоль; 28) мандариндер; 29) шынайылық. Маған ұнамайды: 1) жылу; 2) көше жаргоны; 3) түйе синдромы; 4) таныс қарым-қатынастар; 5) кешкі; 6) адамдардың маған деген көңілі қалуы; 7) сәлемдесу; 8) Сіздің атыңызға айтылған сын; 9) мені тәрбиелеп жатқанда немесе оқытқанда; 10) адамдар маған ашуланғанда; 11) деструктивті адамдар мен улы заттар; 12) есікпен ойнағанда.</small> ---- <small>Егер сіз қаржылай көмектесе алғыңыз келсе, міне менің реквизиттерім<ref>Ақшаны аударатындарға үлкен рақмет ғой…</ref>:<br> 1) [[Kaspi Bank|Kaspi]] Gold карта нөмірі: 4400 4303 0898 2971.<br> Уикипедияны қолдауды жалғастыра алуыма қолдау бер.</small> ---- <center><small>'''[[:Санат:Қазақ жазушылары|Қазақ жазушылары]]''' • '''[[Уикипедия:Жедел жою өлшемшарттары]]''' • '''[[Үлгі:Тағам]]''' • '''[[Үлгі:Тұлға]]''' • '''[[Үлгі:Кітап]]''' • '''[[Үлгі:Үңгір]]''' • '''[[Үлгі:Ғимарат]]''' • '''[[Үлгі:Фотоқатар]]''' • '''[[Үлгі:Multiple image]]''' • '''[[Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]]''' • '''[[Үлгі:Өнер туындысы]]''' • '''[[Үлгі:Елді мекен]]''' • '''[[Үлгі:Компания]]''' • '''[[Үлгі:Монумент]]''' • '''[[Үлгі:Мереке]]''' • '''[[Үлгі:Су қоймасы]]''' • '''[[Үлгі:Әкімшілік бірлік]]''' • '''[[Үлгі:Әдеби шығарма]]''' • '''[https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Byzantine_Empire_topics Template:Byzantine_Empire_topics]'''</small></center> ---- <div class="plainlinks" style="float: center; width: 260px; height: 300px; overflow: auto; text-align: center;"> <small style="line-height:1.5em"> <div style="text-align:center; font-weight:bold; background:#e8f5ff; line-height:1.3em; padding:0.4em">[http://toolserver.org/~soxred93/pages/index.php?name=+Coffee86&lang=kk&wiki=wikipedia&namespace=0&redirects=noredirects&getall=1 Бастаған мақалалары:]</div> <div style="text-align:left"> #'''[[Ибн Рушд]]''' #'''[[Әлқисса]]''' #'''[[Дидар]]''' #'''[[Сәбит ибн Курра]]''' #'''[[Рұстақ]]''' #'''[[Соғдылық айналғыш биі]]''' #'''[[Хутэн]]''' #'''[[Куста ибн Лукка]]''' #'''[[Гурек]]''' #'''[[Мурабба (тағам)]]''' #'''[[Мухаллеби]]''' #'''[[Майсор зымырандары]]''' #'''[[Абдаса]]''' #'''[[Гандхара өнері]]''' #'''[[Тумшук]]''' #'''[[Наан (тағам)]]''' #'''[[Кулфи]]''' #'''[[Бастани]]''' #'''[[Фалуде]]''' #'''[[Қуыршақтар алқабы]]''' #'''[[Бұлайық]]''' #'''[[Библияның соғды тіліндегі аудармалары]]''' #'''[[Вешпаркар]]''' #'''[[Фалуда]]''' #'''[[Ах-ай гроты]]''' #'''[[Иверск-Серафим соборы]]''' #'''[[Қызылғаха үңгірлері]]''' #'''[[Безеклик]]''' #'''[[Миран (шұрат)]]''' #'''[[Гирлянда тасушылар]]''' #'''[[Базилика цистернасы]]''' #'''[[I Хұсрау патшаның көктемгі кілемі]]''' #'''[[Раханч]]''' #'''[[Гандхара]]''' #'''[[Самарқан қағазы]]''' #'''[[Занданачи]]''' #'''[[Кэсы]]''' #'''[[Инпань адамы]]''' #'''[[Черчен адамы]]''' #'''[[Серика]]''' #'''[[Виша Самбхава]]''' #'''[[Музаки кінәздігі]]''' #'''[[Канун (Албания)]]''' #'''[[Нана (Бактрия құдайы)]]''' #'''[[Мафраш]]''' #'''[[Виша Шура]]''' #'''[[Виша Кирти]]''' #'''[[Пісте балмұздақ]]''' #'''[[Хаварнак]]''' #'''[[Мивнай]]''' #'''[[Мабхара]]''' #'''[[Мизан]]''' #'''[[Мастан-Навиан]]''' #'''[[Тукаспадак]]''' #'''[[Шишпир]]''' #'''[[Агоналия]]''' #'''[[Тұрғар]]''' #'''[[Тархун (ихшид)]]''' #'''[[Меликават]]''' #'''[[Гипорхема]]''' #'''[[Гивех]]''' #'''[[Лейпциг бозторғайлары]]''' #'''[[Сериндия өнері]]''' #'''[[Манбидждік Агапий]]''' #'''[[Кафыр-қала (Самарқан)]]''' #'''[[Зергер-Тепе]]''' #'''[[Бетика]]''' #'''[[Реккесвинт тәжі]]''' #'''[[Джулиан (вестготтық граф)]]''' #'''[[Нағиса]]''' #'''[[Хотандық сақ тілі]]''' #'''[[Алмихан Сейіті]]''' #'''[[Духцов сарайы]]''' #'''[[Брагадан Фруктуоз]]''' #'''[[Узуфрукт]]''' #'''[[Гварразардан қазына]]''' #'''[[Вестготтық шындық]]''' #'''[[Вигилан кодексі]]''' #'''[[Соғды жауынгерлері]]''' #'''[[Вестгот патшалығының флоты]]''' #'''[[Юйчи Исэн]]''' #'''[[Түйе жүні]]''' #'''[[Свина (өзен)]]''' #'''[[Цедыня]]''' #'''[[Кельтибериялықтар]]''' #'''[[Севильялық Исидор]]''' #'''[[Ифтехар]]''' #'''[[Әулие Антоний Падуан шіркеуі (Ыстанбұл)]]''' #'''[[Танның батыс базарының мұражайы]]''' #'''[[Музелес]]''' #'''[[Ливиядағы болгар дәрігерлерінің соты]]''' #'''[[Lundbeck]]''' #'''[[Той түйе (табақ)]]''' #'''[[Қытай қағазы]]''' #'''[[Нимруд линзасы]]''' #'''[[Албания-Болгария қатынастары]]''' #'''[[Қытайдағы жер сілкінісі (2023)]]''' #'''[[Жеті кітаптағы медициналық жинақ]]''' #'''[[Византиялық ғибадатханасы (Судак)]]''' #'''[[Симон Илеуші]]''' #'''[[Әулие Павел шіркеуі (Константинополь)]]''' #'''[[Мирелейон]]''' #'''[[Әулие Ирина шіркеуі]]''' #'''[[Әулие Сергий бен Вакх шіркеуі]]''' #'''[[Әулие Анна шіркеуі (Трабзон)]]''' #'''[[Жаккард матасы]]''' #'''[[Яздтағы дахма]]''' #'''[[Кристегі Әулие Андрей шіркеуі]]''' #'''[[Софа]]''' #'''[[Үндістан (Бируни)]]''' #'''[[Вандалдар мен аландар мемлекетінің флоты]]''' #'''[[Лузитания]]''' #'''[[Бұхара тарихы (қолжазба)]]''' #'''[[Таксиладан келген белгісіз меридарх]]''' #'''[[Гуанчжоудағы қырғын]]''' #'''[[Аниково табағы]]''' #'''[[Диолк]]''' #'''[[Кузхайя (монастырь)]]''' #'''[[Кливанион]]''' #'''[[Каббадион]]''' #'''[[Цангион]]''' #'''[[Дивитисий]]''' #'''[[Сериндия]]''' #'''[[Севильялық Иоанн]]''' #'''[[Шеду]]''' #'''[[Сабао (лауазым)]]''' #'''[[Шалимар бақтары]]''' #'''[[Бахур]]''' #'''[[Сенмар]]''' #'''[[Хвадай-намак]]''' #'''[[Мехреган]]''' #'''[[Тирган]]''' #'''[[Петрона Каматир]]''' #'''[[Халчаян]]''' #'''[[Анар сорпасы]]''' #'''[[Шолезард]]''' #'''[[Зарда (тағам)]]''' #'''[[Локакшема]]''' #'''[[Шатьял]]''' #'''[[Византия асханасы]]''' #'''[[Хотан жібек фабрикасы]]''' #'''[[Мұқанна]]''' #'''[[Дендера шамы]]''' #'''[[Бағдат батареясы]]''' #'''[[Ludus duodecim scriptorum]]''' #'''[[Бажаур қобди]]''' #'''[[Табула]]''' #'''[[Екібастұз политехникалық колледжі]]''' #'''[[Павлодар машина жасау колледжі]]''' #'''[[Исабек-ишан]]''' #'''[[Екібастұз бөгені]]''' #'''[[Бутринти]]''' #'''[[Марат Пазылұлы Марденов]]''' #'''[[Плацинда]]''' #'''[[Топрак-қала]]''' #'''[[Лампада]]''' #'''[[Көшк]]''' #'''[[Дөңгелек тақталардағы шахмат]]''' #'''[[Дхармаракша]]''' #'''[[Дунхуан]]''' #'''[[Ад-Дэйр]]''' #'''[[Теңіз органы]]''' #'''[[Қытайдағы зороастризм]]''' #'''[[Айвалық мармелады]]''' #'''[[Қайрақ (құлпытас)]]''' #'''[[Жеміс мұзы]]''' #'''[[Парвин Баби]]''' #'''[[Ан Лушан]]''' #'''[[Гяз]]''' #'''[[Туррон]]''' #'''[[Калаи-Муг]]''' #'''[[Юэяцюань]]''' #'''[[Лимпопо (мультфильм)]]''' #'''[[Лабубу]]''' #'''[[Константин базиликасы (Трир)]]''' #'''[[Максенций базиликасы]]''' #'''[[Әулие Николай базиликасы]]''' #'''[[Теодорик кесенесі]]''' #'''[[Әулие Николай шіркеуі (Демре)]]''' #'''[[Иоанн Кладас]]''' #'''[[Самейру ханымының базиликасы]]''' #'''[[Византиялық жібек]]''' #'''[[Сан-Витале]]''' #'''[[Византия бақтары]]''' #'''[[Аэций Амидалық]]''' #'''[[Византия медицинасы]]''' #'''[[Эгиналық Павел]]''' #'''[[Византия өнертабыстарының тізімі]]''' #'''[[Византия лирасы]]''' #'''[[Византия сигнал мұнаралары жүйесі]]''' #'''[[Византия ғылымы]]''' </div></div> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[en:User:Coffee86]] [[meta:User:Coffee86]] [[ru:Участник:Coffee86]] [[uz:Foydalanuvchi:Coffee86]] [[tr:Kullanıcı:Coffee86]] mu6s2bfrybhceajy6pg4qe11blr87gc 0 498816 3612692 3611713 2026-06-02T19:21:36Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Shukenai Gulim|Shukenai Gulim]] соңғы нұсқасына қайтарды 3550428 wikitext text/x-wiki [[Қабілет]] — [[тұлға]]ның қызмет түрлерін атқару тәсілдерін жетік меңгеруінен көрініс табатын, оларды игеру мүмкіндігін шарттастыратын, жемісті нәтижеге қол жеткізу мүмкіндіктерін көрсететін дара - [[психология]]лық ерекшелігі.<ref>Адам. Қоғам. Құқық, 9 сынып «Мектеп» баспасы, 2009 жыл</ref> Қабілет түрлері: 1. Интеллектуалдық қабілеттер – ақпаратты қабылдау, өңдеу және міндеттерді шешу іскерлігімен байланысты. Оларға логикалық ойлау, зейін, ес жатады. 2. Шығармашылық қабілеттер – жаңа, тың дүниені жасауға бейімділік; мысалы, көркем шығармашылық немесе өнертапқыштық.<ref name=":0">Богоявленская Д. Б. Психология творческих способностей. М., 2002.</ref> 3. Физикалық қабілеттер – дене төзімділігі, күш және қимыл-қозғалыс үйлесімділігімен байланысты.<ref name=":0" /> 4. Әлеуметтік қабілеттер – адамдарға қоғамда тиімді өзара әрекет етуге, қарым-қатынас құруға, топта жұмыс істеуге көмектесетін қабілеттер.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Психология]] hij3savblea3nv3282nnkhgomydopsw 0 501654 3612681 3536679 2026-06-02T18:21:30Z Nurgeldi Amangeldiuly 79569 Жазу қатесін түзеттім 3612681 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kazakh Clan | атауы = Жақайым | ұраны = ? | лақап_атауы = | таңбасы = | таңба_сипаттамасы = | шығу_тегі = Алтай өңірі | жүзі = [[Кіші жүз]] | тайпасы = [[Әлімұлы]] | бөлімдері = Ақбура, Тоқбура(Шалбура), Ағыс, Көгіс, Бида | тараулары = ? | мекендері = Ақтөбе обл. Мұғалжар,Шалқар аудандары және Қызылорда обл. Арал,Қазалы аудандары | ақсақалы = | қыстаулары = | жайлаулары = | торабы = }} [[File:ЖАҚАЙЫМ.png|thumb|ЖАҚАЙЫМ]] [[Сурет:Жақайымнан арғы шежіре.jpg|нобай|Жақайым(тереңдетілген шежіре)]] '''Жақайым''' - Кіші жүз Әлімұлы тапайсының [[Шекті|Шекті]] руынан тарайды. Шектінің үлкен баласы Шыңғыстан туады. Жақайым руы Ағыс, Көгіс, Ақбура, Тоқбура (Шалбура) деген аталарға бөлінеді. Шектінің үлкен баласы Шыңғыстан туғандықтан Шектіден тараған басқа рулар "аға баласы" деп сыйлап, атап кеткен. [[Сыр бойы]]<nowiki/>ның жоғарғы ағысы мен [[Арал теңізі|Арал теңізі]]<nowiki/>нің маңы және Ақтөбе облысындағы Жем өзенінің бойына дейін мекендеген. Н.А.Аристовтың айтуынша, 19 ғасырдың аяғында Әлімұлы руларының түтін саны 44,4 мың, оның ішінде Жақайымның түтін саны 5 мыңдай болған. Таңбасы Әлімұлының тайпасының таңбасымен бірдей. [[Жақайым]] руынан елге белгілі тұлғалар шыққан. Олар: [[Қыз Жібек]], [[Сартай батыр]] (Жау жүрек мың бала),[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] (жазушы), [[Нұртуған Кенжеғұлұлы]] (ақын) т.б.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 </ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] [[Санат:Кіші жүз рулары]] cga0okuhk7dr6y0ask4wxb84eh0v6o0 0 505811 3612696 3611723 2026-06-02T19:22:25Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Маржан Тұрғанбайқызы|Маржан Тұрғанбайқызы]] соңғы нұсқасына қайтарды 3532707 wikitext text/x-wiki {{біріктірілсін|Әль -Кинди}} '''Әбу Жүсіп әл-Кинди''' араб тілді перипатетизмнің алғашқы белді өкілі болып табылады. Ол 796 жылы Куфада (Сауд Арабиясының оңтүстігі) туылып, 866 жылы Бағдатта қайтыс болған. Әл-Кинди Куфа мен Басра қалаларында білім алуды бастады, осы жерлерде «Мутазилиттер» философиясымен танысты. Ол Бағдатта алғаш антикалық философтардың еңбектерін аударатын аудармашылармен танысты. Әл-Кинди алғаш ислам әлемінде Аристотель философиясын жүйелі түрде қайта қарастырған және талантты ғалым «арабтардың философы» («файласуф әл-араб») деген атаққа ие болды.  830 жылы зерттеумен және антикалық әдебиеттерді аударумен айналысатын жер танымал «әл-Хикмат бейтін» (Даналық үйі) тұрғызған халиф, әл-Киндиді осы ғимараттың қызметкері етіп жұмысқа алған. Әл-Кинди әртүрлі сала бойынша 241 кітап жазып қалдырған. Солардың ішінде танымал болғандары: -     «Жоғарғы философия туралы трактат» -     «Құдаймен бірге» -     «Шынайы және Керемет Жаратушы туралы трактат» -     «Алтын мен күмістің химиялық тасымалдануы туралы білімдері бар адамдардың қатарына қосылғысы келетін үміткерлерді теріске шығару (алхимиктер туралы)». Әл-Кинди: Болмыстың барлық категориялары, «түрдің», «тайпаның», «индивидуумның», «бөлшектің», «тұтастықтың» барлық ұғымдары қай жағынан болмасын «Біртұтастық» идеясымен байланысты. Әл-Кинди бойынша, заттардың барлық сапалық сипаттамалары акцидентті. ''Акциденция'' - заттардың субстанционалды (негідік), маңызды қасиетінен басқа уақытша өтпелі елеусіз қасиеті.  Әл-Кинди: Шынайы Біртұтастылық болмайды және көпшілік деген ұғым жоқ. Бір затты басқа затпен салыстыра отырып, мына зат біртұтас деп айтуға болмайды. Біртұтастылықтың шынайы ұғымын қандай да бір категорияға жатқызу мүмкін емес. Материя, нәсіл, түр, индивид, өзгешелік, сипаттама, акциденция, қозғалыс, жан, ақыл, біртұтастылық, бөлшектік, жалпылық – осы категориялардың барлығын Шынайы Біртұтастыққа жатқызуға болмайды. Өйткені Ол біреу, Ол сол бірліктің өзі. Әл-Кинди Алғашқы себептің Абсолютті Мәңгілік бейнесіне көп мән берді. Әл-Кинди: Ол – мәңгі және Оған қатысты «биболмыс», немесе «тірілік етпейді» деген пікірлерді қолдануға болмайды. Мәңгілік иесінің өткен өмірі болмайды және Оның болмысының басқа заттармен ешқандай байланысы жоқ. Оның ешқандай кемшілігі болуы мүмкін емес, Ол ешқашан өзгермейді. Мәңгілік иесі Күмәнсіз және Толыққанды. Әл-Кинди философия туралы: Философия адамдар үшін жалпыға ортақ және мәңгілік заттардың қандай жағдайда тіршілік етеді, заттардың қандай себептері бар, солар туралы білім алуларына максималды мүмкіндік береді. Әл-Кинди бойынша, ең мықты және кемелденген философ атағына барлық заттардың алғашқы себепкері, яғни Алла тағала туралы білімге ие философ қана лайықты болып саналады. Әл-Кинди үшін дін де, философия да Ақиқат туралы ғылым болып табылады. Әл-Кинди бойынша, әр бір тіршіліктегі заттың 4 себебі бар: 1) Заттар материясы, 2) Заттар формасы, 3) Заттар әрекеті, 4) Заттар мақсаты. Әл-Кинди бойынша, әлем екі бөлікке бөлінеді: -    ''Ай бетіндегі әлем'' – онда өлім мен өмір заңдылықтары жүзеге аспайды немесе онда заттардың негізгі төрт элеметтері болмайды. -    ''Ай астындағы әлем'' (жер әлемі) – онда төрт элеметтер (су, ауа, от, жер) кей кезде бір-біріне қарсы тұрады (олардың әсерінен жылылық, суықтық, құрғақшылық, дымқылдық пайда болады); Бұл әлемде бір нәрсе пайда болады немесе жойылып отырады. Әл-Кинди бойынша, әр бір материалды заттың бес сипаттамасы бар: 1) Эфир, 2) Форма, 3) Орын, 4) Уақыт, 5) Қозғалыс. <ref>Алтаев Ж., Фролов А. Ислам философиясы: оқулық  – А.: Қазақ университеті, 2019. – 554 б.</ref> Әл-Кинди ғылымның классификациялауы (жіктеу) туралы: Ғылымдар екі санатқа бөлінеді: діни және адамзаттық. Адамзаттық ғылымдар екіге бөлінеді: 1.  Нақты білімді беретін ғылымдар (теоретикалық: физика, психология, метафизика); 2.  Тәжірибелік ғылымдар (этика, саясат) және білім алу үшін құрал ретінде қызмет ететін ғылымдар (логика, математика). Әл-Киндидің көзқарасы бойынша Ақиқат ең қымбат бағалы зат, Ақиқаттың жоғарғы құндылығын, ең алдымен, ғалымдар біле алады. Адам Ақиқатқа жету үшін, ең алдымен, өзін-өзі тәрбиелеуі қажет. Тәрбиелеуді өзін-өзі қатаң бақылауда ұстау жолы арқылы жүзеге асыруға болады. Әл-Кинди адамның қолындағы 3 маңызды күшті көрсетеді. Олар: 1) Хайуандық қалаудың күші (шахуат), 2) Ашу күші (гадаб), 3) Ақыл күші (акл). Әл-Кинди 4 негізгі ізгіліктер туралы айтады. Олар: 1.  ''Даналық'' (хикмет) – барлығын қамтыған заттар туралы ақиқатты білу мен осы білім арқылы әрекет ету 2.  ''Батылдық'' (надждат) – Жаратушы үшін өліммен бетпе-бет келуге қабілетті болу, қажетті нәрсеге қандай жағдай болмасын қолжеткізу және бас тартатын нәрседен қол үзу керек 3.  ''Адалдық'' (иффет) – тәнді тәрбиелеу үшін қажет 4.  ''Әділдік'' (итидал) – қажетті дүниені ғана қалау, басқаға зиян келтірмеу Әл-Кинди үшін адамнан ізгілікті адам жасау «алтын орта» ұстындарын ұстану арқылы дамытуға болады. <ref>'''Уксукбаева М.Т.''' Ортағасырлық Шығыстың араб-мұсылман фәлсафасы тарихы: оқу-әдістемелік құралы. – Қарағанды: Қарағанды университеті, 2023. –  104 б.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Философия]] 2o1y789fjt2aruccqp0uo9qws5dhp7k 0 506715 3612803 3611383 2026-06-03T04:15:59Z TheNomadEditor 120280 /* */ 3612803 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = |шынайы есімі = |сурет = Әсел Сағатова.jpeg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 5.5.1985 |туған жері = [[Семей]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|Қазақстан}}, {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші |азаматтығы = {{KAZ}} |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 3808166 |сайты = }} '''Әсел Сағатова''' ([[5 мамыр]] [[1985 жыл]]да) – қазақстандық актриса. == Өмірбаяны == [[Семей]] қаласында туған. Алматыдағы орыс хореографиалық мектепті бітірген. Ол 14 жастан модель болып істеген. 9 сыныпта Әсел жарнамаларға түскен. [[Гонконг]]та және [[Таиланд]]та жұмыс істеді. [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақстан ұлттық университетін]] бітірген. Халықаралық қатынастың факультетін қызыл дипломмен бітірді. Оқудың барысында магистратурада музыкалық бағдарламаның қазақ телеарнада жұмыс істеген, және концерттердің ұйымының продюсерлік орталығында жұмыс жасаған. Қазір кинода түсіріледі және "халық лотерея" деген бағдарламаны жүргізеду. "РТРК АО "Қазақстан" фирмасында менеджер болып жұмыс істейді. Өз жолын қырғыз жазушының [[Шыңғыс Айтматов]] кітабының жазылғанына кинода түсірілген "Ананың маккуратыра тұралы жылағаны" деген фильмде түскен. Әсел бір неше қазақстандық және ресейлік-қазақстандық фильмдерде түсірілді. Басты рөлдерді "Кекесін көңіл" деген фильмдердеойнады, [[Рэкетир (фильм)|Рэкетир]]. 2012 жылдың соңында Әсел Сағатова атындағы модельдік мектеп ашылған. == Фильмография == * 2004 — Плач матери о манкурте * 2005 — Махамбеттың семсері * 2006 — Қызыл жусан * 2007 — [[Рэкетир (фильм)|Рэкетир]] — Әсел * 2008 — Сердцеедки — Эмилия * 2009 — Афалинаның секіруы — Шолпан * 2010 — Махаббат тәлкегі — Әсел * 2012 — Охота за призраком — Кира * 2012 — Подружки — Мадина * 2013 — Ход Конём — Әйгерім * 2015 — [[Рэкетир-2]] — Әсел {{stub}} 97scrtscv8wcl3wbhsy4aol9at0esdv 3612805 3612803 2026-06-03T04:16:53Z TheNomadEditor 120280 /* Фильмография */ 3612805 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = |шынайы есімі = |сурет = Әсел Сағатова.jpeg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 5.5.1985 |туған жері = [[Семей]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|Қазақстан}}, {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші |азаматтығы = {{KAZ}} |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 3808166 |сайты = }} '''Әсел Сағатова''' ([[5 мамыр]] [[1985 жыл]]да) – қазақстандық актриса. == Өмірбаяны == [[Семей]] қаласында туған. Алматыдағы орыс хореографиалық мектепті бітірген. Ол 14 жастан модель болып істеген. 9 сыныпта Әсел жарнамаларға түскен. [[Гонконг]]та және [[Таиланд]]та жұмыс істеді. [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақстан ұлттық университетін]] бітірген. Халықаралық қатынастың факультетін қызыл дипломмен бітірді. Оқудың барысында магистратурада музыкалық бағдарламаның қазақ телеарнада жұмыс істеген, және концерттердің ұйымының продюсерлік орталығында жұмыс жасаған. Қазір кинода түсіріледі және "халық лотерея" деген бағдарламаны жүргізеду. "РТРК АО "Қазақстан" фирмасында менеджер болып жұмыс істейді. Өз жолын қырғыз жазушының [[Шыңғыс Айтматов]] кітабының жазылғанына кинода түсірілген "Ананың маккуратыра тұралы жылағаны" деген фильмде түскен. Әсел бір неше қазақстандық және ресейлік-қазақстандық фильмдерде түсірілді. Басты рөлдерді "Кекесін көңіл" деген фильмдердеойнады, [[Рэкетир (фильм)|Рэкетир]]. 2012 жылдың соңында Әсел Сағатова атындағы модельдік мектеп ашылған. == Фильмография == * 2004 — Плач матери о манкурте * 2005 — Махамбеттың семсері * 2006 — Қызыл жусан * 2007 — [[Рэкетир (фильм)|Рэкетир]] — Әсел * 2008 — Сердцеедки — Эмилия * 2009 — Афалинаның секіруы — Шолпан * 2010 — Махаббат тәлкегі — Әсел * 2012 — Охота за призраком — Кира * 2012 — Подружки — Мадина * 2013 — Ход Конём — Әйгерім * 2015 — [[Рэкетир-2]] — Әсел == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} 3rdo6wf6amamjdj5j1no7hihkvyi758 3612806 3612805 2026-06-03T04:17:27Z TheNomadEditor 120280 «[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612806 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = |шынайы есімі = |сурет = Әсел Сағатова.jpeg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 5.5.1985 |туған жері = [[Семей]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|Қазақстан}}, {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші |азаматтығы = {{KAZ}} |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 3808166 |сайты = }} '''Әсел Сағатова''' ([[5 мамыр]] [[1985 жыл]]да) – қазақстандық актриса. == Өмірбаяны == [[Семей]] қаласында туған. Алматыдағы орыс хореографиалық мектепті бітірген. Ол 14 жастан модель болып істеген. 9 сыныпта Әсел жарнамаларға түскен. [[Гонконг]]та және [[Таиланд]]та жұмыс істеді. [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақстан ұлттық университетін]] бітірген. Халықаралық қатынастың факультетін қызыл дипломмен бітірді. Оқудың барысында магистратурада музыкалық бағдарламаның қазақ телеарнада жұмыс істеген, және концерттердің ұйымының продюсерлік орталығында жұмыс жасаған. Қазір кинода түсіріледі және "халық лотерея" деген бағдарламаны жүргізеду. "РТРК АО "Қазақстан" фирмасында менеджер болып жұмыс істейді. Өз жолын қырғыз жазушының [[Шыңғыс Айтматов]] кітабының жазылғанына кинода түсірілген "Ананың маккуратыра тұралы жылағаны" деген фильмде түскен. Әсел бір неше қазақстандық және ресейлік-қазақстандық фильмдерде түсірілді. Басты рөлдерді "Кекесін көңіл" деген фильмдердеойнады, [[Рэкетир (фильм)|Рэкетир]]. 2012 жылдың соңында Әсел Сағатова атындағы модельдік мектеп ашылған. == Фильмография == * 2004 — Плач матери о манкурте * 2005 — Махамбеттың семсері * 2006 — Қызыл жусан * 2007 — [[Рэкетир (фильм)|Рэкетир]] — Әсел * 2008 — Сердцеедки — Эмилия * 2009 — Афалинаның секіруы — Шолпан * 2010 — Махаббат тәлкегі — Әсел * 2012 — Охота за призраком — Кира * 2012 — Подружки — Мадина * 2013 — Ход Конём — Әйгерім * 2015 — [[Рэкетир-2]] — Әсел == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] p7wuevdkq8uo1by19kq3h4z5iv0dzyz 3612808 3612806 2026-06-03T04:18:13Z TheNomadEditor 120280 «[[Санат:Семейде туғандар|Семейде туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612808 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = |шынайы есімі = |сурет = Әсел Сағатова.jpeg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 5.5.1985 |туған жері = [[Семей]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актриса|Қазақстан}}, {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші |азаматтығы = {{KAZ}} |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 3808166 |сайты = }} '''Әсел Сағатова''' ([[5 мамыр]] [[1985 жыл]]да) – қазақстандық актриса. == Өмірбаяны == [[Семей]] қаласында туған. Алматыдағы орыс хореографиалық мектепті бітірген. Ол 14 жастан модель болып істеген. 9 сыныпта Әсел жарнамаларға түскен. [[Гонконг]]та және [[Таиланд]]та жұмыс істеді. [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақстан ұлттық университетін]] бітірген. Халықаралық қатынастың факультетін қызыл дипломмен бітірді. Оқудың барысында магистратурада музыкалық бағдарламаның қазақ телеарнада жұмыс істеген, және концерттердің ұйымының продюсерлік орталығында жұмыс жасаған. Қазір кинода түсіріледі және "халық лотерея" деген бағдарламаны жүргізеду. "РТРК АО "Қазақстан" фирмасында менеджер болып жұмыс істейді. Өз жолын қырғыз жазушының [[Шыңғыс Айтматов]] кітабының жазылғанына кинода түсірілген "Ананың маккуратыра тұралы жылағаны" деген фильмде түскен. Әсел бір неше қазақстандық және ресейлік-қазақстандық фильмдерде түсірілді. Басты рөлдерді "Кекесін көңіл" деген фильмдердеойнады, [[Рэкетир (фильм)|Рэкетир]]. 2012 жылдың соңында Әсел Сағатова атындағы модельдік мектеп ашылған. == Фильмография == * 2004 — Плач матери о манкурте * 2005 — Махамбеттың семсері * 2006 — Қызыл жусан * 2007 — [[Рэкетир (фильм)|Рэкетир]] — Әсел * 2008 — Сердцеедки — Эмилия * 2009 — Афалинаның секіруы — Шолпан * 2010 — Махаббат тәлкегі — Әсел * 2012 — Охота за призраком — Кира * 2012 — Подружки — Мадина * 2013 — Ход Конём — Әйгерім * 2015 — [[Рэкетир-2]] — Әсел == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Семейде туғандар]] rywbfn2se8za2adzy0o1m736ib51wrx 0 510961 3612961 3393842 2026-06-03T11:52:11Z Қызғалдақ 1986 180324 3612961 wikitext text/x-wiki == Бөлім тақырыбы == {{Монумент | атауы = Әбілқайыр хан ескерткіші | монумент_атауы = | өз_атауы = | Суреті = Әбілқайыр хан ескерткіші.jpg | Сурет ені = | сурет атауы = | карта_атауы = | карта = | map_relief = | relief = | map_alt = | координаттары = | map_dot_белгі = | карта_мәтіні = | карта_сипаттамасы = | карта_өлшемі = | карта_суреті = | карта_ені = | орналасуы = Ақтөбе қаласы | жоба авторы = Авторы [[Ескен Аманжолұлы Сіргебаев]], сәулетшілері – Б. Егінбаев, Н. Қожағұлов. | құрушы = | түрі = монументтік өнер құрылысы | материал = гранит, қола | ұзындығы = | ені = | биіктігі = 12,3 м | салмағы = | келушілер_саны = | келушілер_жылы = | басталуы = | complete = | open = | dedicated = | салтанат = | restore = | арналуы = | демонтаж = | сайт = | қосымша_белгі = | қосымша = }} '''Әбілқайыр хан ескерткіші''' – [[Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] тізіміне енген монументтік өнер ескерткіші. == Орналасқан жері == [[Ақтөбе]] қаласында [[2000 жыл|2000]] жылы [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр хан]]ның құрметіне орнатылған ескерткіш. Ескерткіш [[Әбілқайыр хан даңғылы (Ақтөбе)|Әбілқайыр хан даңғылы]]нда облыс әкімшілігінің үйі алдында орналасқан. Авторы [[Ескен Аманжолұлы Сіргебаев]] – ҚР еңбек сіңірген қайраткері. Сәулетшілері – Б. Егінбаев, Н. Қожағұлов. == Сипаты == Тұғырдың биіктігі - 2,8 м, ені - 2,1 м, ұзындығы - 5,8 м.<br /> Ескерткіштің жалпы биіктігі - 6,5 м, тұғырға дейін жерден биіктігі - 3 м, жерден жалпы биіктігі - 12,3 м.<br /> Тұғырдың материалы - Қордай граниті. Ескерткіш қоладан құйылған, салмағы - 11,2 тонна.<ref>А7-Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.</ref> == Дереккөздер == [[Ақтөбе қаласында Әбілқайыр хан даңғылы бар]] {{дереккөздер}} [[Санат:Ақтөбенің көрікті орындары]] [[Санат:Қазақстан ескерткіштері]] [[Санат:Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] s8ms359uizmefzferr9nn80glic6tpq 0 512233 3612720 3611757 2026-06-02T19:25:25Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3570026 wikitext text/x-wiki {{Грамматикасы тексерілсін}} '''Ақтөбе политехникалық колледжі''' — [[Ақтөбе|Ақтөбе қаласындағы]] оқу орны. 1965 жылы [[Шұбарқұдық]]та №6 кәсіптік-техникалық училище 1967 жылы '''темір индустриалды педтехникум''', 1979 жылы [[Ақтөбе]]ге көшіріліп, ''Ақтөбе индустриалды-педагогикалық техникуміне'' айналды. 1997 жылы қазіргі атымен аталды. 1999 жылы құрылыс техникумы қосылды. 1983 жылы төрт қабатты оқу ғимараты салынды. 1985 жылы ''шеберхана'', 1986 жылы ''спорт акт залы'', ''асхана'', ''цехтарда'' 48 станок, кітапханада 69 мың том әдебиеті, компьютермен жабдықталған 4 бөлме, бірнеше цех, ауыл шаруашылығы машинасы бар. Колледжде газ бен мұнайды өңдеу; мұнай және газ кендерін пайдалану; ақпаратты жөндеу автоматты жүйелері және басқару; электрмен жабдықтау; экономика; бухгалтерлік есеп және бақылау; автокөлік жүк тасымалын ұйымдастыру және басқару; автокөліктерді жөңдеу және техникалық күту; азаматтық өнеркәсіп құрылыстарын жөндеу; ғимараттарын салу және пайдалану; жол құрылысын жабдықтау және жөндеу; есептеу техникасын автоматоматтандыру жүйесін бағдарламамен қамту мамандары даярланады. Оқу мерзімі 9 сынып базасында 4 жыл, күндізгі бөлімінде 2 жыл, 10 ай. Сырттан оқу бөлімінде 2 жыл, 10 ай оқиды. Барлығы 2000 студент, оның ішінде мемлекеттік тілде 800-і оқиды. Индустриалды-педтехникум түлектерінен В.Г. Друзьяк, [[Пётр Ильич Климук|П. Климчук]], О. Ержанов сияқты белгілі мамандар шықты. Осы уақыт ішінде 4000 маман даярланды. Колледжде 100 оқытушы, оның 98-і жоғарғы білімді, 7 – «Қазақ [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСР]]-нің ағарту ісінің үздік қызметкері». Азаматтық құрылыс пен кәсіпорындарын, электржабдықтарын монтаждау, жөндеу және пайдалану, көтерме-көліктің, құрылыстың, жолдық машиналар мен жабдықтарды жөңдеу және пайдалану істерін қамтиды.<ref>А7-Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} [[Санат:Ақтөбе колледждері]] ox2qq63h9vx753rqytks5i6sxh90erg 0 512994 3612552 3612546 2026-06-02T12:49:32Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-32743-97|~2026-32743-97]] ([[User talk:~2026-32743-97|т]]) өңдемелерінен [[User:Orbwiki107|Orbwiki107]] соңғы нұсқасына қайтарды 2441653 wikitext text/x-wiki '''Карский Евфимий Федорович''' – [[белорус]] совет тіл маманы, әдебиет зерттеуші, фольклорист. Ол 1861 жылы Гроднен облысында 1 қаңтарда дүниеге келген. =='''Лауазымдары'''== * 1916 жылдан [[Петербург ҒА]]-ның академигі * * 1894 жылдан [[Варшава университеті]]нің профессоры * * 1917 жылдан [[Петербург университеті]]нің профессоры. 1885 жылы Нижинск тарих-филология институтын бітірген. =='''Еңбектері'''== Карскийдің негізгі еңбектері белорус тілі, әдебиеті мен фольклоры және көне славян тілі мен палеография мәселелеріне арналған. «Белорустар» деген еңбегінде халық тілінің дамып жетілу заңдылықтарын ғылыми тұрғыда дәлелдеді. Карский 1905 – 1917 жылы [[«Русский филологический вестник»]], 1920 жылдан [[«Известия отделения русского языка и словестности Академии наук»]] журналдарының редакторы болды. Ол 1931 жылы 29 сәуірде дүниеден озды. =='''Дереккөздер'''== М.Қ.Қаратаев, Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. 6k1q4eeg13sh3820a1ni223xavnzo9r 0 513300 3612670 3480072 2026-06-02T17:34:18Z Қатысушы Апельсин 121973 3612670 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Шәдібек хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]]ның 34-ші ханы | Лақап аты = | Ту = | Басқара бастады = 1399 | Басқаруын аяқтады = 1408 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Темір Құтлық хан]] | Ізбасары = [[Болат хан (Алтын Орда)|Болат хан]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = [[Ислам]] | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1408 | Қайтыс болған жері = Берке Сарай | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Шәдібек хан''' — Алтын Орданың ханы (1399–1408), Жошы ханның ұрпағы. Шәдібек хан таққа Ноғай әмірінің қолдауымен отырады. Бірақ іс жүзінде билік Едігенің қолында болады. Шәдібек ханның тұсында Алтын Ордада жағдай бірсыпыра уақыт тұрақтанады. Бірақ Алтын Ордаға билікке келе алмаған Ноғай әмірі Едіге өзі билікке қойған Шәдібек ханға күресіп, оны қашып кетуге мәжбүр етеді. Едіге 1408 жылы Темір - Құтлықтың ұлы Болатты хан етіп қойды.<ref>Қ-18 '''Қазақстан тарихы'''. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 бет. ISBN 9965-26-175-X</ref> == Шежірексі == * 1. [[Жошы хан]] * 2. [[Тоқа Темір]] * 3. Қай-Темір * 4. Абай * 5. Нұмқан * 6. Құтлұқ Темір * 7. Құтлы Бек * 8. Шәдібек хан == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Алтын Орда хандары}} [[Санат:Алтын Орда хандары]] jgadv4zyhtbjs4n8uf9c5yqyiqqvldw 0 513684 3612718 3611754 2026-06-02T19:25:21Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Epoxa-HH|Epoxa-HH]] соңғы нұсқасына қайтарды 3552736 wikitext text/x-wiki [[Сурет: Pericles Pio-Clementino Inv269.jpg|thumb|right|200px]] '''Перикл''', {{lang-grc|Περικλῆς}} (б.з.б. 490 ж.ш., Афина, - б.з.б. 429 ж., сонда) – [[ежелгі Грекия|ежелгі грек]] саяси қайраткері, б.з.б. 444/443-429 жылдары (430 жылдан басқа) [[Ежелгі Афина|Афинаның]] [[Стратег|стратегі]] (қолбасшысы). Жан-жақты білім алған. Б.з.б. 442 жылдан бастап Афина мемлекетін басқарды. Афинада мүліктік цензаны жойды, қызмет адамдарына жалақы тағайындады, т. б. Перикл тұсында көптеген қоғамдық құрылыстар ([[Парфенон]], [[Пропилеи]], [[Одеон]], [[Қанатсыз Ника ғибадатханасы]]) салынды. Афина эллиндік әлемнің ірі экономикалық, саяси және мәдени орталығына айналды. Периклдің сыртқы саясаты Афинаны күшті теңіз мемлекетіне айналдыруға бағытталды. Ол [[Афина тарихы|Ежелгі Афина]] саясатының көрнекті әрі ықпалды тұлғасы болды, әсіресе [[грек-парсы соғыстары]] мен [[Пелопоннес соғысы]] арасындағы кезеңде, және замандасы, тарихшы [[Фукидид]] оны "Афинаның бірінші азаматы" деп мадақтаған.<ref>Thucydides, ([[s:en:History of the Peloponnesian War/Book 2#2:65|2:65]])</ref> Перикл өнер мен әдебиетті қолдады және оның күш-жігерінің арқасында Афина [[Ежелгі Грекия|ежелгі грек]] әлемінің білім беру және мәдени орталығы ретінде танымал болды. Ол [[Афина Акрополі|Акропольдегі]] сақталған құрылымдардың көпшілігін, соның ішінде [[Парфенон]]ды қамтитын өршіл жобаны бастады. Бұл жоба қаланы көріктендіріп, қорғады, оның даңқын көрсетті және тұрғындарға жұмыс берді.<ref>L. de Blois, ''An Introduction to the Ancient World'' 99</ref> Перикл сонымен қатар [[афиналық демократия]]ны дамытқаны соншалық, сыншылар оны [[Популизм|популист]] деп атады.<ref>S. Muhlberger, [https://uts.nipissingu.ca/muhlberger/ Periclean Athens] Nipissing University. History 2055 -- Ancient Civilizations</ref> Перикл өзінің анасы арқылы күшті және тарихи ықпалды [[Алкмеонидтер]] отбасынан шыққан. Ол бірнеше отбасы мүшелерімен бірге біздің дәуірімізге дейінгі 429 жылы [[Спарта]]мен ұзаққа созылған қақтығыс кезінде қала-мемлекетті әлсіреткен [[Афина обасы]]нан қаза тапты. == Өмірбаяны == === Шығу тегі === Перикл шамамен б.з.д. 495 жылы Грекияның Афина қаласында дүниеге келген. Ол саясаткер [[Ксантипп (Арифронұлы)|Ксантипптің]] ұлы болды, ол 485–484 жж. б.з.д. [[остракизм]]ге ұшырағанымен,<ref>Caspari, Maximilian (1911). [[wikisource:1911_Encyclopædia_Britannica/Pericles|'''PERICLES''']] In Chisholm, Hugh (ed.). ''Encyclopædia Britannica''. Vol. 21 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 145.</ref> бес жылдан кейін [[Микале шайқасы|Микаледегі]] грек жеңісінде афиналықтарды басқару үшін Афинаға оралды. Перикл ежелгі [[аттика]] ақсүйектердің әулетіне жататын, олардың тегі мифологиялық батырлардан бастау алады. Әкесінің жағынан ол [[Бузигтер]] деп аталатын беделді діни әулеттің өкілі еді. Аңыз бойынша, бұл әулетті жер өңдеуші батыр [[Триптолем]]нің серіктерінің бірі негізін қалаған және ол афиналық [[Кодридтер]] патшалық әулетімен туыстық байланыста болған деп есептеледі. Перикл тиесілі Бузигтер әулетінің бұл тармағының резиденциясы Афинаға жақын орналасқан [[Акамантия]] филасының қала [[триттия]]сындағы [[Холарг]] [[Дем (Жер аймағы)|демінде]] орналасқан.<ref name=":3">''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (немісше). — München: Beck, 2008. s. 30.</ref> Отбасының полис өміріне белсенді қатысуы осы жақындықпен байланысты болды.<ref>''Суриков И. Е.'' [https://ancientrome.ru/publik/article.htm?a=1403439442 Перикл и Алкмеониды] // Вестник древней истории. — 1997. — Вып. 223, № 4. — С. 14—35.</ref> Периклдің арғы аталарының бірі Арифрон (мүмкін, оның атасы немесе арғы атасы<ref>''Суриков И. Е.'' К интерпретации имени Арифрона на острака // Вестник древней истории. — Наука, 2000. — № 4 (235). — С. 73—78. — ISSN 0321-0391.</ref>) тиран [[Писистрат]]қа жақын болған. Периклдің атасы, тағы да [[Арифрон]] есімді, Аттиканың әскери округтері болып саналатын [[навкрария]]лардың бірінде притан (ақсақал) қызметін атқарған.<ref>''Figueira T. J.'' [https://www.jstor.org/stable/4435967?Search=yes&resultItemClick=true&searchText=Xanthippos%2C%20Father%20of%20Perikles%2C%20and%20the%20%22Prutaneis%22%20of%20the%20%22Naukraroi%22&searchUri=%2Faction%2FdoBasicSearch%3FQuery%3DXanthippos%252C%2BFather%2Bof%2BPerikles%252C%2Band%2Bthe%2B%2522Prutaneis%2522%2Bof%2Bthe%2B%2522Naukraroi%2522%26filter%3D&ab_segments=0%2Fbasic_SYC-5187_SYC-5188%2Ftest&refreqid=fastly-default%3Af4e16b46044d5c49a52f776192d42b81 Xanthippos, Father of Perikles, and the "Prutaneis" of the "Naukraroi"] Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte. Bd. 35, H. 3 (3rd Qtr., 1986), pp. 257-279 (23 pages)</ref> Периклдің анасы [[Агариста (Гиппократтың қызы)|Агариста]] [[Алкмеонидтер]] әулетінің ықпалды әрі дау-дамайлы ақсүйектер отбасынан болған, олар әртүрлі пікірлер бойынша жергілікті [[Автохтондық|автохтондардан]] немесе [[Мессения]]дағы [[Пилос]] патшалары [[Нелейліктер]]ден шыққан<ref>''Суриков И. Е.'' [https://ancientrome.ru/publik/article.htm?a=1403439442 Перикл и Алкмеониды] Вестник древней истории. — 1997. — Вып. 223, № 4. — С. 21.</ref> және оның туыстық байланыстары Периклдің саяси мансабының басталуында маңызды рөл атқарды. Агариста [[Сикион]]ның тиран-көсемі [[Клисфен Сикиондық|Клисфеннің]] шөбересі және афиналық реформатор [[Клисфен]]нің жиені болған.<ref name=":0">"Pericles". ''Encyclopædia Britannica''. 2002.</ref> Перикл [[Аттика]]дағы [[Акамант]] (Ἀκαμαντὶς φυλή) [[фила]]сына (қауымына) тиесілі еді. Оның балалық шағы тыныш өтті; интроверт жас Перикл көпшілік алдында сирек көрінді, керісінше уақытын оқу мен білімге арнағанды жөн көрді.<ref name=":1">"Pericles". ''Encyclopaedia The Helios''. 1952.</ref> [[Геродот]] пен [[Плутарх]]тың айтуы бойынша, Перикл дүниеге келерден бірнеше күн бұрын оның анасы Агариста түсінде арыстан босанғанын көрген. Аңыздарға сәйкес, [[Макендондық Филипп II|Македондық Филипп II]] де ұлы [[Ескендір Зұлқарнайын|Ұлы Александр]] дүниеге келуінен бұрын осындай түс көрген екен.<ref name=":2">Plutarch, ''Pericles'', III.</ref> Бұл түс көруді бір интерпретация ұлылықтың дәстүрлі символы ретінде арыстанмен байланыстырады, бірақ бұл оқиға Периклдің бас сүйегінің ерекше үлкендігіне де меңзеуі мүмкін, бұл сол дәуірдің комиктері үшін мазақ нысаны болған (олар оны "[[Теңіз пиязы|Теңіз пияз]]-бас" деп атаған).<ref name=":2" /><ref>V.L. Ehrenberg, ''From Solon to Socrates'', a239.</ref> Плутарх бұл аномалияны Периклдің әрдайым шлем киіп жүруінің себебі деп мәлімдейді, бірақ шын мәнінде, шлем оның [[стратег]] (генерал) ретінде ресми лауазымының символы болған.<ref>L. Cunningham & J. Reich, ''Culture and Values'', 73.</ref> [[Image:Anaxagoras and Pericles.jpg|thumb|270px|«''[[Анаксагор]] және Перикл''». Огюстен-Луи Беллдің суреті (1757–1841)]] Периклдің отбасының ақсүйектілігі мен байлығы оған білімге деген ұмтылысын толық жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Ол сол заманның шеберлерінен музыканы үйренді (оның мұғалімі [[Дамон Афиналық|Дамон]] немесе Пифоклид болуы мүмкін), және ол философияға мән берген алғашқы саясаткер ретінде саналады. Перикл философтар [[Протагор]], [[Зенон Элейлік|Элейлік Зенон]] және [[Анаксагор]]мен достық қарым-қатынаста болды. Әсіресе, Анаксагор оның жақын досына айналып, Периклге үлкен әсер етті.<ref name=":1" /><ref>Plutarch, ''Pericles'', IV</ref><ref>Plato, ''Alcibiades I'', [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0176%3Atext%3DAlc.+1%3Asection%3D118c 118c]</ref><ref>M. Mendelson, ''Many Sides'', 1</ref> Периклдің ойлау тәсілі мен [[Шешендік сөз|шешендік]] харизмасы, мүмкін, Анаксагордың қиыншылықтарға қарсы тұрудағы эмоциялық сабырлыққа және құдайлық құбылыстарға [[Философиялық скептицизм|күмәнмен қарауға]] деген көзқарасынан ішінара қалыптасқан болуы мүмкін.<ref name=":0" /> Оның аңызға айналған сабырлығы мен өзін-өзі бақылауы да жиі Анаксагордың ықпалының нәтижесі ретінде қарастырылады.<ref>Plato, '''''[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0174%3Atext%3DPhaedrus%3Asection%3D270a Phaedrus]''''' ''270a''</ref> === Жастық шағы === Перикл шамамен б.з.д. 494 немесе 493 жылы дүниеге келген.<ref name=":3" /> Оның балалық шағы б.з.д. 480-жылдары [[Грек-парсы соғыстары|Персия қауіпінің күшеюі]] және ішкі саяси күрестің шиеленісуі аясында өтті.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 37—38.</ref> «Халық партиясының» көшбасшысы [[Фемистокл]] бастаған [[Остракизм|остракофориялар]] ең алдымен Алкмеонидтерге қарсы бағытталды:<ref name=":4">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 284 — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> б.з.д. 486 жылы Периклдің анасы жағынан ағасы [[Мегакл Гиппократұлы|Мегакл]] қуғынға ұшырады, ал б.з.д. 484 жылы Периклдің әкесі шеттетілді.<ref>''Аристотель.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1443001000 Афинская полития] / Перевод и примечания С. И. Радцига. — 2-е изд.. — <abbr>М.</abbr>: Государственное социально-экономическое издательство, 1937. 22, 4—7.</ref> Бұл оқиғалар жас балаға ауыр із қалдырды<ref name=":4" /> және Афинадағы билік үшін күрестің жоғары тәуекелдерін түсінуге мәжбүр етті<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (немісше). — München: Beck, 2008. s. 44—46.</ref>; осыдан Периклдің ересек өміріндегі [[остракизм]]нен қорқуы байқалды.<ref name=":5">''Плутарх.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm СРАВНИТЕЛЬНЫЕ ЖИЗНЕОПИСАНИЯ] Перикл, 7. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Ксантипп Аттикадан кетуге мәжбүр болды, ал оның отбасы өз отанында қалып, мүлік пен азаматтық құқықтардың барлығын сақтап қалды. Сақталған дереккөздер Периклдің өмірінің бұл кезеңі, соның ішінде оның білімі туралы аз мәлімет береді.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 46.</ref> Белгілісі, сол кездегі ақсүйектерге арналған білім беру бағдарламасы жеткілікті терең болмаған және нақты пәндерді тереңдетіп оқуды қамтымаған.<ref name=":6">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 292.— ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> [[Плутарх]]тың айтуынша, Периклге музыканы [[Дамон Афиналық|Дамон]] мен [[Пифоклид]], ал философияны [[Зенон Элейлік|Элейлік]] [[Зенон Элейлік|Зенон]] мен [[Анаксагор]] үйреткен.<ref name=":5" /> Алайда қазіргі зерттеушілердің пікірінше, бұл адамдар Периклмен шамалас жаста болған, демек, оның жастық шағында ұстаздық етуі мүмкін емес.<ref name=":6" /> Б.з.д. 480 жылы парсылар Афинаға қауіп төндіргенде, остракизмге ұшыраған азаматтарға отандарына оралуға рұқсат берілді. Ксантипп афиналық флоттың басшылығын өз қолына алды<ref>''Суриков И. Е.'' Ксантипп, отец Перикла: штрихи к политической биографии // Проблемы истории, филологии, культуры. — Москва—Магнитогорск, 2000. — Вып. 8. — С. 104 — ISBN 5-86781-187-5.</ref> және [[спарта]]н патшасы [[Леотихид II]]-мен бірге [[Микале шайқасы|Микале]] [[Микале шайқасы|шайқасында]] жеңіске жетті (б.з.д. 479 жыл). Екі қолбасшы арасында жақсы қарым-қатынас орнап, қонақжайлық бауырластық одағы – [[проксения]] жасалды. Бұл одақ қолбасшылардың ұрпақтары, соның ішінде Перикл арасында да жалғасты.<ref name=":45">''Суриков И. Е.'' Ксантипп, отец Перикла: штрихи к политической биографии // Проблемы истории, филологии, культуры. — Москва—Магнитогорск, 2000. — Вып. 8. — С. 105 — ISBN 5-86781-187-5.</ref> Периклдің көз алдында осы жылдары ерекше драмалық оқиғалар болды: парсылар Афинаны басып алып, [[Афина Акрополі|акропольді]] өртеді, ал гректер [[Саламин шайқасы]]нда дұшпан флотының тас-талқанын шығарып, соғыстың барысын бір күнде өзгертіп жіберді. Алғашқы жеңістерден кейін одақтастар – Афина мен Спарта арасында алауыздық пайда болды. Бұл оқиғалар жас ақсүйекке үлкен саяси сабақ болды, бұл кейін оның саяси бағытына айтарлықтай әсер етті. Перикл Афинаны құрлықтан шабуылдан қорғау үшін мықты бекіністердің қажеттілігін және флоттың маңызын терең түсінуі керек еді. Сонымен қатар, бұрынғы одақтастарға, әсіресе Спартаға, шектен тыс сенуге болмайтынын түсінуге тиіс болды.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 65.</ref> 18 жасында (шамамен б.з.д. 476 немесе 475 жылдың жазында) Перикл Афинадағы барлық жас жігіттерге міндетті әскери қызметке шақырылды. Екі жыл бойы әскерге алынғандар қару-жарақ қолдануды, сапта шайқасуды үйренді, жаттығу маневрлеріне және шекараны күзетуге қатысты. Содан кейін олар қауымға адалдық туралы салтанатты ант беріп, резервке тіркелді.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 75—76.</ref> === Көтерілуі === ==== Саяси карьерасы ==== [[Плутарх]], Периклдің жастық шағы туралы әңгімелей отырып, оның «жорықтарда батыл болғанын және қауіп-қатерді іздегенін» айтады.<ref name=":5" /> Биограф нақты қандай әскери жорықтар туралы айтып отырғанын көрсетпейді, бірақ 470-460 жылдардың басында Афина [[Эгей мәдениеті|Эгеиданың]] түрлі аймақтарында парсылармен соғысуды жалғастырғаны белгілі. Бұл әскери қимылдар көлемімен ерекшеленбесе де, оларға қатысу Периклге мансабын жалғастыру үшін қажет тәжірибе берген сияқты.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 76—77.</ref> Периклдің алғашқы рет еске алынуы б.з.б. 473<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 76.</ref> немесе 472<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 287 — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> жылдарға жатады. Жас аристократ [[Дионисия|Ұлы Дионисия]] мейрамында [[Эсхил]]дың тетралогиясын — «[[Парсылар (Эсхил)|Парсылар]]<nowiki/>»<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. с. 92 — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref>, «[[Финей (Эсхил)|Финей]]<nowiki/>», «[[Главк Потнилік]]<nowiki/>» трагедияларын және «[[Прометей-отшырақшы]]<nowiki/>» [[Сатиралық драма|сатирлік драмасын]] қоюға өз қаражатын жұмсап, [[хорег]] рөлінде көрінді. Бұл, шамасы, Периклге әкесінен қалған литургиялық міндетті орындау болды, өйткені оның әкесі осыдан біраз уақыт бұрын қайтыс болған еді<ref>''Суриков И. Е.'' Ксантипп, отец Перикла: штрихи к политической биографии // Проблемы истории, филологии, культуры. — Москва—Магнитогорск, 2000. — Вып. 8. — С. 106 — ISBN 5-86781-187-5.</ref><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. с. 88 — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref>. Ұлы Дионисия мейрамындағы театр қойылымдары үлкен қоғамдық маңызға ие болды, және Перикл жетістікке жетті: ол қойған пьесалар байқауда бірінші орынды жеңіп алды.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 77—78.</ref> Ақсүйек әулеттің өкілі, байлық пен кең тараған туыстық байланыстардың иесі ретінде Перикл ерте жастан-ақ жалпы топтан ерекшеленіп, Афина саяси өміріне белсенді қатысуға тиіс болды. Жастық шағында ол б.з.д. шамамен 480 жылы [[Алкмеонидтер]], [[Филаидтер]] және [[Кериктер]] одағы арқылы құрылған, «халық» партиясын басқаратын [[Фемистокл]]ге қарсы тұрған ақсүйектер «партиясының» мүшесі болды. Мүмкін, сондықтан да Перикл сахнаға қойған «[[Парсылар (Эсхил)|Парсылар]]<nowiki/>» трагедиясында Фемистокл мүлдем аталмайды, дегенмен онда [[Саламин шайқасы]] туралы айтылады. Б.з.д. 471/470 жылы Фемистокл остракизмге ұшырады, ал кейінгі жылдары Афинадағы ең ықпалды саясаткер Филаид [[Кимон]] болды; Перикл, шамасы, оның маңайында болып, көлеңкеде қалған.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 284—287. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Б.з.д. 460-жылдары, Перикл 30 жасқа толып, барлық азаматтық құқықтарға (оның ішінде [[стратег]] лауазымына үміткер болу мүмкіндігі) ие болған кезде бәрі өзгерді.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 77.</ref> Сол уақытта Афинада жарқын саясаткерлердің жетіспеушілігі байқалды: Плутархтың жазуынша, «[[Аристид]] қайтыс болды, Фемистокл қуғынға ұшырады, ал Кимонның жорықтары оны көбінесе Эллададан тысқары ұстады»<ref name=":5" />, сондықтан Перикл үшін керемет мүмкіндіктер ашылды. Өзінің шыққан тегіне қарамастан, Ксантипптің ұлы демократияны қолдаушы ретінде өзін көрсетті.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. с. 88. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Бұл оның саяси көзқарастарына, Фемистоклдың идеялық ықпалына байланысты болуы мүмкін<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 89.</ref> немесе аристократиялық «партияның» жетекшісі Кимонмен ықпал үшін күрестегі тактикалық әдіс болуы мүмкін.<ref>''Туманс Х.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/perikl-na-vse-vremena-1/viewer Перикл на все времена] // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2010. — Вып. 53, № 10. — с. 122 — ISSN 2073-6355.</ref> Соңғы нұсқаны Плутарх анық тұжырымдаған:<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 287—288. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> оның айтуынша, Перикл мұндай саяси бағытты «өзінің табиғи бейімділігіне қарамастан, демократиялық емес көзқарастарына қарсы таңдады. Сірә, ол өзін [[тирания]]ға ұмтылуда деп айыптап жүрмесін деп қорыққан, сондай-ақ Кимонның ақсүйектер жағында тұрып, олармен өте сүйіспеншілікке ие екенін көрген. Сондықтан ол өзін қорғау және Кимонмен күресуге күш жинау үшін халықтың қолдауына ие болды».<ref name=":5" /> ==== Перикл және Эфиальт. Ареопаг реформалары ==== Перикл Халық жиналысы мен соттарда жиі сөз сөйлеп, өзінің ерекше шешендік қабілетін көрсетті. Осы қабілеті үшін (бір нұсқа бойынша) ол «Олимптік» деген лақап атқа ие болды. Ол Кимонға қарсы пікірлер айтты — алдымен абайлап, кейінірек қысымын күшейтті.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 289 — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Б.з.д. 464/463 жылы Перикл алғаш рет стратег қызметін атқарды. Әріптесі [[Эфиальт]]пен бірге ол парсылардың бақылауындағы Шығыс Жерорта теңізіне теңіз жорығын ұйымдастырып, бірде-бір парсы кемесін кездестірмей елге оралды. Бұл экспедицияның мақсаты белгісіз: мүмкін, Перикл мен Эфиальт Ахеменидтермен жақында жасалған бейбіт келісімді бұзып, сол арқылы Кимонды беделсіз етуді көздеген, не болмаса өздерінің полистегі беделін арттырғысы келген, немесе жай ғана Афинаның қуатын парсыларға көрсету болған.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 295-296 — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Көп ұзамай осы жорықтан кейін Кимон пара алу ісі бойынша сотқа тартылды, ал Перикл он айыптаушының бірі болды<ref>''Аристотель.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1443001000 Афинская полития] 27, 1./ Перевод и примечания С. И. Радцига. — 2-е изд.. — <abbr>М.</abbr>: Государственное социально-экономическое издательство, 1937.</ref> (б.з.д. 463<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 94—96.</ref> немесе 462<ref>''Суриков И. Е.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/surikov_ostrakizm_v_afinakh/surikov_ostrakizm_v_afinakh.pdf Остракизм в Афинах] Маринович Л. П.. — <abbr>М.</abbr>: Языки славянских культур, 2006. — с. 338 — 800 экз. — ISBN 5-9551-0136-5.</ref> жыл). [[Стесимброт Фасостік|Фасостік Стесимброттың]] айтуынша, үдерістің қарсаңында Кимонның әпкесі [[Эльпиника]] Периклдің үйіне келіп, ағасы үшін өтініш жасады. Перикл оған күлімсіреп: «Мұндай істерге араласу үшін, Эльпиника, сен қартайып қалыпсың», — деп жауап бергенімен, сотта «өте кешірімді» болды.<ref name=":7">''Плутарх.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm СРАВНИТЕЛЬНЫЕ ЖИЗНЕОПИСАНИЯ] Кимон, 14. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Нәтижесінде Кимон ақталып шықты.<ref name=":11"/><ref>''Гущин В. Р.'' [https://www.academia.edu/3644380/%D0%AD%D1%84%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%82_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2_%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0_Ephialtes_versus_Areopagus_in_Russian_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%B8_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5._%D0%94%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B8._%D0%AF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%8C_2012._%D0%A1._21-45 Эфиальт против ареопага] Античная цивилизация: политические структуры и правовое регулирование: Доклады международной интернет-конференции / Отв. ред. В. В. Дементьева. — 2012. — С. 27.</ref> Кейіннен Кимонның позициялары сыртқы саясаттағы сәтсіздіктерінің салдарынан айтарлықтай әлсіреді. Осы жағдайды пайдаланып, Эфиальт бастаған демократиялық «партия» белсенді әрекетке көшті, ал Перикл бұл партияда беделді орынға ие болды (кейбір зерттеушілер тіпті оны шын мәніндегі көсем деп, ал Эфиальтты оның қолындағы құрал деп санайды<ref>''Суриков И. Е.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/surikov_ostrakizm_v_afinakh/surikov_ostrakizm_v_afinakh.pdf Остракизм в Афинах] / Маринович Л. П.. — <abbr>М.</abbr>: Языки славянских культур, 2006. — с. 337-338 — 800 экз. — ISBN 5-9551-0136-5.</ref><ref>''Туманс Х.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/perikl-na-vse-vremena-1/viewer Перикл на все времена] // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2010. — Вып. 53, № 10. — С. 125. — ISSN 2073-6355.</ref>). Демократтар бұл жағдайды маңызды саяси реформаны жүзеге асыру үшін пайдаланды — [[аристократия]] мен [[олигархия]]ның басты тірегі болған [[Ареопаг]]тың өкілеттіктерін шектеу. Кимон наразылық білдірді, бірақ қолдау таппай, остракизмге ұшырады; әртүрлі деректерге сәйкес, ол реформаларға дейін немесе бірден кейін (б.з.д. 461 жыл) жер аударылды.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 243-244 — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Гущин В. Р.'' [https://www.academia.edu/3644380/%D0%AD%D1%84%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%82_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2_%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0_Ephialtes_versus_Areopagus_in_Russian_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%B8_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5._%D0%94%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B8._%D0%AF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%8C_2012._%D0%A1._21-45 Эфиальт против ареопага] // Античная цивилизация: политические структуры и правовое регулирование: Доклады международной интернет-конференции / Отв. ред. В. В. Дементьева. — 2012. — С. 33.</ref> Ареопаг реформасын антикалық авторлар әртүрлі сипаттайды. [[Диодор Сицилиялық]]<ref>''Диодор Сицилийский.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/diodoros/index.htm ИСТОРИЧЕСКАЯ БИБЛИОТЕКА] XI, 77, 6./ Перевод, статья, комментарии и указатель О. П. Цыбенко. — <abbr>М.</abbr>: Лабиринт, 2000.</ref> және [[Плутарх]]<ref>''Плутарх.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm СРАВНИТЕЛЬНЫЕ ЖИЗНЕОПИСАНИЯ] Кимон, 15./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Эфиальтты оның жалғыз авторы деп атаса, [[Аристотель]]де<ref name=":8">''Аристотель.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1443001000 Афинская полития] 25, 2./ Перевод и примечания С. И. Радцига. — 2-е изд.. — <abbr>М.</abbr>: Государственное социально-экономическое издательство, 1937.</ref> Эфиальт тек алғашқы реформатор болып табылады, оның ісін 451 жылға дейін Перикл жалғастырған.<ref>''Цуканова М. А.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=22913046 '''АРИСТОТЕЛЬ О ПЕРИОДЕ ГЛАВЕНСТВА АРЕОПАГА ПОСЛЕ 480 Г. ДО Н. Э. (К ИСТОЛКОВАНИЮ "τὰ ἐπίθετα" В "АФИНСКОЙ ПОЛИТИИ", 25, 2)'''] // Античный мир и археология. — 1972. — Т. 1, № 1. — С. 143—145. — ISSN 0320-961X.</ref><ref>''Hall L. G. H.'' [https://www.jstor.org/stable/639092 Ephialtes, the Areopagus and the Thirty] // The Classical Quarterly. — Cambridge University Press, 1990. — Vol. 40, no. 2. — P. 319—320.</ref> [[Филохор]]дың айтуынша, Эфиальт Ареопагтан [[қылмыстық сот төрелігі]]нен басқа барлық қызметтерді тартып алған; ал Аристотельдің дерегінде бұл орган «мемлекеттік тәртіпті қорғауға» байланысты «қосымша алынған құқықтардан» айырылғаны айтылады.<ref name=":8" /> Барлық осы мәліметтер тарихнамада талқыға түскен, алайда ғалымдар өзгерістердің мәні Ареопагтың билігін азайтып, демостың билігін күшейтуде болғанымен келіседі. Ареопагтың кейбір өкілеттіктері [[Буле|мемлекеттік кеңеске]], [[Экклесия|Халық жиналысына]] және [[Гелиея|сотқа]] берілді, сондай-ақ Ареопаг заңдардың сақталуын қадағалау құқығынан ([[ежелгі грек тілі]]нде ''νομοφυλακία'') айырылды. Бұл [[Магистрат|номофилактар]] магистратурасын енгізу арқылы (бір дереккөзге сәйкес<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — с. 98 — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref>) немесе «[[Графе параномон|заңсыздыққа шағымдар]]<nowiki/>» ([[ежелгі грек тілі]]нде ''γραφή παρανόμων'') арқылы жүзеге асырылды, олар енді сотқа берілуі тиіс болды. Егер бұрын Ареопаг Халық жиналысының шешімдерін тоқтата алса, реформадан кейін ол бұл құқықтан да айырылды. Бұған қоса, бұл орган мыналарды жоғалтты:<ref>''Цуканова М. А.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=22913046 '''АРИСТОТЕЛЬ О ПЕРИОДЕ ГЛАВЕНСТВА АРЕОПАГА ПОСЛЕ 480 Г. ДО Н. Э. (К ИСТОЛКОВАНИЮ "τὰ ἐπίθετα" В "АФИНСКОЙ ПОЛИТИИ", 25, 2)'''] // Античный мир и археология. — 1972. — Т. 1, № 1. — С. 145—151. — ISSN 0320-961X.</ref><ref name=":9">''Гущин В. Р.'' [https://www.academia.edu/3644380/%D0%AD%D1%84%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%82_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2_%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0_Ephialtes_versus_Areopagus_in_Russian_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%B8_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5._%D0%94%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B8._%D0%AF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%8C_2012._%D0%A1._21-45 Эфиальт против ареопага] // Античная цивилизация: политические структуры и правовое регулирование: Доклады международной интернет-конференции / Отв. ред. В. В. Дементьева. — 2012. — С. 21—23.</ref> * мемлекетке қауіп төндіретін қылмыстар бойынша айыптауларды қарау құқығы — [[исангелия]]<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — с. 98. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref>; * мемлекеттік лауазымдарды атқаруға дейін адамның белгілі бір критерийлерге сәйкестігін тексеру құқығы ([[докимасия]]). Дегенмен, барлық зерттеушілер бұл құқық реформадан бұрын Ареопагқа тиесілі болған дегенмен келіспейді<ref>''Гущин В. Р.'' [https://www.academia.edu/3644380/%D0%AD%D1%84%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%82_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2_%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0_Ephialtes_versus_Areopagus_in_Russian_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%B8_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5._%D0%94%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B8._%D0%AF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%8C_2012._%D0%A1._21-45 Эфиальт против ареопага] // Античная цивилизация: политические структуры и правовое регулирование: Доклады международной интернет-конференции / Отв. ред. В. В. Дементьева. — 2012. — С. 98.</ref><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — с. 97—98. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref>; * лауазымды тұлғалардың есептерін қарау құқығы. Бұл реформа арқасында афиналық демократия өз классикалық, толыққанды бейнесіне ие болды. Осы өзгерістермен грекше ''δημοκρατία'' («демократия») ұғымының пайда болуы<ref>''Гущин В. Р.'' [https://www.academia.edu/3644380/%D0%AD%D1%84%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%82_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2_%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0_Ephialtes_versus_Areopagus_in_Russian_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%B8_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5._%D0%94%D0%BE%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B8._%D0%AF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%8C_2012._%D0%A1._21-45 Эфиальт против ареопага] // Античная цивилизация: политические структуры и правовое регулирование: Доклады международной интернет-конференции / Отв. ред. В. В. Дементьева. — 2012. — С. 34.</ref> және Афинаның ең жоғары гүлдену кезеңі — «Перикл дәуірі» басталуы байланыстырылды.<ref name=":7" /><ref name=":9" /><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 26—27. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Реформадан кейін көп ұзамай Эфиальт өлтірілді.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 97.</ref> Оның өліміне байланысты жағдайлар анық емес, ал кейбір антикалық авторлар (мысалы, [[Лампсактан шыққан Идоменей]]) бұл қастандықты Перикл ұйымдастырды деп болжайды. Перикл сол уақытта демократиялық «партияның» басшысы болды.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — с. 102. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Алайда зерттеушілер бұл нұсқаны сенімді деп санамайды. Латвиялық тарихшы [[Харийс Туманс]]тың пікірінше, Эфиальттың өлімі Периклдің сақтығының нәтижесі болуы мүмкін: Перикл Ареопаг реформасын өз одақтасы арқылы жүзеге асырған, бірақ бұл реформаны көптеген афиналықтар дұшпандықпен қабылдаған. Осылайша, Эфиальт қастандықтың құрбанына айналып, Перикл өзіне назар аудартпай көлеңкеде қалған.<ref>''Stockton D.'' [https://www.jstor.org/stable/638761 The Death of Ephialtes] // The Classical Quarterly. — Cambridge University Press, 1982. — Vol. 32, no. 1. — P. 227—228.</ref><ref>''Roller D. W.'' [https://www.jstor.org/stable/4436111 Who Murdered Ephialtes?] // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte. — Franz Steiner Verlag, 1989. — Vol. 38, no. 3. — P. 257—266.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 296—297. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Туманс Х.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/perikl-na-vse-vremena-1/viewer Перикл на все времена] // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2010. — Вып. 53, № 10. — с. 132. — ISSN 2073-6355</ref> === Кіші Пелопоннес соғысы === {{Main|Кіші Пелопоннес соғысы}} Сыртқы саясатта Перикл [[Спарта]]ға қатысты экспансия мен күш көрсету саясатын жақтады. Ол [[Кіші Пелопоннес соғысы]]на (б.з.д. 460–445 жж.) белсенді қатысып, осы қақтығыстың алғашқы жылдарында стратег лауазымына сайланған болуы мүмкін.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 100—101.</ref> Алайда, сол соғыстағы ең ықпалды және даңқты қолбасшылар [[Миронид]], [[Толмид]] және [[Леократ]] болды, ал Перикл (ем дегенде қақтығыстың басында) екінші орында қалып отырды.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 298—299. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Периклдің әскери әрекеттерге қатысуы туралы алғашқы хабар б.з.д. 457 жылы [[Танагра шайқасы]]мен байланысты, онда афиналық армия спарталықтардан жеңіліске ұшырады. Шайқас алдында афиналықтардың лагерінде қуғынға ұшыраған Кимон пайда болып, отандастарының жағында соғысуға ниет білдірді. Ресми түрде ол заңды бұзған жоқ, өйткені остракизм тек Аттикадан қуылуды көздейтін, ал [[Танагра]] [[Беотия]]да орналасқан еді; дегенмен, Периклдің жақтастары Кимонды, [[Лаконофилия|Спартаға деген сүйіспеншілігімен]] танымал болғандықтан, сатқындық ойласты деп айыптап, оның кетуін талап етті. Сондықтан [[Буле|Бесжүздер кеңесі]] стратегтерге Кимонды әскерге қабылдауға тыйым салды. Қуылған саясаткер лагерьден кетті, ал оның жақтастары, Плутархтың айтуынша, «өздерінің ерліктерімен отандастарының алдында ақталу үшін»<ref>''Плутарх.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm СРАВНИТЕЛЬНЫЕ ЖИЗНЕОПИСАНИЯ] Кимон, 17./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref><ref name=":10">''Плутарх.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm СРАВНИТЕЛЬНЫЕ ЖИЗНЕОПИСАНИЯ] Перикл, 10./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref>, шайқаста ерекше ерлік көрсетті<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 249. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref>. Танаграда Перикл де «басқалардан ерекшеленіп, өмірін аямастан ерекше батырлықпен соғысты»<ref name=":10" /> (оның сол кезде қарапайым жауынгер болғаны ма немесе Миронидтің қарамағындағы стратег болғаны ма, белгісіз<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 298. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref>).<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 114—115.</ref> Осыдан кейін көп ұзамай, демостың Кимонға жанашырлық танытқанын байқаған Перикл осы саясаткердің Афинаға мерзімінен бұрын оралуына рұқсат ететін заң қабылдауды бастама етті. Осылайша, Перикл саяси икемділігін және қоғамдық пікірге құлақ аса білу қабілетін көрсетті.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — 383 с. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 122.</ref> Периклдің қатысуымен дереккөздерде сипатталған екінші әскери науқан б.з.д. 455<ref name=":11">Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> немесе 454/453<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 101; 120.</ref> жылға жатады. Сол кезде Перикл стратег ретінде өз басқаруына 50 немесе 100 кемеден және борттарында мың гоплиттен тұратын флотты алды. Ол [[Мегарида]]дағы [[Паги]] портының айлағынан шығып, [[Сикион]]ға бағытталды, жергілікті тұрғындарды жеңді және олардың қаласын қоршауға алды, бірақ көп ұзамай Спарта армиясының жақындап келе жатқанын біліп, қоршауды тоқтатты.<ref>''Диодор Сицилийский.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/diodoros/index.htm ИСТОРИЧЕСКАЯ БИБЛИОТЕКА] XI, 88, 2. / Перевод, статья, комментарии и указатель О. П. Цыбенко. — <abbr>М.</abbr>: Лабиринт, 2000.</ref> Кейін Перикл (антикалық дәстүрдің бір нұсқасы бойынша) Афина жағына [[Пелопоннес]]тің солтүстігіндегі [[Ахайя]] аймағының өтуіне қол жеткізді, [[Коринф шығанағы]]нан Орталық Грекияға өтіп, [[Акарнания]]ны ойрандады. [[Мысырдағы жорық|Мысырдағы афиналықтардың ауыр жеңілістері]] туралы білгеннен кейін, ол [[Коринф]]тің одақтасы болған [[Эниад]] қалаларының қоршауын алып, отанына оралуға мәжбүр болды.<ref name=":11" /><ref>''Фукидид.'' История. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — I, 111, 2—3. — ISBN 5-86218-359-0.</ref><ref name=":30">''Плутарх.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm СРАВНИТЕЛЬНЫЕ ЖИЗНЕОПИСАНИЯ] Перикл, 19. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 120—121.</ref> Перикл басшылығымен ұйымдастырылған келесі әскери жорық [[Екінші Қасиетті соғыс]]тың бір бөлігі болды. Афинаның одақтасы [[Фокида одағы|фокидалықтар]] гректер үшін қасиетті [[Дельфы|Дельфи]] қаласын басып алды, ал спартандықтар оны босатты. Осыдан кейін Перикл басшылығындағы афиналық әскер Дельфиға аттанып, қаланы қайтадан Фокид одағының билігіне қайтарды.<ref>''Фукидид.'' История. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — I, 112. — ISBN 5-86218-359-0.</ref><ref name=":12">''Баклер Д.'' Спарта, Фивы, Афины и равновесие сил в Греции (457—359 гг. до н. э.) // Межгосударственные отношения и дипломатия античности. Учебно-методический комплекс. Ч. 1. — 2000. — с. 81—82. — ISBN 5-93139-066-9.</ref> Бұл әскери іс-қимылдар б.з.д. 449-447 жылдар аралығында орын алды. Нәтижесінде афиналықтар [[Пифия|Дельфилік оракулға]] баруда ерекше құқықтарға ие болды.<ref name=":12" /><ref>''Skoczylas F. A.'' [https://open.library.ubc.ca/soa/cIRcle/collections/ubctheses/831/items/1.0097277 The concept of sacred war in Ancient Greece] p. 8—9. — The University of British Columbia, 1987.</ref> Афинаның Дельфи істеріне араласуы басқа грек полистері арасында теріс қабылданды. Бұл, шамасы, б.з.д. 447 жылы [[Беотия]]да көтеріліс шығуының себептерінің бірі болды. Бұған дейін бұл аймақ 10 жыл бойы Афинаның бақылауында болған еді. Халық жиналысында Толмид (мүмкін, [[Клиний]]дің қолдауымен) көтерілісшілерге қарсы жорықты талап етті. Перикл бұған қарсы шығып, Афинаның Орталық Грекияның халқы көп және бай аймақтарын бағындыруға қауқары жетпейтінін айтып, жорықты кейінге қалдыруды ұсынды.<ref>''Плутарх.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm СРАВНИТЕЛЬНЫЕ ЖИЗНЕОПИСАНИЯ] Перикл, 18./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Ол Беотияны ұстап қалуға талпыныс ауыр жеңіліспен аяқталатынын түсінген болуы мүмкін.<ref>''Лурье С. Я.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/lurie/lurie.pdf История Греции] / Составитель, автор вступительной статьи Э. Д. Фролов. — <abbr>СПб.</abbr>: Издательство С.-Петербургского ун-та, 1993. — с. 344. — ISBN 5-288-00645-8.</ref><ref name=":13">''Гущин В. Р.'' Афины на пути к демократии: VIII—V века до н. э.. — <abbr>М.</abbr>: Изд. дом Высшей школы экономики, 2021. — с. 362—363. — (Монографии ВШЭ: Гуманитарные науки). — 500 экз. — ISBN 978-5-7598-2220-2.</ref> Алайда, Толмид афиналықтарды жорықтың қажеттілігіне сендіре алды. Ол өзі әскерді басқарып, [[Коронея шайқасы|Коронеядағы шайқаста]] қақпанға түсіп, толық жеңіліс тапты және қаза болды.<ref name=":13" /><ref>''Фукидид.'' История. — I, 113.— <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — <nowiki>ISBN 5-86218-359-0</nowiki>.</ref><ref>''Диодор Сицилийский.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/diodoros/index.htm ИСТОРИЧЕСКАЯ БИБЛИОТЕКА] XII, 6. / Перевод, статья, комментарии и указатель О. П. Цыбенко. — <abbr>М.</abbr>: Лабиринт, 2000.</ref><ref>''Гущин В. Р.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=25285779 '''РЕПЕТИЦИЯ "БОЛЬШОЙ ВОЙНЫ"? АФИНЫ И СПАРТА В СЕРЕДИНЕ ПЯТОГО ВЕКА ДО НАШЕЙ ЭРЫ'''] // Вестник Гуманитарного университета. — 2015. — Вып. 11, № 4. — с. 106. — ISSN 2308-8117</ref> Нәтижесінде Беотия Афина үшін мәңгілікке жоғалған аймаққа айналды.<ref>''Баклер Д.'' Спарта, Фивы, Афины и равновесие сил в Греции (457—359 гг. до н. э.) // Межгосударственные отношения и дипломатия античности. Учебно-методический комплекс. Ч. 1. — 2000. — с. 82. — ISBN 5-93139-066-9.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 146—147.</ref> Толмидтің жеңілісі [[Эвбея]] аралында көтеріліске алып келді. Афина әскерлері Периклдің басшылығымен аралға өтіп үлгерді, бірақ сол уақытта [[Мегара]] көтеріліс жасап, оларға көмекке Спарта патшасы [[Плистоанакт]]тың қолбасшылығындағы әскер келді. Спартандықтар Аттикаға басып кіріп, елді қиратып, Афинаға жақын орналасқан [[Элефсин]] мен [[Триасион|Фриасий жазықтарына]] дейін жетті.<ref>''Фукидид.'' История. — I, 114, 2.— <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — с. 179. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref>''Гущин В. Р.'' Афины на пути к демократии: VIII—V века до н. э.. — <abbr>М.</abbr>: Изд. дом Высшей школы экономики, 2021. — с. 364. — (Монографии ВШЭ: Гуманитарные науки). — 500 экз. — ISBN 978-5-7598-2220-2.</ref> Бұл жағдай өте қауіпті болып, Перикл Эвбеядан қайтуға мәжбүр болды. Ол күшті қарсыласпен ұрысқа түсуге батылы бармады, бірақ Плистоанакт көп ұзамай өз әскерін кері қайтарды (б.з.д. 446 жыл).<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 148—149.</ref> Кейбір көне авторлардың айтуынша, Перикл патшаны және оның кеңесшісі [[Клеандрид]]ті парамен көндірген. Тарихшылар бұл мәліметтерге әдетте күмәнмен қарайды, дегенмен кейбіреулер мұндай пара беру мүмкіндігін жоққа шығармайды.<ref>''Гущин В. Р.'' Афины на пути к демократии: VIII—V века до н. э.. — <abbr>М.</abbr>: Изд. дом Высшей школы экономики, 2021. — с. 362—365. — (Монографии ВШЭ: Гуманитарные науки). — 500 экз. — ISBN 978-5-7598-2220-2.</ref> Басқа болжам бойынша, Плистоанакт Периклмен пара туралы емес, Спарта үшін тиімді шарттармен бейбіт келісім жасау туралы келіссөздер жүргізген болуы мүмкін.<ref>''Лурье С. Я.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/lurie/lurie.pdf История Греции] / Составитель, автор вступительной статьи Э. Д. Фролов. — <abbr>СПб.</abbr>: Издательство С.-Петербургского ун-та, 1993. — с. 344—345. — ISBN 5-288-00645-8.</ref><ref>''Печатнова Л. Г.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=16185833 '''СПОСОБЫ ОТРЕШЕНИЯ ОТ ВЛАСТИ СПАРТАНСКИХ ЦАРЕЙ'''] // Мнемон: Исследования и публикации по истории античного мира. — 2009. — № 8. — с. 77—78. — ISSN 1813-193X.</ref> Көп ұзамай [[Отыз жылдық бейбітшілік]] келісімі жасалды<ref>''Строгецкий В. М.'' Полис и империя в классической Греции: Учебное пособие. — <abbr>Н. Новгород</abbr>: НГПИ им. М. Горького, 1991. — с. 156.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 257. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref name=":14">''Гущин В. Р.'' Афины на пути к демократии: VIII—V века до н. э.. — <abbr>М.</abbr>: Изд. дом Высшей школы экономики, 2021. — с. 365. — (Монографии ВШЭ: Гуманитарные науки). — 500 экз. — ISBN 978-5-7598-2220-2.</ref>, оның шарттары бойынша афиналықтар Пелопоннес пен [[Мегарида]]да басып алған барлық жерлері мен қалаларынан бас тартты<ref name=":14" /><ref>''Фукидид.'' История. — I, 115, 1. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref>, бірақ Спарта олардың теңіз одағындағы мүшелеріне билігін мойындады. Көне заман авторлары да, қазіргі антика зерттеушілері де бұл келісімді Афинаның тамаша дипломатиялық жеңісі деп бағалайды: олар тек әлсіздеу (Спартаның армиясымен салыстырғанда) әскермен ұстап тұра алмаған жерлерін ғана жоғалтты, бірақ Эгей теңізіндегі үстемдігін сақтап, Қара теңіз маңынан астықты кедергісіз әкелу мүмкіндігін қамтамасыз етті.<ref>''Лурье С. Я.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/lurie/lurie.pdf История Греции] / Составитель, автор вступительной статьи Э. Д. Фролов. — <abbr>СПб.</abbr>: Издательство С.-Петербургского ун-та, 1993. — с. 346. — ISBN 5-288-00645-8.</ref> Алайда бұл бейбітшілік өте тұрақсыз болды. Екі күштің, яғни [[Пелопоннес одағы|Пелопоннес]] және Афина одақтарының тепе-теңдігі орнаған жағдайда, осы бірлесудің екінші дәрежелі қатысушылары арасындағы кез келген қақтығыс бүкіл Грекияны қамтитын соғыстың басталуына себеп болуы мүмкін еді. Плутарх [[Теофраст]]қа сілтеме жасап, Перикл келісім жасалғаннан кейін жыл сайын Спартаға жаңа қақтығысты кейінге қалдыру үшін үлкен мөлшерде пара жібергенін айтады.<ref>''Плутарх.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 23./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Бұл, мүмкін, тек қауесеттің жаңғырығы болуы мүмкін, бірақ дәл осы уақытта Афина бюджетінде "қажеттілікке" (ежелгі грекше: ''εις το δέον'') деп аталатын бап пайда болған, соның негізінде Перикл жыл сайын есеп берместен 10 [[Талант (өлшем бірлігі)|талант]] жұмсаған.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 313. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 149.</ref> Спартамен бейбіт келісім жасасқаннан кейін Перикл Эвбеяда болған Афинаға қарсы көтерілісті оңай басып тастады.<ref name=":18">Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — с. 181—182. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> ==== Реформалардың жалғасуы ==== Перикл Кимонмен күрес кезінде бастаған саяси реформалар сериясын б.з.д. 450-жылдары жалғастырып, Афинаның демократиялануындағы маңызды кезеңге айналдырды.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 287. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Атап айтқанда, ол магистратураларды орындағаны үшін төлем — мистофория енгізді. Бастапқыда бұл жаңашылдық тек [[Дикастерий|гелиэяда]] отыратын қазыларға қатысты болды, кейіннен Бесжүздік кеңес мүшелері мен басқа да көптеген мемлекеттік лауазымдарға таралды. Нәтижесінде кедей азаматтардың саяси қызметке қолжетімділігі кеңейіп, аристократия мемлекеттік басты лауазымдарға деген бейресми монополиясынан айырылды. Сол бағыттағы тағы бір маңызды қадам — [[Зеугиттер|зеугиттердің]] архонттыққа жол ашылуы болды, олар Афина азаматтарының үшінші және ең көп санын құрады (б.з.б. 457 жыл).<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 102—103. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Белгілі бір уақыттан бастап тіпті [[феттер]] (ең кедей азаматтар) архонт болып сайлана алатын болды: олар жеребе тарту кезінде өздерінің әлеуметтік мәртебесі туралы үндемей қалса жеткілікті еді.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 22. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Лауазымды тұлғаларды сайлау тәртібі өзгертіліп, бұл ақсүйектердің рәсім нәтижесіне ықпал ету мүмкіндіктерін едәуір азайды. Гелиэя сотының қазыларын ашық дауыс берудің орнына жасырын дауыс беру арқылы сайлай бастады; ал әртүрлі деңгейдегі магистраттарды сайлаудың орнына көбінесе жеребе тарту арқылы анықтау енгізілді<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 103.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> (бұл әдіс көне дәуірде неғұрлым демократиялық деп есептелді). Тіпті демдерде жеребе тарту үшін кандидаттарды алдын ала іріктеу де тоқтатылды, бұл да аристократияның ықпалына ауыр соққы болды. Б.з.д. 453 жылы «дем төрешілері» — жергілікті сот алқалары құрылды. Олар Афинадан шалғай ауылдық жерлерге барып, жергілікті тұрғындар арасындағы дауларды қараумен айналысты. Бұл реформа орталық биліктің беделін нығайтуға ықпал етіп, ауылдық ақсүйектердің биліктегі орнын әлсіретті. Сонымен қатар, бұл реформалар [[Солон]] кезінде құрылған мүлік топтарының маңызы да айтарлықтай азайды.<ref name=":15">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 24—25. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Халық жиналысы енді бұрынғыдан да жиі өткізілетін болды. Б.з.д. шамамен 460 жылы жиналыстар күнделікті қалалық өмірге кедергі келтіретін [[Афиналық агора|базар алаңынан]] [[Пникс]] төбесіне ауыстырылды; онда шешендерге арналған мінбер мен көрермендерге арналған орындықтары бар арнайы құрылыс пайда болды.<ref name=":15" /> Перикл енгізген тағы бір маңызды жаңалық – б.з.д. 451/450 жылы қабылданған азаматтық туралы заң. Ол бойынша толық құқылы афиналық деп тек әкесі де, анасы да афиналық азаматтары екенін дәлелдей алған адам ғана саналды. Бұған дейін тек ер адамдардың ата-бабасы ескерілетін, ал бұл жаңалық ақсүйектер табына тағы бір соққы болуы мүмкін еді, өйткені аттикалық ақсүйектер жиі басқа жерлерден шыққан атақты әйелдерге үйленетін.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 123—124.</ref> Мысалы, Кимонның анасы [[Фракиялықтар|фракиялық]] патшаның қызы болғандықтан, ол азаматтығын жоғалту қаупіне тап келуі мүмкін еді (алайда, Перикл заңының кері күші болған-болмағаны белгісіз).<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 104. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Бұл заң Афина азаматтарының қауымын жабық қоғамға айналдырды, оның мүшелері демократияның барлық артықшылықтарын пайдалана алатын болды.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 25—27. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Осы реформаларының арқасында Перикл уақыт өте келе демократиялық Афинаның көшбасшысына айналды.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 297. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Кең халық бұқарасының басқаруға қатысуын қамтамасыз ететін саяси құрылым өте қымбатқа түсетін. Афина бұл шығындарды жабу үшін [[Бірінші Афина теңіз одағы|Афина теңіз одағының]] мүшесі болып табылатын полистердің жалпы одақтық қазынаға төлейтін жарналары – [[форос]]тың арқасында қажетті қаржылық ресурстарға ие болды.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 23—24. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Б.з.д. 454 жылы, [[Ежелгі Мысыр|Мысырдағы]] [[Мысырдағы жорық|гректердің жеңілісінен кейін]], Перикл парсы қаупінің күшеюін сылтау етіп, осы қазынаны [[Делос]]тан Афинаға көшіруге қол жеткізді. Нәтижесінде, әскери одақ – [[симмахия]] Афина теңіз алпауыт мемлекетіне айналды, ал форос афиналықтар өз қалауы бойынша жұмсайтын алымға айналды.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 57. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Любимцев Ю. Н.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/tseli-i-sposoby-organizatsii-afinskogo-morskogo-soyuza-chast-1 Цели и способы организации афинского морского союза. Часть 1] // Вестник Костромского государственного университета. — 2017. — № 3. — с. 9—10. — ISSN 1998-0817.</ref> Плутархтың баяндауынша, Перикл бұл туралы былай деген: «''Афиналықтар одақтастарға ақшаның есебін беруге міндетті емес, өйткені олар оларды қорғап, варварларды тежеп отыр, ал одақтастар жылқы да, кеме де, гоплит те бермей, тек ақша төлейді; ал ақша оны бергенге емес, оны алушыға тиесілі, егер ол оны алуға лайықты қызмет көрсетсе''».<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл 12. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> ==== Құрылыс бағдарламасы ==== Белгілі бір кезеңнен бастап Перикл Афинаны Элладаның ең ірі діни және мәдени орталығына айналдыруға ұмтылды. [[Каллий бейбіт келісімі]]не қол қойылып, 50 жылға созылған [[грек-парсы соғыстары]] аяқталғаннан кейін (б.з.д. 449 ж.), Плутархтың айтуынша, «Перикл барлық эллиндерге, олар қай жерде өмір сүрсе де — Еуропада немесе Азияда, кішігірім қалаларда болсын, үлкен қалаларда болсын, Афинаға өкілдерін жіберіп, олармен варварлар өртеген храмдар, эллиндердің құдайларға берген анты бойынша шалу керек болған құрбандықтар, барлығы үшін теңізде қауіпсіз жүзу мәселесі және бейбітшілік туралы кеңес өткізу туралы ұсыныс жасады».<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 17. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Осылайша, Перикл жалпыэллиндік конгресс шақырып, онда соғыстан кейінгі тәртіпті (негізінен діни сипаттағы мәселелерді) талқылауды ұсынды.<ref name=":16">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 306—307. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Егер бұл идея жүзеге асса, Афина Грекияның басты діни орталығы болып, Дельфиді көлеңкеде қалдырар еді. Алайда, Спарта және оның ықпалындағы Пелопоннес одағының басқа мүшелері өз өкілдерін жіберуден бас тартты. Нәтижесінде, конгресс өтпей қалды.<ref name=":16" /><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 137—138.</ref> [[File:Akropolis by Leo von Klenze.jpg|thumb|300px|[[Лео фон Кленце]]нің «''Афинадағы Акрополь''» атты суреті (1846)]] Бұл сәтсіздік Афинаның пайдасына шешілді: олар өздерін грек бірлігінің жақтаушысы ретінде көрсетті, бірақ енді өз мүдделерін ашық түрде жүзеге асыра алатын болды. Эллин храмдары бойынша кеңес өткізу мүмкін болмағандықтан, Перикл б.з.д. 447 жылы Афинадағы храмдарды қалпына келтіруді басқа полистермен келіспей-ақ бастауға ұсыныс жасады. Бұл бастама қолдау тауып, ауқымды құрылыс жұмыстары басталды. Құрылысқа Перикл өзі жетекшілік етіп, барлық егжей-тегжейіне жеке араласты<ref name=":17">''Бузескул В. П.'' Перикл: Личность, деятельность, значение. — 2-е. — <abbr>М.</abbr>: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2009. — с. 71. — ISBN 978-5-397-00534-0.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 140.</ref>, ал бас сәулетші [[Фидий]] болды.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 307. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Құрылыс бірыңғай жоспар бойынша жүргізілді, оның негізінде Афина полисінің қамқоршысы – құдайы [[Афина Паллада|Афинаны]] дәріптеу ойы жатты. Акропольдің батыс кіреберісінде [[Мнесикл]]дің басшылығымен [[Пропилеи]] – мәрмәрдан салынған бағаналы галерея тұрғызылды. Ол Акропольдің шыңына апаратын жолды безендіріп, оның жоғарғы жағында жеңіс құдайы [[Ника]]ға арналған шағын ғибадатхана орналасқан еді. Алаңның орталығында Фидий жасаған Афина Промахос (Қорғаушы) атты алып қола мүсін тұрғызылды. Бұл мүсін туралы теңізшілер [[Суний]] (Аттиканың оңтүстік-шығыс нүктесі) маңынан жүзіп өткенде, құдайдың дулығасының айдары мен найзасының ұшы көрінеді деп айтқан. Акропольдің оңтүстік бөлігінде сәулетшілер [[Калликрат]] пен [[Иктин]] Афина Парфенос (Бикеш) ғибадатханасын салды, ол [[Парфенон]] деген атаумен белгілі болды. Фидий шәкірттерімен бірге ғибадатхана қабырғаларын [[Панафиней]] шеруін бейнелейтін [[фриз]]дермен безендіріп, піл сүйегі мен алтыннан Афина құдайының мүсінін қашап жасады.<ref>''Бузескул В. П.'' Перикл: Личность, деятельность, значение. — 2-е. — <abbr>М.</abbr>: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2009. — с. 69—70. — ISBN 978-5-397-00534-0.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 308. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 139—140.</ref> Акропольдегі тағы бір маңызды құрылыс – [[Эрехтейон]] болды. Бұл полистің басты киелі орындары, соның ішінде [[Палладиум]] сақталған шағын ғибадатхана еді. Акропольдің оңтүстігінде музыкалық байқауларға арналған Одеон салынды, оның ағаштан жасалған шатыры дулыға тәрізді болған, сондықтан халық арасында оны "Периклдың дулығасы" деп атаған. Жақын маңда [[Дионис]] театры, ал Агораның жанында ұсталық өнер құдайына арналған [[Гефест ғибадатханасы|Гефестейон]] ғибадатханасы бой көтерді. Сондай-ақ, [[Элефсин]]де<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 141—142.</ref> және [[Рамнунт]]те жаңа храмдар салынды. Бұл құрылыс бағдарламасы V ғасырдың соңына дейін толық аяқталған жоқ, бірақ Перикл өзінің көзі тірісінде 432 жылы Парфенон мен Пропилеидің құрылысы аяқталғаның көре алды.<ref name=":17" /><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — 383 с. — ISBN 978-5-02-036984-9. с. 307—309.</ref> Перикл бастаған құрылыс жұмыстары маңызды салдарға алып келді. Афина «өлшемі жағынан аса зор, сұлулығы жағынан теңдесі жоқ ғимараттардың»<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 13. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> арқасында түбегейлі өзгеріп, Грекияның бейресми астанасына айналды, «Элладаның Элладасы»<ref>''Бузескул В. П.'' Перикл: Личность, деятельность, значение. — 2-е. — <abbr>М.</abbr>: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2009. — с. 72. — ISBN 978-5-397-00534-0.</ref> деп атанды. Жергілікті кедей халық тұрақты жұмыс тауып, жақсы табыс табуға мүмкіндік алды; Плутархтың айтуынша, Перикл бұл құрылыс жұмыстарын, соның ішінде, ең кедей азаматтар арасында мемлекеттік қаржыны бөлу мақсатында қолға алған.<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 12. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref><ref>''Бузескул В. П.'' Перикл: Личность, деятельность, значение. — 2-е. — <abbr>М.</abbr>: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2009. — с. 68—69. — ISBN 978-5-397-00534-0.</ref> Нәтижесінде демократиялық биліктің әлеуметтік негізі нығайып, Периклдың танымалдығы арта түсті.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 310—311. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> ==== Фукидидпен күрес ==== Кимон қайтыс болғаннан кейін, б.з.д. 450 жылы ақсүйектер тобының басшысы оның күйеу баласы, [[Фукидид (Мелесийдің ұлы)|Мелесийдің ұлы Фукидид]] болды. Екі «партия» арасындағы күрестің жаңа кезеңі басталды, бұл ретте Фукидид тек ақсүйектерге сүйенді (И. Е. Суриков тіпті аристократиялық [[гетерия]]ның құрылғаны туралы жазады<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 301. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref>), ал Перикл демосқа ықпалын пайдаланып, бүкіл полистің мүдделерін білдіруге ұмтылды. Кейбір пікірлерге сәйкес, Плутархтың Периклдың жаңа саяси стилі туралы әңгімесі дәл осы кезеңге, б.з.д. 440-жылдарға қатысты болуы мүмкін.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 301—303. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Перикл «өзінің өмір салтын түбегейлі өзгертті... Қалада оны тек бір жолмен – алаңға және Кеңеске баратын кезде ғана көретін. Ол қонаққа барудан және кез келген достық қарым-қатынастардан бас тартты, сондықтан ұзақ саяси қызметінде ешбір досының дастарханында болмаған; тек туысы Эвриптолем үйленгенде, тойда қонақасы жасағанға дейін болып, одан кейін бірден кетіп қалды».<ref name=":5" /> Перикл ақсүйек туыстарымен қарым-қатынасын ашық түрде үзді, барлық азаматтардан алыстады, ал оның достары [[метек]]тер [[Анаксагор]], [[Протагор]], [[Геродот]] және басқалар болды. Енді ол өзін тек қоғамдық тұлға ретінде танытып, ешбір жағдайда заңдылық пен мемлекеттің мүдделерін достық немесе туыстық байланыстар үшін құрбан етпейтінін көрсетті.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 302—303. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Екі «партия» арасында ішкі және сыртқы саясаттағы түрлі мәселелерге байланысты жиі қақтығыстар болып тұрды. Мысалы, Фукидид пен оның жақтастары Акропольдегі ауқымды құрылысқа қатаң қарсы шығып, оны одақтастардан әскери қажеттіліктер үшін жиналған қаражатты орынсыз және мақсатсыз пайдалану деп санады. Олар теңіз одағы мүшелерін пайдалану шектен шыққан деп есептеді.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 155.</ref> Алайда, Перикл әлдеқайда ықпалды болды және ақсүйектер тобы, әдетте, оның саяси бағытына кедергі жасай алмады.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — 383 с. — ISBN 978-5-02-036984-9. с. 311; 313.</ref> Бұл саяси қақтығыстардың бірі [[Фурий (қала)|Фурий]] отарының негізін қалаумен байланысты болды. Бұл қала [[Ұлы Грекия]] аймағында, бұрын [[Кротоне|кротондықтар]] қиратқан [[Сибарис]] қаласының жанында орналасқан еді. Перикл бұл қаланы Афинаның Батыстағы экспансиясын күшейтетін әскери және саяси қорғаныс бекетіне айналдыруды көздеді. Ал оның қарсыласы Фукидид, керісінше, Фурийді панэллиндік отары ретінде дамытып, әртүрлі грек полистерінен шыққан қоныстанушылардың тең құқыққа ие болуын қамтамасыз етуге тырысты.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 323. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Шамамен б.з.д. 446 жылы Афина сибариттерге көмекке 10 әскери кемеден тұратын флот жіберді. Оны [[Лампон]] мен [[Ксенокрит]], Периклдің жақтастары басқарды. Бұл Периклдің кезекті саяси жеңісі болуы тиіс еді. Алайда, күтпеген өзгеріс орын алды: Афина өздері Пелопоннес пен басқа аймақтардағы гректерді де жаңа колонияға қоныстануға шақырды. Нәтижесінде, Фурий Афинаға толық бағынатын қала болмады. Ол панэллиндік отарға айналды, ал афиналықтар тек он филаның біреуін – Афинияны ғана бақылауда ұстады. Осылайша, Периклдің Италиядағы Афина қорғаныс бекетін құру жоспары сәтсіздікке ұшырады.<ref>''Владимирская О. Ю.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=25297793& Демократия Перикла и олигархия Фукидида, сына Мелесия: идеи против политических технологий] // МНЕМОН: Исследования и публикации по истории античного мира. — 2015. — Т. 15, № 15. — с. 71—72.</ref><ref>''Владимирская О. Ю.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29023095& Колония Фурии: панэллинство или инструмент афинской экспансии?] // Научный диалог: вопросы философии, социологии, истории, политологии. — 2017. — С. 33—35.</ref> Фурий қаласының тағдырындағы бұл өзгеріс Афинадағы Фукидидтің уақытша күшеюінің нәтижесі болды деген болжам бар:б.з.д. 444 немесе 443 жылы Перикл стратег ретінде қайта сайланбады, ал Фукидид қысқа мерзімге билікке келіп, Фурийді панэллиндік отарға айналдыруға үлгерді.<ref>''Wade-Gery H. T.'' [https://www.jstor.org/stable/625987?seq=1 Thucydides the Son of Melesias: A Study of Periklean Policy] // The Journal of Hellenic Studies. — 1932. — Vol. 52. — Iss. 2. — p. 214.</ref> Алайда көп ұзамай, б.з.д.444 немесе 443 жылы (баламалы даталар – б.з.д.445, 442, 438–436 жж.<ref>''Суриков И. Е.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/surikov_ostrakizm_v_afinakh/surikov_ostrakizm_v_afinakh.pdf Остракизм в Афинах] / Маринович Л. П.. — <abbr>М.</abbr>: Языки славянских культур, 2006. — с. 139—141. — 800 экз. — ISBN 5-9551-0136-5.</ref>), Перикл жағдайды ыңғайлы деп санап, остракизмді (саяси қарсыласын жер аудару үшін өткізілетін дауыс беру) бастады. Бұл оның өзі үшін де қауіпті қадам еді, өйткені оны да қуғындау қаупі болған, бірақ сайлау нәтижесінде ең көп дауыс жинаған Фукидид болып, ол Афинадан қуылды.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 314—315. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 157.</ref> Фукидидтің остракизмі Периклдің сөзсіз жеңісі және оның саяси мансабындағы бетбұрыс кезеңі болды. Осыдан кейін ол Афинада ешқандай қарсыластарсыз толық билікке ие болды. Оның билігі ұзақ уақыт бойы еш қауіпке ұшырамады: Фукидидтің жақтастары реваншқа дайын болса да, өздерінің әлсіздігін сезініп, ешқандай әрекетке бармады.<ref name=":35">''Владимирская О. Ю.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=25297793& Демократия Перикла и олигархия Фукидида, сына Мелесия: идеи против политических технологий] // МНЕМОН: Исследования и публикации по истории античного мира. — 2015. — Т. 15, № 15. — с. 73.</ref> === Афина басшылығы кезеңі === ==== Перикл билігі ==== Плутархтың айтуы бойынша, «Фукидидтің құлдырауы мен оның остракизммен жер аударылуынан кейін... [Перикл] стратег лауазымы қызмет бір жылға берілсе де, кемінде он бес жыл үзіліссіз, жалғыз билікке ие болды»<ref name=":19">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 16. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref>. Бұл сөздерді зерттеушілер бірінен соң бірі жалғасқан 15 стратегияның көрсеткіші ретінде түсіндіреді<ref>''Wade-Gery H. T.'' [https://www.jstor.org/stable/625987?seq=1 Thucydides the Son of Melesias: A Study of Periklean Policy] // The Journal of Hellenic Studies. — 1932. — Vol. 52. — Iss. 2. — p. 206.</ref><ref name="ReferenceA">Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 115.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref name=":20">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 316. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 164.</ref>: Перикл, шамасы, б.з.д. 431 жылға дейін жыл сайын қайта сайланып отырған<ref>''Стрелков А. В.'' [https://old.bigenc.ru/world_history/text/2331306? Перикл] // Большая российская энциклопедия. — 2004.</ref>. Осы уақыт ішінде ол Афинадағы сөзсіз көшбасшы болды, тарихшы [[Эдуард Мейер]]дің сөзімен айтқанда, «партия басшысынан мемлекет билеушісіне» айналды.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 163.</ref> Алайда ресми түрде Перикл жыл сайын сайланатын магистраттардың бірі, құрамында 10 адам бар коллегия мүшесі ғана болды және ешқандай төтенше өкілеттіктерге ие болмады.<ref name=":20" /> Афинадағы стратег бір мезгілде мемлекеттік қызметші де, әскери қолбасшы да болды. Әдетте, ол бір жыл бойы белгілі бір міндетті орындады және белгілі бір еркіндікке ие болды, бірақ кейіннен өз әрекеттері туралы толық есеп беруі керек еді. Стратег лауазымы, көптеген басқа қызметтерден айырмашылығы, белгілі бір қабілеттерді талап ететіндіктен, қайта сайлауға шектеу қойылмады<ref name="ReferenceA"/><ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 269. — ISBN 5-89173-171-1.</ref> (мысалы, бір ғасырдан кейін өмір сүрген [[Фокион]] бұл лауазымды 45 рет атқарғаны белгілі). Стратег ерекше мәртебеге ие болмады: оны халық жиналысы жыл аяқталғанға дейін қызметінен босата алатын, сотқа бере алатын және тіпті өлім жазасына кесетін. Мұның бәрі Периклдің ықпалы оның жеке беделіне ғана негізделгенін білдіреді.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 316—317. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Дереккөздерде Периклдің билігінің шарықтау шегінде болған кезеңінде де оның жағдайының оңай болмағандығын дәлелдейтін көптеген айғақтар бар. Саясаткерге өзінің беделінің мінсіздігіне үнемі қамқорлық жасауға, «жалпы простат» – яғни бүкіл қауымның, ал жекелеген азаматтар тобының емес, мүдделерінің өкілі ретіндегі бейресми мәртебесін сақтауға тырысуға тура келді.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 319. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Жиналыс арқылы өз бастамаларының кез келгенін өткізе алу мүмкіндігіне ие бола отырып, Перикл қарсыластарының (саяси оппозицияның, комедиографтардың, демостың қарапайым өкілдерінің) шабуылдарына төзуге, кез келген соққыны тойтаруға, қажетті рәсімдерді орындауға әрдайым дайын болуға мәжбүр болды. Ол 10 жылдан астам билікті ұстап тұруға қатаң өзін-өзі бақылау, саяси есеп пен шыдамдылықтың арқасында<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 164—166.</ref>, сондай-ақ Афинаның сыртқы жетістіктері арқылы қол жеткізді, олар отандастарының көзінде оның есімімен байланысты болды.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 318—319. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Комедиограф [[Телеклид]]тің айтуынша, афиналықтар Периклге:<blockquote>"Барлық қалалардан алынатын алымды тапсырды; ол кез келген қаланы бағындыра да, босатып қоя да алатын, Оны берік дуалмен қоршап, қайтадан ол дуалдарды құлата алатын. Оның қолында бәрі болды: одақтар да, билік те, күш те, бейбітшілік те, байлық та."<ref name=":19" /></blockquote>Бұл жерде бір адамның билігі тек Афина полисінде ғана емес, біртіндеп алпауыт мемлекетке айналған теңіз одағында да болғаны айтылып отыр. Егер Перикл дәуірінде Аттиканы шамамен 400 мың адам мекендеген болса (оның ішінде тек 40–50 мың ғана толыққанды азаматтар, ал 100–150 мың – олардың отбасы мүшелері болған<ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 274. — ISBN 5-89173-171-1.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 262—263. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 113.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref>), онда Афина архесінің құрамындағы шамамен 200 қауымдастықтың аумағында 10–15 миллион адам өмір сүрді.<ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 273—274. — ISBN 5-89173-171-1.</ref> Афиналықтар одақтың басқа мүшелерінен форос түрінде орасан зор қаражат жинады: кейбір деректерге сәйкес, бұл алымдар Пелопоннес соғысының басында 460 таланттан 600 талантқа дейін өсті.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 57—58.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 343. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Бұл қаражат үлкен әскери флотты ұстауға, демократиялық режимді қаржыландыруға және ауқымды құрылыстар жүргізуге жұмсалды. Одақтастарына қатысты афиналықтар барған сайын қатаң саясат жүргізіп, оларды біртіндеп өздерінің бағыныштысына айналдырып, көтерілістерді басып отырды.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 83—85.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 274—275. — ISBN 5-89173-171-1.</ref> Мәселен, Перикл б.з.д. 446 жылы Эвбеяны қайтадан бағындырды.<ref name=":18" /> Афинаның одақтас жерлердегі ықпалын нығайтудың бір әдісі клерухияларды ([[клерухия]] – жаңа полиске айналмай, метрополиямен байланысын сақтап қалған отар) құру болды.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 84. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 311. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Плутархтың айтуынша, Перикл әртүрлі уақытта [[Галлиполи түбегі|Фракия Херсонесіне]]<ref>Große Gestalten der griechischen Antike. 58 historische Portraits von Homer bis Kleopatra (нем.). — s. 330. München: C.H.Beck, 1999. — ISBN 3-406-44893-3.</ref> мың клерух (қоныстанушы), [[Наксос]] аралына 500, [[Андрос]]қа 250, [[Бисалтия]]ға тағы мың клерух жіберді, олардың бұл жерде [[Струма (өзен)|Стримондағы]] [[Берга (Бисалтия)|Берга]] қонысын құрғаны айтылады.<ref name=":21">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 11. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref><ref>''Борза Ю.'' История античной Македонии (до Александра Великого) / пер. с англ. М. М. Холода при участии А. Бодрова, О. и В. Иванцовых, 3. Барзах; научная ред. и вступ. статья М. М. Холода; приложения М. М. Холода, Э. Д. Фролова и Ю. Н. Кузьмина. — <abbr>СПб.</abbr>: Нестор-История, 2013. — с. 180—181. — ISBN 978-5-44690-015-2.</ref> Бұл саясат арқылы Перикл "қалада бос жүрген және тыныштықты бұзатын тобырдан құтылуды, кедейлерге көмек көрсетуді, сондай-ақ одақтастарын қорқынышта ұстап, оларды қадағалап отыруды, осылайша бүліктердің алдын алуды көздеген".<ref name=":21" /> ==== Самос соғысы ==== {{Main|Самос соғысы}} Афина тарихындағы және Периклдің өмірбаянындағы маңызды оқиғалардың бірі [[Самос соғысы]] болды. Б.з.д. 441 жылы Афина теңіз одағына кіретін екі полис – [[Милет]] пен [[Самос]] арасындағы қақтығыс басталды. Милет тұрғындары жеңіліске ұшырап, Афинадан көмек сұрады. Афина бұл жағдайға тез араласты, өйткені олар бай және күшті Самостың кең автономиясын шектеудің мүмкіндігін көрді: Самос үлкен флотқа ие болды, форос төлемейтін және өз алдына тәуелсіз сыртқы саясат жүргізетін.<ref name=":22">''Строгецкий В. М.'' Полис и империя в классической Греции: Учебное пособие. — <abbr>Н. Новгород</abbr>: НГПИ им. М. Горького, 1991. — с. 160.</ref> Бұдан бөлек, Милет пен Самос арасындағы соғыстың өзі Афина теңіз одағының шарттары мен антын бұзу деп танылуы мүмкін еді.<ref name=":23">Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 191.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Плутархтың айтуынша, бұл соғысты бастауға Периклдің сүйіктісі – Милетте туған [[Аспасия]] кінәлі болды. Ол "бірінші азаматты" өзінің туған қаласына көмек көрсетуге көндірген" деген пікір бар.<ref name=":24">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 25./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 326—327. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Самостікілер Афинаның арағайындығынан бас тартты, бұл соғыстың басталуына ресми себеп болды.<ref name=":22" /><ref name=":23" /><ref>''Бузескул В. П.'' История афинской демократии / Вступ. ст. Э. Д. Фролова; науч. редакция текста Э. Д. Фролова, Μ. М. Холода. — <abbr>СПб.</abbr>: ИЦ «Гуманитарная Академия», 2003. — с. 230. — ISBN 5-93762-021-6.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 182.</ref> Б.з.д. 441 жылдың жазы – Периклдің басқаруымен 40 афиналық кеме Самосқа барып, ешқандай шайқассыз қаланы басып алды.<ref name=":25">''Fornara C. W., Lewis D. M.'' [https://www.jstor.org/stable/630628 On the Chronology of the Samian War] // The Journal of Hellenic Studies. — The Society for the Promotion of Hellenic Studies, 1979. — Vol. 99. — p. 13.</ref> Афиналықтар олигархтарды биліктен шеттетіп<ref>''Белох К. Ю.'' Греческая история: в 2 т. / пер. с нем. М. О. Гершензона; под ред. и со вступ. ст. Ю. И. Семёнова. — 3-е. — <abbr>М.</abbr>: Государственная публичная историческая библиотека России, 2009. — Т. l: Кончая софистическим движением и Пелопоннесской войной. — с. 357—358. — ISBN 978-5-85209-214-4.</ref><ref>''Диодор Сицилийский.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/diodoros/index.htm Историческая библиотека] XII, 27, 2./ Перевод, статья, комментарии и указатель О. П. Цыбенко. — <abbr>М.</abbr>: Лабиринт, 2000.</ref><ref name=":22" /><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 183.</ref><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 191—192.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref>, демократиялық басқаруды орнатты, Самос тұрғындарынан кепіл ретінде адамдарды алып, оларды [[Лемнос]]қа жіберді, алым-салық салды, содан кейін кері оралды.<ref>''Фукидид.'' История. I, 115, 2. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref> Плутархтың айтуынша, Периклге осы жорық кезінде парсылар (қаланы оларға беру үшін), самиліктер (олардың қаласында демократияны енгізбеу үшін) және кепілге алынғандар (оларды үйлерінде қалдыру үшін) сәтсіз пара беруге тырысты.<ref name=":24" /> Бұл оқиғалар қақтығыстың тек басы ғана болды. Аралдан қуылған ақсүйектер [[Лидия]]ның парсы сатрапы [[Писсуфн]]ның қолдауына ие болып<ref>''Фукидид.'' История. I, 115, 4.— <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref><ref>''Диодор Сицилийский.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/diodoros/index.htm Историческая библиотека] XII, 27, 3./ Перевод, статья, комментарии и указатель О. П. Цыбенко. — <abbr>М.</abbr>: Лабиринт, 2000.</ref><ref name=":24" />, Самосқа қайта оралып, жергілікті халықтың көпшілігінің көмегімен демократияны құлатты. Бұдан кейін олар [[Византий]]мен одақ құрып, Спартаға көмек сұрап елшілік жіберді; мүмкін, Самос [[Лесбос]]тағы [[Митилена]] қаласымен де келіссөздер жүргізген шығар. Осылайша, Спарта, Парсы және Эгей теңізіндегі бірнеше көтерілісші полистерден құралған кең ауқымды антиафиналық коалиция пайда болу қаупі туды. Осы себепті Самосқа 440 жылы б.з.д. барлық 10 стратегтың басқаруындағы қуатты афиналық флот жіберілді, олардың басында Перикл тұрды.<ref>''Строгецкий В. М.'' Полис и империя в классической Греции: Учебное пособие. — <abbr>Н. Новгород</abbr>: НГПИ им. М. Горького, 1991. — с. 161.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 183—184.</ref> Б.з.д. 440 жылдың мамыр айының басында<ref name=":25" /> болған теңіз шайқасында афиналықтар жеңіске жетіп, содан кейін Самосты қоршауға алды. Алайда, көп ұзамай Периклге парсы флотының көмекке келе жатқаны туралы хабар жетті. Осыған байланысты ол 60 триермен қарсы бағытта шығып, оларды Самостан мүмкіндігінше алыста ұстап тұруға тырысты. Осы сәтті пайдаланған Самос қорғаушылары қарсы шабуыл жасап, теңіз қоршауын бұзып өтіп, ұзаққа созылатын қорғаныс үшін қажетті қорларын толықтырды.<ref name=":26">''Строгецкий В. М.'' Полис и империя в классической Греции: Учебное пособие. — <abbr>Н. Новгород</abbr>: НГПИ им. М. Горького, 1991. — с. 162.</ref><ref name=":27">Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 192.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Плутарх бұл жағдайды Периклдің үлкен қателігі деп санаса<ref name=":24" />, қазіргі заманғы тарихшылар бұған келіспейді. Ахеменидтермен соғысу қаупі жоғары болған, ал олардың Эгей теңізінде пайда болуы Афина одағының бірнеше полисінде көтерілістерді қоздыруы мүмкін еді. Сондықтан Перикл жауды алыс шекарада күтіп алуға мәжбүр болды.<ref>''Строгецкий В. М.'' Полис и империя в классической Греции: Учебное пособие. — <abbr>Н. Новгород</abbr>: НГПИ им. М. Горького, 1991. — с. 161—162.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008.s. 186.</ref> Тарихшы С. Эдди парсы флоты [[Каллий бейбіт келісімі]] белгілеген шекара сызығы бойынша демонстрациялық жүзу жасады деп болжайды. Сонымен қатар, Писсуфн шынымен соғысқа дайындалып жатты, бірақ оған ұлы патша [[Артаксеркс I|Артаксеркс I-нің]] бұйрығы ғана кедергі келтірді. Периклдің Самостың көтерілісі кезінде Парсы қаупі туралы ақпаратты саналы түрде таратқаны да жоққа шығарылмайды.<ref>''Рунг Э. В.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/rung_greziya_i_akhemenidskaya_derzhava/index.htm Греция и Ахеменидская держава: История дипломатических отношений в VI — IV вв. до н. э..] — <abbr>СПб.</abbr>: Факультет филологии и искусств СПбГУ; Нестор-История, 2008. — с. 176—177. — (Историческая библиотека). — ISBN 978-5-98187-292-1.</ref><ref>''Рунг Э. В.'' [http://centant.spbu.ru/centrum/publik/kafsbor/mnemon/2011/05.pdf Писсуфн и Афины: перипетии взаимоотношений // МНЕМОН. Исследования и публикации по истории античного мира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220301200032/http://centant.spbu.ru/centrum/publik/kafsbor/mnemon/2011/05.pdf |date=2022-03-01 }} / Под редакцией профессора Э.Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>, 2011. — Вып. 10. — с. 60—63.</ref> Перикл парсы қаупінің шын мәнінде жоқтығына көз жеткізіп, Самоста болған оқиғалар туралы хабар алған соң, дереу кері оралды. Ол қайтадан самос флотын талқандап, қаланы қоршауға алды. Қоршау тоғыз айға созылды.<ref name=":26" /><ref name=":56">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 327. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Плутарх пен Диодор Сицилиялық бұл шайқаста қоршау машиналардың қолданылғанын жазады. Олар сол кезде жаңа технология болып саналған, ал кейбір деректерге сүйенсек, Афина лагерінде бұл машиналарды ойлап тапқан [[Артемон Клазомендік|Клазомендік Артемон]] болған.<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 27. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref><ref name=":28">''Диодор Сицилийский.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/diodoros/index.htm Историческая библиотека] XII, 28, 3./ Перевод, статья, комментарии и указатель О. П. Цыбенко. — <abbr>М.</abbr>: Лабиринт, 2000.</ref> Алайда, заманауи тарихшылар бұл дерекке күмәнмен қарайды.<ref>''Фукидид.'' История. I, 117, прим. 4.— <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref> Б.з.д. 439 жылдың басында<ref>''Fornara C. W., Lewis D. M.'' [https://www.jstor.org/stable/630628 On the Chronology of the Samian War] // The Journal of Hellenic Studies. — The Society for the Promotion of Hellenic Studies, 1979. — Vol. 99. — p. 14.</ref> самостықтар порттан қашып шығуға сәтсіз әрекет жасады, үмітін үзіп, берілуге мәжбүр болды.<ref>''Фукидид.'' История. I, 117. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008.s. 186—187.</ref> Балама нұсқа бойынша, афиналықтар қаланың қабырғаларын қиратып, оны күшпен басып алған.<ref name=":28" /> Сол шамада Византия да Афинаның бақылауына өтті.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 187.</ref><ref name=":31">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 329. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Пелопоннес одағы самостықтарға көмектесуден бас тартты<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 185—186.</ref>, ал басқа Эгей аралдарының полистері көтеріліске шығуға ниет білдірмеді. Осылайша, Самостың құлауы соғыстың аяқталуына әкелді.<ref>''Строгецкий В. М.'' Полис и империя в классической Греции: Учебное пособие. — <abbr>Н. Новгород</abbr>: НГПИ им. М. Горького, 1991. — с. 161—162; 164.</ref><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 193.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Плутарх [[Дурид Самостік|Самостік Дуридке]] сілтеме жасай отырып, Периклдің жеңілгендерге қатыгездік танытқанын баяндайды: тұтқындар таңбаланған, ал самостық қолбасшыларды 10 күн бойы «тақтайларға таңып ұстаған», содан кейін өлтіріп, жерлемей тастап кетті.<ref name=":29">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 28./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Алайда, Дурид кейінгі кезеңде өмір сүрді және көбінесе риторикалық бағыттағы тарихшы болған, сондықтан өзінің туған аралына қатысты бейтарап болмағаны мүмкін. Сол себепті оның мәліметтері сенімсіз деп есептеледі. Дегенмен, Самос полисі қатал жазаға тартылды: ол Афинаға бүкіл флотын тапсырды, жарна төледі, қаланың қорғаныс қабырғалары қиратылды, олигархтардың жер иеліктерінің бір бөлігі тәркіленді.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 327—329. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref name=":27" /><ref>Große Gestalten der griechischen Antike. 58 historische Portraits von Homer bis Kleopatra. s. 332—333. — München: C.H.Beck, 1999. — ISBN 3-406-44893-3.</ref> Афинада қаза тапқандарға арналған жерлеу сөзінде, Перикл оларды құдайларға теңеді:<blockquote>«Біз құдайларды көзімізбен көрмейміз, ..., бірақ оларға көрсетілетін құрмет пен бізге беретін игіліктеріне қарап, олардың өлмейтінін түсінеміз; бұл қасиеттер отан үшін шайқаста қаза тапқандарға да тән».<ref name=":64">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 8./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref><ref>''Гущин В. Р.'' Афины на пути к демократии: VIII—V века до н. э.. — <abbr>М.</abbr>: Изд. дом Высшей школы экономики, 2021. — с. 412. — (Монографии ВШЭ: Гуманитарные науки). — 500 экз. — ISBN 978-5-7598-2220-2.</ref></blockquote>Плутарх Периклге Кимонның әпкесі [[Эльпиника]] айтқан мысқылды сөздерді келтіреді. Ол:<blockquote>«Периклдің ерліктері шын мәнінде таңғажайып және гүл шоқтарын тағуға лайықты! Өйткені, ол «одақтас әрі туыстық» қаламен соғыста көптеген лайықты азаматтарды қырды» – дейді.</blockquote>Бұл сөзге «бірінші азамат» Перикл [[Архилох]]тың сөзін келтіріп, жауап қатты:<blockquote>«Кәрі әйелдің мирра жағуы жараспайтын нәрсе» (яғни, Эльпиникенің мемлекеттік істерге араласуы орынсыз, өйткені кәрі әйелдің парфюм қолдануы да ерсі болар еді).<ref name=":29" /></blockquote>Периклдің өзі, [[Ион Хиостік|Хиостік Ионның]] айтуынша, Самосқа қарсы жеңісімен ерекше мақтанған. Ол былай деген:<blockquote>«[[Агамемнон]] [[Троя|варварлар қаласын]] 10 жылда бағындырды, ал мен болсам ең мықты [[Иония|иондықтарды]] 9 айда бағындырдым».<ref name=":29" /><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 195.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref></blockquote> ==== Экспансионистік саясат. Понт жорығы ==== {{Main|Периклдің Понт жорығы}} Периклдің басқаруымен Афина әртүрлі бағытта экспансия жүргізді. Батыста [[Сицилия]] мен Оңтүстік Италиядағы ықпалын күшейтуге ұмтылды. Б.з.д. 450-жылдары афиналықтар алдымен [[Сегеста|Эгестамен]] одақ құрды<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 75—76.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref>, кейін [[Реджо-ди-Калабрия|Регий]], [[Леонтин]], мүмкін, [[Метапонт]] және [[Кампания (Италия)|Кампаниядағы]] [[Неаполь]]мен одақ жасасты. Бұл саясат іс жүзінде б.з.д. 446 жылғы Отыз жылдық бейбітшілік шарттарын бұзды, өйткені бұл аймақ Спартаның басты одақтасы [[Коринф]]тың ықпал ету аймағына жататын; афиналық бәсекелестік коринфтіктердің мүдделеріне қайшы келді.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 324—326. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Фурийдің панэллиндік отар ретінде іргетасының қалануы сәтсіз аяқталғаннан кейін, Афина аймақтағы экспансиясын уақытша тоқтатты<ref name=":31" />, алайда Периклдің өмір сүрген кезеңінде Фурийде проафиналық «партия» әлі де айтарлықтай күшті болды.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 176—177.</ref> Афинаның басты мүдделерінің бірі Эгей теңізінің солтүстік жағалауы болды – бұл аймақ кемелік құрылысқа қажетті ормандарға және алтын мен күмісті қоса алғанда, бай металдарға бай, сондай-ақ Қара теңізге (Понт) апаратын жолда орналасқан. Бірқатар жергілікті қалалар Афина одағының бөлігі болды.<ref>''Строгецкий В. М.'' Полис и империя в классической Греции: Учебное пособие. — <abbr>Н. Новгород</abbr>: НГПИ им. М. Горького, 1991. — с. 166.</ref> Бұл өңірдегі Афиналық одақтың мүдделері [[Ежелгі Македония|Македонияның]] мүдделерімен қайшы келді, сондықтан Перикл аймақта еркін отаршыландыру жүргізу үшін Македония патшасы [[Александр I (Македония патшасы)|Александрдың]] ұрпақтары [[Пердикка II|Пердикка]] мен [[Филипп (Александр I-нің ұлы)|Филипп]] арасындағы династиялық тартыстарға араласуға мәжбүр болды.<ref>''Шофман А. С.'' [http://annales.info/greece/makedon/mk_index.htm#1 История античной Македонии.] — Казань: Издательство Казанского университета, 1960. — Т. 1: Доэллинистическая Македония. — с. 131.</ref> Афина 430-жылдары аймақта екі колония – Брея мен [[Амфиполь]]ді құрды, олардың көмегімен [[Халкидики]]ні және стратегиялық маңызы бар [[Струма (өзен)|Стримон]] өзенінің өткелін бақылауда ұстау жоспарланды.<ref>''Строгецкий В. М.'' Полис и империя в классической Греции: Учебное пособие. — <abbr>Н. Новгород</abbr>: НГПИ им. М. Горького, 1991. — с. 166—168.</ref><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 194.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref>[[File:Panticapaeum.Prytaneion-1.jpg|right|thumb|[[Боспор патшалығы]]ның астанасы [[Пантикапей]]дің қирандылары]] Афина экспансиясының барысындағы маңызды оқиғаларының бірі Периклдің Понт жорығы болды. Бұл жорық туралы тек Плутарх мәлімет береді<ref name=":32">''Строкин В. Л.'' Перикл и боспорский «Гордиев узел» // Проблемы истории, филологии, культуры. — Москва—Магнитогорск, 2013. — Вып. 4. — с. 141.</ref>, алайда ғалымдар (сирек ерекшеліктерді қоспағанда) бұл жорықтың тарихи болғанын мойындайды. Болжам бойынша, Плутарх бұл ақпаратты сақталмаған [[Феопомп]] еңбектерінен алған.<ref>''Суриков И. Е.'' [http://vdi.igh.ru/system/articles/pdfs/000/001/841/original/ce4d079de39883c9d98bd978bd7d1900e8cc3845.pdf?1531147872 Историко-географические проблемы Понтийской экспедиции Перикла] // Вестник древней истории. — 1999. — Вып. 229, № 2. — с. 99—102.</ref> Қара теңіз аймағы афиналықтар үшін аса маңызды болды, өйткені ол Афинаға астық жеткізудің үш ықтимал көзі (Мысыр пен Ұлы Грекиядан бөлек) ретінде қарастырылды.<ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 276. — ISBN 5-89173-171-1.</ref> Афинаның халық саны күрт өскендіктен, сондай-ақ [[Мысырдағы жорық|Мысыр жорығының]] сәтсіздікке ұшырауы мен Периклдің Фурийдегі отаршыл саясатының сәтсіздігінен кейін, Қара теңіздің маңызы одан әрі артты. Сонымен қатар, Афина [[Эгей теңізі]]нен [[Қара теңіз]]ге апаратын сауда жолдарын бақылап тұрды, және бұл аймақта айтарлықтай бәсекелестері болмады. Б.з.д. 447 жылы Перикл [[Галлиполи түбегі|Фракиялық Херсонес]] аймағына 1000 афиналық отаршылдарды жіберіп, бұл жарты аралды [[фракиялықтар]]дың шабуылынан қорғау үшін бекіністер салдырды<ref name=":30" /><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 145—146.</ref><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 171.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref>. Самос соғысы кезінде Афина Византияны бақылауына алды, ал сонымен бірге [[Босфор бұғазы|Фракиялық Боспорды]] да (Қара теңізге кіреберісті) өз иелігіне қаратты.<ref name=":31" /><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 171. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Понт жорығын ғалымдар көбіне б.з.д. 437 немесе 436 жылдарға жатқызады, бірақ кейбір зерттеушілер б.з.д. 435 жылды да ықтимал нұсқа ретінде қарастырады.<ref name=":33">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 330. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Бұл жорықты Периклдің өзі басқарды.<ref name=":34">''Строгецкий В. М.'' Полис и империя в классической Греции: Учебное пособие. — <abbr>Н. Новгород</abbr>: НГПИ им. М. Горького, 1991. — с. 165.</ref> Афиналықтар [[Синоп]]қа және (болжам бойынша) [[Самсун|Амиске]] барды,<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 194—195. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> онда сәйкесінше [[клерухия]] мен [[Грек отыршылдығы|апойкия]] отарларын құрды.<ref name=":33" /> Синопта Перикл 13 кемені қалдырып, қуылған тиран [[Тимесилей]]ге қарсы күрес жүргізді.<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 20. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Зерттеушілер арасында экспедицияның бағыты туралы бірыңғай пікір жоқ. Көпшілік ғалымдар афиналықтардың басты мақсаты аймақтағы ең ірі астық экспорттаушысы болған [[Боспор патшалығы]] екенін айтады.<ref name=":32" /> И. Суриковтың болжамы бойынша, Перикл Боспорға барар жолда Қара теңіздің батыс жағалауын бойлай жүзіп, Афина одағына [[Ольвия]], [[Созопол|Понттық Аполлония]] және басқа да қалаларды қосты. М. Высокийдің пікірінше, афиналықтар кері қайтар жолында Қара теңіздің шығыс жағалауын түгел жүзіп өтіп, бірнеше (ірі) отарлар құрды деп есептейді<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 332—333. — ISBN 978-5-02-036984-5.</ref>; В. Строкиннің нұсқасы бойынша, Перикл Боспорға ең қысқа жолмен жүзіп барғанымен, экспедиция барысында Кіші Азияның оңтүстік жағалауындағы көптеген полистерді Афина одағына қосты.<ref>''Строкин В. Л.'' Перикл и боспорский «Гордиев узел» // Проблемы истории, филологии, культуры. — Москва—Магнитогорск, 2013. — Вып. 4. — с. 147—149.</ref> Маршрут мәселесі экспедицияның нәтижелері жөніндегі пікірталастармен тығыз байланысты. Бірқатар зерттеушілер Афина флотының жетістіктеріне күмәнмен қараса, басқалары керісінше, оның кең ауқымды жетістіктерін мойындайды, ал кейбіреулері орта жолды ұстанады. Шындығында, Афина өз теңіз империясын (соның ішінде Қара теңіздің солтүстік жағалауындағы тірек бекеттерін) кеңейтіп, астық саудасын өз бақылауына алуы және Боспормен достық қарым-қатынас орнатуы мүмкін еді. Алайда, бұған қол жеткізу үшін бірнеше жорық қажет болған, ал олардың деректері бізге дейін жетпей қалуы ықтимал<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 333—334. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref>. Экспедицияның басты нәтижесі – Эгей теңізін Афина одағының «ішкі теңізіне» айналдыруы мүмкін, бұл Афина билігін күшейтіп, оның ықпал ету аймағын кеңейткен қуатты мемлекет ретінде қалыптасуына ықпал етті.<ref name=":34" /><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 195—197.</ref> ==== Периклдің туыстарын қудалау ==== Б.з.д. 430-жылдардың соңында Периклге жақын бірқатар адамдардың үстінен сот ісі қозғалды. Бұл оқиғалар туралы бізге жеткен деректер үзінді және бір-біріне қайшы келеді. Дегенмен, оларды Периклдің қарсыластарының әрекеттерімен байланыстыруға болады. Олигархиялық топтар бұрын қуғынға ұшыраған [[Фукидид (Мелесийдің ұлы)|Фукидид]][[Фукидид (Мелесийдің ұлы)|тің]] (Периклдің саяси қарсыласы) Афинаға оралу мүмкіндігін пайдаланып<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 203.</ref>, Периклге тікелей соққы жасай алмағандықтан, оның жақын адамдарына қысым көрсетуді бастады. Бұл тәсіл Периклдің беделін түсіріп, оны оқшаулау мақсатын көздеген.<ref>''Суриков И. Е.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/surikov_ostrakizm_v_afinakh/surikov_ostrakizm_v_afinakh.pdf Остракизм в Афинах] / Маринович Л. П.. — <abbr>М.</abbr>: Языки славянских культур, 2006. — с. 160. — 800 экз. — ISBN 5-9551-0136-5.</ref><ref name=":35" /><ref name=":36">''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 303. — ISBN 5-89173-171-1.</ref> Болжам бойынша<ref name=":35" />, сот процестерінің заңдық негізін [[Диопиф]]тің (олигархиялық топтарға жақын болған көріпкел) жарлығы қалаған. Бұл құжатты олигархиялық топтармен тығыз байланыста болған сәуегей Диопиф қабылдатқан. Жарлықтың мазмұны бойынша, «құдайларға сенбейтін немесе аспан құбылыстары туралы ілім тарататын» адамдар мемлекетке опасыздық жасағандар ретінде сотқа тартылуы тиіс еді.<ref name=":37">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 32./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Периклдің ұстазы, белгілі философ және жаратылыстанушы [[Анаксагор]] да айыпталғандардың бірі болды. Бұл оқиға туралы бірнеше түрлі нұсқа бар.<ref>''Рожанский И. Д.'' Анаксагор: У истоков античной науки. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1972. — с. 227. — 6200 экз.</ref> Плутархтың айтуынша, Диопифтің жарлығы Анаксагорды тікелей нысанаға алған. Перикл ұстазы үшін алаңдап, оны сотқа дейін Афинадан кетуге көндірді.<ref name=":37" /> [[Сатир Перипатетик]]тің нұсқасына сәйкес, Анаксагор сырттай өлім жазасына кесілген. Оған тек діннен безушілік емес, «парсы мемлекетіне опасыздық» жасады деген айып тағылды. Айыптаушы ретінде Периклдің бұрынғы қарсыласы Фукидид аталады.<ref>Große Gestalten der griechischen Antike. 58 historische Portraits von Homer bis Kleopatra. s. 335—336. — München: C.H.Beck, 1999. — ISBN 3-406-44893-3.</ref> [[Сотион]]ның нұсқасы бойынша Анаксагор сотқа қатысып, оны Периклдің өзі қорғаған. Айыптаушы ретінде демократиялық қанаттың радикалды өкілі [[Клеон]] аталады. Клеон мен олигархтар арасында уақытша саяси одақ жасалған болуы мүмкін.<ref>''Рожанский И. Д.'' Анаксагор: У истоков античной науки. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1972. — с. 228. — 6200 экз.</ref><ref name=":38">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 339. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Анаксагорға «Күн – құдай емес, жай ғана отты масса» деп сипаттағаны үшін «құдайға тіл тигізді» деген айып тағылды. Сот оны бес талант айыппұл төлеуге және Афинадан қуылуға үкім шығарды.<ref name=":39">''Владимирская О. Ю.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=25297793& Демократия Перикла и олигархия Фукидида, сына Мелесия: идеи против политических технологий] // МНЕМОН: Исследования и публикации по истории античного мира. — 2015. — Т. 15, № 15. — с. 74.</ref> Гермипптің нұсқасына сәйкес, Анаксагор өлім жазасына кесіліп, түрмеге қамалған. Бірақ Перикл халыққа жүгініп: ''«Менің өмірімде кінәрат бар ма?»'' деп сұраған. Халық теріс жауап бергенде, Перикл: ''«Бұл адам – менің ұстазым. Егер менің өмірімде айып жоқ болса, оның да кінәсі жоқ. Сондықтан оған сеніп, босатыңдар»'' – деп, Анаксагорды құтқарып қалды. Нәтижесінде Анаксагор азат етілді. Бұл оқиғалар Периклдің қарсыластарының оны әлсірету мақсатында жүргізген саяси қудалауларының бір бөлігі болды.<ref>''Диоген Лаэртский.'' О жизни, учениях и изречениях знаменитых философов. II, 12—14./ Редактор тома и автор вступительной статьи А. Ф. Лосев. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Мысль, 1986.</ref><ref>''Рожанский И. Д.'' Анаксагор: У истоков античной науки. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1972. — с. 228-230. — 6200 экз.</ref><ref>''Рожанский И. Д.'' Анаксагор. — <abbr>М.</abbr>: Мысль, 1983. — с. 14. — (Мыслители прошлого).</ref><ref>''Shachermeyr F.'' Religionspolitik und Religiositat bei Perikles. — Wien, 1968. — S. 55—56.</ref> [[File:Aspasia_e_Pericle_-_Bartolomeo_Pinelli.jpeg|thumb|265px|Перикл мен [[Аспасия]]. [[Бартоломео Пинелли]]дің суреті]] Периклдің дұшпандары да оның сүйіктісі [[Аспасия]]ны да сотқа тартты, оған «дінсіздік» және жезөкшелер үйін басқару айыптары тағылды.<ref name=":39" /> Айыптаушы ретінде комедиограф [[Гермипп]] шықты, ал қорғаушы-простат рөлін Периклдің өзі атқарды (өйткені [[Метек|азаматтық құқықтары жоқ]] әйел Афина сотында өзін қорғай алмайтын еді). Плутархтың [[Сфеттік Эсхин]]ге сілтеме жасай отырып жеткізген мәліметтері бойынша, Перикл сот тыңдаулары кезінде «Аспасияға кешірім сұрап, ол үшін көп көз жасын төккен».<ref name=":37" /> [[Афиней]] Антисфенге сілтеме жасап, Перикл сүйіктісін қорғау кезінде «өз өмірі мен мүлкіне қауіп төнген кездегіден де көп жылаған» деп жазады<ref>''Афиней.'' [http://simposium.ru/ru/node/868 Пир мудрецов] XIII, 589 d—e. / Пер. Н. Т. Голинкевича. Комм. М. Г. Витковской, А. А. Григорьевой, Е. С. Иванюк, О. Л. Левинской, Б. М. Никольского, И. В. Рыбаковой. Отв. ред. М. Л. Гаспаров. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2003. — 656 с. — ISBN 5-02-011816-8.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 340. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Judeich W.'' [https://ru.wikisource.org/wiki/de:RE:Aspasia_1 Aspasia 1] kol. 1720. // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft : [нем.] / Georg Wissowa. — Stuttgart : J. B. Metzler’sche Verlagsbuchhandlung, 1896. — Bd. II, 2. — Kol. 1716—1721.</ref> Алайда тарихшылар бұл оқиғаның кейінгі дәуірде ойдан шығарылған аңыз болуы мүмкін екенін жоққа шығармайды.<ref>''Henry M. M.'' [https://books.google.com.ua/books?id=S6VS0TwiH74C&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Prisoner of History: Aspasia of Miletus and Her Biographical Tradition] p. 16. — New York; Oxford: Oxford University Press, 1995. — ISBN 0-19-508712-7.</ref> Тағы бір гипотеза бойынша, бұл іс шын мәнінде болған, бірақ Аспасияға қатысты соттағы айыптаулар Гермипптің комедияларында айтылған айыптармен араласып кеткен болуы мүмкін.<ref>''Рыканцова О. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/obraz-perikla-v-drevneatticheskoy-komedii Образ Перикла в древнеаттической комедии] // Учёные записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки. — 2020. — Т. 162, № 3. — с. 65. — ISSN 2500-2171.</ref> Соққы Периклдің жақын серігі, атақты мүсінші [[Фидий]]ге де тиді. Оған тағылған айыптар Перикл үшін аса қауіпті болды.<ref name=":39" /> Фидийдің көмекшісі Менон мүсіншіні Парфенондағы Афина Деваның мүсініне арналған алтынның бір бөлігін ұрлады деп айыптады; бұл құрылыстың басты ұйымдастырушысы ретінде Перикл де жауапкершілікке тартылуы мүмкін еді. Алайда бұл айып дәлелденбеді. Бірақ оған тағы бір айып қосылды – Афина мүсінінің қалқанында Фидий өзін және Периклді бейнелеген. Нәтижесінде мүсінші түрмеге қамалды, онда белгісіз жағдайларда – не аурудан, не уланудан қайтыс болды.<ref name=":70">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 31. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref><ref name=":36" /><ref name=":39" /><ref>''Мында Н. Б.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=13520865 Изображение Фидия на щите Афины Парфенос и героизация скульптора] // Преподаватель XXI век / Московский педагогический государственный университет. — 2009. — № 1—2. — С. 346—352. — ISSN 2073-9613.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 200.</ref> Мүмкін, қудалаудың тағы бір құрбаны [[Дамон]] – софист және музыка теоретигі болған шығар. Оны Афинадан остракизм арқылы жер аударылғаны туралы Аристотель<ref>''Аристотель.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1443001000 Афинская полития] 27, 4. / Перевод и примечания С. И. Радцига. — 2-е изд.. — <abbr>М.</abbr>: Государственное социально-экономическое издательство, 1937.</ref> (бұл дереккөзде қуғындалған адам «Дамонид» деп аталады), [[Плутарх]] (бірнеше рет)<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 4; Аристид, 1; Никий, 6./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> және [[Либаний]]<ref>''Суриков И. Е.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/surikov_ostrakizm_v_afinakh/surikov_ostrakizm_v_afinakh.pdf Остракизм в Афинах] / Маринович Л. П.. — <abbr>М.</abbr>: Языки славянских культур, 2006. — с. 158—159. — 800 экз. — ISBN 5-9551-0136-5.</ref> жазады. Плутарх Аристида өмірбаянында нақтылай түседі: «Дамон, Периклдің ұстазы, отандастарына тым ақылды көрінгені үшін жер аударылды».<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Аристид, 1./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Ғалымдар осы мәліметтер негізінде Дамонның Периклге жақындығы оның қуғындалуының басты себебі болды деген қорытынды жасайды. Тарихшы [[Антони Эрик Раубичек|А. Раубичек]] бұл оқиғаны б.з.д. 430-жылдармен даталаған, бірақ басқа даталаулар да бар; кейбір антика зерттеушілері Дамонның остракизмі туралы әңгіме тарихи факт емес деп санайды.<ref>''Суриков И. Е.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/surikov_ostrakizm_v_afinakh/surikov_ostrakizm_v_afinakh.pdf Остракизм в Афинах] / Маринович Л. П.. — <abbr>М.</abbr>: Языки славянских культур, 2006. — с. 160—161, 340. — 800 экз. — ISBN 5-9551-0136-5.</ref> Барлық осы оқиғалар Периклдің билік жағдайының әлсірей бастағанын көрсетті. Демос бір адамның үздіксіз билігінен шаршай бастады, олигархтардың ықпалы күшейді, радикалды демократтар қатарынан жаңа қарсыластар пайда болды.<ref name=":36" /><ref name=":38" /> Плутархтың айтуынша, тіпті Периклдің өзін сотқа тартуға әрекет жасалды. Драконтидтің арнайы қабылданған [[псефисма]]сы бойынша, «бірінші азамат» билікте болған барлық жылдардағы қаржылық есебін ұсынуға тиіс еді, ал оның ісін соттайтын төрешілер дауыс беру үшін тастарды Құдай Ана алтарынан алатын болды (бұл – Периклдің арғы аталары Алкмеонидтердің кезінде дәл осы құрбандық үстелін арамдағанын еске салу үшін). Гагнон сот алқасының санын үш есе көбейтуді (500-ден 1500 адамға дейін)<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 200—201.</ref> және айыптаулар тізімін алдын ала жариялауды ұсынды: «ұрлық», «парақорлық», «лауазымдық қылмыс».<ref name=":37" /> Бұл соттың нақты өткен-өтпегені белгісіз.<ref>''Владимирская О. Ю.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=25297793& Демократия Перикла и олигархия Фукидида, сына Мелесия: идеи против политических технологий] // МНЕМОН: Исследования и публикации по истории античного мира. — 2015. — Т. 15, № 15. — с. 75—76.</ref> ==== Пелопоннес соғысы қарсаңында ==== Б.з.д. 431 жылы Афина одағы мен Пелопоннес одағы арасындағы соғыс басталды. Бұл қақтығыс бүкіл Элладаны шарпып, 27 жылға созылды. Диодор Сицилиялық пен Плутарх бұл соғыстың басталуында Периклдің басты рөл атқарғанын жазады.<ref name=":40">''Строгецкий В. М.'' Полис и империя в классической Греции: Учебное пособие. — <abbr>Н. Новгород</abbr>: НГПИ им. М. Горького, 1991. — с. 174.</ref> Олар оның «соттан қорқып, баяу лаулап тұрған соғыс отын тұтандырғанын, айыптаулардың сейіліп, қызғаныштың басылатынынан үміттенгенін; халық үлкен оқиғалар мен қауіптер кезінде отанын тек оған – құрметті әрі беделді азаматқа тапсырады деп сенгенін» айтады.<ref name=":37" /> Кейбір зерттеушілер бұл оқиғалардың [[Эфор]] мен бірқатар комедиографтарға негізделген нұсқасы шынайы болуы мүмкін деп есептейді: Перикл соғыстың басталуын саналы түрде жақындатып, өз ықпалын нығайтуға және саяси қарсыластарын бейтараптандыруға тырысқан болуы мүмкін.<ref name=":41">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 341. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 303—304. — ISBN 5-89173-171-1.</ref><ref>Große Gestalten der griechischen Antike. 58 historische Portraits von Homer bis Kleopatra. s. 334. — München: C.H.Beck, 1999. — ISBN 3-406-44893-3.</ref> Бірақ бұл пікірмен келіспейтін ғалымдар оны тым жасанды деп есептейді және тарихшы [[Фукидид|Олорұлы Фукидидке]] көбірек сенім артады.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 203—204.</ref> Ол екі жақты қақтығысқа итермелеген тоқтаусыз оқиғалар туралы жазды және соғыстың негізгі себебі ретінде Афинаның қуатының артуына пелопоннессиялықтардың реакциясын атады. Алайда, Периклдің келіссөздердегі өзінің ымырасыздығы мен «соғысқұмар табандылығы» соғыстың басталуын жеделдеткен болуы мүмкін.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 465—466.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref>''Строгецкий В. М.'' Античная традиция о причинах Пелопоннесской войны и отношение к ней в современной западноевропейской историографии // Вестник древней истории. — 1984. — № 4. — с. 117.</ref> Үлкен соғысқа алғышарт болған үш оқиға б.з.д. 430-жылдардың екінші жартысында орын алды: Керкира мәселесі, Потидея қақтығысы және Мегара жарлығы.<ref name=":40" /> [[File:Aspasia_on_the_Pnyx_by_H.Holiday.jpg|thumb|265px|[[Аспасия]]ның [[Пникс]]тегі жайғасуы. [[Генри Холидей]]дің суреті]] Б.з.д. 433 жылы [[Ион теңізі]]ндегі аралдық полис [[Керкира]] өзінің метрополиясы Коринфпен [[Дуррес|Эпидамн]] үшін күресіп, Афинадан көмек сұрады. Коринф бұл одаққа қарсы шыққанымен, афиналықтар керкиряндармен қорғаныс келісімін жасады<ref>''Фукидид.'' История. I, 44, 1. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 335—336. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> және оларға көмекке эскадра жіберді. Сибот аралдары маңында болған [[Сибот аралдарындағы шайқас|шайқаста]] афиналықтар бұйрықты елемей, керкиряндарға көмектесіп, олардың жеңіске жетуіне ықпал етті.<ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 303—302. — ISBN 5-89173-171-1.</ref> Коринфтіктер мұны Отыз жылдық бейбітшілік келісімінің өрескел бұзылуы деп санады. Алайда олар уақытша шегініп, бұл қақтығыс бірден үлкен соғысқа ұласқан жоқ.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 466—468.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 207—213.</ref> Келесі оқиға Коринфтың тағы бір отары – [[Потидея]]мен байланысты. [[Халкидики]] түбегіндегі бұл стратегиялық маңызды қала Афина теңіз одағының мүшесі болғанымен, метрополиямен тығыз байланысын сақтап қалған. Афиналықтар коринфтік магистраттарды қуып жіберуді және қалалық бекіністердің бір бөлігін бұзуды талап еткенде, потидеяліктер көтеріліске шықты; оларды көршілес полистер мен Македония қолдады, ал Спарта егер Потидеяға шабуыл жасалса, Аттикаға әскер кіргізуге уәде берді. Афиналықтар қаланы [[Потидеянің қоршауға алынуы|қоршауға алды]] (б.з.д. 432 жыл).<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 213—214.</ref> Коринфтіктер Потидеяға еріктілер тобын жіберіп<ref name=":42">''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 302. — ISBN 5-89173-171-1.</ref><ref name=":43">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 336. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref>, спарталықтарды араласуға шақырды, ал олар өз кезегінде афиналықтарға наразы барлық полистерге өкілдерін шағымдармен жіберуге ұсыныс жасады.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 468—470.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref>Große Gestalten der griechischen Antike. 58 historische Portraits von Homer bis Kleopatra. s. 334—335. — München: C.H.Beck, 1999. — ISBN 3-406-44893-3.</ref> Шағымданушылар арасында Пелопоннес одағына кіретін, бірақ көршілес Афинамен экономикалық байланысы бар Мегараның елшілері де болды. Осы оқиғаларға дейін Перикл [[Мегара псефизмі|арнайы псефизм]] арқылы мегарлықтарға қатал санкциялар енгізіп, оларды Аттиканың және Афина одағының барлық қалаларының базарларына мен айлақтарына кіруге тыйым салды, бұл Мегара экономикасына айтарлықтай теріс әсер етті.<ref name=":43" /> Антикалық дереккөздердің көпшілігі бұл саясаткердің жеке себептері болғанын айтады. Ол не афиналықтардың назарын сыртқы саясатқа аударуға тырысқан, өйткені сол кезде оның достарына қарсы сот процестері жүріп жатқан<ref>''Диодор Сицилийский.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/diodoros/index.htm Историческая библиотека] XII, 38—39. / Перевод, статья, комментарии и указатель О. П. Цыбенко. — <abbr>М.</abbr>: Лабиринт, 2000.</ref>, не Аспасияға ұнамды болғысы келді, не Плутархтың айтуынша, «мегарлықтарға қарсы әлдебір жасырын, жеке өшпенділік» танытқан.<ref name=":44">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 30./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Бұл мәселе бойынша тарихнамада бірнеше нұсқа бар. Кейбір антикатанушылар мегарлық оқиғаны екі одақ арасындағы сауда бәсекелестігінің көрінісі деп санайды (XX ғасырдың басында ұсынылған бұл гипотеза кейін сынға ұшырады); басқалары Перикл Мегараны Пелопоннес одағынан шығарып, қайтадан Афина одағына қосылуға мәжбүр еткісі келді деп есептейді; үшіншілері – Афинаның мақсаты пелопоннестіктерді теңіз флоты үшін қажетті тауарларсыз қалдыру болды деп пайымдайды.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 470—471.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Шағымдар қаралғаннан кейін Спарта халық жиналысында пікірталас болды. Коринф іс жүзінде ультиматум қойды – егер Аттикаға әскер жіберу туралы шешім қабылданбаса, ол Пелопоннес одағынан шығатынын мәлімдеді.<ref>''Лурье С. Я.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/lurie/lurie.pdf История Греции] / Составитель, автор вступительной статьи Э. Д. Фролов. — <abbr>СПб.</abbr>: Издательство С.-Петербургского ун-та, 1993. — с. 394—395. — ISBN 5-288-00645-8.</ref> Нәтижесінде көпшілік соғысты бастауды қолдады.<ref>''Фукидид.'' История. I, 118. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref><ref name=":42" /><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 217—218.</ref> Алайда, бұған дейін спартандықтар Афинаға әртүрлі талаптармен бірнеше елшілік жіберді; кейбір деректерге сәйкес, олар соғысты бастауға сенімді себеп іздеді<ref>''Гущин В. Р.'' [https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/3641/2/issedon-01-06.pdf Архидам и начало Пелопоннесской войны] // Исседон — ΙΣΣΕΔΩΝ: Альманах по древней истории и культуре. — 2002. — Т. 1. — с. 55—56. — ISSN 1683-7037.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 219.</ref>, барлығын бейбіт жолмен шешуге тырысты<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 336—337. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> немесе соғыстың басталуын кешіктіруді орынды деп санады<ref>''Cawkwell G.'' [https://books.google.com.ua/books?id=ZgBWlQ61fpEC&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Thucydides and the Peloponnesian War] p. 44—45.— London; New York: Routledge, 1997. — ISBN 0-415-16430-3.</ref>. Бірінші елшілік «құдайға тіл тигізді» деп айыпталғандарды қуу талабын қойды, бұл сөзсіз Алкмеонидтер мен олардың ұрпағы Периклді меңзеді.<ref>''Фукидид.'' История. I, 126—127. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref><ref name=":36" /><ref>Große Gestalten der griechischen Antike. 58 historische Portraits von Homer bis Kleopatra. s. 336. — München: C.H.Beck, 1999. — ISBN 3-406-44893-3.</ref> Афиналықтар бұл талапты қабылдамады. Кейінірек Спарта шынайы ұсыныстарға көшті – мегарлық псефизманы жою, Потидея қоршауын тоқтату, Керкирамен одақты үзу және Эгинеге автономия беру.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 472—473.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Бұл тармақтардың ішінде бастысы мегарлық санкцияларға қатысты болды: Фукидидтің айтуынша, спартандықтар «егер афиналықтар мегарлықтарға қатысты жарлықты жойса, соғыс болмайды» деп мәлімдеді. Алайда, Перикл ешқандай ымыраға келуге қарсы болды, өйткені оларды пайдасыз деп санады, соғыс сөзсіз еді, ал Афина бұл қақтығыста географиялық және стратегиялық артықшылықтарына байланысты жеңіске жететінін мәлімдеді.<ref>''Фукидид.'' История. I, 140—144. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref> Халық жиналысы оны толықтай қолдады.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 337—338. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 219—220.</ref> Плутархтың айтуынша, мегарлық мәселе бойынша келіссөздер кезінде «бірінші азамат» заң жазылған тақтайларды жоюға тыйым салынғанын алға тартты. Сонда спартандық елші Полиалк «тақтайды жоймау, тек оны аудару» (яғни санкцияларды ресми түрде жоймай, жай ғана оларды ұмыту) ұсынысын жасады, бірақ бұл тапқыр шешім де қабылданбады.<ref name=":44" /> Кейінірек Спарта жаңа, әдейі орындалмайтын талап қойды – Афина теңіз одағының барлық мүшелеріне автономия беру.<ref name=":36" /> Перикл бұған барынша қатаң жауап қайтарды (Фукидидтің мәтінінде оның жауабы спартандық одақтастардың автономиясы туралы және басқа полистердің азаматтарын Спартаға кіргізу туралы талаптан тұрды), осыдан кейін келіссөздер тоқтатылды.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 473.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 221—222.</ref> Арада көп өтпей шақырылған конгресте Пелопоннес одағы Афинаға соғыс жариялады.<ref name=":41" /> Б.з.д. 431 жылдың көктемінде фивалықтар Афинаға одақтас [[Платеи]]ге шабуыл жасады<ref>''Фукидид.'' История. II, 2—5. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref>, бұл ашық қақтығыстың басталуына түрткі болды.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 462. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> === Пелопоннес соғысының басталуы === {{Main|Пелопоннес соғысы}} Соғыстың алғашқы кезеңінде афиналықтар қорғаныс стратегиясын ұстанды, оны Фукидидтің деректеріне сәйкес Перикл жасаған. Бұл жоспар спартандықтардың айқын басымдығына ие әскерімен ашық шайқастардан бас тартуды, Аттика тұрғындарының барлығын [[Ұзын қабырғалар]]мен қорғалған қалаға көшіруді және теңіздегі үстемдікті сақтауды көздеді. Осылайша, Афина өз одақтастарын бақылауда ұстап, қажетті барлық жабдықты теңіз арқылы алып, Пелопоннеске ауыр соққылар жасай алады деп есептелді. Периклдің ойынша, осындай тактика арқылы жауды Афина үшін тиімді бейбітшілікке мәжбүрлеуге болатын еді.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 475—476.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 345. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 304—305. — ISBN 5-89173-171-1.</ref> Спартандықтар өздерінің құрлықтағы басымдығын пайдалануға тырысты. Олар Аттиканың толық талқандалу қаупі афиналықтарды не бейбіт келісімге келуге, не шешуші шайқасқа әскерді шығаруға мәжбүрлейді деп сенді.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 344—345. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Гущин В. Р.'' [https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/3641/2/issedon-01-06.pdf Архидам и начало Пелопоннесской войны] // Исседон — ΙΣΣΕΔΩΝ: Альманах по древней истории и культуре. — 2002. — Т. 1. — С. 53—62. — ISSN 1683-7037.</ref><ref name=":46">Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 485.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Спарта одақтастары Беотия полистерінің Афинаға қарсы көтерілуіне, Афина теңіз одағына кіретін кейбір қалалардың көтерілісіне, парсылардың, фракиялықтардың және сицилиялықтардың көмегіне үміт артты<ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 304. — ISBN 5-89173-171-1.</ref>, бірақ соғыстың алғашқы кезеңінде бұл үміттері негізінен ақталмады<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 486—487. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref>. [[File:Archidamos II 1629 woodprint.jpg|thumb|left|Спарталық патша және қолбасшы [[Архидам II|Архидам II-нің]] әрекеттері Афинада саяси дағдарысты тудырып, Перикл үшін үлкен сынаққа айналды.<br><small>XVII ғасырдағы гравюрада [[Фукидид]]тің [[Тарих (Фукидид)|«Тарих]]» еңбегіне жасалған Архидам бейнесі</small>]] Пелопоннес әскерлерінің Аттикаға алғашқы жорығы б.з.д. 431 жылдың жазында болды. Спарта патшасы [[Архидам II]] үлкен әскер жинап (Плутархтың айтуынша, тек гоплиттердің саны 60 мыңға жеткен<ref name=":47">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 33. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref>), өте баяу жылжыды. Кейбір зерттеушілер оның афиналықтарды тек шапқыншылық қаупінің күшеюі арқылы бейбіт келісімге мәжбүрлеуді көздегенін айтады. Бұл есеп ақталмаған соң, спартандықтар Аттикаға басып кіріп, елді тонауға кірісті.<ref>''Гущин В. Р.'' [https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/3641/2/issedon-01-06.pdf Архидам и начало Пелопоннесской войны] // Исседон — ΙΣΣΕΔΩΝ: Альманах по древней истории и культуре. — 2002. — Т. 1. — с. 56—61. — ISSN 1683-7037.</ref> Оларға тек Перикл Афина маңында қалдырған жеңіл атты әскер ғана қарсы тұрды.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 476; 491—492. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Афиналық гоплиттер Ұзын қабырғалардың ішінде қалып, ал спартандықтар бұл бекіністі шабуылдауға тырыспады.<ref name=":46" /><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 227—228.</ref> Осы уақыттан бастап спартандықтар Аттиканы әр жаз сайын тонады, бірақ бұл әскери тұрғыдан айтарлықтай салдарға әкелген жоқ. Әрбір шабуыл 15-тен 40 күнге дейін созылып, жау кеткен соң Аттика тұрғындары қайта оралып, өз жерлерін өңдеуді жалғастырды. Архидам қарсыласын ашық шайқасқа итермелей алмады, ал оның әрбір жорығы Пелопоннес одағына үлкен шығын әкелді.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 485—486.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Афина флоты жоспарға сәйкес Пелопоннес жағалауларын торуылдап, спартандықтар мен олардың одақтастарының теңіз жағасындағы қоныстарына күтпеген соққылар жасады. Б.з.д. 431 жылы ол [[Мессения]] мен [[Элида]] жағалауларына бірнеше рейд жасап, [[Астакос|Астакты]] басып алды және [[Кефалония]]ның Афина теңіз одағына бейбіт жолмен қосылуына қол жеткізді.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 492—493. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Келесі жылы [[Арголида]]да афиналық десант түсіріліп, олар [[Эпидаурос|Эпидаврды]] басып алуға тырысты, [[Трезен]], [[Эрмиони]] және [[Галии|Галий]] маңын тонады, [[периектер]] қаласы [[Прасий]]ді басып алды.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 495—496.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Арголидаға жасалған рейдті Перикл басқарды. Ол сондай-ақ б.з.д. 431 жылы жау Аттикадан шегінгеннен кейін бірден [[Мегарида]]ға жасалған құрлықтық жорыққа да жетекшілік етті. Сол жылы соғыста қаза тапқан афиналық жауынгерлердің жерлеу рәсімінде Перикл өзінің әйгілі «[[Периклдің жерлеу сөзі|Жерлеу сөзін]]<nowiki/>» сөйледі, ол Фукидидтің еңбегінде сақталған.<ref>''Фукидид.'' История. II, 35—46. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 493—494. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref name=":48">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 347. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 233—234.</ref> Аттикаға жасалған жау шапқыншылықтары әскери тұрғыдан аса қауіпті болмаса да, олар ауқымды әлеуметтік-саяси дағдарыстың алғышартын жасады. Афинаға жиналған ауыл тұрғындары қаланың қабырғаларынан Пелопоннес әскерлерінің олардың егістіктері мен үйлерін өртеп жатқанын көріп отырды.<ref>''Bloedow E..'' [https://www.degruyter.com/document/doi/10.1524/klio.1983.65.12.27/html Archidamus the “Intelligent” Spartan] // Klio. — 1983. — Vol. 65, no. 1—2. — p. 33—34.</ref> Фукидидтің айтуынша, бұл көрініс «қорқынышты әсер қалдырды»<ref>''Фукидид.'' История. II, 21, 2. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref>, сондықтан көптеген афиналықтар жауға қарсы батыл әрекеттерді талап етті. Перикл халықты ойланбай жасалатын әрекеттерден сақтандыру үшін көп күш жұмсады<ref>''Гущин В. Р.'' [https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/3641/2/issedon-01-06.pdf Архидам и начало Пелопоннесской войны] // Исседон — ΙΣΣΕΔΩΝ: Альманах по древней истории и культуре. — 2002. — Т. 1. — с. 58—59. — ISSN 1683-7037.</ref><ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 306. — ISBN 5-89173-171-1.</ref>: ол Афинаның жойқын шайқасқа түсуіне жол бермеу үшін барлық әдістерді қолданып, Халық жиналысын шақыруды барынша кейінге қалдырды.<ref name=":49">''Bloedow E.'' [https://www.degruyter.com/document/doi/10.1524/klio.1983.65.12.27/html Archidamus the “Intelligent” Spartan] // Klio. — 1983. — Vol. 65, no. 1—2. — p. 35—36.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 346. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 229—230.</ref> Көптеген отандастарының көзінде Перикл соғыс пен Аттиканың қирауына кінәлі болып көрінді. Осыны оның саяси қарсыластары, соның ішінде демагог Клеон пайдаланды.<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 491—492. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> «Бірінші азаматты» қорқақтықпен, қабілетсіз қолбасшылықпен айыптап, оны «отанды жауларға құрбандыққа шалады» деп келемеждеді.<ref name=":47" /> Архидам Периклдің қонақжайлық келісіміне сәйкес проксен болғандықтан<ref name=":45" />, Перикл өзін сатқындықта айыптаудан қорғау үшін шаралар қабылдады: бір дереккөз бойынша, егер спартандықтар оның ауылдық жерлеріне тиіспесе, ол оларды мемлекетке беруге уәде етті<ref name=":47" />; басқа дереккөздерде ол соғыс басталмай тұрып-ақ бұл жерлерден бас тартты, осылайша Архидамуға өзін айыптауға мүмкіндік бермеді.<ref>''Полиэн.'' Стратагемы / под общей редакцией А. К. Нефёдкина. — <abbr>СПб.</abbr>: Евразия, 2002. — 36, 2, с. 81. — ISBN 5-8071-0097-2.</ref> Қазіргі тарихшылардың пікірінше, спартандықтардың әрекеттері афиналықтарды ашық шайқасқа итермелеп, олардың тез талқандалуына әкелуі мүмкін еді. Сонымен қатар, бұл соққы Периклдің өзіне тікелей бағытталған болатын<ref>''Westlake H. D.'' Individuals in Thucydides — Cambridge: Cambridge University Press, 1968. p. 129. — ISBN 978-0-521-14753-8.</ref>, алайда ол жаудың жоспарын түсініп, қаланы сөзсіз жеңілістен сақтап қалды, дегенмен бұл оның беделіне нұқсан келтірді.<ref name=":49" /> Периклдің жоспарларын б.з.д. 430 жылы басталған індет бұзды, ол тарихқа «[[Афина обасы]]<nowiki/>» ретінде енді.<ref name=":48" /><ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 307—308. — ISBN 5-89173-171-1.</ref> Қала қабырғаларының ішінде тығыз орналасқан халықтың жағдайы өлім-жітімнің көп болуына себеп болды (ғалымдардың бағалауынша, аурудан әр төртінші афиналық қайтыс болған<ref name=":50">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 349. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 475—494.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 236-237.</ref>). Халық Периклге ашулы болды. Плутархтың айтуынша, оны «''ауыл тұрғындарын қала қабырғаларына қамап, мұншама халықты ешбір пайдасыз ұстап отыр, адамдар мал сияқты бір-бірінен жұқтырған аурудан қырылып жатыр, ал ол оларға жағдайды өзгертуге және таза ауамен тыныстауға мүмкіндік бермейді''» деп айыптады.<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 34. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref><ref>''Гущин В. Р.'' [https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/3641/2/issedon-01-06.pdf Архидам и начало Пелопоннесской войны] // Исседон — ΙΣΣΕΔΩΝ: Альманах по древней истории и культуре. — 2002. — Т. 1. — с. 59—60. — ISSN 1683-7037.</ref> Сонымен қатар, эпидемия Алкмеонидтердің тұқымдық қарғысының тағы бір көрінісі деп есептелді, бұл Периклдің қарсыластарының қолына жақсы себеп берді.<ref name=":50" /> «Бірінші азамат» өз ықпалын тез жоғалтты. Ол мерзімінен бұрын стратег қызметінен босатылып, қаржылық алаяқтық айыбымен сотқа тартылып, үлкен көлемдегі айыппұл төлеуге мәжбүр болды<ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 496. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 239-242.</ref> (15-тен 50 талантқа дейін).<ref name=":51">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 35. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Осылайша, Перикл қарапайым азаматқа айналды, ал оның жасаған басқару жүйесі құлдырай бастады: теңгерімді демократияның орнына, енді халықтың эмоцияға берілген басқаруы орнады, оларды демагогтар бағыттады.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 349—351. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Дегенмен, Афинаның сыртқы саясаты бұрынғыдай өзгеріссіз қалды.<ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 308. — ISBN 5-89173-171-1.</ref> === Өмірінің соңғы жылы === Биліктен айырылғаннан кейін Перикл үшін бірқатар жеке қайғылы оқиғалар орын алды. Плутархтың айтуынша, ол «қарындасынан және көп туыстары мен достарынан айырылды».<ref name=":57">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 36. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Эпидемиядан оның үлкен ұлы [[Ксантипп (Периклдің ұлы)|Ксантипп]] қайтыс болды; ол әкесімен ұзақ уақыт тіл табыса алмағанымен, бұл жоғалту Перикл үшін ауыр соққы болды. Сегіз күннен кейін оның екінші ұлы [[Парал (Периклдің ұлы)|Парал]] да қайтыс болды. Оның жерлеу рәсімінде бұрынғы стратег алғаш рет жылаған күйінде көрінді (дегенмен, Псевдо-Плутархтың басқа нұсқасы бойынша, Перикл бұл қайғыны сабырлылықпен қабылдап, осы арқылы барша жұрттың құрметіне ие болды<ref>''Афонасин Е. В.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/protagor-iz-abder-fragmenty-i-svidetelstva-1 Протагор из Абдер. Фрагменты и свидетельства] // Scholae. Философское антиковедение и классическая традиция. — 2020. — Т. 14, вып. 1. — с. 322.</ref>). Периклдің тірі қалған жалғыз ұлы – [[Кіші Перикл|Кіші]] [[Кіші Перикл|Перикл]] еді, бірақ оның анасы шетелдік Аспасия болғандықтан, ол афиналық азаматтыққа құқығы жоқ еді. Афиналық заңға сәйкес, азаматтық тек әкесі де, анасы да афиналық болған жағдайда ғана берілетін. Өзінің заңды мұрагерінсіз қалған Перикл халық жиналысынан ұлы үшін ерекше жағдай жасауды өтінді, және бұл өтініш қанағаттандырылды.<ref name=":58">''Henry M. M.'' [https://books.google.com.ua/books?id=S6VS0TwiH74C&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Prisoner of History: Aspasia of Miletus and Her Biographical Tradition] p. 52. — New York; Oxford: Oxford University Press, 1995. — ISBN 0-19-508712-7.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 320—321; 351. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Тарихшы Э. Караван Перикл жеке өтінішпен шектелмей, заңды некеде туылмаған балаларға, егер әкесінің заңды мұрагері болмаса, азаматтық құқық беру туралы жалпы заң қабылдаған болуы мүмкін деп болжайды.<ref>''Carawan E.'' [https://www.jstor.org/stable/30038002 Pericles the Younger and the Citizenship Law] // The Classical Journal. — The Classical Association of the Middle West and South, Inc. (CAMWS), 2008. — Vol. 103, no. 4. — p. 383—384.</ref> [[File:Geiger_Richárd_-_görög_népek_032_Periklész_halálos_ágyán.jpg|thumb|265px|Перикл өлім төсегінде. [[Эндрё Залан]]ның суреті]] 429 жылы б.з.д. Периклді қайтадан стратег етіп сайлады. Расында, бұл саясаткер өз айыбын өтеді деп есептеген демолардың мейірімі ғана еді.<ref name=":59">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 351. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Дереккөздер Периклдің осы соңғы стратегиясы кезіндегі қызметі туралы ештеңе хабарламайды. Сол жылы ол ауыр сырқатқа шалдықты<ref name=":52">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 38. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref>. Плутархтың айтуынша, бұл «афина обасы» болуы мүмкін, бірақ ол «басқалардағыдай жедел түрде емес, баяу дамыды, денесін қажытып, жан күшін біртіндеп әлсіретті».<ref name=":52" /> Сондықтан кейбір зерттеушілер мұны жұқпалы ауру емес, өмірінің соңына жақындаған қарт адамның табиғи әлсіреуі деп есептейді.<ref name=":53">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 352—353. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Перикл б.з.д. 429 жылы күзінде қайтыс болды<ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 309. — ISBN 5-89173-171-1.</ref><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 497.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> (кейбір нұсқаларға сәйкес, тамыз айының соңында немесе қыркүйек айының басында<ref name=":54">''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 245.</ref>). Плутарх оның соңғы сәттері туралы былай жазады:<blockquote>"Перикл өлім аузында жатқанда, оның айналасында ең көрнекті азаматтар мен тірі қалған достары жиналды. Олар оның жоғары қасиеттері мен саяси күш-қуаты туралы ой қозғап, оның ерліктерін және қол жеткізген жеңістерінің санын еске алды: ол өзінің қолбасшылығы кезінде отанының даңқы үшін тоғыз трофей (ескерткіш) тұрғызды. Олар осылайша әңгімелесіп отырған кезде, Перикл есін жоғалтты деп ойлады және олардың сөздерін түсінбейді деп санады. Бірақ ол бәрін мұқият тыңдап, әңгімені бөліп жіберіп, таңданысын білдірді: 'Сіздер менің жетістіктерімді мадақтап, оларды еске алып жатырсыздар, бірақ бұл жеңістерде сәттіліктің де үлесі бар және олар көптеген қолбасшыларға да бұйырған. Ал менің ең маңызды және ең даңқты еңбегім туралы айтпайсыздар: 'Менің кесірімнен бірде-бір афиналық қара жамылғы кимеді'".<ref name=":52" /></blockquote>Егер Плутархтың баяндауы шындыққа сәйкес келсе, онда Перикл қателескені анық: оның қайтыс болған сәтінде қалада эпидемия өршіп тұрған еді, ал көптеген босқындар оны өздерінің қайғы-қасіретіне себепкер деп кінәлады.<ref name=":53" /> Периклды [[Керамик]]те, Академияға апаратын жолдың бойына жерледі. Бұл жерде барлық соғыстарда қаза тапқан ([[Марафон шайқасы]]нда қаза тапқандардан басқа) афиналықтардың қабір белгілері орналасқан болатын. Кейінірек Периклдің қасына [[Фрасибул]], [[Хармий]] және [[Формион]] да жерленді.<ref name=":54" /><ref>''Павсаний.'' Описание Эллады. s. 245. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2002. — ISBN 5-86218-333-0.</ref> == Жеке қасиеттері == === Мінезі және өмірге деген көзқарасы === [[File:L'Amitié de Périclès pour Anaxagore, Jean Charles Nicaise Perrin.jpg|thumb|right|«Перикл және [[Анаксагор]]». [[Жан-Шарль Перрин]]нің суреті]] Перикл — айқын парасатты ойлау қабілеті ерекше дамыған тұлға болған.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 293. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Оның дүниетанымы философ Анаксагордың ықпалымен қалыптасқан. Антикалық дәстүрге сәйкес, Анаксагор Периклдің досы ғана емес, сонымен қатар оның шешендік өнерін дамытуына көмектескен.<ref>''Бергер А. К.'' Политическая мысль древнегреческой демократии. с. 154. / Ответственные редакторы А. И. Павловская, С. И. Утченко. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1966.</ref> [[Платон]] өзінің ''«[[Алкивиад Бірінші]]<nowiki/>»'' диалогында қоғамда кең таралған пікірді жеткізеді: Перикл көптеген данагөй адамдармен араласуының арқасында ұлы мемлекет қайраткеріне айналды.<ref>''Платон.'' Собрание сочинений в четырёх томах. Алкивиад Первый, 118c, с. 241. / Общая редакция А. Ф. Лосева, В. Ф. Асмуса, А. А. Τахо-Годи. Автор вступительной статьи и статей в примечаниях А. Ф. Лосев. — <abbr>М.</abbr>: Мысль, 1990. — Т. 1. — ISBN 5-244-00451-4.</ref><ref>''Суриков И. Е.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/surikov_ostrakizm_v_afinakh/surikov_ostrakizm_v_afinakh.pdf Остракизм в Афинах] / Маринович Л. П.. — <abbr>М.</abbr>: Языки славянских культур, 2006. — с. 278. — 800 экз. — ISBN 5-9551-0136-5.</ref> Периклдің пікірлес достары қатарында өз дәуірінің ең көрнекті тұлғалары болды: трагик [[Еврипид]], тарихшы [[Геродот]], мүсінші [[Фидий]], философтар [[Анаксагор]], [[Зенон Элейлік|Зенон]], [[Протагор]], музыкант [[Дамон Афиналық|Дамон]], көріпкел [[Лампон]] және басқа да ежелгі грек зиялы қауымының өкілдері.<ref>''Рожанский И. Д.'' Анаксагор. — <abbr>М.</abbr>: Мысль, 1983. — с. 13. — (Мыслители прошлого).</ref><ref name=":55">''Бузескул В. П.'' История афинской демократии / Вступ. ст. Э. Д. Фролова; науч. редакция текста Э. Д. Фролова, Μ. М. Холода. — <abbr>СПб.</abbr>: ИЦ «Гуманитарная Академия», 2003. — с. 178. — ISBN 5-93762-021-6.</ref><ref>''Сукало А. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/sotsialnye-deviatsii-prostitutsiya-i-geterizm-v-kulturno-dosugovom-rakurse Социальные девиации: проституция и гетеризм в культурно-досуговом ракурсе] // Вестник Санкт-Петербургского государственного института культуры. — 2016. — Вып. 26, № 1. — с. 76. — ISSN 2619-0303.</ref> Периклдің білімі мен жеке қасиеттері б.з.б. 431 жылы орын алған [[Фукидидтің тұтылулары|Күн тұтылуы]] кезінде айқын көрінді. Плутархтың баяндауынша, ''«бірінші азамат»'' осы құбылыс кезінде әскери кемеде болған. Басқалар үрейленгенде, ол өзін сабырлы ұстап, бұл құбылысты логикалық тұрғыдан түсіндіріп берген:<blockquote>''«…Перикл кеменің басқарушысы үрейленіп, сасқалақтап қалғанын байқап, өз шапанын оның көзіне жауып: „Мұнда қандай да бір қауіп бар ма немесе бұл жамандықтың белгісі ме?“ —'' ''деп сұрады; Ол жоқ деп жауап берді. Сонда Перикл: „Ендеше, бұл құбылыс менің шапаныммен жасалған көлеңкеден несімен ерекшеленеді? Айырмашылығы тек көлеңке тудырған дененің үлкенірек болуында ғана“,'' — деп түсіндірді».<ref name=":51" /></blockquote>Ғалымдар Периклдің бұл түсіндірмесінің қазіргі заманғы астрономиялық түсініктерден айтарлықтай айырмашылығы жоқ екенін атап өтеді.<ref>''Рожанский И. Д.'' Анаксагор. — <abbr>М.</abbr>: Мысль, 1983. — с. 39—41. — (Мыслители прошлого).</ref><ref>Кембриджская история древнего мира / Под редакцией Д.-М. Льюиса, Дж. Бордмэна, Дж.-К. Дэвиса, М. Оствальда. — с. 493.— <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2014. — Т. V. Пятый век до нашей эры. — ISBN 978-5-86218-519-5.</ref> Периклдің жақын достарының қатарында атақты ғалымдар, философтар және драматургтер болғанымен, олардың ішіндегі ерекше тұлға — [[Абыз (адам)|абыз]], [[Көріпкелдік|көріпкел]] және «құдайлық құқықты тәпсірлеуші» Лампон еді. Оның Периклмен жақындығы «бірінші азаматтың» ырымшылдыққа бейімділігін көрсетеді<ref name=":55" /> немесе Перикл оның беделін халыққа ықпал ету үшін пайдаланған болуы мүмкін.<ref>''Зайцев А. И.'' Перикл и его преемники (к вопросу о приёмах политического руководства в древности) // [http://www.sno.pro1.ru/lib/politicheskie_deyateli_antichnosti/polit-deyateli.pdf Политические деятели Античности, Средневековья и Нового времени. Индивидуальные и социально-типические черты]. Межвузовский сборник. — <abbr>Л.</abbr>: Издательство Ленинградского университета, 1983. — с. 24—25.</ref> Күнделікті өмірде Перикл сабырлы, суыққанды, өзіне деген сенімділігі зор тұлға ретінде танылды. Ол реніштерге мән бермейтін, үнемі байыпты, аса салмақты күйде жүретін. Көптеген замандастары үшін бұл қасиеттер менмендік пен халықтан оқшаулану ретінде қабылданды.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 295. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> === Жеке өмірі === [[File:Aspasie_Pio-Clementino_Inv272.jpg|thumb|left|265px|[[Аспасия]]. Грек [[герма]]сының римдік көшірмесі]] Периклдің бірінші жұбайы [[Алкмеонидтер]] әулетінен шыққан. Бізге жеткен дереккөздер оның есімін хабарламайды (Жаңа және Жаңа заманның көркем әдебиеттерінде ойдан шығарылған [[Телезиппа]] есімі кездеседі), және ол туралы жалпы мәлімет аз. Ол [[Мегакл]] мен [[Кесира]]ның қызы, Периклдің немере қарындасы және [[Клиний]]дің жұбайы, сондай-ақ [[Алкивиад]]тың анасы [[Диномаха]]ның туған әпкесі болған. Плутархтың мәліметінше, бұл әйел алғашында [[Кериктер]] әулетінен шыққан [[Гиппоник (стратег)|Гиппоникке]] тұрмысқа шығып, одан [[Каллий (Гиппониктің ұлы)|Каллий]] есімді ұл тапқан.<ref name=":60">''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 24./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Кейбір зерттеушілер Периклмен некесі Гиппоникке тұрмысқа шығудан бұрын болған деп санайды. Периклден екі ұл туған — [[Ксантипп (Периклдің ұлы)|Ксантипп]] (түрлі деректерге сәйкес, б.з.д. 470 жылға дейін<ref>''Schaefer H.'' Xanthippos 7 : Georg Wissowa // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — Stuttgart : J.B. Metzler, 1967. — Bd. IX, 2. — kol. 1346.</ref> немесе 450-жылдардың ортасынан ерте емес<ref>''Суриков И. Е.'' [http://ancientrome.ru/publik/article.htm?a=1403439442 Перикл и Алкмеониды] // Вестник древней истории. — 1997. — Вып. 223, № 4. — с. 24.</ref>) және [[Парал (Периклдің ұлы)|Парал]] (кейбір нұсқалар бойынша, б.з.д. 450-жылдары<ref>''Miltner F.'' Paralos 5 : // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — Stuttgart : J.B. Metzler, 1949. — Bd. XVIII, 2. — Kol. 1209.</ref>). Бұл неке ажырасумен аяқталды. Плутархтың айтуынша, бұл ерлі-зайыптылардың "бірге өмір сүруі ұнамай қалғандықтан" орын алған; неке екі жақтың келісімімен бұзылып, Перикл тіпті бұрынғы әйеліне жаңа күйеу тауып берген.<ref name=":60" /> [[Понтиялық Гераклид|Понтийлік Гераклидтің]] мәліметінше, саясаткер әйелін үйінен "Мегарадан шыққан [[гетера]] [[Аспасия]]мен емін-еркін өмір сүру үшін" қуып шыққан.<ref>''Афиней.'' [http://simposium.ru/ru/node/868 Пир мудрецов] XII, 533 d./ Пер. Н. Т. Голинкевича. Комм. М. Г. Витковской, А. А. Григорьевой, Е. С. Иванюк, О. Л. Левинской, Б. М. Никольского, И. В. Рыбаковой. Отв. ред. М. Л. Гаспаров. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2003. — 656 с. — ISBN 5-02-011816-8.</ref> Зерттеушілер арасында бұл ажырасу саяси себептерге байланысты болуы мүмкін деген пікір бар: белгілі бір кезеңде Периклге Алкмеонидтерден алшақтау қажет болған.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 303. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Периклдің екінші серігі — [[Милет]]тен шыққан шетелдік гетера Аспасия болды (оның мегаралық тегі туралы нұсқа, шамасы, көне авторлардың бірінің қателігіне негізделген<ref>''Judeich W.'' [https://ru.wikisource.org/wiki/de:RE:Aspasia_1 Aspasia 1] // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft : [нем.] / Georg Wissowa. — Stuttgart : J. B. Metzler’sche Verlagsbuchhandlung, 1896. — Bd. II, 2. — kol. 1716.</ref>). Бұл қарым-қатынастың басталуын тарихшылар шамамен б.з.д. 440-жылдар деп белгілейді.<ref name=":61">''Bicknell P. J.'' [https://www.jstor.org/stable/41652643 Axiochos Alkibiadou, Aspasia and Aspasios] // L'Antiquité Classique. — 1982. — Vol. 51. — p. 243.</ref><ref>''Judeich W.'' [https://ru.wikisource.org/wiki/de:RE:Aspasia_1 Aspasia 1] // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft : [нем.] / Georg Wissowa. — Stuttgart : J. B. Metzler’sche Verlagsbuchhandlung, 1896. — Bd. II, 2. — kol. 1716—1717.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 179.</ref> Перикл мен Аспасия бірге тұрған, бірақ олардың қарым-қатынасы ресми неке сипатына ие болмаған. Көбінесе зерттеушілер [[Ежелгі грек тілі|ежелгі грек]] ''παλλακή'' (қазіргі тілмен айтқанда — [[конкубинат]]) ұғымын қолданады.<ref>''Bicknell P. J.'' [https://www.jstor.org/stable/41652643 Axiochos Alkibiadou, Aspasia and Aspasios] // L'Antiquité Classique. — 1982. — Vol. 51. — p. 243—245.</ref><ref>''Patterson C. B.'' [https://www.jstor.org/stable/25010920 Those Athenian Bastards] // Classical Antiquity. — University of California Press, 1990. — Vol. 9, no. 1. — p. 55, 62.</ref><ref>''Henry M. M.'' [https://books.google.com.ua/books?id=S6VS0TwiH74C&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Prisoner of History: Aspasia of Miletus and Her Biographical Tradition] p. 11—14.— New York; Oxford: Oxford University Press, 1995. — ISBN 0-19-508712-7.</ref> [[File:Doërr_1851_La_Rochelle.jpg|thumb|265px|Перикл өлген ұлының денесінің үстінде. [[Шарль Дёрр]]дің суреті, 1851]] Бұл қарым-қатынастың сипатын антикалық авторлар да, қазіргі зерттеушілер де әртүрлі түсіндіреді. Плутарх, әртүрлі дереккөздерге сүйене отырып, бір-біріне қайшы келетін екі тезисті келтіреді<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 321. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref>: "Периклдің Аспасияға деген ықыласы құштар махаббатқа негізделген" және "кейбір деректерге қарағанда, Перикл оны ақылына, мемлекеттік істерді терең түсінуіне қызыққандықтан ұнатыпты".<ref name=":60" /> Тарих ғылымында "романтикалық" түсіндіру кең таралған. Бірақ кейбір зерттеушілер бұл байланыста есепке құрылған мүдде болған деп санайды. Бұл көзқарасты қолдайтындар Перикл Аспасиядан туған жалғыз ұлы үшін азаматтық алуға тырыспағанын атап өтеді — тек үлкен балалары қайтыс болғаннан кейін ғана ол бұл мәселені көтерген. Ал Аспасия Перикл қайтыс болған соң, бірден мал саудагері [[Лисикл (б.з.б. V ғасыр)|Лисиклге]] тұрмысқа шықты.<ref name=":58" /><ref name=":62">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 320—321.— ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Периклдің қарсыластары Аспасияның оған зор ықпал еткенін мәлімдеген. Кейбіреулер оны [[Самос соғысы|Самос]] пен [[Пелопоннес соғысы]]ның басталуына себепші болды деп айыптаған.<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл 24./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref><ref name=":56" /><ref name=":58" /> Периклдің үлкен ұлы Ксантипп Пелопоннес соғысы басталғанға дейін Эпиликтің ұлы [[Тисандр]]дың қызына үйленді<ref name=":57" /> (оның қайнағасы [[Леогор Кіші]], ал жиені кейін атақты шешен болған [[Андокид (шешен)|Андокид]] еді). Уақыт өте келе әкесімен қарым-қатынасы нашарлады, себебі Перикл отбасында қатаң тәртіп орнатып, оны [[Евангел]] есімді қызметшісі қолдап отырды.<ref name=":19" /> "Бірінші азамат" ұлына тым аз қаражат бөліп жүрді, ал Ксантипп ысырапшыл болғандықтан, үнемі ақшаға мұқтаж еді. Плутархтың айтуынша, бірде Ксантипп әкесінің достарының бірінен Периклдің атынан қарызға ақша алған. Бірақ Перикл бұны білген соң, өз ұлына қарсы сотқа шағым түсірген.<blockquote>«Жас Ксантипп бұған қатты ренжіп, әкесіне ұрысып, алдымен оның үйдегі философиялық пікірлерін және софистермен әңгімелерін мазақ етті. Кейін ол лас өсек-аяң таратып, ақыры Периклдің бітіспес жауына айналды.»<ref name=":57" /><ref>''Schaefer H.'' Xanthippos 7 : / Georg Wissowa // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — Stuttgart : J.B. Metzler, 1967. — Bd. IX, 2. — kol. 1346—1347.</ref></blockquote>Ксантипп б.з.д. 430 немесе 429 жылдары Афинадағы эпидемия кезінде қайтыс болды. Оның артынан көп ұзамай Парал да көз жұмды.<ref name=":57" /> Антикалық авторлардың пікірінше, Периклдің заңды некеден туған балалары әкесіне сай болмағанымен келіседі: [[Платон]] өзінің бір кейіпкерінің сөзімен олардың екеуін де "ақымақ" деп атаған<ref>''Платон.'' Собрание сочинений в четырёх томах. Алкивиад I, 118 d—e. / Общая редакция А. Ф. Лосева, В. Ф. Асмуса, А. А. Τахо-Годи. Автор вступительной статьи и статей в примечаниях А. Ф. Лосев. — <abbr>М.</abbr>: Мысль, 1990. — Т. 1. — ISBN 5-244-00451-4.</ref>, [[Аристотель]] Ксантипп пен Паралды "беделді тектің азғындауының мысалы" ретінде сипаттаған.<ref>''Аристотель.'' Риторика, II, 15.— <abbr>М.</abbr>: Лабиринт, 2007. — 256 с. — ISBN 5-87604-040-1.</ref> Осыған қарамастан, Перикл (антика дәстүрінің бір нұсқасы бойынша) бұл қазаларды көпшілік алдында жоқтаған.<ref name=":59" /> Аспасия Периклден [[Кіші Перикл|Кіші]] [[Кіші Перикл|Перикл]] деген атпен белгілі ұл туды. Бұл шамамен б.з.д. 450 мен 440 жылдар аралығында болған деп болжанады<ref name=":61" /> (кейде шамамен 445 жыл деп көрсетіледі<ref name=":63">''Miltner F.'' Perikles 2 : // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — Stuttgart : J.B. Metzler, 1937. — Bd. XIX, 1. — Kol. 790—791.</ref><ref>''Ксенофонт.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1348105300 Сократические сочинения. Киропедия] Воспоминания о Сократе, III, 5, прим. 1./ Переводы и статьи С. И. Соболевского, В. Г. Боруховича, Э. Д. Фролова. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2003. — 5100 экз. — ISBN 5-86218-197-0.</ref>). Жас Перикл Афинада [[метек]], яғни толық құқыққа ие емес тұрғын ретінде өмір сүруге мәжбүр болды, ал әкесі бұны өзгерту үшін ешқандай әрекет жасамады. Тек үлкен ұлдары қайтыс болғаннан кейін, заңды мұрагерсіз қалған Үлкен Перикл Халық жиналысына жүгініп, кіші ұлына азаматтық құқық беруін сұрады.<ref name=":62" /> Кіші Перикл кейін афиналық элитаның көрнекті өкілдерінің бірі болды. Б.з.д. 406 жылы, Пелопоннес соғысының соңғы кезеңінде, ол стратег болып тағайындалды және әріптестерімен бірге [[Аргинус аралдарындағы шайқас|Аргинус аралдары]] түбінде спартандық флотты жеңді. Алайда шайқастан кейін стратегтер қаза тапқандардың денелерін жинап, жерлеу рәсімін өткізе алмады. Осы себепті олар қызметтерінен босатылып, сотқа тартылып, өлім жазасына кесілді.<ref name=":63" /><ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — <abbr>М.</abbr>: Русский Фонд Содействия Образованию и Науке, 2011. — с. 254—258. — ISBN 978-5-91244-030-4.</ref> Б.з.д. 447 жылдан бастап Периклдің үйінде оның жиендері (бірінші әйелінің туыстары) [[Клиний]] мен [[Алкивиад]] тәрбиеленді.<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Алкивиад, 1./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Соңғысы кейін атақты саясаткер және қолбасшы ретінде тарихта қалды. Алкивиад жастайынан айрықша қабілеті мен үлкен өршілдігімен ерекшеленді. Оның Периклмен қарым-қатынасы күрделі болды. Мүмкін, Алкивиад Периклдің даңқы мен ықпалына қызғанышпен қараған, оны басып озуды армандаған және басқарудың басқа әдістерін, тиранияға жақын тәсілдерді таңдаған. Бұл тұрғыда Плутарх келтірген мына оқиға ерекше назар аудартады:<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи. Година междоусобиц. — <abbr>М.</abbr>: Русский Фонд Содействия Образованию и Науке, 2011. — с. 180—181. — ISBN 978-5-91244-030-4.</ref><blockquote>Алкивиад өз қамқоршысы Периклдің халық жиналысына қаржылық есеп әзірлеп жатқанын білгенде: «Ол есеп берудің орнына, қалай есеп бермеудің жолын ойласа ғой», – деп мысқылдаған.<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Алкивиад, 7./ Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref></blockquote> === Шешендік өнері === [[File:Thucydides,_Pericles’_Funeral_Oration.jpg|thumb|265px|Периклдің «[[Периклдің жерлеу сөзі|Жерлеу сөзі]]». [[Фукидид]]тің «[[Тарих (Фукидид)|Тарих]]» шығармасының мәтіні бар ортағасырлық манускриптке иллюстрация.]] Перикл жас кезінен бастап Халық жиналысында (экклесияда) және соттарда сөз сөйлеп, бірден өзіне шебер шешен ретінде бедел жинады.<ref name=":65">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 290. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Платон оны ''«тамаша шешен»'' деп атап<ref>''Платон.'' Собрание сочинений в четырёх томах. Пир, 215 e. / Общая редакция А. Ф. Лосева и В. Ф. Асмуса. — <abbr>СПб.</abbr>: Издательство Санкт-Петербургского университета, 2007. — Т. 2. — 626 с. — ISBN 978-5-288-04160-0.</ref>, ''«барлық шешендерден асып түсті»''<ref>''Платон.'' Собрание сочинений в четырёх томах. Федр, 269 e. / Общая редакция А. Ф. Лосева и В. Ф. Асмуса. — <abbr>СПб.</abbr>: Издательство Санкт-Петербургского университета, 2007. — Т. 2. — 626 с. — ISBN 978-5-288-04160-0.</ref><ref>''Nails Debra.'' Pericles I, p. 226.// [https://play.google.com/books/reader?id=y3YRwNsnu54C&pg=GBS.PA227&hl=ru&printsec=frontcover The people of Plato: a prosopography of Plato and other Socratics] — Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company, Inc., 2002. — P. 223—227. — ISBN 0-87220-564-9.</ref> деп жазды. Плутарх Периклдің шешендік өнерін сипаттай отырып, оның ''«Олимптік»'' деген лақап ат алғанын айтады. Ол замандастарының пікіріне сүйене отырып, былай дейді:<blockquote>''«...ол барлық шешендерден әлдеқайда асып түсті. Сондықтан да оған бұл әйгілі лақап ат берілген дейді... Ол туралы замандастары жазған комедиялардан байқауға болады: олар оның бұл атауды шешендік қабілеті үшін алғанын айтады. Ол халық алдында сөз сөйлегенде найзағайдай күркіреп, жалын атып сөйлейтін, тіпті оның тілінде қорқынышты жай оғы тұрғандай еді».''<ref name=":64" /></blockquote>Перикл риторика ғылым ретінде қалыптаспаған ''«риторикаға дейінгі»'' кезеңдегі ең ірі грек шешені болды.<ref name=":65" /> Ол заманда шешендік өнер арнайы оқытылмаған, сондықтан Перикл де өз сөздерін алдын ала жазып қоймай, көбінесе импровизацияға сүйенетін. Оның ешқандай жазбаша еңбектері бізге жетпеген.<ref name=":64" /> Фукидид өзінің еңбектерінде Периклдің бірнеше сөзін келтіреді, бірақ бұл тек автордың есінде қалған, өз көзқарасымен толықтырылған нұсқасы болуы мүмкін.<ref name=":66">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 291. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Перикл шешендік өнер мен саясатты үстірт зерттегендіктен, арнайы дайындықтың нәтижесі емес<ref name=":66" />, оның табиғи дарындылығы болды.<ref name=":6" /> Дегенмен, б.з.б. 440-жылдары ол [[софистер]]мен жақын араласып, олардың шешендік әдістерінен біраз нәрсе үйренген болуы мүмкін.<ref name=":66" /> == Мәдениет пен өнердегі Периклдің бейнесі == === Аттика комедиясында === Перикл бейнесі алғаш рет оның замандастары жазған комедияларда көрініс тапты. [[Ежелгі комедия|Ежелгі аттикалық комедияның]] ерекшелігі – замандас саясаткерлер мен басқа да танымал тұлғаларды сынауға және өзекті мәселелерді талқылауға бағытталуы болды.<ref>''Ярхо В. Н.'' [http://www.ae-lib.org.ua/texts-c/_history_of_world_literature_1__ru.htm#2-2-2-6 Древняя аттическая комедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908092547/http://ae-lib.org.ua/texts-c/_history_of_world_literature_1__ru.htm#2-2-2-6 |date=2008-09-08 }} // История всемирной литературы: В 9 томах / Ред. коллегия тома: И.С.Брагинский(ответственные ред.), Н.И.Балашов, М.Л.Гаспаров, П.А.Гринцер. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1983. — Т. 1. — С. 370—372.</ref> Сондықтан өз дәуірінің ең көрнекті афиналық қайраткері Перикл драматургтердің басты назарында болды. Комедиялар ол туралы өмірбаяндық мәліметтердің маңызды көзіне айналды. Бұл, атап айтқанда, Плутархтың арқасында жүзеге асты. Ол Перикл туралы әңгімесіне комедиографтардың көптеген дәйексөздерін енгізіп, дәстүрдің негізін қалады және «бірінші азамат» туралы белгілі мәтіндік фрагменттердің сақталуын қамтамасыз етті.<ref>''Рыканцова О. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/obraz-perikla-v-drevneatticheskoy-komedii Образ Перикла в древнеаттической комедии] // Учёные записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки. — 2020. — Т. 162, № 3. — с. 56—57. — ISSN 2500-2171.</ref> Комедиографтардың әжуаға айналдырған маңызды тақырыптарының бірі Периклдің сыртқы келбеті, әсіресе оның басының ұзынша пішіні болды<ref>Große Gestalten der griechischen Antike. 58 historische Portraits von Homer bis Kleopatra (нем.). — München: C.H.Beck, 1999. — ISBN 3-406-44893-3. s. 333.</ref> (балама нұсқа бойынша, мәселе таздыққа қатысты болған). Периклді «пияз басты» ([[Ежелгі грек тілі|ежелгі грекше]] σχινοκέφαλος) және «бас тасушы» ([[Ежелгі грек тілі|ежелгі грекше]] κεφαληγερέτης) деп атаған, бұл атаулар [[Зевс]]тің «бұлт тасушы» лақап атымен салыстырылған.<ref>''Рыканцова О. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/obraz-perikla-v-drevneatticheskoy-komedii Образ Перикла в древнеаттической комедии] // Учёные записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки. — 2020. — Т. 162, № 3. — с. 57. — ISSN 2500-2171.</ref><ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 166.</ref> Неғұрлым маңызды әрі салмақты тақырып – Периклдің шексіз билігі болды. Оны сахнада тиран [[Писистрат]]пен салыстырып, оның жақтастарын «жаңа писистратидтер» деп атаған. Драматург [[Телеклид]] комедияларының бірінде Периклдің айрықша кең өкілеттіктерін тізіп, оны Афина теңіз одағы мүшелеріне қатысты тираниялық саясат жүргізді деп айыптаған.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 198.</ref> [[Аристофан]] «[[Бұлттар (комедия)|Бұлттар]]<nowiki/>» комедиясында Периклдің Халық жиналысы алдында үлкен сомалар шығынын «қажеттілік үшін» деген сөздермен ақтаған тәжірибесін әжуалайды.<ref name=":67">''Nails Debra.'' Pericles I // [https://play.google.com/books/reader?id=y3YRwNsnu54C&pg=GBS.PA227&hl=ru&printsec=frontcover The people of Plato: a prosopography of Plato and other Socratics] — Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company, Inc., 2002. — p. 226. — ISBN 0-87220-564-9</ref><ref>''Рыканцова О. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/obraz-perikla-v-drevneatticheskoy-komedii Образ Перикла в древнеаттической комедии] // Учёные записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки. — 2020. — Т. 162, № 3. — с. 58—59. — ISSN 2500-2171.</ref> Комедиограф бұл жағдайды былайша келтіреді:<blockquote> Фидиппид: Ал аяқ киім ше? Байғұс! Оны қайда жібердің? Стрепсиад: Перикл сияқты, «маңызды қажеттіліктерге».<ref>''Аристофан.'' Облака 858—859, с. 199. // Комедии: В 2-х т. Т. 1. Пер. с древнегреч. / Перевод А. И. Пиотровского. Комментарии В. Н. Ярхо. — <abbr>М.</abbr>: Искусство, 1983. — 440 с.</ref></blockquote>Периклдің тұлғасына [[Кратин]] ерекше қызығушылық танытты (тіпті кейбір зерттеушілер бұл комедиографтың «бірінші азаматты» жек көргені туралы гипотеза ұсынған). Саясаткерге бағытталған инвективалар Кратиннің сақталған «Фракия қыз балалары», «[[Немесида]]<nowiki/>», «Хирондар», «Дионисалександр» комедияларынан табылады. Бұл шығармаларда автор Периклдің айналасындағы шетелдіктердің көптігіне назар аударып, оны тиран деп атайды, «Аласапыран мен [[Кронос]]тың ұрпағы» деп сипаттайды және соғыс бастады деп айыптайды.<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 181.</ref> Перикл бастапқыда Зевс бейнесінде суреттелсе, кейін оның орнына Перикл-Дионис – «[[сатирлер]] патшасы» бейнесі келеді. Бұл бейне (болжау бойынша) Кратиннің «Дионисалександр» комедиясында пайда болып, кейінірек [[Гермипп (комедиограф)|Гермипптің]] бір комедиясында (мүмкін, «Мойраларда») жалғасын тапқан.<ref>''Рыканцова О. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/obraz-perikla-v-drevneatticheskoy-komedii Образ Перикла в древнеаттической комедии] // Учёные записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки. — 2020. — Т. 162, № 3. — с. 59—61. — ISSN 2500-2171.</ref> [[File:Bust of Aristophanes.jpg|thumb|[[Аристофан]] өз комедияларында Периклді қанды [[Пелопоннес соғысы]]н бастады деп айыптаған.<br>I ғасырдағы [[герма]]. [[Уффици галереясы]], [[Флоренция]]]] Перикл б.з.д. 429 жылы қайтыс болғаннан кейін де комедиографтардың қызығушылығын сақтап қалды. Мысалы, Аристофан екі пьесасында «бірінші азаматты» Спартамен қанды соғыс бастады деп айыптайды. «[[Бейбітшілік (комедия)|Бейбітшілік]]<nowiki/>» пьесасында ол қақтығыстың басталуын Периклдің өз жақындарынан халықтың назарын басқа жаққа аударуға деген ұмтылысымен байланыстырады, ал «[[Ахарняндар]]да<nowiki/>»<ref>''Аристофан.'' Облака. Ахарняне 524—532. // Комедии: В 2-х т. Т. 1. Пер. с древнегреч. / Перевод А. И. Пиотровского. Комментарии В. Н. Ярхо. — <abbr>М.</abbr>: Искусство, 1983. — 440 с.</ref> [[Пелопоннес соғысы]]на себеп болған [[Афина]] мен [[Мегара]] арасындағы үзілісті [[Аспасия]]мен байланыстыратын анекдотты келтіреді<ref>''Бузескул В. П.'' История афинской демократии / Вступ. ст. Э. Д. Фролова; науч. редакция текста Э. Д. Фролова, Μ. М. Холода. — <abbr>СПб.</abbr>: ИЦ «Гуманитарная Академия», 2003. — с. 210. — ISBN 5-93762-021-6.</ref><ref>''Nails Debra.'' Pericles I. Aspasia, p. 61. // [https://play.google.com/books/reader?id=y3YRwNsnu54C&pg=GBS.PA227&hl=ru&printsec=frontcover The people of Plato: a prosopography of Plato and other Socratics] — Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company, Inc., 2002. — P. 223—227. — ISBN 0-87220-564-9.</ref><ref>''Рыканцова О. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/obraz-perikla-v-drevneatticheskoy-komedii Образ Перикла в древнеаттической комедии] // Учёные записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки. — 2020. — Т. 162, № 3. — с. 62—63. — ISSN 2500-2171.</ref>:<blockquote>Мегарада, ойын-сауық біткен соң, Симефа атты қызды жастар ұрлап кетті. Қайғыға батқан мегаралықтар болса, Аспасияның екі бикешін ұрлап алды. Осылайша бүкіл Элладада соғыс басталып, Үш арамза оған себепкер болды. Сол кезде Перикл, Олимптік (құдай) секілді, Найзағайын ойнатып, күн күркіретіп, Грекияны дүр сілкіндірді.</blockquote>Демосқа Периклдің соғыс қоздырушы бейнесі ұнағаны анық, өйткені бұл азаматтарды қақтығыстың барлық салдары үшін моральдық жауапкершіліктен босататын. Сонымен бірге, Аристофан «бірінші азаматқа» демагог Клеонға қарағанда әлдеқайда үлкен құрметпен қараған.<ref>''Рыканцова О. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/obraz-perikla-v-drevneatticheskoy-komedii Образ Перикла в древнеаттической комедии] // Учёные записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки. — 2020. — Т. 162, № 3. — с. 63—64. — ISSN 2500-2171.</ref> Б.з.д. 410-жылдары Перикл [[Евполид]]тің «Демдер» комедиясының кейіпкеріне айналды. Бұл пьесада ол өткен заманның ұлы саясаткерлерінің бірі ([[Солон]], [[Кіші Мильтиад|Мильтиад]] және [[Аристид]]пен бірге), Афинаны қиын жағдайдан құтқара алатын тұлға ретінде бейнеленген. Евполид, шамасы, Периклді саясаткер және шешен ретінде жоғары бағалаған, бірақ сонымен қатар оның сыртқы келбеті туралы кең таралған әжуаларды, парақорлыққа бейімділігі мен тиранияға икемділігі туралы айыптауларды қайталаған. Бұған қоса, драматург [[Кіші Перикл]]дің «некесіз туғанын» мазақ етуді де қосқан.<ref>''Рыканцова О. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/obraz-perikla-v-drevneatticheskoy-komedii Образ Перикла в древнеаттической комедии] // Учёные записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки. — 2020. — Т. 162, № 3. — с. 64—65. — ISSN 2500-2171.</ref> Зерттеушілер аттикалық комедиялар өте өзіндік жанр екенін атап өтеді. Бұл шығармаларда кейіпкерлердің белгілі бір қасиеттері гипербола арқылы әсіреленіп, кейде шектен шыққан дәрежеге жеткізіледі. Дегенмен, комедия мен шынайылықтың байланысы сақталуы керек болды, өйткені керісінше жағдайда күлкілі құрамдас бөлік жоғалар еді. Бұл дегеніміз, комедиялар Перикл және афиналық демостың оған деген көзқарасы туралы маңызды дереккөзі бола алады.<ref>''Рыканцова О. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/obraz-perikla-v-drevneatticheskoy-komedii Образ Перикла в древнеаттической комедии] // Учёные записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки. — 2020. — Т. 162, № 3. — с. 66. — ISSN 2500-2171.</ref> Сондай-ақ олар келесі дәуірлерде Перикл бейнесінің қалыптасуына үлкен ықпал етті. Атап айтқанда, Аристофанның шығармашылығы арқасында «бірінші азамат» Пелопоннес соғысының басты кінәлісі ретінде идея тамыр алды.<ref>''Рыканцова О. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/obraz-perikla-v-drevneatticheskoy-komedii Образ Перикла в древнеаттической комедии] // Учёные записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки. — 2020. — Т. 162, № 3. — с. 63. — ISSN 2500-2171.</ref> === Антика тарихшылары мен философтарының шығармаларында === «Тарих атасы» Геродот, Периклдің досы және пікірлес серіктестерінің бірі бола тұра, оны [[Тарих (Геродот)|өз шығармасында]] тек бір рет қана атап өтеді. Бұл ескерту күтілгендей мадақтау сипатында емес<ref name=":68">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 272. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref>: тарихшының айтуынша, Перикл дүниеге келерден бірнеше күн бұрын [[Агариста (Гиппократтың қызы)|Агариста]] түсінде арыстанның туылғанын көреді.<ref>''Геродот.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/herodot/index.htm История в девяти книгах] VI, 131./ Перевод и примечания Г. А. Стратановского, под общей редакцией С. Л. Утченко. Редактор перевода Н. А. Мещерский. — <abbr>Л.</abbr>: Наука, 1972.</ref> Бұл сюжет антикалық дәуірде кең таралған. Мұндай аяндар баланың болашақ ұлылығын және «арыстандық» табиғатын білдіреді деп саналатын<ref>''Lehmann G. A.'' Perikles. Staatsmann und Stratege im klassischen Athen (нем.). — München: Beck, 2008. s. 34.</ref>, бірақ сонымен бірге оны жасырын және түсініксіз қауіп көзі ретінде қабылдауға негіз болатын.<ref name=":68" /> Б.з.д. V ғасырдың басқа да тарихшыларының шығармаларында Перикл бірқатар теріс қасиеттердің иесі ретінде сипатталады: ол – қатыгез және циник саясаткер, билікке ұмтылған және афиналық одақтастарды езгіге салған тұлға ретінде. Дәл осылай оны [[Ион Хиостік|Хиостік Ион]] мен [[Стесимброт Фасостік|Фасостік]] [[Стесимброт Фасостік|Стесимброт]] сипаттайды, олардың бұл тұрғыдағы көзқарасы комедиографтарға жақын.<ref name=":68" /> [[Сергей Аверинцев]]тің айтуынша, Стесимброт Периклдің құрметті бейнесін «гротеск маскасына» айналдырып, оны «ащы анекдоттардың кейіпкері және жасырын қаскүнем» етіп көрсеткен.<ref>''Аверинцев С. С.'' Плутарх и античная биография. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1973. — с. 169—170.</ref> ==== Фукидид ==== {{Quote box | quote = Перикл мемлекеттік қызметке ең лайықты деп саналды. Бейбіт заманда ол қаланы әрдайым әділ және бейбіт басқарып, оның қауіпсіздігін нығайтып, Афинаны ең жоғары қуаттылыққа жеткізді. Соғыс басталғанда да, оның маңыздылығы мен мәнін дұрыс бағалай білді. Оның қайтыс болғаннан кейін афиналықтар соғыс барысына қатысты оның есептері мен болжамдарының қаншалықты дұрыс болғанына көз жеткізді... Перикл өз азаматтарының арасында өткір ақылдылығы мен адалдығы үшін үлкен құрметке ие болып, азаматтардың бостандығын шектемей басқарды және халықтың көңіл-күйіне ермей, керісінше, өзі халықты бағыттап отырды. Билікке орынсыз әдістермен ұмтылмай, азаматтарға жағымпазданбай, өз беделіне сүйене отырып, оларға қарсы тұра алды. Афиналықтар орынсыз батыл жоспарларды қолға алғанда, ол өз сөздерімен сақтықты сіңіре білді, ал олар ақылсыздықпен түңілгенде, олардың рухын көтерді. Атауы бойынша бұл халық билігі болғанымен, іс жүзінде бірінші азаматтың билігі болды. Периклдің ізбасарларының ешқайсысы басқа мемлекеттік қайраткерлерден ерекшеленбеді, әрқайсысы бірінші болуға ұмтылып, сол себепті халыққа жағымпазданып, мемлекеттік мүдделерді де құрбан етуге дайын болды. | source = [[Фукидид]], «[[Тарих (Фукидид)|Тарих]]». II, 65 | width = 400px | align = right }} Периклдің замандастары арасынан оған оң баға берген жалғыз жазушы – [[Фукидид]]. Ол Пелопоннес соғысына қатысып, Периклді жеке таныған, сондықтан оның «[[Тарих (Фукидид)|Тарихы]]<nowiki/>» куәгердің және оқиғалардың тікелей қатысушысының баяндауы ретінде ерекше құнды.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 269. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> «Бірінші азамат» сегіз кітаптың тек екеуінде ғана әрекет етсе де, ол басты кейіпкерлердің бірі болып қала береді.<ref>''Шевцов С. П.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=34933487& Определение мировоззренческого основания образа Перикла в «Истории» Фукидида] // Научное мнение. — 2018. — № 4. — с. 101. — ISSN 2222-4378.</ref> Фукидид бейнелеуінде ол саяси парасаттылық пен қайсарлықты, жанқиярлықты, Отаны үшін өзін құрбан етуге дайындығын көрсетеді. Оның жерлестері ойсыз, әлсіз, олар соғыстың ауыртпалығына төзе алмайды, бірақ Перикл кемеңгер тәлімгер ретінде оларды жұбатып, жігерлендіріп, өзге баламасы жоқ жолмен жетелейді.<ref>''Шевцов С. П.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=34933487& Определение мировоззренческого основания образа Перикла в «Истории» Фукидида] // Научное мнение. — 2018. — № 4. — с. 104—105. — ISSN 2222-4378.</ref> Фукидид Периклді [[Пелопоннес соғысы]]н бастады деп айыптамайды, керісінше, оның бастапқы стратегиясы абсолютті дұрыс болды деп есептейді. Шындығында, «бірінші азамат» Тарихта идеалды саясаткер және қолбасшы ретінде бейнеленген: оның кемшіліктері жоқ, оның шешімдері әрқашан дұрыс және Периклдің мұрагерлері оған лайық емес болып шыққандықтан Афина (Фукидидтің пікірінше) соғыста жеңілген.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 271—272. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Афина демократиясына тән оқулыққа айналған «Тарихқа» енген сөздердің ішіндегі ең көлемді және ең маңыздысын – «[[Периклдің жерлеу сөзі|Жерлеу сөзін]]<nowiki/>» Фукидидтің «бірінші азаматтың» аузына салғаны кездейсоқ емес.<ref>''Шевцов С. П.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=34933487& Определение мировоззренческого основания образа Перикла в «Истории» Фукидида] // Научное мнение. — 2018. — № 4. — с. 105. — ISSN 2222-4378.</ref> ==== Сократ дәуіріндегі әдебиет. Платон мен Аристотель ==== Б.з.д. IV ғасырдағы жазушылар үшін Перикл ерекше тұлға ретінде қабылданбады. Платон мен Аристотель оны афиналық көптеген демагогтардың бірі ретінде ғана қарастырды және оны демократияның құлдырауына кінәлі тұлғалардың қатарына қосты.<ref name=":69">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 273. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Платон өз диалогтарында Периклдің даналығы мен шешендік қабілеттерін бірнеше рет ерекше атап өтеді, оны «шешендік өнерде бәрінен асып түскен» деп сипаттайды.<ref>''Платон.'' Собрание сочинений в четырёх томах. Менон 94 a—b. / Общая редакция А. Ф. Лосева, В. Ф. Асмуса, А. А. Τахо-Годи. Автор вступительной статьи и статей в примечаниях А. Ф. Лосев. — <abbr>М.</abbr>: Мысль, 1990. — Т. 1. — ISBN 5-244-00451-4.</ref><ref>''Платон.'' Собрание сочинений в четырёх томах. Пир 215 e. / Общая редакция А. Ф. Лосева и В. Ф. Асмуса. — <abbr>СПб.</abbr>: Издательство Санкт-Петербургского университета, 2007. — Т. 2. — 626 с. — ISBN 978-5-288-04160-0.</ref><ref>''Платон.'' Собрание сочинений в четырёх томах. Федр 269 a, 269 e. / Общая редакция А. Ф. Лосева и В. Ф. Асмуса. — <abbr>СПб.</abbr>: Издательство Санкт-Петербургского университета, 2007. — Т. 2. — 626 с. — ISBN 978-5-288-04160-0.</ref> Алайда, соған қарамастан, Платон Периклді шебер мемлекет қайраткері деп санамайды: оның билігі аяқталғаннан кейін афиналықтар «жабайырақ» және «әділетсіз» болды деп жазады.<ref>''Платон.'' Собрание сочинений в четырёх томах. Горгий 516 a—d. / Общая редакция А. Ф. Лосева, В. Ф. Асмуса, А. А. Τахо-Годи. Автор вступительной статьи и статей в примечаниях А. Ф. Лосев. — <abbr>М.</abbr>: Мысль, 1990. — Т. 1. — ISBN 5-244-00451-4.</ref><ref name=":67" /> Аристотель өзінің «[[Афиналық полития (Аристотель)|Афиналық полития]]<nowiki/>» атты еңбегінде Периклге аса көп көңіл бөлмеген.<ref name=":69" /> Дегенмен, Периклдің алғашқы саяси мансабын алғаш сипаттаған осы автор болды.<ref>''Nails Debra.'' Pericles I // [https://play.google.com/books/reader?id=y3YRwNsnu54C&pg=GBS.PA227&hl=ru&printsec=frontcover The people of Plato: a prosopography of Plato and other Socratics] — Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company, Inc., 2002. — p. 225. — ISBN 0-87220-564-9.</ref> ==== Плутарх ==== [[Эллинизм|Эллинистік дәуірде]] Периклді өткен заманның ұлы қайраткерлерімен – [[Кіші Мильтиад|Мильтиад]], [[Фемистокл]] немесе [[Кимон]]мен тең дәрежеде қарастыруға лайық емес деп санайтын. Мәселен, римдік тарихшы [[Корнелий Непот]] өз еңбегі «[[Атақты адамдар туралы (Непот)|Атақты адамдар туралы]]<nowiki/>» кітабына Периклдің өмірбаянын қоспаған.<ref name=":69" /> Афиналық «бірінші азаматтың» бейнесі тым қарапайым және схемалық сипатта қалды, ал, мысалы, Алкивиад пен [[Ескендір Зұлқарнайын|Ұлы Александрдың]] бейнелері әлдеқайда жан-жақты зерттелген еді.<ref>''Аверинцев С. С.'' Плутарх и античная биография. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1973. — с. 232.</ref> Барлық өзгерістер б.з. I–II ғасырлардағы грек жазушысы [[Плутарх]]тың арқасында орын алды. Ол Периклдің өмірбаянын «[[Салыстырмалы өмірнамалар (Плутарх)|Салыстырмалы өмірнамалар]]<nowiki/>» жинағына енгізді.<ref name=":69" /> Осы жинақтағы Периклге жұп ретінде [[Екінші Пуни соғысы]] кезіндегі римдік қолбасшы [[Квинт Фабий Максим Кунктатор]]дың өмірбаяны берілген.<ref>''Аверинцев С. С.'' Плутарх и античная биография. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1973. — с. 218.</ref> Плутархтың пікірінше, бұл тарихи тұлғалар «басқа да ізгі қасиеттерімен қатар, ең алдымен, жұмсақтығы мен әділдігі жағынан, сондай-ақ халық пен қызметтестерінің әділетсіз айыптауларына төтеп беру қабілеттерімен ұқсас болған, сол арқылы әрқайсысы өз отаны үшін зор қызмет атқарған».<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 2. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> «Салыстырмалы өмірнамаларда» Перикл бейнесі қайтадан идеалданады, ал С. С. Аверинцевтің сөзімен айтқанда, «қайтадан монументалды сипатқа ие болады». Фукидидтің көзқарасын жоғары бағалай отырып, Плутарх «бірінші азамат» туралы оның пікірін толығымен қолдайды.<ref name=":72">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 274. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Сонымен қатар, Плутарх Периклдің саяси және әскери жетістіктерін ғана емес, сондай-ақ Афинаның мәдени гүлденуін, [[Афиналық Акрополь|Акропольдегі]] құрылыс бағдарламасын және дәуірдің жетекші зиялыларының тобын қалыптастыруын да оның еңбегіне жатқызады. Жалпы алғанда, Периклдің өмірбаяны Плутархтың «[[Салыстырмалы өмірнамалар (Плутарх)|Салыстырмалы өмірнамалар]]<nowiki/>» цикліндегі ең үздік өмірбаяндардың бірі болып саналады.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 273—274. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> === Антика бейнелеу өнерінде === [[File:British_Museum_-_Room_18_(16873166950).jpg|thumb|265px|Перикл бейнеленген [[Фидий]]дің жасаған қалқаны (ортаның оң жағында)]] Афина Акрополінде б.з. II ғасырына дейін Периклдің мүсіні тұрғаны белгілі.<ref>''Павсаний.'' Описание Эллады. I, 25, 1; 28, 2. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2002. — ISBN 5-86218-333-0.</ref> [[Үлкен Плиний]] бұл мүсінді мүсінші Кресилайға (Кресилге)<ref name=":71">''Хафнер Г.'' Выдающиеся портреты античности. — <abbr>М.</abbr>: Прогресс, 1981. — с. 202.</ref> жатқызады, және Афинада осы есім жазылған жазба табылған. Алайда, кейбір зерттеушілер бұл жазбадағы әріптердің тым кішкентай екенін және оның көлемі кішірек басқа мүсінге қатысты болуы мүмкін екенін айтады.<ref>''Павсаний.'' Описание Эллады. I, прим. 144. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 2002. — ISBN 5-86218-333-0.</ref> Мүсіннің нақты қалай көрінгені туралы деректер сақталмаған; мүмкін, Перикл қару-жарақпен және сауыт-сайманмен бейнеленген болуы ықтимал. Мүсін басының көшірмелері сақталған, олардың бірі [[Ватикан]]да, екіншісі [[Британ мұражайы]]нда орналасқан.<ref name=":71" /> Бұл көшірмелерде дұрыс бет әлпеті, терең орналасқан көздері, жақтары шұңқырлы және үлкен мұрынды, қысқа сақал-мұртты адам бейнеленген.<ref>''Miltner F.'' Perikles 1 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — Stuttgart : J.B. Metzler, 1937. — Bd. XIX, 1. — kol. 788.</ref> Бас сүйегі ұзын, артқа қарай жылжытылған коринфтік дулығамен тәж кигізілген.<ref name=":71" /> Плутархтың мәліметі бойынша, мүсіншілер Периклді әдетте дулығада бейнелеген, себебі «бірінші азаматтың» басы «ұзын және пропорциясыз үлкен» болғандықтан, оны ұятты түрде көрсеткілері келмеген.<ref>''Плутарх.'' [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/index-sgo.htm Сравнительные жизнеописания в двух томах] Перикл, 3. / Перевод С. П. Маркиша, обработка перевода для настоящего переиздания — С. С. Аверинцева, переработка комментария — М. Л. Гаспарова.. — второе. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1994.</ref> Дегенмен, кейбір пікірлер бойынша, афиналық стратегтерді дулығада бейнелеу дәстүрі болған, ал Плутарх бұл туралы білмеген болуы мүмкін. Сондай-ақ, Фидий жасаған, гректер мен амазонкалардың шайқасын бейнелейтін қалқанның көшірмелері сақталған. Бір нұсқа бойынша, Перикл мұнда толық қаруланған гоплит ретінде бейнеленген.<ref name=":71" /> Плутарх бұл бейнені «керемет» деп атаған: «Бетінің алдында көтерілген найза ұстаған Периклдің қолы шебер жасалған, ол ұқсастықты жасыруға тырысқандай, бірақ ол екі жағынан да көрінеді».<ref name=":70" /> === Тарихнамада === Перикл антикалық дәуірдің ең көп зерттелген тұлғаларының бірі болып табылады: XXI ғасырдың басына қарай оған арналған ондаған монографиялар мен көптеген ғылыми мақалалар жарық көрді.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 259. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Мұндай танымалдылық бірнеше факторлармен байланысты. Олардың бірі — Фукидидтің жоғары беделі, ол антикалық дәуірден бастап қазіргі заманға дейінгі көптеген ғалымдар тарапынан мойындалған. Бұл тарихшының Периклді өз дәуірінің басты қайраткері және сөзсіз оң тұлға ретінде көрсетуі антикалық зерттеулерге айтарлықтай әсер етті.<ref name=":73">''Шевцов С. П.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=34933487& Определение мировоззренческого основания образа Перикла в «Истории» Фукидида] // Научное мнение. — 2018. — № 4. — с. 102. — ISSN 2222-4378.</ref> Плутархтың «[[Салыстырмалы өмірнамалар (Плутарх)|Салыстырмалы өмірнамалар]]<nowiki/>» еңбегі де ұқсас маңызға ие болды, ол [[Қайта өрлеу]] дәуірінен бастап үлкен танымалдылыққа ие болды. Білімді қауымның бұл еңбекке деген қызығушылығы антикалық дәуірдің көрнекті тұлғаларына деген құрметімен тығыз байланысты болды<ref>''Lucchesi M.'' The First Editions of Plutarch’s Works, and the Translation // Brill’s Companion to the Reception of Plutarch / ed. by S. Xenophontos, K. Oikonomopoulou.. — Leiden: Koninklijke Brill, 2019. — P. 443—444.</ref>; олардың қатарында Перикл де бар<ref name=":73" />, оның есімімен Плутарх Афинаның мәдени өрлеуін байланыстырады.<ref name=":72" /> Неміс тарихшысы [[Вольфганг Вилль|В. Вилльдің]] пікірінше, Периклге деген ғылыми қызығушылық XVIII ғасырда пайда болды және бұл [[Иоганн Иоахим Винкельман]]ның «[[Ежелгі өнер тарихы]]<nowiki/>» атты классикалық еңбегімен байланысты болды. Дәл осы автор «Перикл дәуірі» немесе «Перикл ғасыры» ұғымын енгізді, ол Ежелгі Грекияның ең жоғары гүлдену кезеңімен, Афинаның қуатының шыңымен және Элладаның тарихындағы «[[Пентеконтаэтия|алтын елу жылдықпен]]<nowiki/>» байланыстырылады.<ref name=":74">''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 261. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> «Грекиядағы, әсіресе Афинадағы өнер үшін ең қолайлы уақыт Перикл республиканы басқарған қырық жыл болды», — деп жазады Винкельман<ref>''Винкельман И.'' История искусства древности. Малые сочинения. — <abbr>СПб.</abbr>: Алетейя, Государственный Эрмитаж, 2000. — с. 233—234. — ISBN 5-89329-260-X.</ref>, әрі қарай қосады: «Бұл өнердің алтын ғасыры болды, онда жалпы келісім жұмысқа көмектесті, ал еңбекті қоғамдық мойындау мен марапаттау қызғаныштың айла-амалдарын жоққа шығарды».<ref>''Винкельман И.'' История искусства древности. Малые сочинения. — <abbr>СПб.</abbr>: Алетейя, Государственный Эрмитаж, 2000. — с. 235. — ISBN 5-89329-260-X.</ref> Перикл осы тамаша дәуірдің<ref name=":74" /> және жалпы классикалық антикалықтың символына айналды.<ref name=":73" /> [[File:Bildnisse-_Themistokles,_Miltiades,_Aspasia,_Perikles_-_Horner_Johann_Jakob_-_1827.jpg|thumb|265px|[[Фемистокл]], [[Кіші Мильтиад|Мильтиад]], [[Аспасия]], Перикл. Хорнер Якобтың суреті, 1827]] Соңында өркендеу дәуірінің ұлы саясаткері Перикл туралы тұрақты мадақтау дәстүрі қалыптасты.<ref name=":73" /> «Бірінші азаматты» барлық негізгі идеологиялық ағымдардың өкілдері жоғары бағалады. Мысалы, [[либерал]]дар оны тарихтағы алғашқы демократиялық режимнің негізін қалаушысы және көшбасшысы, терең ежелгі дәуірде (Фукидидтің «[[Периклдің жерлеу сөзі|Жерлеу сөзі]]<nowiki/>» арқылы) либерал-демократиялық идеологияның негізгі қағидаларын – жеке және қоғамдық өмірдің бостандығы, заң алдында жалпы теңдік, көпшіліктің билігі, ашық саяси пікірталастардың қажеттілігі – айқындаған адам деп санады.<ref>''Туманс Х.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/perikl-na-vse-vremena-1/viewer Перикл на все времена] // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2010. — Вып. 53, № 10. — с. 117—119. — ISSN 2073-6355.</ref> Периклға [[Тоталитаризм|тоталитарлық режимдердің]] жақтастары да оң көзқараспен қарады, атап айтқанда, [[нацистік Германия]] ғалымдары. Олардың пікірінше, көне саясаткер эллиндердің «арийлік» рухын білдіруші, афиналықтардың мінсіз көшбасшысы («фюрер»), оның дәуіріндегі Афина экспансионизмін [[Адольф Гитлер|Гитлер]] саясатынмен салыстырды.<ref name=":74" /> Нацистер Периклде демократ емес, халық билігін айлакерлікпен пайдаланған авторитарлық көшбасшыны көрді («Атауы бойынша бұл халық билігі, ал іс жүзінде бірінші азаматтың билігі еді», – деп жазған Фукидид<ref>''Фукидид.'' История. II, 65, 9. — <abbr>М.</abbr>: АСТ, Ладомир, 1999. — 736 с. — ISBN 5-86218-359-0.</ref>), яғни, ол халық билігін шын мәнінде сырдап пайдаланған деп есептеді.<ref>''Туманс Х.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/perikl-na-vse-vremena-1/viewer Перикл на все времена] // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2010. — Вып. 53, № 10. — с. 119. — ISSN 2073-6355.</ref> Сонымен қатар, Периклдың демократиялық институттарды сақтай отырып, жалғыз билеуді жүзеге асыру қабілеті барлық типтегі, оның ішінде либералдардың да, саясаткерлеріне ұнады және әлі де ұнайды деген пікір бар.<ref>''Туманс Х.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/perikl-na-vse-vremena-1/viewer Перикл на все времена] // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2010. — Вып. 53, № 10. — с. 127. — ISSN 2073-6355.</ref> Кеңестік зерттеушілер «бірінші азамат» туралы, оны «халықтың қалың бұқарасының» мүддесі үшін саясат жүргізген тұлға ретінде жағымды көзқараспен жазған болатын.<ref>''Туманс Х.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/perikl-na-vse-vremena-1/viewer Перикл на все времена] // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2010. — Вып. 53, № 10. — с. 118. — ISSN 2073-6355.</ref> Жалпы алғанда, тарихнамада қалыптасқан Перикл бейнесі идеализацияланған деп есептеледі. Тұрақты түрде қалыптасқан бағалауларды толық немесе ішінара өзгерту талпыныстары жасалып келеді. Балама көзқарастардың жақтастары Периклдың артында қандай да бір ұлы жеке жетістіктердің жоқтығын, себебі панегиристер әдетте дәуірдің өзі туралы айтатынын мәлімдейді. Олар саяси оппоненттердің «бірінші азаматқа» айтылған айыптарын ішінара қайталайды, Периклдың кейбір екіжақты әрекеттеріне назар аударады<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 278—279. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> және оның өзімшілдігін, кекшілдігін, жауын кемсітуге деген ұмтылысын көрсететін деректерді табады.<ref>''Туманс Х.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/perikl-na-vse-vremena-1/viewer Перикл на все времена] // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2010. — Вып. 53, № 10. — с. 133. — ISSN 2073-6355.</ref> Антикалық классиктер жасаған бейнесімен нақты Перикл арасындағы гипотетикалық айырмашылықтар тақырыбын дамыта отырып, кейбір ғалымдар Фукидидтің мәтініне балама түсіндірмелерін ұсынады. Кейбір пікір бойынша, осы автордың «Тарихы» идеялық тұрғыдан бірыңғай нәрсе емес: ол ұзақ уақыт бойы жазылған болуы мүмкін, және Фукидидтің Периклға деген көзқарасы осы уақытта елеулі өзгерістерге ұшыраған болуы ықтимал.<ref>''Шевцов С. П.'' [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=34933487& Определение мировоззренческого основания образа Перикла в «Истории» Фукидида] // Научное мнение. — 2018. — № 4. — с. 102; 107. — ISSN 2222-4378.</ref> Жалпы алғанда, «бірінші азаматқа» қатысты сыни көзқарас неміс ғалымдары тарапынан жиі қалыптасады (ағылшын және француз тілінде сөйлейтін антикатанушылар оған деген әдетте оң баға береді).<ref>''Суриков И. Е.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/vinkelman-nitsshe-gitler-nemetskaya-antichnost-i-skladyvanie-natsistskoy-ideologii/viewer Винкельман — Ницше — Гитлер: «Немецкая античность» и складывание нацистской идеологии] // История и современность. — 2012. — № 1. — с. 205.</ref> Периклдің «демифологиясының» шыңы – ч. Шуберттің монографиясы, онда автор «Перикл дәуірі» тұжырымдамасын жоққа шығарады және саясаткердің Афинаға сіңірген еңбегін жоққа шығарады.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 279—280. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref> Зерттеушілер, әдетте, Афина демократиясы өзінің классикалық түрінде Периклдің тұсында және көбінесе оның арқасында қалыптасқанын мойындайды.<ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 265.. — ISBN 5-89173-171-1.</ref> Антикатанушы [[Эдуард Фролов|Э. Д. Фролов]] Периклдың реформаторлық қызметінің кереғар сипатын атап өтеді: соңғысы – жеке билікке жету құралы ретінде демократиялық институттарды пайдаланған афиналық ақсүйектердің бірі болды, осының салдарынан қауыммен қақтығысқа түсіп, жеңіліске ұшырады; басқа жағынан қарағанда, демократия өз күшеюі үшін аристократиялық көшбасшыларды пайдаланып, олар қажетсіз болғанда жойып отырды. «Бірінші азамат» [[Солон]], [[Клисфен]], [[Ксантипп]] сияқты бұрынғы көшбасшыларға қарағанда билікте ұзақ тұрып қалды.<ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 263—264. — ISBN 5-89173-171-1.</ref> Кейбір ғалымдар оның сословиелік байланыстарды үзгеніне және үнемі демосқа бағытталғанына қарамастан, аристократиялық идеалдарға адал болғанына сенімді, ал басқалары – мансап үшін ол бұл идеалдардан саналы түрде бас тартып, осылайша жеке полистегі мәдени-саяси парадигманың өзгеруін алдын ала анықтады деп есептейді.<ref>''Туманс Х.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/perikl-na-vse-vremena-1/viewer Перикл на все времена] // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2010. — Вып. 53, № 10. — с. 138—140. — ISSN 2073-6355.</ref> Периклдан кейін Афинаның саяси шыңдарына знатты авантюристер (принциптерден айырылғандар, классикалық мысал – Алкивиад) немесе ұрпақсыз демагогтар көтерілді<ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 264. — ISBN 5-89173-171-1.</ref>, сондықтан Туманс Периклды «биліктегі соңғы ұлы ақсүйек» деп атайды.<ref>''Туманс Х.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/perikl-na-vse-vremena-1/viewer Перикл на все времена] // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2010. — Вып. 53, № 10. — с. 121. — ISSN 2073-6355.</ref> Ғалымдар Периклдың мансабын құрудағы табандылығы мен парасаттылығына назар аударады. Бұл қасиеттер, сондай-ақ «бірінші азамат» өзінің имиджіне салған қажырлы еңбегі арқасында, оны кәсіби саясаткер – тарихтағы бірінші тұлға деп санауға негіз береді.<ref name=":75">''Туманс Х.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/perikl-na-vse-vremena-1/viewer Перикл на все времена] // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2010. — Вып. 53, № 10. — с. 131; 134. — ISSN 2073-6355.</ref> Сондай-ақ, кейбір пікір бойынша, әскери салада да Перикл жаңашыл болған: аристократиялық батылдық идеалдарына қарамастан, ол тәуекелден сақталып, жеңістің кепілі болмаған жағдайда ашық шайқасқа түспей, қалаларды қоршау арқылы басып алуды (мысалы, [[Самос соғысы|Самос]] жағдайында) немесе [[Пелопоннес соғысы]] кезінде толық қорғанысқа кетуді жөн көрді, әрі заманауи технологияларды (қоршау машиналарын) белсенді қолданды. Оның көзқарасы бойынша, соғыс – бұл адал шайқасқа шығу емес, қойылған міндеттерге ең тиімді шешімді іздеу болып табылады. Перикл тiптi әскери дәстүрмен толықтай үзуге де қорықпады — мысалы, Аттика халқын Ұзын қабырғалардың қорғауына эвакуациялау және Пелопоннес жағалауларына соққы беру жоспарын әзiрлегенде, бұл жоспардың аналогтары болмаған.<ref>''Туманс Х.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/perikl-na-vse-vremena-1/viewer Перикл на все времена] // Вестник РГГУ. Серия: Литературоведение. Языкознание. Культурология. — 2010. — Вып. 53, № 10. — с. 136—138. — ISSN 2073-6355.</ref> Осыған байланысты В. С. Сергеев оны «ерекше стратег» деп атайды.<ref>''Сергеев В. С.'' История Древней Греции / Под общей редакцией Э. Д. Фролова. — <abbr>СПб.</abbr>: Полигон, 2002. — с. 275. — ISBN 5-89173-171-1.</ref> Сонымен қатар, басқа бағалаулар да кездеседі: мысалы, И. Е. Суриков пен неміс антикатанушы М. Клаусс Периклдың қолбасшы ретіндегі елеулі жетістіктерінің жоқтығын жазады.<ref>''Суриков И. Е.'' Античная Греция: политики в контексте эпохи: время расцвета демократии. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 2008. — с. 299. — ISBN 978-5-02-036984-9.</ref><ref>Große Gestalten der griechischen Antike. 58 historische Portraits von Homer bis Kleopatra. s. 328.— München: C.H.Beck, 1999. — ISBN 3-406-44893-3.</ref> === Жаңа және қазіргі заман өнерінде === {{Multiple image | direction = vertical | width = 250 | image1 = Illus0362.jpg | caption1 = [[Гектор Леру]] (1829–1900) салған суретте Перикл мен [[Аспасия]] [[Фидий]]дің шеберханасында [[Афина Паллада|Афина]] құдайының алып мүсініне таңданыспен қарап тұр. | image2 = Discurso funebre pericles.PNG | caption2 = [[Филипп фон Фольц]]тың [[Периклдің жерлеу сөзі]] (''Perikles hält die Leichenrede'') атты суреті (1852). | align = right | perrow = 2 | total_width = | caption_align = center }} Бір ғажабы, Периклге деген зор қызығушылыққа қарамастан, оның тұлғасы тарихнамада Жаңа және қазіргі заман суретшілері мен жазушыларының дәл сондай назарын аударған жоқ. Олар көбінесе «бірінші азаматпен» байланысты тұлғаларға – [[Аспасия]], [[Сократ]], [[Геродот]], [[Фидий]] және басқаларға көбірек қызықты. Мысалы, «Historische Gestalten der Antike. Rezeption in Literatur, Kunst und Musik» монографиясында «Перикл» мақаласы «Аспасия» мақаласына қайта бағыттайды.<ref>[https://books.google.com.ua/books?id=7cAwDQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Historische Gestalten der Antike. Rezeption in Literatur, Kunst und Musik. Der Neue Pauly] kol. 750./ herausgegeben von Möllendorff, Annette Simonis und Linda Simonis. — Stuttgart; Weimar: Verlag J. B. Metzler, 2013. — Bd. Supplemente Band 8. — ISBN 978-3-476-00837-4.</ref> Әдебиетте авторлар көбінесе Периклдің ұйымдастырушылық және дипломатиялық қабілеттерінен гөрі, оның Аспасиямен қарым-қатынасының қырларына көбірек қызығады. Мысалы, XVII ғасырдағы ағылшын жазушысы [[Батсуа Мэйкин|Б. Мэйкин]], әйелдердің білім алу құқығы туралы алғашқылардың бірі болып айтқан авторлардың бірі саналады, ол Аспасияны Периклдің [[муза]]сы деп атаған. Оның пікірінше, Периклді ұлы жауынгерден керемет шешенге, мемлекет қайраткеріне және философқа айналдырған дәл Аспасия болды.<ref>''Henry M. M.'' [https://books.google.com.ua/books?id=S6VS0TwiH74C&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Prisoner of History: Aspasia of Miletus and Her Biographical Tradition] p. 79—81. — New York; Oxford: Oxford University Press, 1995. — ISBN 0-19-508712-7.</ref> 1876 жылы австриялық драматург [[Роберт Гамерлинг|Р. Гамерлинг]] «Аспасия» романын жариялап<ref name=":76">[https://books.google.com.ua/books?id=7cAwDQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Historische Gestalten der Antike. Rezeption in Literatur, Kunst und Musik. Der Neue Pauly] kol. 125. / herausgegeben von Möllendorff, Annette Simonis und Linda Simonis. — Stuttgart; Weimar: Verlag J. B. Metzler, 2013. — Bd. Supplemente Band 8. — ISBN 978-3-476-00837-4.</ref>, онда ежелгі грек қоғамының әртүрлі топтарының менталды стереотиптерін қайта жаңғыртуға тырысты.<ref>''Золина Е. Н.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/istoricheskiy-roman-i-ego-gumanitarno-obrazovatelnyy-potentsial-na-materiale-nemetskoy-istoricheskoy-belletristiki-vtoroy-poloviny-xix Исторический роман и его гуманитарно-образовательный потенциал (на материале немецкой исторической беллетристики второй половины XIX века)] // Вестник Ивановского государственного энергетического университета. — 2006. — Вып. 1. — с. 3. — ISSN 2072-2672.</ref> Бұл шығармада автор Периклдің бірінші әйеліне [[Телезиппа]] деген есім берді, кейін бұл атауды басқа жазушылар да қолданды. 1912 жылы француз жазушысы Ж.-М. Лентильон [[неоклассицизм]] рухында «Аспасия» трагедиясын жазды.<ref name=":76" /> Перикл сондай-ақ [[Георгий Гулиа|Г. Д. Гулианың]] «Афиналық адам» және [[Анатолий Домбровский|А. И. Домбровскийдің]] «Перикл» атты тарихи романдарының басты кейіпкерлерінің бірі болды.<ref>''Henry M. M.'' [https://books.google.com.ua/books?id=S6VS0TwiH74C&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Prisoner of History: Aspasia of Miletus and Her Biographical Tradition] p. 104—112. — New York; Oxford: Oxford University Press, 1995. — ISBN 0-19-508712-7.</ref> Суретшілер Периклдің өнер туындыларын тамашалап жатқан кейіпте бейнелеген. Бұл тақырыпты [[Луи Гектор Леру]] («Перикл мен Аспасия Фидийдің шеберханасында», 1811/13), [[Лоуренс Альма-Тадема|Л.Альма-Тадема]] («Фидий Парфенонның фрескаларын достарына көрсетуде», 1868) еңбектерінде қолданды. Перикл өзінің [[Периклдің жерлеу сөзі|Жерлеу сөзін]] айтып тұрған сәт [[Филипп фон Фольц]]тың 1852 жылғы картинасында бейнеленген.<ref>[https://www.rijksmuseum.nl/en/collection/RP-F-2001-7-864-5 Das Zeitalter des Perikles] // Der königliche Maximilianeum in München — München: Franz Hanfstaengl, 1880.</ref><ref>[https://books.google.com.ua/books?id=7cAwDQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Historische Gestalten der Antike. Rezeption in Literatur, Kunst und Musik. Der Neue Pauly] kol. 123 / herausgegeben von Möllendorff, Annette Simonis und Linda Simonis. — Stuttgart; Weimar: Verlag J. B. Metzler, 2013. — Bd. Supplemente Band 8. — ISBN 978-3-476-00837-4.</ref> Перикл – бірнеше фильмдердің кейіпкері<ref>[https://www.imdb.com/character/ch0053847/ Pericles (Character)] Internet Movie Database.</ref>: «Die Frauen des Herrn S.» ([[ГФР]], 1951, [[Оскар Сима]] Перикл рөлінде)<ref>[[imdbtitle:0043563|Die Frauen des Herrn S]] Internet Movie Database.</ref>, «The War That Never Ends» (1991, [[Бен Кингсли]] Перикл рөлінде)<ref>[[imdbtitle:0103235|The War That Never Ends]] Internet Movie Database.</ref> және «Empires: The Greeks – Crucible of Civilization» (2000, [[Джеффри Денч]] Перикл рөлінде).<ref>[[imdbtitle:0239018|Empires: The Greeks — Crucible of Civilization]] Internet Movie Database.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Б. з. д. 490 жылы туғандар]] [[Санат:Б. з. д. 429 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Ежелгі грек қолбасшылары]] [[Санат:Ежелгі Грекия саясаткерлері]] [[Санат:Ежелгі заман саясаткерлері]] 6hd7vedvno6kdze333u2ie1asknlup7 0 514416 3612658 3612399 2026-06-02T17:22:02Z 1nter pares 146705 3612658 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Ғабдолла Шалқарұлы Қаржаубаев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = сәуір 1959 | Басқаруын аяқтады = 1962 | Ізашары = [[Әбдіғали Әміреев]] | Ізбасары = [[Бижамал Рамазанова|Бижамал Рамазанқызы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Алматы облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1957 | Басқаруын аяқтады_2 = сәуір 1959 | Ізашары_2 = [[Захар Антонович Богатырь|Захар Богатырь]] | Ізбасары_2 = [[Андрей Константинович Морозов|Андрей Морозов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_3 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_3 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_3 = қыркүйек 1952 | Басқаруын аяқтады_3 = 15 қараша 1955 | Ізашары_3 = [[Хабир Мұхаррамұлы Пазиков|Хабир Пазиков]] | Ізбасары_3 = [[Андрей Иванович Устенко|Андрей Устенко]] | Титулы_4 = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы | Ту_4 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_4 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_4 = 28 наурыз 1951 | Басқаруын аяқтады_4 = 28 наурыз 1955 | Ізашары_4 = [[Жақыпбек Жанғозин]] | Ізбасары_4 = [[Шәкір Қарсыбайұлы]] | Туған күні = 7.11.1904 | Туған жері = № 15 ауыл, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 15.5.1985 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]] | Білімі = 1. Семей геодезия курстары<br /> 2. Свердлов геологиялы-гидрогеодезиялық техникумы<br /> 3. [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} }} '''Ғабдолла Шалқарұлы Қаржаубаев''' ([[7 қараша]] [[1904 жыл|1904]], № 15 ауыл, [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[15 мамыр]] [[1985 жыл|1985]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — кеңестік қазақ мемлекет, партия және қоғам қайраткері. == Өмірбаяны == Ғабдолла Шалқарұлы 1904 жылы 7 қарашада [[Ресей империясы]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысындағы]] № 15 ауылда (қазір ауыл [[Ақмола облысы]], [[Атбасар ауданы|Атбасар ауданының]] құрамына кіреді) дүниеге келді. 1924—1925 жылдары Атбасар қаласында (Ақмола губерниясы) іс жүргізуші, прокурордың көмекшісі болып жұмыс істеді. 1925 жылдың мамыр айына дейін Атбасар болыстық (Ақмола губерниясы) жұмысшы-шаруа милициясы бөлімшесінің басшысы міндетін атқарды. 1925 жылдың мамырынан — 1927 жылдың желтоқсанына дейін Қарсақпай қаласында Ақмола сот округіндегі 16-учаскесінің халық судьясы болып еңбек етті. 1927 жылдың желтоқсанынан — 1929 жылдың мамырынан дейін зауыт мектебінің мұғалімі (Қарсақпай, Ақмола округі) қызметін атқарды. 1929 жылдың мамырынан — 1930 жылдың қыркүйегіне дейін Ақмола қаласында Ақмола сот округіндегі 16-учаскесінің халық судьясы болып еңбектенді. 1930 жылдың қыркүйек-желтоқсан айлары аралығында Қазақ АКСР-індегі Азат аудандық ұжымдық шаруашылықтар одағы басқармасының төрағасы болып істеді. 1930 жылдың желтоқсанынан — 1931 жылдың тамызына дейін Сталин аудандық кеңесінің (Қазақ АКСР) Атқару комитеті хатшысы лауазымында мехнат қылды. 1931 жылдың тамыз-қыркүйек айлары аралығында «Қарағандыкөмір» тресінің маркшейдер көмекшісі болып жұмыс істеді. 1931 жылдың қыркүйегінен — 1932 жылдың мамырына дейін Семей маркшейдерлер курстарының тыңдаушысы болды. 1932 жылдың мамырынан — 1934 жылдың қарашасына дейін «Қарағандыкөмір» тресінің маркшейдер көмекшісі міндетін атқарды. 1934 жылдың қарашасынан — 1935 жылдың тамызына дейін Свердловск геологиялы-гидрогеодезиялық техникумда оқыды. 1935 жылдың тамызынан — 1936 жылдың қаңтарына дейін № 33-34 шахтасының маркшейдері ([[Қарағанды]]) болып еңбек етті. 1936 жылдың қаңтар-сәуір айлары аралығында тағыда Свердловск геологиялы-гидрогеодезиялық техникумда білім алды. 1936 жылдың сәуірінен — 1940 жылдың ақпанына дейін № 33-34 шахтасының бас маркшейдері, бас инженердің көмекшісі (Қарағанды) қызметін атқарды. 1940 жылдың ақпан-мамыр айлары аралығында Қазақстан К(б)П Қарағанды облыстық комитетінің нұсқаушысы болып еңбектенді. 1940 жылдың мамырынан — 1941 жылдың қарашасына дейін Қазақстан К(б)П ОК көмір өнеркәсібі бөлімінің нұсқаушысы болып істеді. 1941 жылдың қарашасынан — 1943 жылдың ақпанына дейін Қазақстан К(б)П ОК көмір өнеркәсібі бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды. 1943 жылдың 15 ақпанынан<ref>Қазақстан К(б)П ОК VIII пленумының қаулысы, 1943 ж. 11–15 ақпан.</ref> тамызына дейін Қазақстан К(б)П ОК көмір өнеркәсібі жөніндегі хатшысы болып жұмыс істеді. 1943 жылдың тамызынан — 1945 жылдың шілдесіне дейін Қазақстан К(б)П ОК көмір өнеркәсібі жөніндегі хатшының орынбасары міндетін атқарды. 1945 жылдың шілдесінен — 1947 жылдың ақпанына дейін Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің отын-энергетика өнеркәсібі бөлімінің меңгерушісі және Қазақстан К(б)П ОК отын-энергетика өнеркәсібі жөніндегі хатшысының орынбасары болып еңбек етті. 1947 жылдың 18 наурызынан<ref>Қазақстан К(б)П ОК XVII пленумының қаулысы, 1947 ж. 18, 21–23 наурыз.</ref> — 1949 жылдың 25 ақпанына<ref>Қазақстан К(б)П IV съезінің қаулысы, 1949 ж. 25 ақпан – 1 наурыз.</ref> дейін Қазақстан К(б)П ОК 3-хатшысы қызметін атқарды. 1949 жылдың наурызынан<ref>Қазақстан К(б)П ОК I пленумының қаулысы.</ref> — 1952 жылдың қыркүйегіне дейін Қазақстан К(б)П ОК хатшысы болып еңбектенді. 1951 жылдың 28 наурызынан<ref>Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі III шақырылымы I сессиясының қаулысы, 1951 ж. 28–31 наурыз.</ref> — 1955 жылдың 28 наурызына<ref>Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі IV шақырылымы I сессиясының қаулысы, 1955 ж. 28–31 наурыз.</ref> дейін [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің]] төрағасы болып істеді. 1952 жылдың қыркүйегінен — 1955 жылдың 15 қарашасына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды. 1955—1957 жылдары КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды. 1957 жылдан бастап — 1959 жылдың сәуіріне дейін Алматы облыстық кеңесінің Атқару комитеті төрағасы болып жұмыс істеді. 1959 жылдың сәуірінен — 1962 жылына дейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының хатшысы міндетін атқарды. Сонымен қатар, 1959—1976 жылдары Кеңес-Моңғол достығы қоғамы Қазақ бөлімшесі басқармасының төрағасы болды. 1962—1963 жылдары [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] жанындағы Қоныс аудару және жұмыс күшін ұйымдасқан түрде тарту жөніндегі бас басқарманың басшысы болып еңбек етті. 1963—1968 жылдары Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігінің Бас хатшысы қызметін атқарды. 1968 жылы зейнетке шықты.<ref>Ашимбаев Д.Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008</ref> 1985 жылы 15 мамырда дүние салды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20180825204126/http://www.knowbysight.info/KKK/04539.asp Ғабдолла Қаржаубаев]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}} [[Санат:Атбасар ауданында туғандар]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің төрағалары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан компартиясының өлкелік, облыстық және округтік комитеттерінің хатшылары]] [[Санат:Алматы облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан Компартиясы ОК хатшылары]] [[Санат:Одақтық маңызы бар дербес зейнеткерлер]] 4n8a62t2s2c8flut6kc5zdcatnezsx6 0 516117 3612708 3611742 2026-06-02T19:24:25Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрали Жандосұлы|Нұрали Жандосұлы]] соңғы нұсқасына қайтарды 3463771 wikitext text/x-wiki Кадрлық партия — өте аз қатысушыдан құрылған [[саяси партия]].<ref name=":0" /> === Қызметі === Кадрлық партиялар деп қатарында сайлаушылардың 10%-ынан кемі ғана болатын, мүше саны аз партияны айтады. Бірақ ол ұйымдастырылуымен және тәртібімен көзге түседі. Оның әрбір мүшесінің партия билеті болады, мүшелік жарналарын уақтылы төлейді, жарғысында қаралған тәртіпті мүлтіксіз орындайды. Мысалы, оған Австрия халық партиясы, Англия консерваториялар партиясы, ГФР-дің Христиандық-демократиялық одағы, Жапония либералдық-демократиялық партиясы, Француз коммунистік партиясы, Швеция орталық партиясы жатады. <ref name=":0">http://kze.docdat.com/docs/206/index-470211.html?page=2#203430 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140520221116/http://kze.docdat.com/docs/206/index-470211.html?page=2#203430 |date=2014-05-20 }}</ref> == Дереккөздер == <references/> t51s7uzfg9oo7zcfm16xo6u11kadw0o 0 525782 3612634 3551203 2026-06-02T16:43:37Z Қатысушы Апельсин 121973 + пен ?лер не білдіреді? 3612634 wikitext text/x-wiki [[File:Жуз.svg|thumb|right|20-шы ғасырдың басындағы Қазақстандағы үш жүздің таралуы: қызылмен Ұлы жүз, қызғылт сарымен Орта жүз, жасылмен Кіші жүз көрсетілген]] '''Қазақ рулары''' — қазақ халқының негізін құраушы ру-тайпалар. Бір атадан өрбіген туыстас адамдардың жиынтығы. '''''[[Ұлы жүз]]''''': [[Жалайыр|Жалайырлар]] (110 мың), [[Ошақты]] (20 мың), [[Дулат|Дулаттар]] (250 мың), [[Суан|Суандар]] (30 мың), [[Албан руы|Албандар]] (81 мың), [[Қаңлы (тайпа)|Қаңлылар]] (әдетте шанышқылымен қосып есептеледі) (50 мың), [[Сарыүйсін|Сары үйсіндер]] (10 мың), [[Шапырашты]] (60 мың), [[Сіргелі]] (40 мың) және [[Ысты]] (45 мың). Шамамен XIX ғасырдың аяғында ұлы жүз халқы 700 мыңдай болса, 1989 – 2 милиондай болған. Дулат, Жалайыр және Суандарды ұлы жүздің саны көп рулары деп атауға болады. '''''[[Орта жүз]]''''': XIX ғасырдың аяғында 1 милион 300 мың болған, ал 1989 – 3.1 милион. Соның ішінде: [[Арғын|Арғындар]] 510 мың, [[Наймандар]] 430 мың, [[Қыпшақтар]] 150 мың, [[Керей (тайпа)|Керейлер]] 110 мың, [[Уақ]]тар 60 мың, [[Тарақты]] 10 мың және [[Қоңырат|Қоңыраттар]] 45 мың. Орта жүздің ірі рулары деп Арғындар, Наймандар, Қыпшақтар және Керейлерді айтуға болады. '''''[[Кіші жүз]]''''': XIX ғасырдың аяғында 1 милион 100 мың адам болды. Кіші жүз үш бірлестіктен тұрады: Әлімұлы, Байұлы және Жетіру. Соның ішінде Әлімұлы жалпы 350 мың, Әлімнің рулары [[Шекті]]лер 80 мың, [[Шөмекей]]лер 100 мың, [[Төртқара]] 60 мың, [[Кете (ру)|Кете]] 60 мың, [[Қаракесек (Әлімұлы)|Қаракесек]] 25 мың және [[Қарасақал]] 15 мың құрайды. Байұлының жалпы саны 550 мың. Байұлының ішінде: [[Адай|Адайлар]] 100 мың, [[Байбақты]]лар 40 мың, [[Беріш]]тер 40 мың, [[Таз|Таздар]] 20 мың, [[Шеркеш]]тер 45 мың, [[Масқар]] 20 мың, Тана 25 мың, [[Қызылқұрт]] – 40 мың, Алтын – 30 мың, [[Жаппас]] – 50 мың, [[Ысық]] – 20 мың, Есентемір 20 мың, Алаша – 40 мың. Жетірудің жалпы саны 300 мың. Соның ішінде: Табын 80 мың, [[Жағалбайлы (ру)|Жағалбайлы]] 70 мың, [[Керейіт|Керейт]] 33 мың, [[Тама]] – 45 мың, [[Телеу]] - 20 мың, [[Кердері]] 20 мың және [[Рамадан]] 5 мыңға жуық, ''[[Ноғай-Қазақ|Ноғай-Қазақ cоның ішінде]]: [[қос таңбалы|үйсін-ноғай]], [[қояс]], [[қазан құлақ|қазанқұлақ]], [[қос таңбалы|қостаңбалы]] 34 мын''. 1989 жылы кіші жүз шамамен 1,4 милион адам болды. <ref>{{cite web | url=http://www.zakon.kz/4595527-v-socsetjakh-podschitali-chislennost.html | title=В соцсетях подсчитали численность казахских родов: самый многочисленный - это Аргын}}</ref> Кіші жүздің ірі рулары деп Шөмекейлер мен Адайларды айтуға болады. Саны 200 мыңнан асатын руларды қарасақ, жалпы қазақ халқындағы ең ірі рулар деп Арғын, Найман, Дулаттарды айтуға болады. {{rodovid|937577}} == Деңгейлері == Қазақ руларының 4 деңгейі бар: # Бірінші деңгей (Ел) - [[Арғын]], [[Наймандар|Найман]] және т.б. Барлығы 20 шақты ру. # Екінші деңгей (Тайпа, округтік, уездік деңгей) - [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]], [[Қуандық]] және т.б. Барлығы 200 шақты ру. Жарты немесе бір округ, уезді құрады. Сыртқы округті [[аға сұлтан]]дар, ал уезді орыс уезд бастықтары басқарды. # Үшінші деңгей (Ру, болыстық деңгей) - [[Ақшатау болысы (Семей облысы)|Керней]], [[Қызылтау болысы (Қарқаралы уезі)|Қояншы тағай]], [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]], [[Шерубай-Нұра болысы|Қареке]] және т.б. Жарты, бір, екі болысты құрады. Болыс басқармасы басқарды. # Төртінші деңгей (Ата, ауылық деңгей) - Жарты, бір, екі административты ауылды құрады. Ауыл старшындарымен, 1868 жылдан сон билермен басқарылды. ==Атаулары== Ру атауларының шығу тегі: # Адам аты. Арғы атасының атанан немесе оның лақап атынан. Ең көп таралған. # Халық, ел атауы. Кейде кірме рулар. Көбенесе қазір үлкен тайпалар атауы: Найман, Қыпшақ, Қаңлы, Дулат, Қырғыз, Қалмақ # Таңба атауы: Тарақты, Шекті, Ошақты, Бағаналы, Ойық. Кіретін тайпасынан гені бойынша айырмашылық болады. Кейде құрама ру болады. # Әйел адам атынан: Түрікпен Адай, Айбике Шаншар, Алтын, Татыран == Ұлы жүз рулары == {| class="wide" !Тайпа бірлестігі ! colspan="9" |[[Үйсін руы]] |- ! class="bright" |Тайпа<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.brif.kz/blog/?p=1122|title=Деление казахов на жузы: карта расселения, анализ. &#124; BRIF Research Group BLOG - блог о маркетинговых исследованиях|accessdate=2013-02-21|archiveurl=http://www.webcitation.org/6EiI7Z0Uw|archivedate=2013-02-26}}</ref> !''[[Албан руы|Албан]]'' ? !''[[Дулат]]'' + !''[[Ошақты]]'' + !''[[Суан]]'' + !''[[Шапырашты]]'' !''[[Ысты]]'' !''[[Сарыүйсін]]'' !''[[Сіргелі]]''? !''[[Шақшам]]'' ? |- !class="bright"|Рулар | # ''[[Сары (Албан)|Сары]]'': ## ''[[Шоған]]'' ## ''[[Досалы]]'' ## ''[[Қожбанбет]]'' ## ''[[Жарты]]'' ## ''[[Алжан]]'' ## ''[[Құрман]]'' ## ''[[Айт руы|Айт]]'' ## ''[[Бозым (Ұлы жүз)|Бозым]]'' ## ''[[Қыстық]]'' # ''[[Шыбыл]]'': ## ''[[Қоңырбөрік]]'' ## ''[[Қызылбөрік]]'' | # ''[[Ботбай]]'' # ''[[жаныс]]'' # ''[[сиқым]]'' # ''[[шымыр]]'' | # ''[[аталық руы|аталық]]'' # ''[[Байыл]]'' # ''[[қоңыр руы|қоңыр]]'' # ''[[тасжүрек]]'' | # ''[[байтүгей]]'' # ''[[тоқарыстан]]'' # ''[[бағыс]]'' # ''[[сартай]]'' # ''[[нартай]]'' | # ''[[айқым]]'' # ''[[асыл]]'' # ''[[екей]]'' # ''[[еміл]]'' # ''[[кебенек руы|кебенек]]'' # ''[[шыбыл]]'' | # ''[[ойық руы|ойық]]'' # ''[[тiлiк]]'' | # ''[[Қалша]]'' # ''[[Жақып руы|Жақып]]'' | # ''[[Байұлы (Ұлы жүз)|Байұлы]]'' ## ''[[айтбозым]]'' ## ''[[Жаңабай (Сіргелі)|жаңабай]]'' ## ''[[елібай]]'' ## ''[[Батыр руы|батыр]]'' ## ''[[қарабатыр]]'' ## ''[[шалдар руы|шалдар]]'' ## ''[[жайдақ]]'' ## ''[[Байжігіт (Сіргелі)|байжігіт]]'' # ''[[Үштаңбалы]]'' ( ''[[Төрттаңбалы]]'') ## ''[[тутаңбалы]]'' ## ''[[қайшылы]]'' ## ''[[кеңірдек руы|кеңірдек]]'' (көңірдек) |} {| class="wide" !Тайпа ! rowspan="1" |''[[Қаңлы]]'' ! rowspan="1" |''[[Жалайыр]]'' + ! rowspan="1" |''[[Шанышқылы]]'' + |- !class="bright"|Рулар | # ''[[қара қаңлы]]'' # ''[[қызыл қаңлы]]'' # ''[[қапсан қаңлы]]'' # ''[[сары қаңлы]]'' | # ''[[Сырманақ]]'': ## ''[[Ақбұйым]]'' ## ''[[арықтыным]]'' ## ''[[Байшегір]]'' ## ''[[балғалы]]'' ## ''[[қайшылы]]'' ## ''[[күшік руы|күшік]]'' # ''[[Шуманақ]]'': ## ''[[андас]]'' ## ''[[қалпе руы|қалпе]]'' ## ''[[қарашапан]]'' ## ''[[мырза руы|мырза]]'' ## ''[[орақты]]'' ## ''[[сыпатай]]'' # ''[[Бірманақ]]'': ## ''[[Сиыршы (ру)|сиыршы]]'' | # ''[[Құрбақа руы|Құрбақа]]'' ## ''[[Балық руы|Балық]]'' ## ''[[Саңырау (Ру)|Саңырау]]'' ## ''[[Мамыт руы|Мамыт]]'' # ''[[Дархан (ру)|Дархан]]'' # ''[[Қырықсадақ]]'' # ''[[Бектау руы|Бектау]]'' ## ''[[Қырпық]]'' ## ''[[Арапшы руы|Арапшы]]'' ## ''[[Сырдым]]'' # ''[[Жойсын]]'' # ''[[Бағыс]]'' |} == Орта жүз рулары == {| class="wide" !class="bright"|Тайпа<ref name=autogenerated1 /> !''[[Арғын]]''+ !''[[Қыпшақтар|Қыпшақ]]'' !''[[Наймандар|Найман]]''+ !''[[Қоңырат]]'' !''[[Керей (тайпа)|Керей]] '' !'' [[Уақ]]'' |- !class="bright"|Рулар | #''[[Мейрам]]'' ## ''[[Қуандық]]'' ## ''[[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]]'' ## ''[[Бегендік]]'' ## ''[[Шегендік]]'' ## ''[[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]]'' #''[[Момын]]'' ## ''[[Атығай]]'' ## ''[[Бәсентиін]]'' ## ''[[Қанжығалы руы|Қанжығалы]]'' ## ''[[Қарауыл руы|Қарауыл]]'' ## ''[[Тобықты]]'' ## ''[[Саржетім]]'' ## ''[[Шақшақ]]'' # ''[[Тарақты]]'' (жиен) # ''[[Жоғары шекті]]'' # ''[[Төмен шекті]]'' | # ''[[құлан қыпшақ]]'' # ''[[сарықыпшақ]]'' # ''[[қытай қыпшақ]]'' # ''[[қарақыпшақ]]'' ## ''[[қарабалық руы|қарабалық]]'' ## ''[[көлденең руы|көлденең]]'' ## ''[[бұлтың]]'' ## ''[[ұзын]]'' ## ''[[торы (ру)|торы]]'' | # ''[[Саржомарт]] ([[Ергенекті]])'' ## ''[[Бура (найман)|Бура]]'' ## ''[[Қаратай (ру)|Қаратай]]'' ## ''[[Көкжарлы]]'' # ''[[Төлегатай]]'' (Төлетай) ## ''[[Қаракерей]]'' ## ''[[Матай (ру бірлестігі)|Матай]]'' ## ''[[Садыр]]'' ## ''[[Төртуыл]]'' # ''[[Терістаңбалы (ру)|Терістаңбалы]]'' ## ''[[Бағаналы (ру)|Бағаналы]]'' ## ''[[Балталы]]'' | [[Көтенші]]ден: # ''[[Саңғыл]] '' # ''[[Божбан]] '' # ''[[Жетімдер руы|Жетімдер]] '' # ''[[Маңғытай]] '' # ''[[Аманбай]] '' # ''[[Жаманбай]] '' [[Көктіңұлы]]нан: # ''[[Алғи]] '' # ''[[Байлар-Жандар|Байлар]] '' # ''[[Байлар-Жандар|Жандар]] '' # ''[[Қаракөсе]] '' # ''[[Құлшығаш]] '' # ''[[Оразкелді (Қоңырат)|Оразкелді]] '' # ''[[Тоқболат]] '' | [[Тұрғақ]]<ref>{{Cite web|url=https://qamshy.kz/article/55320-turghaq-kereydinh-bir-butaghy|title=ТҰРҒАҚ КЕРЕЙДІҢ БІР БҰТАҒЫ|website=qamshy.kz|access-date=2021-07-06}}</ref><ref>Тұрғақ шежіресі. Зерттеулер және шежірелік деректер - Нұр-Сұлтан қаласы, Өрнек баспасы, 2020 ISBN 978-601-73-79-46-1</ref>: # Баба # Тайшыбек # Ораз # Төртқара # Бесқара # Күбі # Жолдыбай # Жәпек [[Абақ]]<ref name="http://kerey.kz/?p=11853">{{cite web | url=http://kerey.kz/?p=11853|title=Абақ Керей шежіресі}}</ref>: # ''[[Жәнтекей]]'' # ''[[Жәдік]]'' # ''[[Шимойын]]'' # ''[[Шұбарайғыр (ру)|Шұбарайғыр]]'' # ''[[Меркіт]]'' # ''[[Шеруші]]'' # ''[[Сарбас руы|Сарбас]]'' # ''[[Молқы]]'' # ''[[Ителі]]'' # ''[[Қарақас]] (Сидалы)'' # ''[[Көнсадақ]]'' # ''[[Жастабан]]'' [[Ашамайлы]]<ref>{{cite web | url=http://suhbat.xalhar.net/kaz/forum.php?mod=viewthread&tid=169217&extra=page%3D1 | title=http://suhbat.xalhar.net/kaz/forum.php?mod=viewthread&tid=169217&extra=page%3D1}}</ref>: # ''[[Балта руы|Балта]]'' # ''[[Тарышы]]'' # ''[[Көшебе]]'' # ''[[Сибан]]'' | # ''[[Сарман]]'' # ''[[Шоға]]'' # ''[[Еренші]]'' # ''[[Байназар (ру)|Байназар]]'' # ''[[Баржақы]]'' # ''[[Жансары]]'' # ''[[Шәйкөз]]'' # ''[[Бидалы]]'' |} == Кіші жүз рулары == {| class="wide" !Тайпа бірлестігі ! colspan="2" |[[Алшын]] ! rowspan="2" |[[Жетіру]] ! rowspan="2" |''[[Ноғай-Қазақ]]''<ref name=":0">http://alashainasy.kz/shezhire/shejre---nogay-kazak-57448/{{Deadlink|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! class="bright" |Тайпа<ref name="autogenerated1" /> !''[[Әлімұлы]]'' !''[[Байұлы]]'' |- !class="bright"|Рулар | # ''[[шекті]]'' # ''[[қаракесек (Әлімұлы)| қаракесек]]'' # ''[[қарасақал]]'' # ''[[Кете (ру)|кете]]'' # ''[[төртқара]]'' # ''[[шөмекей]]'' | # ''[[шеркеш]]'' # ''[[адай]]'' # ''[[Алаша (ру)|алаша]]'' # ''[[алтын руы|алтын]]'' # ''[[байбақты]]'' # ''[[беріш]]'' # ''[[есентемір]]'' # ''[[жаппас]]'' # ''[[қызылқұрт]]'' # ''[[масқар]]'' # ''[[таз руы|таз]]'' # ''[[тана]]'' # ''[[ысық]]'' | # ''[[тама]]'' # ''[[Табын]]'' # ''[[кердері]]'' # ''[[керейіт]]'' # ''[[телеу]]'' # ''[[рамадан (ру)|рамадан]]'' # ''[[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]'' | #''[[қос таңбалы|үйсін-ноғай]]'' # ''[[қояс]]'' # ''[[қазан құлақ|қазанқұлақ]]'' # ''[[қос таңбалы|қостаңбалы]]'' |} == '''[[Ақсүйек]]''' == {| class="wide" !class="bright"|Тайпа бірлестігі <ref name="autogenerated1" /> ! colspan="5" |''[[Төре]]'' |- !Тайпа !''[[Абылай хан әулеті]]'' !''[[Әбілқайыр әулеті]]'' !''[[Бөкей әулеті]]'' !''[[Жәдік әулеті]]'' !''[[Қаратай әулеті]]'' |- ! class="bright" |Рулар |'''30 ұлы болған:''' # Уәли # Қасым # Әділ | # [[Нұралы хан]] # [[Ералы хан|Ералы]] # Қожахмет # Айшуақ # Әділ # Шыңғыс | # [[Тәуке хан|Тәуке]] # [[Әділ]] # [[Жәңгір-Керей хан|Жәңгір]] # [[Меңдікерей]] | # [[Тоғым хан]] # Бөкей сұлтан # [[Шығай хан]] # Мәлік сұлтан |[[Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев|Бақытжан Қаратаев]] [[Мағзұм Қаратаев]] |} {| class="wide" ! class="bright" |Тайпа бірлестігі <ref name="autogenerated1" /> ! colspan="5" |''[[Қожа]]''<ref name="М.М. Шибутов Казахское шежире">{{cite web | url=http://www.kazakh.ru/about/clan/zhuzy.jpg | title=М.М. Шибутов Казахское шежире}}</ref> |- !Тайпа !''Сейіт қожа руы (тобы)'' !Қорасан (Шайбанидтер) руы (тобы) !Бақсайыс немесе төре руы !Жүсіп қожа руы (тобы) !Турікпен қожа руы |- ! class="bright" |Рулар | # ''Сейітқожа'' # [[Аққорған руы|''Аққожа'']] # [[Дуана руы|''Дуанақожа'']] # ''Кылыштыкожа'' # ''Қырықсадақ'' | # Құрбан # Жақып # Қызылауыз # Шайбанид # Әзиз Махмұт # ''[[Қылышты қожа|Қылышты]]'' | # ''[[Бақсайыс қожа|Бақсайыс-Төре]]'' | # Ұлан қожа # Касым қожа # Құлтай кожа # ''[[Қарахан|Қарахан қожа]]'' # Көдей қожа | # Турікпен |} == Жүздерден тыс == {| class="wide" !class="bright"|Тайпа<ref name=autogenerated1 /> !''[[Төлеңгіттер|Төлеңгіт]]''<ref name="М.М. Шибутов Казахское шежире">{{cite web | url=http://www.kazakh.ru/about/clan/zhuzy.jpg | title=М.М. Шибутов Казахское шежире}}</ref> !Қарағаш !''[[Қияттар]]'' !''[[Қырғыз руы]]'' !''[[Қарақалпақ руы|Қарақалпақ]]'' ''[[Қарақалпақ руы|(Қалпақ) руы]]'' !''[[Сунақ]]'' !''[[Құрама руы]]'' |- !class="bright"|Рулар | # ''[[төре төлеңгіт]]''<ref>http://e-history.kz/kz/contents/view/2001 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150704180513/http://e-history.kz/kz/contents/view/2001 |date=2015-07-04 }}</ref> # ''[[қалмақ төлеңгіт]]'' # ''[[моңғол төлеңгіт]]'' # ''[[сіргелі төлеңгіт]]'' | # Қарағаш | |[[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] '''қырғыздары (Қарағанды облысы)''' * Жаңа қырғыз, Құсшы қырғыз, Сары қырғыз, Жүнді қырғыз [[Атығай]] '''қырғыздары (Көкшетау облысы)''' * Байқырғыз, Жаңақырғыз, Сару, Құсшы қырғыз [[Әлімұлы]] '''қырғыздары (Ақтөбе облысы)''' | # Қалпақ | # ''[[Қайғақтық ]]'' # ''[[Сыйық ]]'' # ''[[Аташ ]]'' # ''[[Бессары]]'' # ''[[Қалмырза-Тоқпан]]'' | # ''[[Телеу]]'' # ''[[Жалайыр]]'' # ''[[Қатаған]]'' # [[Баршылық]] # [[Қоңырат]] # [[Маңғытай]] # ''[[Барлас]]'' # Бока # ''[[Керейіт]]'' # ''[[Тама]]'' # ''[[Сиқым]]'' # ''[[Қаңлы (тайпа)|Қанлы]]'' # ''[[Жағалбайлы (ру)|Жағабайлы]]'' # ''[[Тарақты]]'' # ''[[Байжігіт руы|Байжігіт]]'' (Бажигы) # Баяут, # ''[[Жаныс|Оймауыт]] (''Аймаут) # ''[[Ноғай-Қазақ|Ноғайлы]]'' # ''[[Алтай-Қарпық]]'' # Аккурган # ''[[Қара қойлы]] (''Каракойлы) # ''[[Сіргелі|Қарасирақ]]'' # ''[[Қыпшақтар|Қыпшақ]] (''Кышлык) # ''[[Дүрмен]] (''Дурманча) # [[Моғолтай]] |} == [[Таңба]] және [[ұран]] == {| class="wide" ! Ру ! Кіші ру ! Таңба ! Ұран |- ! [[Ұлы жүз]] ! ! [[File:Kazakh Tamga 46.svg|30px]] !Нел |- | [[Қаңлы]] | | [[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]] көсеу, [[File:Kazakh Tamga 05.svg|30px]] шылбыр | Байтерек |- | [[Жалайыр]] | | [[File:Kazakh Tamga 03.svg|30px]] тарақ | Бақтияр, Қабылан |- | [[Дулат]] | | [[File:Kazakh Tamga 02.svg|30px]] дөңгелек, [[File:Kazakh Tamga 74.svg|30px]] абақ | Бақтияр |- | rowspan="4" | | Сиқым | [[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 63.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 64.svg|30px]] | Сиқым, Рысбек |- | Жаныс | [[File:Kazakh Tamga 65.svg|30px]] | Жаныс, Төле |- | Ботбай | [[File:Kazakh Tamga 64.svg|30px]] | Ботбай, Сәмен |- | Шымыр | [[File:Kazakh Tamga 01.svg|30px]] | Шымыр, Қойгелді |- | [[Албан руы|Албан]] | | [[File:Kazakh Tamga 01.svg|30px]] | Райымбек |- | [[Суан]] | | [[File:Kazakh Tamga 09.svg|30px]] | Байсуан |- | [[Сарыүйсін]] | | [[File:Kazakh Tamga 08.svg|30px]] | Байтоқ |- | [[Шапырашты]] | | [[File:Kazakh Tamga 13.svg|30px]] ай, [[File:Kazakh Tamga 14.svg|30px]] тумар, [[File:Kazakh Tamga 42.svg|30px]] | Қарасай |- | [[Ошақты]] | | [[File:Kazakh Tamga 07.svg|30px]] тұмар | Бақтияр |- | [[Ысты]] | | [[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]] көсеу, [[File:Kazakh Tamga 05.svg|30px]] шылбыр | Жауатар |- | rowspan="2" | | Ойық | [[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]] көсеу, [[File:Kazakh Tamga 17.svg|30px]] көз | |- | Тілік | [[File:Kazakh Tamga 66.svg|30px]] көсеу | |- | [[Сіргелі]] | | [[File:Kazakh Tamga 10.svg|30px]] сірге, [[File:Kazakh Tamga 11.svg|30px]] қурай, [[File:Kazakh Tamga 12.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 75.svg|30px]] | Туғаназ |- | [[Шанышқылы]] | | [[File:Kazakh Tamga 15.svg|30px]] қол-таңба, [[File:Kazakh Tamga 16.svg|30px]] | Айырылмас |- ! [[Орта жүз]] ! ! [[File:Kazakh Tamga 18.svg|30px]] босаға ! |- | [[Арғын]] | | [[File:Kazakh Tamga 17.svg|30px]] көз | Ақжол, Қара қожа |- | rowspan="3" | | Тарақты | [[File:Kazakh Tamga 03.svg|30px]] тарақ, [[File:Kazakh Tamga 24.svg|30px]] | Жауқашар |- | Жоғары шекті | [[File:Kazakh Tamga 76.svg|30px]] жоғары шекті | |- | Төменгі шекті | [[File:Kazakh Tamga 77.svg|30px]] төменгі шекті | |- | [[Наймандар|Найман]] | | [[File:Kazakh Tamga 22.svg|30px]] шөміш, [[File:Kazakh Tamga 23.svg|30px]] | Қаптағай |- | rowspan="6" | | Балталы | [[File:Kazakh Tamga 71.svg|30px]] балта | |- | Бағаналы | [[File:Kazakh Tamga 30.svg|30px]] бағана, [[File:Kazakh Tamga 20.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 73.svg|30px]] | |- | Бура | [[File:Kazakh Tamga 81.svg|30px]] | |- | Қаракерей | [[File:Kazakh Tamga 78.svg|30px]] | Қабанбай |- | Матай | [[File:Kazakh Tamga 79.svg|30px]] | Бөрібай |- | Садыр | [[File:Kazakh Tamga 02.svg|30px]][[File:Kazakh Tamga 35.svg|30px]] | Алдияр |- | [[Қыпшақтар|Қыпшақ]] | | [[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]] қос әліп | Ойбас |- | [[Қоңырат]] | | [[File:Kazakh Tamga 18.svg|30px]] босаға | Алатау |- | | Саңғыл | [[File:Kazakh Tamga 18.svg|30px]] босаға | Мұлқамал |- | [[Уақ]] | | [[File:Kazakh Tamga 25.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 20.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 26.svg|30px]] | Жаубасар, Бармақ |- | | Ергенекті Уақ | [[File:Kazakh Tamga 75.svg|30px]] ергенек, [[File:Kazakh Tamga 80.svg|30px]] ай | Алға |- | [[Керей (тайпа)|Керей]] | | [[File:Kazakh Tamga Tortkara.svg|30px]] | Қара Қожа |- | rowspan="2" | | Ашамайлы | [[File:Kazakh Tamga 20.svg|30px]] ашамай | Ошыбай |- | Абақ | [[File:Kazakh Tamga 21.svg|30px]] абақ | Жәнібек |- ! [[Кіші жүз]] ! ! ! |- | [[Байұлы]] | | | |- | | Адай | [[File:Kazakh Tamga 27.svg|30px]] садақ, [[File:Kazakh Tamga 28.svg|30px]] оқ | Бекет |- | | Алтын | [[File:Kazakh Tamga 32.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 33.svg|30px]] | Баймұрат |- | | Беріш | [[File:Kazakh Tamga 36.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 37.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 06.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 38.svg|30px]] | Ағатай |- | | Жаппас | [[File:Kazakh Tamga 41.svg|30px]] түйе мойын, [[File:Kazakh Tamga 42.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 20.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 43.svg|30px]] | Баймұрат |- | | Есентемір | [[File:Kazakh Tamga 44.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 45.svg|30px]] | Алдонғар |- | | Таз | [[File:Kazakh Tamga 55.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 56.svg|30px]] | Бақай |- | | Байбақты | [[File:Kazakh Tamga 72.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 02.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 34.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 35.svg|30px]] | Дауқара |- | | Тана | [[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]] әліп, көсеу | Тана |- | | Масқар | [[Сурет:Kazakh Tamga 60.svg|сүрмесіз|30x30 нүкте]] | Қаратай |- | | Алтыбас (Алаша) | [[File:Kazakh Tamga 29.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 30.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 31.svg|30px]] | Байбарақ |- | | Қызылқұрт | [[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 49.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 50.svg|30px]] | Жиембай |- | | Шеркеш | [[File:Kazakh Tamga 30.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 44.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 47.svg|30px]] | Шағырай |- | | Ысық | [[File:Kazakh Tamga 44.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 45.svg|30px]] | Байтерек |- | [[Әлімұлы]] | | | |- | | Қарасақал | [[File:Kazakh Tamga 47.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 40.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 48.svg|30px]] | Алдажар |- | | Қаракесек | [[File:Kazakh Tamga 18.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 46.svg|30px]] | Ақбан |- | |Кете |[[Сурет:Kazakh Tamga 68.svg|сүрмесіз|30x30 нүкте]] |Тоққожа |- | | Төртқара | [[Сурет:Kazakh Tamga 68.svg|сүрмесіз|30x30 нүкте]] | Айыртау |- | | Шекті | [[File:Kazakh Tamga 61.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 62.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 13.svg|30px]] | Бақтыбай, Жанқожа |- | | Шөмекей (Шөмен) | [[Сурет:Kazakh Tamga 46.svg|сүрмесіз|30x30 нүкте]] | Дөйт |- | [[Жетіру]] | | | |- | | Табын | [[File:Kazakh Tamga 54.svg|30px]] тостаған, [[File:Kazakh Tamga 57.svg|30px]] тарақ, [[File:Kazakh Tamga 58.svg|30px]] алып | Тостаған |- | | Тама | [[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]] көсеу, [[File:Kazakh Tamga 59.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 05.svg|30px]] | Қарабура |- | | Телеу | [[File:Kazakh Tamga 60.svg|30px]] шылбыр, [[File:Kazakh Tamga 20.svg|30px]] | Тұлпар, Арғымак |- | | Жағалбайлы | [[File:Kazakh Tamga 39.svg|30px]] балта, [[File:Kazakh Tamga 40.svg|30px]] шеккіш | Малатау |- | | Кердері | [[File:Kazakh Tamga 53.svg|30px]] тостаған | Қожахмет |- | | Керейіт | [[File:Kazakh Tamga 51.svg|30px]] шылбыр, [[File:Kazakh Tamga 52.svg|30px]] | Ақсақал, Ойтым |- | | Рамадан | [[File:Kazakh Tamga 54.svg|30px]] шөміш | Дулат, Қайғұлым |- |[[Ноғай-Қазақ]] | |[[File:Kazakh Tamga 40.svg|30px]] балта |Оразақай |- | rowspan="4" | |Үйсін-ноғай |[[File:Kazakh Tamga 81.svg|30px]] Қос-таңба | |- |Қояс |[[File:Kazakh Tamga 20.svg|30px]]Кірес | |- |Қазанқұлақ |[[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]]Екі қабырға | |- |Қостаңбалы |[[File:Kazakh Tamga 19.svg|30px]]Екі таяқ | |- ! '''Ақсүйек''' ! ! ! |- | [[Төре]] | | [[File:Kazakh Tamga 57.svg|30px]], [[File:Kazakh Tamga 70.svg|30px]] Арқар | Арқар, Абылай, Санқай |- | [[Қожа]] | | [[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]]'''<big>Ị</big>''' [[File:Kazakh Tamga 69.svg|30px]] Әліп |Қожа Ахмет |- | rowspan="5" | |Сейіт қожа руы (тобы) | |Аллах |- |Қорасан тобы (Шайбанидтер) |'''<big>(←</big>''' Садақ |Шайбани |- |Бақсайыс немесе төре тобы |[[File:Kazakh Tamga 57.svg|30px]] Босаға |Абылай |- |Жүсіп қожа руы | |Аллах |- |Түрікпен қожа руы | |Аллах |- !Жүзге кірмейді ! ! ! |- | [[Төлеңгіттер|Төлеңгіт]] | | [[File:Kazakh Tamga 03.svg|30px]]Тарақ, [[File:Kazakh Tamga 60.svg|30px]] көсеу | Орақ |- |[[Сунақ]] | |[[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]]Қаламсап |Әбілғазы (Сунақ Ата) |- |Көлеген |Көлеген |<big>'''↑''' Найза</big> |Үршатай |- |[[Қырғыз руы]] (Қырғыз әлі) |Қырғызәлі |[[File:Kazakh Tamga 22.svg|30px]] Қомұз |Шолпан Ата |- |Қараша |Қараша |'''<big>О І О</big>''' Көз |Қарашық |- | rowspan="11" |[[Құрама|Құрама руы]] | | |Алаша |- |Қатаған |[[File:Kazakh Tamga 22.svg|30px]] Домбыра |Қатаған |- |Дүрмен-Барлас |'''<big>(←</big>''' <big>Садақ</big> |Темір |- |Баршылық |[[File:Kazakh Tamga 28.svg|30px]]Найза |Бахадүр |- |Маңғытай |[[File:Kazakh Tamga 22.svg|30px]] Қобыз |Қаратау |- |Моғалтай |[[File:Kazakh Tamga 04.svg|30px]]Таяқ |Қайрақты |- |Қоңырат |'''<big>Ҁ</big>''' <big>Орақ</big> |Алпамыс |- |Қыпшақ |[[File:Kazakh Tamga 28.svg|30px]]'''<big>ᛙ</big>''' Найза, Шоқпар |Қобыланды |- |Тарақты |'''<big>О І О</big>''' Көз |Ақжол |- |Ноғайлы |[[File:Kazakh Tamga 40.svg|30px]] Балға |Айдархан |- |''[[Алтай-Қарпық]]'' |[[File:Kazakh Tamga 22.svg|30px]] '''<big>١</big>'''Домбыра, Сырнай |Алтай |- |''[[Қарақалпақ руы|Қарақалпақ]]'' ''[[Қарақалпақ руы|(Қалпақ) руы]]'' |Қалпақ |'''<big>ʘ</big>''' <big>Табақ</big> |Қарақат |- |Қарағаш руы |Қарағаш |[[File:Kazakh Tamga 03.svg|30px]] тарақ | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] * [[Қазақстан жерінде болған болыстар тізімі]] == Сыртқы сілтемелер == * [https://zhety-ata.kz/ Қазақ руларының шежіресі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023025744/https://zhety-ata.kz/ |date=2020-10-23 }} * [http://tumalas.kz Бүкіл қазақ шежіресі] * [http://www.nlrk.kz/data11/result/ebook_323/#ps Востров В. В. Муканов М. С. Родоплеменной состав и расселение казахов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150706030203/http://www.nlrk.kz/data11/result/ebook_323/#ps |date=2015-07-06 }} * [http://www.brif.kz/blog/?p=1122 Подробная карта казахских родов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202201010/http://www.brif.kz/blog/?p=1122 |date=2014-02-02 }} * [http://www.kazakh.ru/about/clan/kaztree.jpg Дерево казахских родов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220108232823/http://www.kazakh.ru/about/clan/kaztree.jpg |date=2022-01-08 }} * http://www.senkazakh.com/kz/forum.php?mod=viewthread&tid=17417 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110095136/http://www.senkazakh.com/kz/forum.php?mod=viewthread&tid=17417 |date=2013-11-10 }} * [http://kazahskieroda.kz/struktura-rodov.html Структура казахских родов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150816041439/http://kazahskieroda.kz/struktura-rodov.html |date=2015-08-16 }} * [http://s50.radikal.ru/i127/1104/17/1a4ea8f5c713.jpg Количественный состав родов по данным М.Тынышбаева.]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.facebook.com/groups/alashorda/permalink/2683448501940554/ Қазақтың рулық құрамы туралы сұрақнама] {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] t9h9jadjgth0sjsjz54fbqel75sxdyc 0 534552 3612662 3612405 2026-06-02T17:25:05Z 1nter pares 146705 3612662 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Алексей Семенович Колебаев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан өндірістік облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 қаңтар 1963 | Басқаруын аяқтады = 28 желтоқсан 1964 | Ізашары = [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] | Ізбасары = [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]]<br />''1964 ж. 28 желтоқсанынан — 1965 ж. 13 сәуіріне дейін Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы'' | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 31.3.1914 | Туған жері = [[Камышенка (Астрахан ауданы)|Камышенка]] ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 26.4.1982 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Жерленді = [[Орталық зират (Алматы)|Орталық зират]], [[Алматы]] | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ тау-кен металлургия институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} }} '''Алексей Семенович Колебаев''' ([[31 наурыз]] [[1914 жыл|1914]], [[Камышенка (Астрахан ауданы)|Камышенка]] ауылы, [[Ақмола уезі]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] — [[26 сәуір]] [[1982 жыл|1982]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1914 жылы 31 наурызда [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысының]] (қазіргі [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]] [[Астрахан ауданы]]) [[Ақмола уезі|Ақмола уезінің]] [[Камышенка (Астрахан ауданы)|Камышенка]] ауылында дүниеге келген. 1940 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]] мүшесі. 1934 жылы Семей қаласындағы жұмысшы факультетін бітірді. 1940 жылы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ тау-кен металлургия институтын]] тәмамдады. 1940—1943 жылдары «Оралкөмір» басқармасында (Оңтүстік Орал никель зауыты) шебердің көмекшісі, шебер, ауысым басшысы, цех басшысының орынбасары болып жұмыс істеді. 1943—1944 жылдары БК(б)П Ор қалалық комитеті бөлімінің меңгерушісі (Чкалов облысы) қызметін атқарды. 1944 жылы Оңтүстік Орал никель зауытындағы БК(б)П Орталық Комитетінің партия ұйымдастырушысы болып еңбек етті. 1945—1946 жылдары Ор-Халилов металлургия комбинатындағы (Чкалов облысы) БК(б)П Орталық Комитетінің партия ұйымдастырушысы болды. 1946—1948 жылдары Оңтүстік Орал никель комбинатында электр пештері басқармасы басшысы, КСРО Түсті металлургия министрлігінің бақылаушысы міндетін атқарды. 1948—1950 жылдары Өскемен мырыш комбинатының ауысым басшысы болып еңбектенді. 1950—1952 жылдары «Алтайқорғасынқұрылыс» тресінің партия ұйымдастырушысы болып күн көрді. 1952—1955 жылдары Өскемен мырыш комбинатының партия ұйымдастырушысы лауазымында мехнат қылды. 1955—1958 жылдары Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті бөлімінің меңгерушісі болып жұмыс істеді. 1958 жылдың 7 қаңтарынан — 1963 жылдың қаңтарына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] хатшысы қызметін атқарды. 1963 жылдың 3 қаңтар-19 қаңтар<ref>Қазақстан КП Шығыс Қазақстан өнеркәсіптік облыстық I конференциясының қаулысы.</ref> аралығында Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің өнеркәсіптік өндіріс жөніндегі ұйымдастыру бюросының төрағасы болып еңбек етті. 1963 жылдың 19 қаңтарынан<ref>Қазақстан КП Шығыс Қазақстан өнеркәсіптік облыстық комитетінің I пленумының қаулысы.</ref> — 1964 жылдың 28 желтоқсанына дейін Қазақстан КП Шығыс Қазақстан өнеркәсіптік облыстық комитетінің 1-хатшысы болды. 1964 жылдың 28 желтоқсанынан<ref>Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің I пленумының қаулысы.</ref> — 1965 жылдың 13 сәуіріне дейін Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы міндетін атқарды. 1965 жылдың 5 сәуірінен<ref>Қазақстан КП Орталық Комитетінің XII пленумының қаулысы.</ref> — 1975 жылдың 25 сәуіріне<ref>1975 жылғы 24–25 сәуірдегі Қазақстан КП ОК XI пленумының қаулысы.</ref> дейін Қазақстан КП ОК хатшысы болып еңбектенді. 1975 жылы зейнетке шықты. Қазақстан Компартиясының XXIV съезінің Бюро мүшесі, КОКП-ның XII–XIII съездерінің делегаты, Шығыс Қазақстан облысынан [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесінің Одақ Кеңесі|Одақ Кеңесінің]] 7-шақырылым депутаты, [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің]] VI, VII және VIII шақырылымдарының депутаты. 1982 жылы 26 сәуірде қайтыс болып, Алматы қаласының [[Орталық зират (Алматы)|Орталық зиратына]] жерленді<ref>Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008</ref>. == Әдебиет == * Қазақ Совет Энциклопедиясы, 5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев. — Алматы, 1974. — 491 б. * {{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Они возглавляли Восточно-Казахстанскую область (1939-2009)|шынайы атауы= |сілтеме= https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1780328196&tld=kz&lang=ru&name=book_10.doc&text=Они%20возглавляли%20Восточно-Казахстанскую%20область%20(1939%20-%202009).%20Биографический%20справочник.%20Усть-Каменогорск%2C%202009&url=http%3A%2F%2Fe-arhiv.vko.gov.kz%2Fakimsemey%2Fupload%2Fbooks%2Fbook_10.doc&lr=10306&mime=doc&l10n=ru&sign=c756ec4652f9a2e5e32bbeba68481cca&keyno=0&serpParams=tm%3D1780328196%26tld%3Dkz%26lang%3Dru%26name%3Dbook_10.doc%26text%3D%25D0%259E%25D0%25BD%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%25D0%25BE%25D0%25B7%25D0%25B3%25D0%25BB%25D0%25B0%25D0%25B2%25D0%25BB%25D1%258F%25D0%25BB%25D0%25B8%2B%25D0%2592%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BE%25D1%2587%25D0%25BD%25D0%25BE-%25D0%259A%25D0%25B0%25D0%25B7%25D0%25B0%25D1%2585%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D1%2581%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%258E%2B%25D0%25BE%25D0%25B1%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2581%25D1%2582%25D1%258C%2B%25281939%2B-%2B2009%2529.%2B%25D0%2591%25D0%25B8%25D0%25BE%25D0%25B3%25D1%2580%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B8%25D1%2587%25D0%25B5%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B9%2B%25D1%2581%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25B2%25D0%25BE%25D1%2587%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA.%2B%25D0%25A3%25D1%2581%25D1%2582%25D1%258C-%25D0%259A%25D0%25B0%25D0%25BC%25D0%25B5%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%2581%25D0%25BA%252C%2B2009%26url%3Dhttp%253A%2F%2Fe-arhiv.vko.gov.kz%2Fakimsemey%2Fupload%2Fbooks%2Fbook_10.doc%26lr%3D10306%26mime%3Ddoc%26l10n%3Dru%26sign%3Dc756ec4652f9a2e5e32bbeba68481cca%26keyno%3D0|уикитека= |жауапты= Государственный архив Восточно-Казахстанской области|басылым= |орны= Өскемен|баспасы= Шығыс Ақпарат|жыл= 2009|томы= |беттері= |барлық беті= 91|сериясы= биографический справочник|isbn=978-601-7070-19-9|тиражы=100 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.knowbysight.info/KKK/15050.asp Алексей Колебаев]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}} [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 7-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Компартиясы ОК хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] 3uapbgsms02p1na0jbyvey5eemxchzk 4 537752 3612824 3612463 2026-06-03T05:00:20Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3612824 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="95954" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 954] | data-sort-value="1096" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1096] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86484" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 484] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84036" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 036] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="83093" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 83 093] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55541" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 541] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48473" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 473] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="27081" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 27 081] | data-sort-value="46" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 46] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="21762" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 762] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="19165" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 165] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="17787" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 17 787] | data-sort-value="105" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 105] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17029" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 029] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16071" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 071] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13752" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 752] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11233" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 233] | data-sort-value="56" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10037" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 037] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8336" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8223" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8223] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8134" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8134] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7934" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7934] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7479" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7479] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7420" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4327" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4327] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4306" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4306] | data-sort-value="20" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3488" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3488] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3023" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3023] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2811" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2811] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2447" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2389" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2389] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2004" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2004] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="1905" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1905] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1601" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1601] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1533" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1533] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1513" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1513] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1215" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1147" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1147] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1048" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1048] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="666" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 666] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="664" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 664] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="615" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 533] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 1gp6fhwphykpt436dq3ygk8s9juafbn 0 546917 3612844 2689676 2026-06-03T05:39:37Z Серик Жунусов 181103 3612844 wikitext text/x-wiki '''Қазақ балеті'''- ұлттық [[сахна өнері]]нің бір түрі. Мазмұны музыкалық [[хореография]]лық образдар арқылы ашылады. [[Қазақстан]]дағы кәсіби [[балет]] өнері 20 ғасырдың 30-жылдары қалыптаса бастады. 1933 жылы [[Қазақ академиялық драма театры]] жанында музыкалық студия құрылды. Осы студия классикалық би өнерін игеру мақсатында М.Арцибашеваның жетекшілігімен балет труппасы қалыптастырылды (1934). Би тілінде көркем бейнеленген қазақ өмірінің, құсбегіліктің көріністерін ("[[Қара жорға]]", "Келіншек", "Бүркіт - қоян") көрермендер тұңғыш рет М.Әуезовтің пьесесын негізге алып, Әли Ардобус қойған "Айман - Шолпан" музыкалық спектаклінде тамашалады. Осы жылы студия негізінде [[Қазақ музыка театры]] (қазіргі академия опера және балет театры) қайта құрылып, оның жанынан балет бөлімшесі (1935) ашылды. Театрдың "Шұға", "[[Қыз Жібек]]" спектакльдеріне аралаған балетмейстер А.Александров балет студиясының оқу бағдарламасына классикалық би сабақтарын енгізіл, ұлттык қазақ хореографиялық өнерінің алғашқы кәсіби мамандарын тәрбиеледі (Ш.Жиенқұлова, Н.Тапалова, Қ.Қарабалинова, Х.Байзақов, т.б.). 30-жылдардың аяғында Қазақ балеті жеке жанр болып қалыптасты. Тұңғыш ұлттық туынды "Қалқаман - Мамыр" балетінің (24.6.1938) тұсау-кесер қойылымы Қазақ балеті үшін тарихи күн болды (либреттосын жазған М.Әуезов, комп. В.Великанов, балетмейстері Л.Жуков, суретшісі О.Таңсықбаев). 1937 жылы 17 қаңтарда музыкалық театр негізінде [[Қазақ опера және балет театры]] құралды. 40-жылдардан бастап Қазақстанның жас хореографиясы балет классикаларын игере бастады ("Аққу көлі", "Коппеллня", "Шопениано", "Жизель"). Республика балет өнерінің дамуына Куйбышев көшпелі опера және балет театры 2-дүниежүз. соғыс жылдары [[Алматы]]ға КСРО-ның еуропа бөлігіндегі қалаларынан көшіп келген хореографиялық өнерінің артистері игі ықпал етті. Балет мектебінің жаңа жетекшісі А.Селезневтің ұсынысымен оқу бағдарламасына Ленинград хореографиялық училищесінің 9 жылдық оқу мерзімі негіз етіп алынды. 1950 жылы балет труппасының жетекшісі М.Моисеев В.Великановпен бірге "Қамбар - Назым" балетін сахнаға шығарды. 50- жылдардың соңында тұңғыш кәсіби қазақ балетмейстері Д.Әбіровтің келуімен Қазақ балетін дамытудың жаңа кезеңі басталды. Ол классикалық орыс балеті дәстүрлерін сактай отырып, "Қамбар - Назым", "Қозы Көрпеш - Баян сұлу" секілді эпостық, фольклор мұралардан бастау алатын ұлттық тақырыптардың сахналық шешімін табудың жаңа әдістерін игерді. 1958 жылы [[Мәскеу]]де өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің он күндігіне үлкен театр сахнасында "Достық жолымен" балеті (балетмейстер Әбіров, Р.Захаров) қойылып, астана өнер қайраткерлерінің жоғары бағасын алды. Бұл онжылдықта Қазақ биі сахнасында Р.Тәжиева, А.Бекбосынов, Л.Таганов, И.Манская, [[Райбаев Зәуірбек|З.Райбаев]], [[Сара Ыдырысқызы Көшербаева|С.Көшербаева]], А.Асылмұратов, т.б. бишілер өз өнерлерімен көзге түсті. 60-жылдары "Шопениана", "Болеро", "Франческа да Римини" бір актілі балеттерін қойған Райбаев балетмейстер ретінде жемісті еңбек етті. 1974 жылы .Хачатурянның "Спартак" балетінің қойылуы Қазақ балеті өнерінің дамуында үлкен белес еді. Спартак партиясын орындаушы Р.Бапов және қоюшы Райбаев Қазақстан мемлекеттік сыйлығын алды. 70 - 80-жылдары балет сахнасы балетмейстер мен композиторлардың жаңа көркемдік ізденістерінің алаңына айналды. Т.Мыңбаевтың Райбаев қойған "Фрески" балеті (1981) Қазақстан музыкалық-хореографиялық өнері жетістігі болды. Қазақ би өнерінің бай дәстүрлерін қайта жаңғырту, халықтың фольклорлық мұрарасын соны көзқараспен игеру үлгісі комп. М.Тілеубаев қойған А.Серкебаевтың "Ақсақ құлан" балетінде (1975) көрінді. 1978 ж. [[Жанат Күреңбайұлы Байдаралин|Ж.Байдаралин]] қойған [[Сағатов Мансұр|М.Сағатовтың]] "Әлия" балетінде [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова|Ә.Молдағұлованың]] ерлігін бейнелеумен қатар, қазақ қызының бейнесін, тұлға ретінде қалыптасу жолын көркем айшықтауға назар аударды. 80 - 90-жылдары Қазақ балеті үшін тың ізденістерімен сипатталды. Тілеубаев ритм-опера-балет түрінде мүлдем жаңа жанрды игерді. Еліміз тәуелсіздік алған жылдары ішінде жақын алыс шет елдерден шақырумен келген балетмейстерлер ұлттық сахнада бірқатар балеттер қойды ("Мадам Баттерфляй", 1996, балетмейстерлері Асами Маки мен Киози Меиани; "Корсар", "Ұйқыдағы ару", 1991, В.Владимиров). 1991 - 2000 жылдары аралығында Д.Адамова, Д.Фадеева-Нақыпова, Г.[[Гүлнар Юсупқызы Саитова|Саитова]], апалы-сіңілілі Ғаббасовалар, т.б. Қазақ балетінің дарынды мамандары шықты. Елімізде Д.Нақыпов ұйымдастырған хореографтар одағының дәстүрлі халықар. "Дәстүр сыйлығы" балет фестивалі, 'Талша Уланова сыйлығы", "Қазақстандықтар - әлем балетінің жұлдыздары" атты байқау дар өтті. 21 ғасырдағыдың басы модерн балет және неоклассицизм бағытындағы ізденістерімен белгілі.[[Болат Ғазизұлы Аюханов|Б.Аюханов]] жетекшілік ететін Классик, би ансамблі республикалары балет өміріне 60- жылдары "Алматының жас балеті" би ансамблі атауымен енді. Ұлттық эпос пен фольклорды игеру мақсатында құрылды. Ұжым - камералық, аспаптық және симфониялық музыканы пайдаланады. Көрермендер назарына классикалық әдеби мұраларға негізделген бірнеше қойылым ұсынылды ("[[Гамлет]]", музыкалық [[Исакова Аида Петровна|А.Исакова]], "Қылмыс пен жаза", музыкалық [[Шостакович Дмитрий Дмитриевич|Д.Шостакович]], т.б.). Аюханов ұлттық жаңа спектакльдерді сахналауға көп үлес қосты.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> '''Қазақ балетінің зерттеушілері''' Балет өнері – орындаушылық және қоюшылық интерпретацияға тікелей тәуелді, уақыт ағымына сәйкес үздіксіз жаңарып отыратын сахналық өнер түрі. Сондықтан да қазақ балетінің тарихы мен көркемдік ерекшеліктерін зерттеген ғалымдардың еңбектері балеттану саласында қалыптасқан ғылыми дәстүрді айқындап, әрбір жаңа зерттеушілер буыны үшін құнды деректік әрі теориялық негіз ретінде  қызметін атқарады. Ұлттық балет өнерінің қалыптасу тарихы 1934 жылы Қазақ музыкалық театрының, кейіннен опера және балет театрының ашылуымен басталады. Осы уақыт аралығында ол даму барысында әр түрлі  тарихи кезеңдерден өтіп, көрнекті балетмейстерлердің, талантты орындаушылар мен ұстаздардың шығармашылық қызметімен толығып, кемелдене түсті. Сонымен қатар, балет өнерін сақтау, ғылыми тұрғыда зерттеу және кеңінен насихаттауда зерттеушілердің қызметі де маңызды орын алады. Ғылыми мақалалар, монографиялар мен оқу құралдары балет тарихын жүйелеуге, дамытуға мүмкіндік беріп, болашақ зерттеулер мен  практикалық қызмет үшін берік теориялық база  қалыптастырады. Балет туралы алғашқы болып жаза бастағандар негізінен журналистер, кейінірек театр зерттеушілері, музыкатанушылар болды. Дегенмен, олардың жарияланымдары негізінен спектакльдер мен орындаушыларға, театр өміріндегі маңызды   оқиғаларға қатысты деректік сипаттағы ақпаратпен шектеліп отырды. Қазақстанда балет өнерін кәсіби тұрғыда зерттейтін зерттеушілердің   қалыптасуы мен дамуына 40 жылдан астам уақыт қажет болды. Осы саладағы алғашқы іргелі  зерттеулердің бірі – өнертану кандидаты Лидия Сарынованың 1976 жылы «Ғылым» баспасынан жарық көрген «Қазақстанның балет өнері» атты еңбегі. Монографияда Абай атындағы МАОБТ-тың құрылу кезеңінен бастап 70-ші жылдардың ортасына дейінгі даму тарихы қарастырылып, 1930-1940 жылдардағы театр қызметінің дамуы жан-жақты талданады. Автор негізгі эстетикалық қағидаттарын даму бағыттары мен қазақ балетінің кейінгі барлық онжылдықтардағы даму тенденцияларын ғылыми тұрғыдан негіздейді. Сонымен қатар, зерттеуде қойылған барлық балеттерге қатысты деректер, Абай атындағы МАОБТ сахнасында жұмыс істеген жетекші балет әртістері мен балетмейстерлердің өмірбаяндық мәліметтері жинақталып, жүйеленген. «Совет балеті» энциклопедиясына арналған ұлттық балет туралы мақалалар да оның қаламымен жазылды (Мәскеу, 1981). Л.Сарынованың «Қазақстанның балет өнері» еңбегі қазақ балетінің 1970 жылдардың ортасына дейінгі қалыптасу кезеңдерін қамтитын жалғыз ғылыми басылым болып табылады.       Қазақ балет өнерінің дамыуындағы келесі кезеңді балеттанушы, өнертану кандидаты, профессор Гүлнара Жұмасейітова зерттеді. Ол төрт монографияның авторы, хореография бойынша оқулықтың тең авторы (қазақ және орыс тілінде ), сондай-ақ қазақ театр өнері мен хореография мәселелері бойынша 16 ұжымдық монография мен кітаптардың авторы. Ғалымның жақын және алыс шетелдердің ғылыми басылымдарында  жарияланған 255-тен астам мақаласы бар. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы аясында жарық көрген үш  томдық «Қазақ өнерінің тарихы»  (қазақ және орыс тілдерінде) іргелі еңбегінің авторы әрі  жауапты редакторы ретінде ол қазақ би өнерінің бастау көздері мен ХХ ғасырдың 90-жылдарына дейінгі кәсібилену кезеңіндегі хореография дамуына арналған ғылыми бөлімдерді әзірледі. Оның «Қазақ балетінің беттері», «Қазақстан хореографиясы. Тәуелсіздік кезеңі» (2 басылым) монографиялар 1975-2015 жылдар аралығындағы балет өнерінің даму тарихын қамтитын  іргелі зерттеу болып табылады. Бұл  еңбектерде спектакльдер түрлері бойынша жүйеленіп, балет театрлары ұлттық мәдениет пен өнердің жалпы даму контекстінде қарастырылады. Сондай-ақ алғаш рет ғылыми айналымға жаңадан ашылған театрлар мен жарқын жас орындаушылардың шығармашылық портреттері енді. Ғалымның жетекшілігімен «Қазақстанның хореографиялық өнері: есімдер, қойылымдар, ұжымдар» энциклопедиясын жасау үшін ғылыми жоба іске асырылып, оның нәтижесінде үш тілдегі энциклопедия мен арнайы сайт дайындалды. Тәуелсіздік кезеңінде қарқынды дами бастаған заманауи хореография балет сыншысы Мусина Флюраның зерттеу нысанына айналды. Ол бұған дейін теледидардағы өнерге арналған бағдарламалардың авторы әрі жүргізушісі ретінде, сондай-ақ «Заманауи хореография орталығы» қорының директоры ретінде танылған. Оның зерттеулері қазіргі заманғы хореографияны ғана емес, жетекші балет театрларының шығармашылық жетістіктерін, Алтынай Асылмұратова, Константин Заклинский сияқты балет сахнасының белгілі орындаушылары туралы жеке зерттеулерді қамтиды. Қазіргі кезеңде балет өнерін зерттеу ісін жаңа буын өкілдері жалғастыруда. Олардың көпшілігі кәсіби орындаушы мен хореограф ретінде қалыптасқан тәжірибеге ие болып, заманауи, халықтық би және этнохореография мәселелерін дамытуғабасым назар аударады. Олардың ішінде Әлима Молдахметова, Дамир Уразымбетов, Анвара Садықова, Дилара Шомаева және т. б. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub:Қазақ мәдениеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан өнері]] [[Санат:Балет]] lqzsn8rz3823kl4955haxvxogt3e9x6 3612846 3612844 2026-06-03T05:40:27Z Серик Жунусов 181103 3612846 wikitext text/x-wiki '''Қазақ балеті'''- ұлттық [[сахна өнері]]нің бір түрі. Мазмұны музыкалық [[хореография]]лық образдар арқылы ашылады. [[Қазақстан]]дағы кәсіби [[балет]] өнері 20 ғасырдың 30-жылдары қалыптаса бастады. 1933 жылы [[Қазақ академиялық драма театры]] жанында музыкалық студия құрылды. Осы студия классикалық би өнерін игеру мақсатында М.Арцибашеваның жетекшілігімен балет труппасы қалыптастырылды (1934). Би тілінде көркем бейнеленген қазақ өмірінің, құсбегіліктің көріністерін ("[[Қара жорға]]", "Келіншек", "Бүркіт - қоян") көрермендер тұңғыш рет М.Әуезовтің пьесесын негізге алып, Әли Ардобус қойған "Айман - Шолпан" музыкалық спектаклінде тамашалады. Осы жылы студия негізінде [[Қазақ музыка театры]] (қазіргі академия опера және балет театры) қайта құрылып, оның жанынан балет бөлімшесі (1935) ашылды. Театрдың "Шұға", "[[Қыз Жібек]]" спектакльдеріне аралаған балетмейстер А.Александров балет студиясының оқу бағдарламасына классикалық би сабақтарын енгізіл, ұлттык қазақ хореографиялық өнерінің алғашқы кәсіби мамандарын тәрбиеледі (Ш.Жиенқұлова, Н.Тапалова, Қ.Қарабалинова, Х.Байзақов, т.б.). 30-жылдардың аяғында Қазақ балеті жеке жанр болып қалыптасты. Тұңғыш ұлттық туынды "Қалқаман - Мамыр" балетінің (24.6.1938) тұсау-кесер қойылымы Қазақ балеті үшін тарихи күн болды (либреттосын жазған М.Әуезов, комп. В.Великанов, балетмейстері Л.Жуков, суретшісі О.Таңсықбаев). 1937 жылы 17 қаңтарда музыкалық театр негізінде [[Қазақ опера және балет театры]] құралды. 40-жылдардан бастап Қазақстанның жас хореографиясы балет классикаларын игере бастады ("Аққу көлі", "Коппеллня", "Шопениано", "Жизель"). Республика балет өнерінің дамуына Куйбышев көшпелі опера және балет театры 2-дүниежүз. соғыс жылдары [[Алматы]]ға КСРО-ның еуропа бөлігіндегі қалаларынан көшіп келген хореографиялық өнерінің артистері игі ықпал етті. Балет мектебінің жаңа жетекшісі А.Селезневтің ұсынысымен оқу бағдарламасына Ленинград хореографиялық училищесінің 9 жылдық оқу мерзімі негіз етіп алынды. 1950 жылы балет труппасының жетекшісі М.Моисеев В.Великановпен бірге "Қамбар - Назым" балетін сахнаға шығарды. 50- жылдардың соңында тұңғыш кәсіби қазақ балетмейстері Д.Әбіровтің келуімен Қазақ балетін дамытудың жаңа кезеңі басталды. Ол классикалық орыс балеті дәстүрлерін сактай отырып, "Қамбар - Назым", "Қозы Көрпеш - Баян сұлу" секілді эпостық, фольклор мұралардан бастау алатын ұлттық тақырыптардың сахналық шешімін табудың жаңа әдістерін игерді. 1958 жылы [[Мәскеу]]де өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің он күндігіне үлкен театр сахнасында "Достық жолымен" балеті (балетмейстер Әбіров, Р.Захаров) қойылып, астана өнер қайраткерлерінің жоғары бағасын алды. Бұл онжылдықта Қазақ биі сахнасында Р.Тәжиева, А.Бекбосынов, Л.Таганов, И.Манская, [[Райбаев Зәуірбек|З.Райбаев]], [[Сара Ыдырысқызы Көшербаева|С.Көшербаева]], А.Асылмұратов, т.б. бишілер өз өнерлерімен көзге түсті. 60-жылдары "Шопениана", "Болеро", "Франческа да Римини" бір актілі балеттерін қойған Райбаев балетмейстер ретінде жемісті еңбек етті. 1974 жылы .Хачатурянның "Спартак" балетінің қойылуы Қазақ балеті өнерінің дамуында үлкен белес еді. Спартак партиясын орындаушы Р.Бапов және қоюшы Райбаев Қазақстан мемлекеттік сыйлығын алды. 70 - 80-жылдары балет сахнасы балетмейстер мен композиторлардың жаңа көркемдік ізденістерінің алаңына айналды. Т.Мыңбаевтың Райбаев қойған "Фрески" балеті (1981) Қазақстан музыкалық-хореографиялық өнері жетістігі болды. Қазақ би өнерінің бай дәстүрлерін қайта жаңғырту, халықтың фольклорлық мұрарасын соны көзқараспен игеру үлгісі комп. М.Тілеубаев қойған А.Серкебаевтың "Ақсақ құлан" балетінде (1975) көрінді. 1978 ж. [[Жанат Күреңбайұлы Байдаралин|Ж.Байдаралин]] қойған [[Сағатов Мансұр|М.Сағатовтың]] "Әлия" балетінде [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова|Ә.Молдағұлованың]] ерлігін бейнелеумен қатар, қазақ қызының бейнесін, тұлға ретінде қалыптасу жолын көркем айшықтауға назар аударды. 80 - 90-жылдары Қазақ балеті үшін тың ізденістерімен сипатталды. Тілеубаев ритм-опера-балет түрінде мүлдем жаңа жанрды игерді. Еліміз тәуелсіздік алған жылдары ішінде жақын алыс шет елдерден шақырумен келген балетмейстерлер ұлттық сахнада бірқатар балеттер қойды ("Мадам Баттерфляй", 1996, балетмейстерлері Асами Маки мен Киози Меиани; "Корсар", "Ұйқыдағы ару", 1991, В.Владимиров). 1991 - 2000 жылдары аралығында Д.Адамова, Д.Фадеева-Нақыпова, Г.[[Гүлнар Юсупқызы Саитова|Саитова]], апалы-сіңілілі Ғаббасовалар, т.б. Қазақ балетінің дарынды мамандары шықты. Елімізде Д.Нақыпов ұйымдастырған хореографтар одағының дәстүрлі халықар. "Дәстүр сыйлығы" балет фестивалі, 'Талша Уланова сыйлығы", "Қазақстандықтар - әлем балетінің жұлдыздары" атты байқау дар өтті. 21 ғасырдағыдың басы модерн балет және неоклассицизм бағытындағы ізденістерімен белгілі.[[Болат Ғазизұлы Аюханов|Б.Аюханов]] жетекшілік ететін Классик, би ансамблі республикалары балет өміріне 60- жылдары "Алматының жас балеті" би ансамблі атауымен енді. Ұлттық эпос пен фольклорды игеру мақсатында құрылды. Ұжым - камералық, аспаптық және симфониялық музыканы пайдаланады. Көрермендер назарына классикалық әдеби мұраларға негізделген бірнеше қойылым ұсынылды ("[[Гамлет]]", музыкалық [[Исакова Аида Петровна|А.Исакова]], "Қылмыс пен жаза", музыкалық [[Шостакович Дмитрий Дмитриевич|Д.Шостакович]], т.б.). Аюханов ұлттық жаңа спектакльдерді сахналауға көп үлес қосты.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> '''Қазақ балетінің зерттеушілері''' Балет өнері – орындаушылық және қоюшылық интерпретацияға тікелей тәуелді, уақыт ағымына сәйкес үздіксіз жаңарып отыратын сахналық өнер түрі. Сондықтан да қазақ балетінің тарихы мен көркемдік ерекшеліктерін зерттеген ғалымдардың еңбектері балеттану саласында қалыптасқан ғылыми дәстүрді айқындап, әрбір жаңа зерттеушілер буыны үшін құнды деректік әрі теориялық негіз ретінде  қызметін атқарады. Ұлттық балет өнерінің қалыптасу тарихы 1934 жылы Қазақ музыкалық театрының, кейіннен опера және балет театрының ашылуымен басталады. Осы уақыт аралығында ол даму барысында әр түрлі  тарихи кезеңдерден өтіп, көрнекті балетмейстерлердің, талантты орындаушылар мен ұстаздардың шығармашылық қызметімен толығып, кемелдене түсті. Сонымен қатар, балет өнерін сақтау, ғылыми тұрғыда зерттеу және кеңінен насихаттауда зерттеушілердің қызметі де маңызды орын алады. Ғылыми мақалалар, монографиялар мен оқу құралдары балет тарихын жүйелеуге, дамытуға мүмкіндік беріп, болашақ зерттеулер мен  практикалық қызмет үшін берік теориялық база  қалыптастырады. Балет туралы алғашқы болып жаза бастағандар негізінен журналистер, кейінірек театр зерттеушілері, музыкатанушылар болды. Дегенмен, олардың жарияланымдары негізінен спектакльдер мен орындаушыларға, театр өміріндегі маңызды   оқиғаларға қатысты деректік сипаттағы ақпаратпен шектеліп отырды. Қазақстанда балет өнерін кәсіби тұрғыда зерттейтін зерттеушілердің   қалыптасуы мен дамуына 40 жылдан астам уақыт қажет болды. Осы саладағы алғашқы іргелі  зерттеулердің бірі – өнертану кандидаты Лидия Сарынованың 1976 жылы «Ғылым» баспасынан жарық көрген «Қазақстанның балет өнері» атты еңбегі. Монографияда Абай атындағы МАОБТ-тың құрылу кезеңінен бастап 70-ші жылдардың ортасына дейінгі даму тарихы қарастырылып, 1930-1940 жылдардағы театр қызметінің дамуы жан-жақты талданады. Автор негізгі эстетикалық қағидаттарын даму бағыттары мен қазақ балетінің кейінгі барлық онжылдықтардағы даму тенденцияларын ғылыми тұрғыдан негіздейді. Сонымен қатар, зерттеуде қойылған барлық балеттерге қатысты деректер, Абай атындағы МАОБТ сахнасында жұмыс істеген жетекші балет әртістері мен балетмейстерлердің өмірбаяндық мәліметтері жинақталып, жүйеленген. «Совет балеті» энциклопедиясына арналған ұлттық балет туралы мақалалар да оның қаламымен жазылды (Мәскеу, 1981). Л.Сарынованың «Қазақстанның балет өнері» еңбегі қазақ балетінің 1970 жылдардың ортасына дейінгі қалыптасу кезеңдерін қамтитын жалғыз ғылыми басылым болып табылады. Қазақ балет өнерінің дамыуындағы келесі кезеңді балеттанушы, өнертану кандидаты, профессор Гүлнара Жұмасейітова зерттеді. Ол төрт монографияның авторы, хореография бойынша оқулықтың тең авторы (қазақ және орыс тілінде ), сондай-ақ қазақ театр өнері мен хореография мәселелері бойынша 16 ұжымдық монография мен кітаптардың авторы. Ғалымның жақын және алыс шетелдердің ғылыми басылымдарында  жарияланған 255-тен астам мақаласы бар. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы аясында жарық көрген үш  томдық «Қазақ өнерінің тарихы»  (қазақ және орыс тілдерінде) іргелі еңбегінің авторы әрі  жауапты редакторы ретінде ол қазақ би өнерінің бастау көздері мен ХХ ғасырдың 90-жылдарына дейінгі кәсібилену кезеңіндегі хореография дамуына арналған ғылыми бөлімдерді әзірледі. Оның «Қазақ балетінің беттері», «Қазақстан хореографиясы. Тәуелсіздік кезеңі» (2 басылым) монографиялар 1975-2015 жылдар аралығындағы балет өнерінің даму тарихын қамтитын  іргелі зерттеу болып табылады. Бұл  еңбектерде спектакльдер түрлері бойынша жүйеленіп, балет театрлары ұлттық мәдениет пен өнердің жалпы даму контекстінде қарастырылады. Сондай-ақ алғаш рет ғылыми айналымға жаңадан ашылған театрлар мен жарқын жас орындаушылардың шығармашылық портреттері енді. Ғалымның жетекшілігімен «Қазақстанның хореографиялық өнері: есімдер, қойылымдар, ұжымдар» энциклопедиясын жасау үшін ғылыми жоба іске асырылып, оның нәтижесінде үш тілдегі энциклопедия мен арнайы сайт дайындалды. Тәуелсіздік кезеңінде қарқынды дами бастаған заманауи хореография балет сыншысы Мусина Флюраның зерттеу нысанына айналды. Ол бұған дейін теледидардағы өнерге арналған бағдарламалардың авторы әрі жүргізушісі ретінде, сондай-ақ «Заманауи хореография орталығы» қорының директоры ретінде танылған. Оның зерттеулері қазіргі заманғы хореографияны ғана емес, жетекші балет театрларының шығармашылық жетістіктерін, Алтынай Асылмұратова, Константин Заклинский сияқты балет сахнасының белгілі орындаушылары туралы жеке зерттеулерді қамтиды. Қазіргі кезеңде балет өнерін зерттеу ісін жаңа буын өкілдері жалғастыруда. Олардың көпшілігі кәсіби орындаушы мен хореограф ретінде қалыптасқан тәжірибеге ие болып, заманауи, халықтық би және этнохореография мәселелерін дамытуғабасым назар аударады. Олардың ішінде Әлима Молдахметова, Дамир Уразымбетов, Анвара Садықова, Дилара Шомаева және т. б.[https://kazchoreography.kz/kz] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub:Қазақ мәдениеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан өнері]] [[Санат:Балет]] 94dm707ap7rovgfmikfaqc5tx4cpcti 10 547588 3612686 3612538 2026-06-02T19:15:21Z Kasymov 10777 3612686 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Ақ Орда хандары |navbar = |түс = |сурет = |сурет2 = |жасыру = |тақырыбы = [[Ақ Орда (мемлекет)|Алтын Орда Сол Қанатының]] хандары |мазмұны = {{nobr|[[Орда Ежен хан]] •}} {{nobr|[[Күнқыран хан]] •}} {{nobr|[[Құтұқу]] •}} {{nobr|[[Қоныша хан]] •}} {{nobr|[[Көбелек хан]] •}} {{nobr|[[Баян хан]] •}} {{nobr|[[Маңғытай]] •}} {{nobr|[[Құштай]] •}} {{nobr|[[Сасы Бұқа хан]] •}} {{nobr|[[Қалақ]] •}} {{nobr|[[Исатай Қият]] •}} {{nobr|[[Ерзен хан]] •}} {{nobr|[[Жыр Құтлы|Қият Жыр Құтлы]] •}} {{nobr|[[Шымтай хан]] •}} {{nobr|[[Теңіз Бұқа|Қият Теңіз Бұқа]] •}} {{nobr|[[Қара Ноғай]] •}} {{nobr|[[Тоғлық Темір хан]] •}} {{nobr|[[Мүбәрәк Қожа хан]] •}} {{nobr|[[Құтлық Қожа]] •}} {{nobr|[[Ұрыс хан]] •}} {{nobr|[[Тоқтақия хан]] •}} {{nobr|[[Темір Мәлік хан]] •}} {{nobr|[[Тоқтамыс хан]] •}} {{nobr|[[Қойыршақ хан]] •}} {{nobr|[[Барақ хан]] •}} |асты = |асты_стиль = }} <noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Монархтар]] </noinclude> idwp8ayevl9htroog82yx00ucp2b25n 0 547836 3612666 3612176 2026-06-02T17:26:46Z Қатысушы Апельсин 121973 3612666 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Темірмәлік хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Титулы = [[Ақ Орда]]ның 11-ші ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = [[1377 жыл|1377]] | Басқаруын аяқтады = [[1378 жыл|1378]] | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Тоқтақия хан]] | Ізбасары = [[Тоқтамыс хан]] | Тәж кигізу жорасы = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Діні = [[Ислам]] | Азаматтығы = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1378 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Династия = [[Тоқа Темір]] әулеті | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Ұрыс хан]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = }} '''Темірмәлік хан''' — 1377-1378 жылдары билік еткен [[Ақ Орда]]ның ханы. [[Ұрыс хан]]ның үшінші ұлы әрі мұрагері. == Өмір баяны == Үлкен ағасы [[Құтлұғ Бұға|Құтлық Бұға]] 1376 жылы [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыспен]] болған шайқаста қаза болған. [[Ұрыс хан]] да 1377 жылы [[Әмір Темір]] мен [[Тоқтамыс хан|Тоқтамысқа]] қарсы жорықта қайтыс болады. Оның мұрагері [[Тоқтақия хан|Тоқтақия]] содан екі айдан соң дүниеден өтті. Сүйтіп таққа оның інісі, Ұрыстың үшінші ұлы Темірмәлік отырады. Темірмәлік өзінің жағымсыз өмір салтымен белгілі болғанды. Ол сұлу әйелдерді біреудің әйелі не қызы болғанына қарамай тартып алатын еді. Осы қылықтары үшін Ақ Орада әмірлері мен басшылары арасында ханның жаулары пайда бола бастайды. 1377 жылы әмірлердің талабымен Темірмәлік Тоқтамысқа қарсы жорық ұйымдастырады. Ұрыс хан кезінен бері келе жатқан қолбасшылардың арқасында Темірмәлік жеңіске жетеді. Әкесі мен ағаларының қазасына себеп болған Тоқтамыс қайтадан Темірге қашып пана табады. Алайда Темірмәлікке наразылықтың күшейгені сонша, Ақ Орданың ең беделді өкілдері Тоқтамыстың жағына өте бастайды. Ұрыс ханға қызмет еткен беклербек [[Қазаншы бек|Қазаншы]] Темірмәліктен кеткен кезде, оның орнына маңғыт әмірі [[Балтышақ]] тағайындалады. Оның үлкен үлы [[Иса бек|Иса]] [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] қызмет етсе, кіші ұлы [[Едіге]] Тоқтамыс жағына өткендердің қатарында болатын. Сүйтіп Едіге мен Исаның арқасында [[Сығанақ|Сығанақтағы]] ақсүйектер ханға қарсы қастандық ұйымдастырады. Нәтижесінде 1378 жылы Сығанақ әмірлері Тоқтамысты таққа шақырып, [[Сауран]] мен [[Отырар]] қалалары оған ұрыссыз беріледі. Темірмәлік Тоқтамысты шайқаста жеңуді жоспарлағанымен, оның әскерлері Тоқтамыс жағына соғыссыз өтіп кетеді. Темірмәлік бірнеше сенімді әмірлері мен қорғаушыларының көмегімен қашуға әрекеттенеді. Бірақ хан қолға түсіп, Тоқтамыстың бұйрығымен басы алынады. Беклербегі Балтышаққа Тоқтамыс жағына қызметке өтуді ұсынса да, ол бас тартып, ханымен бірге өлтіріліп, сол бейітке жерленген. == Шәдібек пен Темір Құтлық == [[Шәдібек хан]] және [[Темір Құтлық хан]] қатеден Темір Мәліктің балалары деп белгіленген. Шын мәнінде екеуі Тоқа Темірдің Қай-Темір атты ұлының тұқымы.<ref>Gaev 2002: 22-24, 54; Sagdeeva 2005: 71; Sabitov 2008: 59; Seleznëv 2009: 174; Počekaev 2010: 332 n. 534, 372; May 2018: 364; тікелей сілтемелер үшін Vohidov 2006: 46 and Tizengauzen 2006: 436 көру керек.</ref> == Әдебиет == *Р.Ю. Почекаев. «Орда патшалары» - Санкт-Петербург. Еуразия. 2010 {{Ақ Орда хандары}} [[Санат:Ақ Орда хандары]] [[Санат:Орда Ежен әулеті]] flmrowd50umzilyv7hnuzvgy3kebfwb 0 557579 3612616 2520522 2026-06-02T16:18:24Z AbelDionis 182009 3612616 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="margin-bottom: 10px;" | class="fn" colspan="2" id="5" style="text-align:center; font-size: 125%; font-weight: bold; background:#eee;" |Тимолеонт |- id="11" ! id="12" style="text-align:right; background:#eee; vertical-align:top;" |Қызметі: | class="note" id="14" style="" | Саясаткер |- id="18" ! id="19" style="text-align:right; background:#eee; vertical-align:top;" |Туған күні: | class="" id="21" style="" | 411 б.з.д. |- id="26" ! id="27" style="text-align:right; background:#eee; vertical-align:top;" |Туған жері: | class="" id="29" style="" | <span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q451587$BAD6E972-54C4-44F9-98BD-6004A93B90C4" data-wikidata-property-id="P19"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">Коринф</span>, Q3042287 , <span class="wikidata-snak wikidata-main-snak">Пелопоннес</span>, [[Грекия]]</span> |- id="36" ! id="37" style="text-align:right; background:#eee; vertical-align:top;" |Қайтыс болған күні: | class="" id="39" style="" | 337 б.з.д. |- id="44" ! id="45" style="text-align:right; background:#eee; vertical-align:top;" |Қайтыс болған жері: | class="" id="47" style="" | <span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q451587$7B89046C-1058-426E-BEBA-E893BAF86D14" data-wikidata-property-id="P20">[[Сиракузы|Сиракуза]],[[ Сицилия]], [[Италия]]<br> </span> |- id="53" | class="" colspan="2" id="54" style="text-align:center; border-top:1px solid #DDD; background:#eaeaea;" |<br> |} [[Сурет:Mura Timoleontee (Postierla, lato sud).jpg|нобай|Тимолеон құрған Гела айналасындағы қабырға]] '''Тимолеонт (көне грек тілінде <span contenteditable="false"> </span><span lang="grc" contenteditable="false">Τιμολέων</span>)''' — ежелгі грек қолбасшысы және мемлекеттік қоғам қайраткері. Корнифада шамамен б.з.д. 411жылы туған; 366 жылында билікті жаулап алуға талпынған ағасын жек көргендіктен, өлтірген. Содан кейін бір өзі 20 жыл өмір сүрді. 347 жылы аз[[ әскер]] санымен Сицилияға барған да, сиракузян жағынан кішігірім көмек сұрап, Сиракузамиді, ал 343 жылы өзі қиратқан қорғанды жаулап алған. 337 жылы қайтыс болған. Тимолеонттің өмірбаяны туралы Плутарх және Корнелий Непот жазған. Ол туралы құнды мәлімет Диодора  "Тарихи кітапханасында" сақталған. bg87xezvayfpy82g3zvj3uih8wjwnh6 0 557813 3612682 3539264 2026-06-02T18:57:13Z Mattennut 114712 Сілтемелерді дұрыстадым 3612682 wikitext text/x-wiki '''Қазақстан құстары'''— [[Қазақстан]]да [[құстар]]дың 20 отрядқа жататын 505 түрі бар.<ref>http://www.birding.kz/chklist.php?lang=kk{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == [[Маймаққаздар|Маймаққазтәрізділер]] сабы (''Gaviiformes'') == * [[Маймаққаздар]] тұқымдасы (''Gaviidae'') ** ''[[Gavia arctica]]'' — [[Қаражемсаулы маймаққаз]] ** ''[[Gavia stellata]]'' — [[Қызылжемсаулы маймаққаз]] == [[Сұқсыртәріздестер отряды|Сұқсыр үйректәрізділер]] сабы (''Podicipediformes'') == * [[Сұқсыр тұқымдастар|Сұқсыр үйректер]] тұқымдасы (''Podicipedidae'') ** ''[[Tachybaptus ruficollis]]'' — [[Кішкене сұқсыр]] ** ''[[Podiceps nigricollis]]'' — [[Қарамойын сұқсыр]] ** ''[[Podiceps auritus]]'' — [[Қызылмойын сұқсыр]] ** ''[[Podiceps grisegena]]'' — [[Сұржақ сұқсыр]] ** ''[[Podiceps cristatus]]'' — [[Үлкен сұқсыр]] == [[Дауылпазтәрізділер]] сабы (''Procellariformes'') == * [[дауылпаздар]] тұқымдасы (''Procellaridae'') ** ''[[Puffinus puffinus]]'' — [[Солтүстік дауылпазы]] {!?} == [[Ескекаяқты құстар|Ескекаяқтылар]] сабы (''Pelecaniformes'') == * [[Бірқазандар]] тұқымдасы (''Pelecanidae'') ** ''[[Бұйра бірқазан|Pelecanus crispus]]'' — Бұйра бірқазан ** ''[[Қызғылт бірқазан|Pelecanus onocrotalus]]'' — Қызғылт бірқазан * [[Олушалар]] тұқымдасы (''Sulidae'') ** ''[[Sula bassana]]'' — [[Солтүстік олушасы]] {!?} * [[Суқұзғындар]] тұқымдасы (''Phalacrocoracidae'') ** ''[[Phalacrocorax carbo]]'' — [[Үлкен суқұзғын]] ** ''[[Phalacrocorax pygmaeus]]'' — [[Кішкене суқұзғын]] == [[Дегелектәрізділер]] сабы (''Ciconiiformes'') == * [[Құтандар]] тұқымдасы (''Ardeidae'') ** ''[[Botaurus stellaris]]'' — [[Әупілдек|Әупілдек (Үлкен көлбұқа)]] ** ''[[Ixobrychus minutus]]'' — [[Оқпан (құс)|Оқпан (Кішкене көлбұқа)]] ** ''{{lang-la|Nycticorax nycticorax}}'' — [[Бақылдақ құтан]] ** ''[[Ardeola ralloides]]'' — [[Сары құтан]] ** ''[[Ardeola grayii]]'' — [[Үндi құтаны]] ** ''[[Bubulcus ibis]]'' — [[Мысыр құтаны|Мысыр құтаны (Сарықұйрык құтан)]] ** ''[[Egretta alba]]'' — [[Үлкен аққұтан]] ** ''Egretta garzetta'' — [[Кіші аққұтан|Кішкене аққұтан]] ** ''[[Көкқұтан|Ardea cinerea]]'' — Көкқұтан ** ''[[Жирен құтан|Ardea purpurea]]'' — Қошқыл құтан * [[Қарабайлар|Тырнақұтандар]] тұқымдасы (''Threskiornithidae'') ** ''[[Platalea leucorodia]]'' — [[Жалбағай]] ** ''[[Plegadis falcinellus]]'' — [[Қарабай (құс)|Қарабай]] * [[Дегелектер]] тұқымдасы (''Ciconiidae'') ** ''[[Ақ дегелек|Ciconia ciconia]]'' — Ақ дегелек ** ''[[Ciconia nigra]]'' — [[Қара дегелек]] == [[Қоқиқаздар|Қоқиқазтәрізділер]] сабы (''Phoenicopteriformes'') == * [[Қоқиқаздар]] тұқымдасы (''Phoenicopteridae'') ** ''[[Phoenicopterus roseus]]'' — [[Кәдімгі қоқиқаз|Қоқиқаз]] == [[Қазтәрізділер]] сабы (''Anseriformes'') == * [[Үйректер]] тұқымдасы (''Anatidae'') ** ''[[Branta leucopsis]]'' — [[Ақбет қарашақаз]] ** ''[[Branta bernicla]]'' — [[Қарашақаз]] ** ''[[Branta ruficollis]]'' — [[Қызылжемсаулы қарашақаз]] ** ''[[Anser anser]]'' — [[Сұр қаз]] ** ''[[Anser albifrons]]'' — [[Ақмаңдайлы қаз]] ** ''[[Anser erythropus]]'' — [[Шиқылдақ қаз]] ** ''[[Anser fabalis]]'' — [[Қырманқаз]] ** ''[[Anser cygnoides]]'' — [[Қытай қазы]] ** ''[[Anser indicus]]'' — [[Ақбас қаз]] ** ''[[Chen caerulescens]]'' — [[Ақ қаз]] ** ''[[Cygnus olor]]'' — [[Сыбырлақ аққу]] ** ''[[Cygnus cygnus]]'' — [[Сұңқылдақ аққу]] ** ''[[Cygnus bewickii]]'' — [[Кіші аққу]] ** ''[[Tadorna ferruginea]]'' — [[Қызыл үйрек|Қызыл үйрек (отүйрек, сарыалақаз)]] ** ''Tadorna tadorna'' — [[Италақаз]] ** ''[[Anas platyrhynchos]]'' — [[Барылдауық үйрек]] ** ''[[Anas crecca]]'' — [[Ысылдақ шүрегей]] ** ''[[Anas formosa]]'' — [[Қырылдақ шүрегей]] ** ''[[Anas falcata]]'' — [[Косатка (құс)|Косатка]] ** ''[[Anas strepera]]'' — [[Қоңыр үйрек]] ** ''[[Anas penelope]]'' — [[Сарыайдар үйрек]] ** ''[[Anas acuta]]'' — [[Бізқұйрық үйрек]] ** ''[[Anas querquedula]]'' — [[Даурықпа шүрегей]] ** ''Anas clypeata'' — [[Жалпақтұмсық үйрек]] ** ''[[Anas angustirostris]]'' — [[Мәрмәр шүрегей]] ** ''[[Netta rufina]]'' — [[Қызылтұмсық сүңгуір]] ** ''[[Aythya ferina]]'' — [[Көк сүңгуір]] ** ''[[Aythya nyroca]]'' — [[Алакөз сүңгуір]] ** ''[[Aythya fuligula]]'' — [[Айдарлы сүңгуір]] ** ''[[Aythya marila]]'' — [[Теңіз сүңгуір]] ** ''[[Clangula hyemalis]]'' — [[Ұшқыр үйрек]] ** ''[[Bucephala clangula]]'' — [[Сусылдақ]] ** ''[[Melanitta nigra]]'' — [[Қара тұрпан]] ** ''[[Melanitta deglandi]]'' — [[Дөңтұмсық тұрпан]] ** ''[[Melanitta fusca]]'' — [[Қара тұрпан]] ** ''[[Oxyura leucocephala]]'' — [[Ақбас үйрек]] ** ''[[Mergus albellus]]'' — [[Кіші бейнарық]] ** ''[[Mergus serrator]]'' — [[Секпілтөс бейнарық]] ** ''Mergus merganser'' — [[Үлкен бейнарық]] == [[Сұңқартәрізділер]] сабы (''Falconiformes'') == * [[Балықшы тұйғын тұқымдастар|Балықшы тұйғындар]] тұқымдасы (''Pandionidae'') ** ''[[Pandion haliaetus]]'' — [[Балықшы тұйғын]] * [[Қаршыға тұқымдасы|Қаршығалар]] тұқымдасы (''Accipitridae'') ** ''Pernis apivorus'' — [[Аражегіш]] ** ''[[Pernis ptilorhynchus]]'' — [[Айдарлы аражегіш]] ** ''Milvus migrans'' — [[Қара кезқұйрық]] ** ''[[Circus cyaneus]]'' — [[Түз құладыны]] ** ''[[Circus macrourus]]'' — [[Дала құладыны]] ** ''[[Circus pygargus]]'' — [[Шалғын құладыны]] ** ''[[Circus aeruginosus]]'' — [[Саз құладыны]] ** ''[[Accipiter gentilis]]'' — [[Қаршыға]] ** ''[[Accipiter nisus]]'' — [[Қырғи]] ** ''[[Accipiter brevipes]]'' — [[Үлкен мықи]] ** ''[[Accipiter badius]]'' — [[Мықи]] ** ''[[Buteo lagopus]]'' — [[Айнақанат тілеміш]] ** ''[[Buteo hemilasius]]'' — [[Жүнбалақ жамансары]] ** ''[[Buteo rufinus]]'' — [[Тілеміш]] ** ''Buteo buteo'' — [[Жамансары]] ** ''[[Buteo japonicus]]'' — [[Шығыс тiлемiш]] ** ''[[Circaetus gallicus]]'' — [[Жыланшы бүркіт]] ** ''[[Hieraaetus pennatus]]'' — [[Бақалтақ қыран]] ** ''[[Hieraaetus fasciatus]]'' — [[Қаршығарақ қыран]] ** ''[[Aquila nipalensis]]'' — [[Дала қыраны]] ** ''[[Aquila clanga]]'' — [[Шаңқылдақ қыран]] ** ''[[Aquila heliaca]]'' — [[Қарақұс]] ** ''[[Aquila chrysaetos]]'' — [[Бүркіт]] ** ''[[Haliaeetus leucoryphus]]'' — [[Кезқұйрықты субүркіт]] ** ''[[Haliaeetus albicilla]]'' — [[Аққұйрықты субүркіт]] ** ''Gypaetus barbatus'' — [[Сақалтай]] ** ''[[Neophron percnopterus]]'' — [[Жұртшы]] ** ''[[Aegypius monachus]]'' — [[Тазқара]] ** ''[[Gyps fulvus]]'' — [[Ақбас құмай]] ** ''[[Gyps himalayensis]]'' — [[Құмай (құс)|Құмай]] * [[Сұңқарлар]] тұқымдасы (''Falconidae'') ** ''[[Falco rusticolus]]'' — [[Ақ сұңқар]] ** ''[[Falco altaicus]]'' — [[Алтай ақсұңқары]] ** ''[[Falco cherrug]]'' — [[Ителгі]] ** ''[[Falco jugger]]'' — [[Үнді ителгісі]] ** ''[[Falco pelegrinoides]]'' — [[Бидайық (құс)|Бидайық]] ** ''[[Falco peregrinus]]'' — [[Лашын]] ** ''[[Falco subbuteo]]'' — [[Жағалтай]] ** ''[[Falco columbarius]]'' — [[Тұрымтай]] ** ''[[Falco vespertinus]]'' — [[Бөктергі]] ** ''[[Falco naumanni]]'' — [[Далалық күйкентай]] ** ''[[Falco tinnunculus]]'' — [[Кәдімгі күйкентай]] == [[Тауықтәрізділер]] сабы (''Galliformes'') == * [[Құр тұқымдасы|Құрлер]] тұқымдасы (''Tetraonidae'') ** ''[[Lagopus lagopus]]'' — [[Аққұр]] ** ''[[Lagopus mutus]]'' — [[Тундра аққұры]] ** ''[[Tetrao tetrix]]'' — [[Құр]] ** ''[[Tetrao urogallus]]'' — [[Меңіреу құр]] ** ''[[Tetrastes bonasia]]'' — [[Шұбарқұр]] * [[Қырғауылдар тұқымдасы|Қырғауылдар]] тұқымдасы (''Phasianidae'') ** ''[[Tetraogallus altaicus]]'' — [[Алтай ұлары]] ** ''[[Tetraogallus himalayensis]]'' — [[Гималай ұлары]] ** ''[[Alectoris chukar]]'' — [[Кекілік]] ** ''[[Ammoperdix griseogularis]]'' — [[Дала шілі]] ** ''[[Perdix perdix]]'' — [[Шілдер|Сұр шіл]] ** ''[[Perdix dauuricae]]'' — [[Сақалды кекілік|Сақалды шіл]] ** ''[[Coturnix coturnix]]'' — [[Бөдене]] ** ''[[Phasianus colchicus]]'' — [[Қырғауыл]] == [[Тырнатәрізділер]] сабы (''Gruiformes'') == * [[Тырна тұқымдастар|Тырналар]] тұқымдасы (''Gruidae'') ** ''[[Grus grus]]'' — [[Сұр тырна]] ** ''[[Grus leucogeranus]]'' — [[Ақ тырна]] ** ''[[Grus monacha]]'' — [[Қара тырна]] {!?} ** ''[[Grus vipio]]'' — [[Қызылсирақ тырна]] {!?} ** ''[[Anthropoides virgo]]'' — [[Ақбас тырна]] * [[Сутартар тұқымдастар|Сутартарлар]] тұқымдасы (''Rallidae'') ** ''[[Rallus aquaticus]]'' — [[Сутартар]] ** ''[[Porzana porzana]]'' — [[Тартар]] ** ''[[Porzana parva]]'' — [[Кішкене тартар]] ** ''[[Porzana pusilla]]'' — [[Титтей тартар]] ** ''[[Crex crex]]'' — [[Шәукілдек]] ** ''[[Gallinula chloropus]]'' — [[Қызылқасқа сутартар]] ** ''[[Porphyrio porphyrio]]'' — [[Көкмаңдай]] ** ''[[Fulica atra]]'' — [[Қасқалдақ]] * [[Дуадақ тұқымдастар|Дуадақтар]] тұқымдасы (''Otididae'') ** ''[[Otis tarda]]'' — [[Дуадақ]] ** ''[[Tetrax tetrax]]'' — [[Безгелдек]] ** ''[[Chlamydotis macquieenii]]'' — [[Жорға дуадақ|Жорға дуадақ (Жек дуадақ)]] == [[Татреңтәрізділер]] сабы (''Charadriiformes'') == === [[Балшықшылар]] кіші сабы (''Charadrii'') === * [[Тырдулар]] тұқымдасы (''Burhinidae'') ** ''[[Burhinus oedicnemus]]'' — [[Тырду]] * [[Татрең тұқымдасы|Татреңдер]] тұқымдасы (''Charadriidae'') ** ''[[Pluvialis squatarola]]'' — [[Маусымқұс]] ** ''[[Pluvialis fulva]]'' — [[Қошқылқанат татрең]] ** ''[[Pluvialis apricaria]]'' — [[Алтынжон татрең]] ** ''[[Charadrius hiaticula]]'' — [[Қарғылы шүрілдек]] ** ''[[Charadrius dubius]]'' — [[Шаушүрілдек]] ** ''[[Charadrius leschenaultii]]'' — [[Үлкентұмсықты шүрілдек]] ** ''[[Charadrius mongolus]]'' — [[Моңғол шүрілдегі]] ** ''[[Charadrius asiaticus]]'' — [[Сарысағақ шүрілдек]] ** ''[[Charadrius veredus]]'' — [[Шығыс шүрілдегі]] ** ''[[Charadrius alexandrinus]]'' — [[Теңіз шүрілдегі]] ** ''[[Charadrius morinellus]]'' — [[Аңғалтатрең|Аңғалтатрең (Алқалы татрең)]] ** ''[[Chettusia gregaria]]'' — [[Тарғақ]] ** ''[[Vanellus vanellus]]'' — [[Қызғыш]] ** ''[[Vanellus leucura]]'' — [[Аққұйрықты тарғақ]] ** ''[[Arenaria interpres]]'' — [[Тасшарлаған]] * [[Бізтұмсықтар]] тұқымдасы (''Recurvirostridae'') ** ''[[Himantopus himantopus]]'' — [[Қызылсирақ балшықшы]] ** ''[[Recurvirostra avosetta]]'' — [[Бізтұмсық]] * [[Қарала балшықшылар]] тұқымдасы (''Haematopodidae'') ** ''[[Haematopus ostralegus]]'' — [[Қараала балшықшы|Қараала балшықшы (Сауысқан балшықшы )]] ** ''[[Ibidorhyncha struthersi]]'' — [[Орақтұмсық]] * [[Тауқұдірет тұқымдастар|Тауқұдыреттер]] тұқымдасы (''Scolopacidae'') ** ''[[Tringa ochropus]]'' — [[Бұлыңғыр балшықшы]] ** ''[[Tringa glareola]]'' — [[Бөрте балшықшы]] ** ''[[Tringa nebularia]]'' — [[Ізетші (құс)|Ізетші (Үлкен балшықшы)]] ** ''[[Tringa totanus]]'' — [[Шөпілдек]] ** ''[[Tringa erythropus]]'' — [[Тәкілдек балшықшы]] ** ''[[Tringa stagnatilis]]'' — [[Бұлақшы]] ** ''[[Actitis hypoleucos]]'' — [[Мамырқұс]] ** ''[[Xenus cinereus]]'' — [[Қайқытұмсық балшықшы]] ** ''[[Phalaropus fulicarius]]'' — [[Ақжағал қалытқы]] ** ''[[Phalaropus lobatus]]'' — [[Ақтамақ қалытқы]] ** ''[[Philomachus pugnax]]'' — [[Күжіркей]] ** ''[[Calidris minuta]]'' — [[Құмғақша]] ** ''[[Calidris ruficollis]]'' — [[Қызылмойын құмғақша]] ** ''[[Calidris subminuta]]'' — [[Ұзынсаусақ құмдауық]] ** ''[[Calidris temminckii]]'' — [[Аққұйрық құмдауық]] ** ''[[Calidris ferruginea]]'' — [[Қызылтөс құмдауық]] ** ''[[Calidris alpina]]'' — [[Қаратөс құмдауық]] ** ''[[Calidris acuminata]]'' — [[Бізқұйрық құмдауық]] ** ''[[Calidris alba]]'' — [[Құмқұс]] ** ''[[Limicola falcinellus]]'' — [[Тұнбашы]] ** ''[[Lymnocryptes minimus]]'' — [[Шаушалшық]] ** ''[[Gallinago gallinago]]'' — [[Тауқұдірет]] ** ''[[Gallinago megala]]'' — [[Орман маңқысы]] ** ''[[Gallinago stenura]]'' — [[Азиялық тауқұдірет|Ауылдық тауқұдірет]] ** ''[[Gallinago solitaria]]'' — [[Тау маңқысы]] ** ''[[Gallinago media]]'' — [[Маңқы]] ** ''[[Scolopax rusticola]]'' — [[Жылқышы (құс)|Жылқышы]] ** ''[[Numenius minutus]]'' — [[Құртамыш шалшықшы]] ** ''[[Numenius tenuirostris]]'' — [[Сүйір тұмсықты шалшықшы]] ** ''[[Numenius arquata]]'' — [[Үлкен шалшықшы]] ** ''[[Numenius phaeopus]]'' — [[Қасқа шалшықшы]] ** ''[[Limosa limosa]]'' — [[Үлкен шырғалақ]] ** ''[[Limosa lapponica]]'' — [[Кіші шырғалақ]] ** ''[[Limnodromus semipalmatus]]'' — [[Азиялық тарбақ шырғалақ|Тарбақ шырғалақ]] * [[Қарақас тұқымдастар|Қарақастар]] тұқымдасы (''Glareolidae'') ** ''[[Glareola nordmanni]]'' — [[Дала қарақасы]] ** ''[[Glareola pratincola]]'' — [[Шалғындық қарақас]] ** ''[[Cursorius cursor]]'' — [[Жүрдекқұс]] === [[Шағалалар]] кіші сабы (''Lari'') === * [[Құрақтұмсықтар]] тұқымдасы (''Stercorariidae'') ** ''[[Stercorarius pomarinus]]'' — [[Олқыденелі құрақтұмсық]] ** ''[[Stercorarius parasiticus]]'' — [[Қысқақұйрық құрақтұмсық]] * [[Шағалалар]] тұқымдасы (''Laridae'') ** ''[[Larus argentatus]]'' — [[Күмістүсті шағала]] ** ''Larus ichthyaetus'' — [[Қарабас өгізшағала]] ** ''[[Larus relictus]]'' — [[Реликт шағала|Мойнақ шағала (алакөз)]] ** ''[[Larus melanocephalus]]'' — [[Қарабас шағала]] ** ''[[Larus minutus]]'' — [[Кіші шағала]] ** ''[[Larus ridibundus]]'' — [[Көл шағала]] ** ''[[Larus genei]]'' — [[Кептертұлға шағала]] ** ''Larus fuscus'' — [[Көк шағала]] ** ''[[Larus heuglini]]'' — [[Сібір бозшағаласы]] ** ''[[Larus cachinnans]]'' — [[Өгізшағала]] ** ''[[Larus barabensis]]'' — [[Барабинская чайка]] ** ''[[Larus hyperboreus]]'' — [[Дуанбас]] ** ''[[Larus canus]]'' — [[Көк шағала]] ** ''[[Larus tridactyla]]'' — [[Үшсаусақты шағала]] ** ''[[Chlidonias nigra]]'' — [[Қара қырқылдақ]] ** ''[[Chlidonias leucopterus]]'' — [[Аққанат қарқылдақ]] ** ''[[Chlidonias hybrida]]'' — [[Ақжағал қарқылдақ]] ** ''[[Gelochelidon nilotica]]'' — [[Қаратұмсық қарқылдақ]] ** ''[[Sterna caspia]]'' — [[Үлкен қырқылдақ]] ** ''[[Sterna sandvicensis]]'' — [[Айдарлы қырқылдақ]] ** ''[[Sterna hirundo]]'' — [[Өзен қарқылдағы]] ** ''[[Sterna albifrons]]'' — [[Кіші қырқылдақ]] == [[Бұлдырық]]тәрізділер сабы (''Pterocletiformes'') == * [[Бұлдырық]]тар тұқымдасы (''Pteroclidae'') ** ''[[Pterocles alchata]]'' — [[Ақбауыр бұлдырық]] ** ''[[Pterocles orientalis]]'' — [[Қарабауыр бұлдырық]] ** ''Syrrhaptes paradoxus'' — [[Қылқұйрық бұлдырық]] == [[Кептертәрізділер]] сабы (''Columbiformes'') == * [[Кептерлер]] тұқымдасы (''Columbidae'') ** ''[[Columba palumbus]]'' — [[Дыркептер]] ** ''[[Columba oenas]]'' — [[Түзкептер|Түз кептері]] ** ''[[Columba eversmanni]]'' — [[Қоңыр кептер]] ** ''[[Columba livia]]'' — [[Көк кептер]] ** ''[[Columba rupestris]]'' — [[Құз кептері]] ** ''[[Columba leuconota]]'' — [[Ақтөс кептер]] ** ''[[Streptopelia decaocto]]'' — [[Сақиналы түркептер]] ** ''[[Streptopelia turtur]]'' — [[Түркептер]] ** ''[[Streptopelia orientalis]]'' — [[Үлкен түркептер]] ** ''[[Streptopelia senegalensis]]'' — [[Кіші түркептер]] == [[Көкектәрізділер]] сабы (''Cuculiformes'') == * [[Көкектер]] тұқымдасы (''Cuculidae'') ** ''[[Cuculus canorus]]'' — [[Кәдімгі көкек]] ** ''[[Cuculus saturatus]]'' — [[Меңіреу көкек]] == [[Жапалақтәрізділер]] сабы (''Strigiformes'') == * [[Нақтылы жапалақ тұқымдастар|Жапалақтар]] тұқымдасы (''Strigidae'') ** ''[[Nyctea scandiaca]]'' — [[Ақ жапалақ]] ** ''[[Bubo bubo]]'' — [[Үкі]] ** ''[[Asio otus]]'' — [[Құлақты жапалақ]] ** ''[[Asio flammeus]]'' — [[Саз жапалағы]] ** ''[[Otus scops]]'' — [[Маубас жапалақша]] ** ''[[Otus brucei]]'' — [[Қылаң жапалақ]] ** ''[[Aegolius funereus]]'' — [[Орман байғызы]] ** ''[[Athene noctua]]'' — [[Байғыз]] ** ''[[Glaucidium passerinum]]'' — [[Торғайдай байғызша]] ** ''[[Surnia ulula]]'' — [[Қаршығарең жапалақ]] ** ''[[Strix aluco]]'' — [[Кәдімгі оңаза]] ** ''[[Strix uralensis]]'' — [[Ұзынқұйрық оңаза]] ** ''[[Strix nebulosa]]'' — [[Сақалды жапалақ]] == [[Тентекқұстәрізділер]] сабы (''Caprimulgiformes'') == * [[Тентекқұстар]] тұқымдасы (''Caprimulgidae'') ** ''[[Caprimulgus europaeus]]'' — [[Кәдімгі тентекқұс]] ** ''[[Caprimulgus aegyptius]]'' — [[Қылаң тентекқұс]] == [[Ұзынқанаттылар]] сабы (''Apodiformes'') == * [[Шулығаштар тұқымдастары|Ұзынқанаттар]] тұқымдасы (''Apodidae'') ** ''[[Apus apus]]'' — [[Қара сұрқарлығаш]] ** ''[[Apus melba]]'' — [[Ақбауыр сұрқарлығаш]] ** ''[[Apus pacificus]]'' — [[Ақбел сұрқарлығаш]] ** ''[[Hirundapus caudacutus]]'' — [[Қылқұйрық сұрқарлығаш]] == [[Көгілдірқұстар]] сабы (''Coraciiformes'') == * [[Зымырандар]] тұқымдасы (''Alcedinidae'') ** ''[[Alcedo atthis]]'' — [[Зымыран (құс)|Зымыран]] * [[Көкқарғалар]] тұқымдасы (''Coraciidae'') ** ''[[Coracias garrulus]]'' — [[Көкқарға]] * [[Арасақ тұқымдастар|Боздақтар (Арасақтар)]] тұқымдасы (''Meropidae'') ** ''[[Merops apiaster]]'' — [[Сарыалқым аражегіш]] ([[Сарыалқым арасақ]]) ** ''[[Merops persicus]]'' — [[Жасыл аражегіш]] ([[Жасыл арасақ]]) == [[Бәбісектәрізділер]] сабы (''Upupiformes'') == * [[Бәбісектер]] тұқымдасы (''Upupidae'') ** ''[[Upupa epops]]'' — [[Бәбісек]] == [[Тоқылдақтәрізділер]] сабы (''Piciformes'') == * [[Тоқылдақтар]] тұқымдасы (''Picidae'') ** ''[[Jynx torquilla]]'' — [[Дүпілдек]] ** ''[[Picus canus]]'' — [[Боз тоқылдақ]] ** ''[[Dryocopus martius]]'' — [[Қара тоқылдақ]] ** ''[[Dendrocopos major]]'' — [[Шұбар тоқылдақ|Шұбар тоқылдақ (Үлкен тоқылдақ)]] ** ''[[Dendrocopos leucopterus]]'' — [[Аққанат тоқылдақ]] ** ''[[Dendrocopos leucotos]]'' — [[Ақжон тоқылдақ]] ** ''[[Dendrocopos minor]]'' — [[Кіші тоқылдақ]] ** ''[[Picoides tridactylus]]'' — [[Үшсаусақты тоқылдақ]] == [[Торғайтәрізділер]] сабы (''Passeriformes'') == === [[Қарлығаштар]] тұқымдасы (''Hirundinidae'') === * ''[[Hirundo rustica]]'' — [[Қыстау қарлығашы]] * ''[[Hirundo daurica]]'' — [[Секпілтөс қарлығаш]] * ''[[Delichon urbica]]'' — [[Қала қарлығашы]] * ''[[Delichon dasypus]]'' — "Восточный воронок" * ''[[Riparia riparia]]'' — [[Жар қарлығашы]] * ''[[Riparia diluta]]'' — [[Қылаң қарлығаш|Сұр қарлығаш]] * ''[[Ptyonoprogne rupestris]]'' — [[Құз қарлығашы]] === [[Бозторғайлар]] тұқымдасы (''Alaudidae'') === * ''[[Galerida cristata]]'' — [[Айдарлы бозторғай]] * ''[[Calandrella cinerea]]'' — [[Кіші бозторғай]] * ''[[Calandrella acustirostris]]'' — [[Нәзіктұмсық бозторғай]] * ''[[Calandrella rufescens]]'' — [[Сұр бозторғай]] * ''[[Calandrella cheelensis]]'' — [[Сор бозторғайы]] * ''[[Melanocorypha calandra]]'' — [[Дала бозторғайы]] * ''[[Melanocorypha bimaculata]]'' — [[Қостеңбілді бозторғай]] * ''[[Melanocorypha leucoptera]]'' — [[Аққанатты бозторғай]] * ''[[Melanocorypha yeltoniensis]]'' — [[Қара бозторғай]] * ''[[Eremophila alpestris]]'' — [[Мүйізді бозторғай|Құлақты бозторғай]] * ''[[Lullula arborea]]'' — [[Орман бозторғайы]] * ''[[Alauda arvensis]]'' — [[Шалғындық бозторғай]] * ''[[Alauda gulgula]]'' — [[Үнді бозторғайы]] === [[Қаратамақ торғайлар]] тұқымдасы (''Motacillidae'') === * ''[[Motacilla flava]]'' — [[Сары шақшақай]] * ''[[Motacilla feldegg]]'' — [[Қарабас шақшақай]] * ''[[Motacilla lutea]]'' — [[Сарымаңдай шақшақай]] * ''[[Motacilla citreola]]'' — [[Сарыбас шақшақай]] * ''[[Motacilla cinerea]]'' — [[Тау шақшақайы]] * ''[[Motacilla alba]]'' — [[Ақ шақшақай]] * ''[[Motacilla personata]]'' — [[Қарамойын шақшақай]] * ''[[Anthus richardi]]'' — [[Дала жадырағы]] * ''[[Anthus campestris]]'' — [[Түз жадырағы]] * ''[[Anthus trivialis]]'' — [[Орман жадырағы]] * ''[[Anthus hodgsoni]]'' — [[Жасыл жадырақ]] * ''[[Anthus gustavi]]'' — [[Сібір жадырағы]] * ''[[Anthus pratensis]]'' — [[Шиаяқ жадырақ]] * ''[[Anthus cervinus]]'' — [[Қызылтөс жадырақ]] * ''[[Anthus rubescens]]'' — [[Америка жадырағы]] * ''[[Anthus spinoletta]]'' — [[Тау жадырағы]] === [[Тағанақ тұқымдасы|Тағанақтар]] тұқымдасы (''Laniidae'') === * ''[[Lanius cristatus]]'' — [[Сібір тағанағы]] * ''[[Lanius isabellinus]]'' — [[Қошқарлық тағанақ|Қашғар тағанағы]] * ''[[Lanius phoenicuroides]]'' — [[Қызылқұйрық тағанақ]] * ''[[Lanius collurio]]'' — [[Жасылбас тағанақ]] * ''[[Lanius schach]]'' — [[Ұзынқұйрық тағанақ|Кезқұйрық тағанақ (Ұзынқұйрық тағанақ)]] * ''[[Lanius minor]]'' — [[Кіші тағанақ]] * ''[[Lanius excubitor]]'' — [[Үлкен тағанақ]] * ''[[Lanius pallidirostris]]'' — [[Қылаң тағанақ]] === [[Мысықторғай тұқымдастар|Мысықторғайлар]] тұқымдасы (''Oriolidae'') === * ''[[Oriolus oriolus]]'' — [[Кәдімгі мысықторғай|Мысықторғай]] === [[Қараторғайлар]] тұқымдасы (''Sturnidae'') === * ''[[Sturnus vulgaris]]'' — [[Қараторғай]] * ''[[Sturnus roseus]]'' — [[Алаторғай]] * ''[[Acridotheres tristis]]'' — [[Сарыжағал қараторғай]] === [[Қарғалар]] тұқымдасы (''Corvidae'') === * ''[[Perisoreus infaustus]]'' — [[Орманқарға]] * ''[[Garrulus glandarius]]'' — [[Жорғаторғай]] * ''[[Pica pica]]'' — [[Сауысқан]] * ''[[Podoces hendersoni]]'' — [[Моңғол жорғаторғайы]] * ''[[Podoces panderi]]'' — [[Сексеуіл жорғаторғайы]] * ''[[Nucifraga caryocatactes]]'' — [[Самыркеш]] * ''[[Pyrrhocorax pyrrhocorax]]'' — [[Қызылтұмсық шауқарға]] * ''[[Pyrrhocorax graculus]]'' — [[Сарытұмсық шауқарға]] * ''[[Corvus monedula]]'' — [[Шауқарға]] * ''[[Corvus daurica]]'' — [[Даур шауқарға]] * ''[[Corvus frugilegus]]'' — [[Таған]] * ''[[Corvus corone]]'' — [[Қара қарға]] * ''[[Corvus cornix]]'' — [[Ала қарға]] * ''[[Corvus ruficollis]]'' — [[Шөл құзғыны]] * ''[[Corvus corax]]'' — [[Құзғын]] === [[Самыр тұқымдастар|Самырқұстар]] тұқымдасы (''Bombicillidae'') === * ''[[Bombicilla garrulus]]'' — [[Самыр]] * ''[[Bombycilla japonica]]'' — [[Амур самыры]] === [[Сушылқаралар]] тұқымдасы (''Cinclidae'') === * ''[[Cinclus cinclus]]'' — [[Кәдімгі сушылқара]] * ''[[Cinclus pallasii]]'' — [[Қоңыр сушылқара]] === [[Қалақай торғайлар]] тұқымдасы (''Troglodytidae'') === * ''[[Troglodytes troglodytes]]'' — [[Үнгірек]] === [[Содырғы тұқымдастар|Содырғылар]] тұқымдасы (''Prunellidae'') === * ''[[Prunella collaris]]'' — [[Сұржон содырғы]] * ''[[Prunella himalayana]]'' — [[Қаратұмсық содырғы]] * ''[[Prunella fulvescens]]'' — [[Боз содырғы]] * ''[[Prunella montanella]]'' — [[Сібір содырғысы]] * ''[[Prunella atrogularis]]'' — [[Қаратамақ содырғы]] * ''[[Prunella modularis]]'' — [[Орман содырғысы]] === [[Сандуғаштар]] тұқымдасы (''Sylviidae'') === * ''[[Cettia cetti]]'' — [[Жалпаққұйрық бұлбұлша]] * ''[[Locustella luscinioides]]'' — [[Бұлбұлрең шырылдақ]] * ''[[Locustella fluviatilis]]'' — [[Өзен шырылдағы]] * ''[[Locustella certhiola]]'' — [[Сайрауық шырылдақ]] * ''[[Locustella naevia]]'' — [[Кәдімгі шырылдақ]] * ''[[Locustella lanceolata]]'' — [[Теңбіл шырылдақ]] * ''[[Lusciniola melanopogon]]'' — [[Шитұмсық айқабақ]] * ''[[Acrocephalus schoenobaenus]]'' — [[Жолақбас айқабақ]] * ''[[Acrocephalus agricola]]'' — [[Қызғылтсары айқабақ]] * ''[[Acrocephalus dumetorum]]'' — [[Бақ айқабағы]] * ''[[Acrocephalus orinus]]'' — "большеклювая камышевка" * ''[[Acrocephalus palustris]]'' — [[Саз айқабағы]] * ''[[Acrocephalus scirpaceus]]'' — [[Қамыс айқабағы]] * ''[[Acrocephalus stentoreus]]'' — [[Ақбауыр айқабақ]] * ''[[Acrocephalus arundinaceus]]'' — [[Шырылдауық айқабақ]] * ''[[Hippolais icterina]]'' — [[әжуан|Жасыл айқабақ]] * ''[[Hippolais caligata]]'' — [[Үлкен міңгірлек]] * ''[[Hippolais rama]]'' — [[Онтүстік міңгірлегі]] * ''[[Hippolais pallida]]'' — [[Кәдімгі әжуан|Әжуан]] * ''[[Hippolais languida]]'' — [[Шөл әжуаны]] * ''[[Sylvia nisoria]]'' — [[Қаршығарең сандуғаш]] * ''[[Sylvia hortensis]]'' — [[Сайрағыш сандуғаш]] * ''[[Sylvia atricapilla]]'' — [[Қарабас сандуғаш]] * ''[[Sylvia borin]]'' — [[Бақ сандуғашы]] * ''[[Sylvia communis]]'' — [[Сұр сандуғаш]] * ''[[Sylvia curruca]]'' — [[Боз сандуғаш]] * ''[[Sylvia althaea]]'' — [[Тау сандуғаш]] * ''[[Sylvia mystacea]]'' — [[Ақмұртты сандуғаш]] * ''[[Sylvia nana]]'' — [[Шөл сандуғаш]] * ''[[Phylloscopus trochilus]]'' — [[Көктем сарықасы]] * ''[[Phylloscopus collybita]]'' — [[Саяшыл сарықас]] * ''[[Phylloscopus sindianus]]'' — "азиатская теньковка" * ''[[Phylloscopus sibilatrix]]'' — [[Сайрауық сарықас]] * ''[[Phylloscopus borealis]]'' — [[Тал сайрауығы]] * ''[[Phylloscopus trochiloides]]'' — [[Жасыл сарықас]] * ''[[Phylloscopus inornatus]]'' — [[Арайшыл сайрауық]] * ''[[Phylloscopus humei]]'' — [[Сұр сарықас]] * ''[[Phylloscopus proregulus]]'' — [[Әсем сарықас|Әсем сайрауық]] * ''[[Phylloscopus fuscatus]]'' — [[Қоңыр сайрауық]] * ''[[Phylloscopus griseolus]]'' — [[Үнді сарықасы]] * ''[[Phylloscopus schwarzi]]'' — [[Жуантұмсық сайрауық]] * ''[[Scotocerca inquieta]]'' — [[Айналғыш мақтанторғай]] === [[Шөжелер]] тұқымдасы (''Regulidae'') === * ''[[Regulus regulus]]'' — [[Сарыбас шөже]] * ''[[Leptopoecile sophiae]]'' — [[Әсем шымшық]] === [[Шыбыншылар]] тұқымдасы (''Muscicapidae'') === * ''[[Terpsiphone paradisi]]'' — [[Жұмақ шыбыншы]] * ''[[Ficedula hypoleuca]]'' — [[Теңбіл шыбыншы]] * ''[[Ficedula semitorquata]]'' — [[Жағалы шыбыншы]] * ''[[Ficedula albicollis]]'' — [[Ақмойнақ шыбыншы]] * ''[[Ficedula parva]]'' — [[Кіші шыбыншы]] * ''[[Ficedula albicilla]]'' — [[Шығыс кіші шыбыншы]] * ''[[Muscicapa striata]]'' — [[Сұр шыбыншы]] * ''[[Muscicapa sibirica]]'' — [[Сібір шыбыншысы]] * ''[[Muscicapa ruficauda]]'' — [[Жиренқұйрықты шыбыншы]] === [[Сайрауықтар]] тұқымдасы (''Turdidae'') === * ''[[Saxicola rubetra]]'' — [[Жағал шақшақ]] * ''[[Saxicola torquata]]'' — [[Қарабас шақшақ]] * ''[[Saxicola insignis]]'' — [[Үлкен шақшақ]] * ''[[Saxicola caprata]]'' — [[Қара шақшақ]] * ''[[Saxicola maurus]]'' — [[Сібір шақшағы]] * ''[[Oenanthe oenanthe]]'' — [[Кәдімгі тасшымшық]] * ''[[Oenanthe pleschanka]]'' — [[Қасқа тасшымшық]] * ''[[Oenanthe hispanica]]'' — [[Испан тасшымшығы]] * ''[[Oenanthe picata]]'' — [[Қара тасшыбжық]] * ''[[Oenanthe finschii]]'' — [[Қараалқымды тасшымшық]] * ''[[Oenanthe deserti]]'' — [[Шөл тасшымшығы]] * ''[[Oenanthe isabellina]]'' — [[Шыбжың тасшымшық]] * ''[[Cercotrichas galactotes]]'' — [[Тоғай бұлбұлы]] * ''[[Monticola saxatilis]]'' — [[Алабажақ сайрақ]] * ''[[Monticola solitarius]]'' — [[Көк сайрақ]] * ''[[Phoenicurus caeruleocephalus]]'' — [[Бозбас откұйрық]] * ''[[Phoenicurus phoenicurus]]'' — [[Кәдімгі қызылқұйрық]] * ''[[Phoenicurus ochruros]]'' — [[Қошқыл қызылқұйрық]] * ''[[Phoenicurus erythronotus]]'' — [[Қызылжон қызылқұйрық]] * ''[[Phoenicurus erythrogaster]]'' — [[Қызылбауыр қызылқұйрық]] * ''[[Chaimarrornis leucocephalus]]'' — [[Ақбас қызылқұйрық]] * ''[[Rhyacornis fuliginosus]]'' — [[Көк қызылқұйрық]] * ''[[Erithacus rubecula]]'' — [[Таңшымшық]] * ''[[Luscinia megarhynchos]]'' — [[Оңтүстік бұлбұлы]] * ''[[Luscinia luscinia]]'' — [[Кәдімгі бұлбұл]] * ''[[Luscinia calliope]]'' — [[Қызылтамақ бұлбұл]] * ''[[Luscinia pectoralis]]'' — [[Қаратәс бұлбұл]] * ''[[Luscinia svecica]]'' — [[Алабұлбұл]] * ''[[Luscinia cyane]]'' — [[Көк бұлбұл]] * ''[[Tarsiger cyanurus]]'' — [[Көкқұйрық]] * ''[[Irania gutturalis]]'' — [[Ақтамақ бұлбұл]] * ''[[Turdus ruficollis]]'' — [[Қызылжемсаулы сайрақ]] * ''[[Turdus atrogularis]]'' — [[Қаражемсаулы сайрақ]] * ''[[Turdus eunomus]]'' — [[Сарғышқызыл сайрақ]] * ''[[Turdus pilaris]]'' — [[Шетен сайрағы]] * ''[[Turdus torquatus]]'' — [[Ақжемсаулы сайрақ]] * ''[[Turdus merula]]'' — [[Қара сайрақ]] * ''[[Turdus iliacus]]'' — [[Аққабақ сайрақ]] * ''[[Turdus philomelos]]'' — [[Әуезшіл сайрақ]] * ''[[Turdus viscivorus]]'' — [[Қылғытпа сайрақ]] * ''[[Zoothera dauma]]'' — [[Шұбар сайрақ]] * ''[[Myophonus caeruleus]]'' — [[Көкқұс]] * ''[[Enicurus scouleri]]'' — [[Ақсирақ құс]] === [[Сақалды шымшықтар]] тұқымдасы (''Paradoxornithidae'') === * ''[[Panurus biarmicus]]'' — [[Мұртты шымшық]] === [[Ұзынқұйрықты шымшықтар]] тұқымдасы (''Aegithalidae'') === * ''[[Aegithalos caudatus]]'' — [[Кезқұйрық шымшық]] === [[Құрқылтайлар]] тұқымдасы (''Remizidae'') === * ''[[Remiz pendulinus]]'' — [[Кәдімгі құрқылтай]] * ''[[Remiz coronatus]]'' — [[Қарабас құрқылтай]] * ''[[Remiz macronyx]]'' — [[Қамыс құрқылтайы]] === [[Шымшықтар тұқымдасы|Шымшықтар]] тұқымдасы (''Paridae'') === * ''[[Parus palustris]]'' — [[Қарабас шөжешымшық]] * ''[[Parus montanus]]'' — [[Күренбас шөжешымшық]] * ''[[Parus songarus]]'' — [[Ақжағал шөжешымшық]] * ''[[Parus cinctus]]'' — [[Қыраубас шөжешымшық]] * ''[[Parus cristatus]]'' — [[Айдарлы шымшық]] * ''[[Parus ater]]'' — [[Шөжешымшық]] * ''[[Parus rufonuchalis]]'' — [[Қарамаңдай шымшық]] * ''[[Parus caeruleus]]'' — [[Көкшіл шымшық]] * ''[[Parus flavipectus]]'' — [[Сарытөс шымшық]] * ''[[Parus cyanus]]'' — [[Ақ шымшық]] * ''[[Parus major]]'' — [[Сарыбауыр шымшық]] * ''[[Parus bokharensis]]'' — [[Сұр шымшық]] === [[Көктеке тұқымдастар|Көктекелер]] тұқымдасы (''Sittidae'') === * ''[[Sitta europaea]]'' — [[Орман көктекесі]] * ''[[Sitta tephronota]]'' — [[Жартас көктекесі]] * ''[[Tichodroma muraria]]'' — [[Жарқұс]] === [[Шиқылдақтар тұқымдастары|Шиқылдақтар]] тұқымдасы (''Certhiidae'') === * ''[[Certhia familiaris]]'' — [[Кәдімгі шиқылдақ]] * ''[[Certhia himalayana]]'' — [[Тау шиқылдағы]] === [[Өргіқұстар тұқымдасы|Тоқымашы торғайлар]] тұқымдасы (''Ploceidae'') === * ''[[Passer domesticus]]'' — [[Үй торғайы]] * ''[[Passer indicus]]'' — [[Қылаң торғай]] * ''[[Passer hispaniolensis]]'' — [[Қаратөс торғай]] * ''[[Passer ammodendri]]'' — [[Сексеуіл торғайы]] * ''[[Passer montanus]]'' — [[Жауторғай]] * ''[[Petronia petronia]]'' — [[Тас торғайы]] * ''[[Montifringilla nivalis]]'' — [[Қар қунақ]] === [[Қунақ тұқымдасы|Қунақтар]] тұқымдасы (''Fringillidae'') === * ''[[Fringilla coelebs]]'' — [[Жаурауық]] * ''[[Fringilla montifringilla]]'' — [[Құнақ]] * ''[[Serinus pusillus]]'' — [[Қызылтелпек қунақ]] * ''[[Carduelis chloris]]'' — [[Жасылтауылжық]] * ''[[Carduelis spinus]]'' — [[Шымшық]] * ''[[Carduelis carduelis]]'' — [[Кәдімгі пайыз]] * ''[[Carduelis caniceps]]'' — [[Бозбас пайыз]] * ''[[Acanthis cannabina]]'' — [[Шоңайнақ]] * ''[[Acanthis flavirostris]]'' — [[Тау шекілдегі]] * ''[[Acanthis flammea]]'' — [[Шекілдек]] * ''[[Acanthis hornemanni]]'' — [[Күл шекілдек]] * ''[[Leucosticte nemoricola]]'' — [[Аршашыл құнақ]] * ''[[Leucosticte brandti]]'' — [[Інжурең қунақ]] * ''[[Leucosticte arctoa]]'' — [[Бұлдыр қунақ]] * ''[[Rhodopechis sanguinea]]'' — [[Жасымыққұс]] * ''[[Bucanetes githagineus]]'' — [[Шөл суықторғайы]] * ''[[Bucanetes mongolicus]]'' — [[Моңғол суықторғайы]] * ''[[Rhodospiza obsoleta]]'' — [[Шөл құнағы]] * ''[[Carpodacus erythrinus]]'' — [[Кәдімгі құралай]] * ''[[Carpodacus roseus]]'' — [[Жолаққанат құралай]] * ''[[Carpodacus rhodochlamys]]'' — [[Арша құралайы]] * ''[[Carpodacus grandis]]'' — [[Қызғылт құралай]] * ''[[Carpodacus rubicilla]]'' — [[Үлкен құралай]] * ''[[Carpodacus puniceus]]'' — [[Қызыл қунақ]] * ''[[Uragus sibiricus]]'' — [[Ұқсассуықторғай|Кезқұйрық самыр]] * ''[[Pinicola enucleator]]'' — [[Орманқунақ|Орман қызылқұнағы]] * ''[[Loxia curvirostra]]'' — [[Шырша қайшыауызы]] * ''[[Loxia leucoptera]]'' — [[Аққанатты қайшыауыз]] * ''[[Pyrrhula pyrrhula]]'' — [[Кәдімгі суықторғай]] * ''[[Pyrrhula cineracea]]'' — [[Боз суықторғай]] * ''[[Coccothraustes coccothraustes]]'' — [[Кәдімгі ементұмсық]] * ''[[Mycerobas carnipes]]'' — [[Арша ементұмсығы]] === [[Сарыторғайлар]] тұқымдасы (''Emberizidae'') === * ''[[Emberiza calandra]]'' — [[Тарышыл сұлыкеш]] * ''[[Emberiza citrinella]]'' — [[Кәдімгі сұлыкеш]] * ''[[Emberiza leucocephala]]'' — [[Ақбас сұлыкеш]] * ''[[Emberiza stewarti]]'' — [[Татрең сұлыкеш]] * ''[[Emberiza cia]]'' — [[Тау сұлыкеші]] * ''[[Emberiza godlewskii]]'' — [[Годлевский сұлыкеші]] * ''[[Emberiza cioides]]'' — [[Қызылқұлақ сұлыкеш]] * ''[[Emberiza schoeniclus]]'' — [[Қамысшыл сұлыкеш|Қамыс сұлыкеші]] * ''[[Emberiza pallasi]]'' — [[Поляр сұлыкеші]] * ''[[Emberiza rustica]]'' — [[Құрқылтайрең сұлыкеш]] * ''[[Emberiza pusilla]]'' — [[Шөже сұлыкеш]] * ''[[Emberiza spodocephala]]'' — [[Бозбас сұлыкеш]] * ''[[Emberiza aureola]]'' — [[Еменшіл сұлыкеш]] * ''[[Emberiza hortulana]]'' — [[Бақ сұлыкеші]] * ''[[Emberiza buchanani]]'' — [[Жартас сұлыкеші]] * ''[[Emberiza melanocephala]]'' — [[Қарабас сұлыкеш]] * ''[[Emberiza bruniceps]]'' — [[Сарғалдақ сұлыкеш]] * ''[[Calcarius lapponicus]]'' — [[Жолторғай]] * ''[[Plectrophenax nivalis]]'' — [[Ақторғай]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан құстары]] [[Санат:Қазақстан табиғаты]] [[Санат:Қазақстан биологиялық тізімдер]] furtl2xeyy4e2dga3133ugyzvntzx6y 0 558677 3612958 3593709 2026-06-03T11:35:52Z Бақтыгүл 181563 3612958 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Таран аудандық "Әйет" мешіті == Әйет мешіті == Таран аудандық мешітінің орналасқан жері: Қостанай облысы,Таран ауданы, Таран селосы, Советская көшесі 58 үй. Индекс: 111700 тел: 8 - 71436 3-64-77. Таран аудандық мешітінің сипаттамасы: бұрынғы кинотеатр ғимараты толықтай мешітке сәйкестендіріле қайта жөндеуден өтіп, 1999 жылдың қараша айында пайдалануға берілді. [[Мешіт бір мезгілде 300 адамға дейін намаз оқи алатындай етіп жобаланған.]] Мешіт жерінің жалпы көлемі – 0,2038 га. Мешіт ғимаратының көлемі – 291.0 шаршы метр. Сыйымдылығы – 300 орындық. Ғимараттың биіктігі – 6м 30см. Көлемі – 1658. Сәулеттік сипаты - екі мұнара, бір күмбезді. Мешіт іші қолдан жазылған және дайын түрдегі аяттармен безендірілген. Күмбездің биіктігі – 4м., диаметрі - 6м.; Екі мұнараның биіктігі – 6м. Мешіт ауласында шаруашылық заттар қойылатын шағын үй орналасқан көлемі – 38.9 шаршы метр. Қосымша отын жабдықтары қойылатын үй-жай бар, көлемі-141.2 шаршы метр. == Сілтемелер == * http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/meshetkaz003.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] l8wy5uiyx2vmaaevqau6j45fs1vf0me 0 571986 3612936 2508917 2026-06-03T10:11:10Z ~2026-32934-67 182057 3612936 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Рудник''' ({{Lang-sr|Рудник}}) — орталық [[Сербия]]дағы тау, Горни-Милановац қаласының маңында орналасған. Өз атауын пайдалы қазбалары мен табиғи байлықтары, ең бастысы кендері үшін алған. Ең биік шыңы Цвиич атауына ие, сербтік биолог және геолог Йован Цвиичқа арнап қойылған, биіктігі 1132 метр. Сонымен қатар бірнеше 1000 метрге жетерлік шыңдары да бар. Қылқанжапырақты ағаштары етегін жабуда. Ең маңыздысы емен ағаштары. == Тарихы == Беловодье тауындағы археологиялық қазбалар Рудник тауының ең көне екенін дәлелдейді. Ол жерде алғаш жоғары температурада мысты балқыту технологиялары қолданылған. Ғылыми дәлелденген фактілер бұны б.з.б. 5000 жылдары бастаған. Осы жерге римдіктердің келуіне дейін, облыс иллирийцтар, фракийцтер, кейінірек кельттер қоныстанған. Алғашқы сербтік кириллицамен жазылған динар рудник жартасының арасынан табылған. XIV ғасырда өңірді сакстар жаулап бастайды. Ерекше маңыздылықты Рудник 1441 жылы алады, ол кезде Осман империясы Ново-Брдоны басып алған болатын. Рудникті минералған бай қоры сербтер үшін табыс көзі болып келді. Рудниктегі падалы қазбаларды өңдеуден бөлек етектерінде халық саны өсе бастаған. Сонымен Рудник дамыды. == Қоршаған өзендер == Рудник өзендерді бассейндерге бөледі, мысалы Моравы, Колубары және т.б. Солтүстік бөлігінде Ясеница қоршаған - ол Моравы оң ағысы, ал батыста деспотовицаның ағыстары, солтүстігі Батыс Моравалар, оңтүстігі Гружа өзенінің бастауы. Сондай - ақ, Златарица және Сребреница, Брезовица, Ясеница өзендері де бастау алған. Сол себепті Рудник алып өзендердің көзі болып табылады.  == Туризм == Тек қылқанжапырақты қабаттың арқасында жәнеде адам қолы тимегендіктен Рудник тауы отбасының денсаулығы, тынығуы үшін таптырмас жер. Ерекше климат жағдайларына және ешбір қонақ үй және т.б. болмағандықтан 1922 жылы бұл тау ресми түрде жабайы деп аталған. Маңындағы елді мекендер мен тау асфальтті жолмен байланысқан, бөктерінде өсімдік қабаттары көп және қыдырғанға немесе серуенге өте пайдалы. Туристтер Цвиич шыңына, Островица вулканына шыға алады. Ол жерде Джерин Градтың қалдықтары бар, аңыз бойынша сонда Ирина Кантакузина қайтыс болған. Рудник тауында Рим уақытынан қалған неше түрлі шахталар және орындар қалған. Туристтер Опленац ғибадатханасына кіріп шығуына болады. Оңтүстік - Шығыста Ұлы Штурац қорығы орналақан. == Негізгі шыңдары == [[Сурет:Ostrvica.jpg|нобай|Островица шыңы, 758 м]] * Цвиича шыңы (бұрын — Ұлы Штурац) — 1132 м; * Шағын Штурац (бұрын — Орташа Штурац) — 1113 (1115?) м; * Дұға (Белое поле) — 1096 (1098?) м; * Банетов шыңы — 1089 м; * Прлински шыңы (бұрын — Шағын Штурац) — 1058 (1056?) м; * Пальевине — 1052 (1062?) м; * Марьанац — 1028 м; * Увлака — 958 м; * Явор — 927 м; * Курьяк — 924 м; * Суви грмови — 920 м; * Үлкен лаз — 909 м; * Градина — 830 м; * Островица — 758 м. == Ескертпелер == {{примечания}} [[Санат:Алфавит бойынша таулы шыңдар]] 0fg0eyn4mk1nuuxiohem2b30mhgrvsc 0 582734 3612942 3588402 2026-06-03T10:35:37Z Бақтыгүл 181563 3612942 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Әбіқай ақын Нұртазаұлы''' (1871, бұрынғы Торғай оязы, Тосын құмы - 11.1932,сонда) - ақын. Өлкедегі Жұмабай ақын мектебіндегі ақындар тобынан саналады. Кезінде ауызша айтқан өлеңдері қағазға түспей, ел аузында сақталған. Бірқатар шығармаларын Қ.Жармағанбетов 1957 ж. ақынның баласы Ахметқанның айтуы бойынша жазып алған. Олардың ішінде "Тас мешін" дастаны, "Абайды оқығанда", "Мешін толғаулары" сияқты шығармалары бар.[[Кейін жарық көрген шығармасы – “Тас мешін” дастаны. Ақынның бізге жеткен әдеби мұрасы оншақты өлең, бір мысал, бір дастан және “Өлең туралы ойлар” деп аталатын қарасөзі. “Байлаулы бұзаудай” еріксіз коллективтендірілген қазақ халқы осы өлең жазылғаннан кейін үш жылдан соң ашаршылыққа ұшырады. Әбіқай ақынның өзі де 1931-32 жылдардағы Торғай өңіріндегі ашаршылықтың құрбаны болды. ]] <ref>ТОРҒАЙ ЕЛІ. Энциклопедия. Құрастырған Т. Рсаев. Алматы, «Арыс» баспасы, 2013 жыл</ref> '''Дереккөз''' <references/> 2kieofo8g4e0c8c8r6np113p62dtojg 0 589605 3612715 3611750 2026-06-02T19:25:16Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3573660 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Айтымбай Молдабеков ''' (1924 жылдың 15 мамыры, Ақмола (қазір Астана), ҚазКСР - 2001 жылғы 21 қыркүйек, [[Алматы]], [[Қазақстан]]) - советтік және қазақ суретшісі, монументалист, театр суретшісі, оқытушы, КСРО Суретшілер одағының мүшесі, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері (1941-1945). [[Сурет:Moldabekov-Aitymbay-1991-year.jpg|нобай|Молдабеков Айтымбай, 1991 жыл ]] ===Балалық шағы=== Айтымбай [[Ақмола]] қаласында 1924 жылы 15 мамырда жұмысшы Дүйсенбаев (Жиенбаев) Молдабектің отбасында дүниеге келді. 1928 жылы [[Петропавл]] қаласында балалар үйіне алынды (кейіннен балалар үйі Явленка ауылына көшірілді). Ерте жастан бастап Айтымбай бейнелеу өнеріне қызығушылық танытты. 1934 жылы Айтымбайдың ағасы Өсербек оны балалар үйінен алып кетті. 1937 жылы Айтымбай ағасымен бірге [[Алмат|Алматыға]] көшіп келеді, содан кейін 1943 жылдың ақпан айында әскерге шақырылды.<ref>{{Cite web |url=http://podvignaroda.mil.ru/#id=80150914&tab=navDetailManAward |title=Архивные документы на сайте Подвиг Народа |access-date=2015-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511144203/http://www.podvignaroda.mil.ru/#id=80150914&tab=navDetailManAward |archive-date=2017-05-11 |url-status=dead }}</ref> Ол [[Алматы|Алматыдағы]] әскерлер полкінде қызмет етіп, кейін соғысқа аттанды. Айтымбай Молдабеков 4-ші Украин фронтында, кейіннен екінші Украин фронтында шайқасты. 11-гвардиялық кавалерия дивизиясының 37-ші Дон казак полкінде взвод командирінің көмекшісі болды. 1944 жылдың 13 ақпанында Корсун-Шевченко операциясы кезінде оң бөксе мен тізеден ауыр жарақат алды. Айтымбай ем алуға алдымен Харьков, содан кейін Бакуге жіберілді. Соғысты аға сержант дәрежесі бойынша аяқтады, І және ІІ дәрежелі Отан соғысы орденімен, «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалімен марапатталды. ===Өнер училищесі, алғашқы көрмелер=== Соғыс аяқталғаннан кейін Молдапбеков Нарынкөлде инкассатор болып жұмыс істеді.Ағасының кеңесі бойынша Қазақ құқықтану институтының комиссиясына құжаттарды тапсырған, бірақ ол өнер училищеге оқушыларды қабылдау туралы афишаларды көріп, сонда түсуге шешім қабылдады. Училищеге түсу үшін міндетті сызбалар мен эскиздер Айтымбайда болған жоқ, бірақ Молдабековтың қабілеті кескіндеме профессоры Черкасскиймен кездесуден соң жеткілікті екеніне сендірді. Айтымбай Молдабеков Н.В.Гоголь атындағы училищені екі сала бойынша бітірді: көркем-педагогика(1950) және театр-декоративті(1952) салалары. 1950 жылы театр және сәндік бөлімнің екінші курс студенті Гареева Тайира Салиховнаға үйленді. Олар 50 жыл бірге өмір сүрді, шығармашылық ортада екі баланы тәрбиелеп, Ирка мен Әділет Молдабековтер - суретшілер болуына өз ықпалын тигізді. 1950 жылдан бастап Айтымбай көрмелерге қатыса бастады. «Кеңестік Қазақстанның 30 жылдығы» атты Республикалық көркем көрмеге қатысты.<ref>[http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1400&page=7 Республиканская Художественная выставке «30 Лет Советского Казахстана»]</ref> '''Театрдағы жұмысы''' [[Сурет:Shurale-esliz-MoldabekovA-1956.jpg|нобай|А.Молдабековтың "Шурале" балетіне эскизі ]] 1952 жылы Молдабеков Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрында жұмыс істей бастады. Ол алғашқы кәсіби театр режиссерлерінің бірі болды. Бастапқыда ол әшекейлеу бөлімінің бастығы, содан кейін бас суретші болған. Иолдабеков 20-дан астам көріністердің декорациясын дайындаған. Оларға «Шурале» Яруллин Ф. (1956), «Кащей бессмертный» Римского-Корсаков Н. А. (1957), «Камбар және Назым» Великанов В. (1959), «Флория Тоска» Пуччини Дж., «Травиата» Верди Дж., «Виндзорские кумушки» Николаи О., «Фауст» Гуно Ш., «Дон Паскуале» Доницетти Г. және т.б. жатады. Айтымбай 1957 жылдың соңында Ұлы Қазан Социалисттік Революцияның 40 жылдығына орай ұйымдастырылған Республикалық Көркемөнер көрмесіне қатысты.<ref>Республиканская Художественная выставка произведений художников Казахстана, посвященная 40-летию Великой Октябрьской Социалистической Революции [http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1521&page=5]</ref> [[Сурет:Behalf-of-the-Revolution-MoldabekovA-1967.jpg|нобай|Револиция атымен(Именем Революции) 1967 жыл]] '''1960-1975 жылдар арсындағы өнер туындылары''' [[Сурет:Spring-1945-MoldabekovA-1970.jpg|нобай|1945 жылғы көктем]] Айтымбай Молдабеков 1960 жылдан 1975 жылға дейінгі кезеңде әскери-патриоттық такқырыпта(«Годы боевые», «Товарищ», «В тылу», «1942 год», «Земля», «Родина», «Весна 1945 года», «Поверженные знамена»), тарихи-револициялық тақырыпта (К. Кузнецовпен бірге «Вагон смерти. Рождение С. Сейфуллина»), еңбек және демалыс тақырыбында («Коллеги», «Портрет Бекхожина»), отбасы, бақыт, махаббат және бейбітшілік тақырыптарында («Портрет Художницы Гадеевой», «Теплый день», «Новый дом», «Портрет сына», «Портрет дочери») сурет салды. Молдабеков өзінің суреттерінде түс әсеріне, адам сезімдеріне әсер етуге жетуге тырысқан. Суретші түс байытуда көп жұмыс істеді. Контентке көп көңіл бөліді, бірақ түс масштабының белсенділігі суреттердің эмоционалдық сәті болды. Лирикалық, жеңіл нотадағы «1945 жылғы көктем» (1970) картинасында үлкен кенеп көңіл-күйі анықталады. Бұл суретте кейіпкердің бейнесі көктемгі табиғатпен салыстырылды. Молдабеков шығарған туындылар әрдайым тар ұлттық өнердің шекарасынан асты. Оның кейіпкерлері халықаралық және олардың идеяларыбарлық адамдарға тән. «Аттестат Зрелости» (1974) картинасында суретшінің өткен жылдардағы жинақтаған ішкі сезімдері толығымен көрінді. «Аттестат Зрелости» - суретшінің келер ұрпақ туралы көзқарасы. «Біз әрдайым қатарда болдық», - деп Молдабеков өз жұмысын құрбыларының сезімін өзінше білдіру ретінде түсіндіріп, еске алды. «Біз не үшін күресетінімізді түсіндік. Менің ұрпағым енді қатарда»(1974 жыл, мерейтойлық көрменің алдындағы сұхбат). ===Алған марапаттары=== * 1-дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені * 2- дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені * «Жауынгерлік үшін» медалі * «Еңбегі үшін» медалі * «Тың жерлерді игеру үшін» медалі * Мерейтойлық медальдар: «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы жеңіске 20 жыл », «1941-1945 жылдардағы соғысқа 25 жыл», «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы жеңіске ХХХ жыл», «1941-1945 жылдардағы соғысқа»,«КСРО Қарулы Күштерінің елу жылдығы», «КСРО Қарулы Күштерінің алпыс жылдығы». ===Әдебиеттер=== *Каталог «Осенняя республиканская выставка произведений художников Казахстана». Алма-Ата, 1965 г. — 20 с. *Каталог «VII Предсъездовская выставка произведений художников Казахстана», сост. Кучина М. Н. Алма-Ата, Союз художников КазССР, 1967 г. — 70 с. *Каталог республиканской художественной выставки «Советский Казахстан», сост. Вандровская Е. Б., Целлинская М. Н., Алма-Ата, 1967 г. — 38 с. *Хлопова Л. М. «Алма-Атинское художественное училище». Алматы, 1997 г. — 62 с. *Каталог «Республиканская юбилейная художественная выставка», сост. Калинина А. Алма-Ата, 1967 г. — 78 с. *Каталог выставки «Изобразительное искусство Казахстана», сост. Ли К. Алма-Ата, 1971 г. — 48 с. *«Живопись Казахской ССР» ред. Петрова С. Москва, изд. «Советский художник», 1970 г. — 64 с. *Каталог «Выставка произведений художников Казахстана, посвященная 25-летию Победы советского народа в Великой Отечественной Войне», сост. Амиров Р. А. Алма-Ата, 1970 г. — 26 с. *«Каталог выставки, посвященная XXIV съезду КПСС и XIII съезду Компартии Казахстана», сост. Марченко Л. Алма-Ата, 1971 г. — 54 с. *Каталог выставки «Изобразительное искусство Казахстана», сост. Ли К. Алма-Ата, 1971 г — 48 с. *Каталог всесоюзной художественной выставки «Всегда начеку», посвященной шестидесятилетию Великой Октябрьской социалистической революции и шестидесятилетию советской милиции, сост. Кузина В., Кетов А. Москва, изд. «Советский художник», 1977 г — 76 с. *Каталог всесоюзной художественной выставки «60 героических лет», сост. Бабурина Н., Елкова В., Кузина В., Прокофьева Н., Романова Л. Москва, изд. «Советский художник», 1978 г. — 68 с. *Каталог республиканской художественная выставки «Всегда начеку», посвященная шестидесятилетию Великой Октябрьской социалистической революции и шестидесятилетию советской милиции. Издание Союза Художников Казахстана. Алма-Ата, 1977 г. — 28 с. *Каталог репродукций «Художники Советского Казахстана», сост. Кумарова С. Б. Москва, изд. «Советский художник», 1980 г. ===Сілтемелер=== *[https://drive.google.com/file/d/0BxqwasdUa64ALV9jS1FJazFTTWM/edit «Айтымбай Молдабеков. Каталог 1974»] *[https://drive.google.com/file/d/0BxqwasdUa64AOTlucWRnYUxEM1k/view «Айтымбай Молдабеков». Автор: Р. Амиров. Министерство Культуры Казахской ССР] *[http://podvignaroda.ru/?#id=80150914&tab=navDetailManAward Марапаттау қағазы. Молдабеков Айтымбай] ==Дереккөздер== [[Санат:1924 жылы туғандар]] [[Санат:15 мамырда туғандар]] [[Санат:21 қыркүйекте қайтыс болғандар]] [[Санат:2001 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша суретшілер]] [[Санат:Қазақстан суретшілері]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] op41zxbfuamn22u2qtfe1ls9jucez87 0 597889 3612691 3611711 2026-06-02T19:21:34Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Syrymzhan|Syrymzhan]] соңғы нұсқасына қайтарды 3441736 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Германия}} РБ Лейпциг |ағымдағы маусым = |логотипі = Рб Лейпциг.png |толық атауы = RasenBallsport «Leipzig e. V.» |лақап аты = |құрылған = 2009 |стадионы = Ред Булл Арена |сыйымдылығы = 47 800<ref>{{cite web|url=https://rbleipzig.com/en/stadium/red-bull-arena/facts-and-stats|title=Red Bull Arena in Leipzig: All the facts and stats|website=rbleipzig.com|publisher=RasenBallsport Leipzig|access-date=24 February 2025}}</ref> |иесі = {{flagicon|Аустрия}} [[Red Bull GmbH]] |президенті = |жаттықтырушы = {{flagicon|Германия}} Марко Розе |капитаны = {{flagicon|Мажарстан}} [[Петер Гулачи]] |рейтингі = |жарыс = [[Футболдан Германия чемпионаты|Германия Бундеслигасы]] |маусым = [[Футболдан Германия чемпионаты 2023/24|2023/24]] |орын = 4 орын |сайты = https://rbleipzig.com | pattern_la1 = _rbl2425h | pattern_b1 = _rbl2425h | pattern_ra1 = _rbl2425h | pattern_sh1 = _rbs2425h2 | pattern_so1 = _rbl2425hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 =_rbl2425a | pattern_b2 =_rbl2425a | pattern_ra2 = _rbl2425a | pattern_sh2 = _rbl2425a | pattern_so2 = _rbl2425al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | pattern_la3 = _rbl2425t | pattern_b3 = _rbl2425t | pattern_ra3 = _rbl2425t | pattern_sh3 = _rbl2425t | pattern_so3 = _rbl2425tl | leftarm3 = 283b47 | body3 = 283b47 | rightarm3 = 283b47 | shorts3 = 283b47 | socks3 = 283b47 }} '''«РБ Лейпциг»''' ''(нем. RB Leipzig)'' — [[2009 жыл]]ы [[Германия]]ның [[Лейпциг]] қаласында Red Bull GmbH компаниясының бастамасымен құрылған футбол клубы. РБ Лейпциг бесінші деңгейдегі SSV Markranstädt клубының ойын құқықтарын сатып алып, жаңа клубты сегіз жыл ішінде [[Футболдан Германия чемпионаты|Бундеслигаға]] шығару мақсатын қойған. Ерлердің кәсіби футбол командасы RasenBallsport Leipzig GmbH ұйымы арқылы басқарылады<ref>{{cite web |url=http://www.dierotenbullen.com/statisch/impressum.html |title=Impressum |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=dierotenbullen.com |location=Leipzig |publisher=RasenBallsport Leipzig GmbH |language=de |access-date= 25 February 2025}}</ref>. РБ Лейпциг өз үй ойындарын [[Ред Булл Арена (Лейпциг)|«Ред Булл Аренада»]] өткізеді. Клубтың лақап аты — Die Roten Bullen (немісше «Қызыл бұқалар»)<ref>{{Cite web|title=Here's where the Bundesliga clubs' nicknames come from|url=https://bulinews.com/news/386/heres-where-the-bundesliga-clubs-nicknames-come-from|website=Bulinews|date=15 May 2020 |access-date=25 February 2025|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Football club nicknames: Premier League, La Liga, Serie A, MLS & all team slang terms|url=https://www.goal.com/en/news/football-club-nicknames-premier-league-la-liga-serie-a-mls/y258hgejidlw1xede4hbz4ts8|website=Goal (website)|access-date=25 February 2025|lang=en}}</ref>. Құрылғаннан кейін, РБ Лейпциг бесінші деңгейдегі NOFV-Оберлига Зюд лигасынан бастап, неміс футболында тез өрледі. Клуб келесі жылдары жоғарылап, 2017 жылы Бундеслигаға шықты. Жоғарғы лигадағы дебюттік маусымында олар екінші орын алып, тарихында алғаш рет [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]на жолдама алды. Сондай-ақ, олар Чемпиондар Лигасында тұрақты қатысушыға айналып, 2020 жылы турнирдің жартылай финалына дейін жетті. Клуб өзінің алғашқы ішкі жүлдесі — [[Футболдан Германия кубогы|Германия кубогын]] 2022 және 2023 жылдары қатарынан жеңіп алды. РБ Лейпцигтің неміс футболының жоғарғы деңгейіне енуі даулы болды, себебі клубтың корпоративтік ықпалы көптеген немістер үшін Германиядағы спорт клубтарының дәстүрлі иелік ету құрылымы мен басқаруына қайшы деп саналады<ref>{{Cite web |date=2020-01-14 |title=Why RB Leipzig is the most hated team in the Bundesliga |first=Bruce |last=Schoenfeld |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37580461/why-rb-leipzig-most-hated-soccer-team-bundesliga |access-date=25 February 2025|lang=en |website=ESPN.com}}</ref>. Екінші жағынан, кейбіреулер бұл әрекетті бұрынғы ГДР аумағында Бундеслиганың тұрақты орнын қалыптастыруға бағытталған құрметті бастама деп бағалайды, себебі бірігуден кейін бұл аймақтағы футбол клубтарының деңгейі әлсіз болған<ref>{{Cite web |date=2021-02-18 |title=RB Leipzig: Success against Tradition |url=https://www.fournations.football/post/rb-leipzig-success-against-tradition |access-date=25 February 2025|lang=en |website=Four Nations}}</ref>. == Тарихы == === Әртүрлі клубтармен келіссөздер жүргізу және клубтың құрылуы (2006–2009)=== Red Bull GmbH компаниясы Лейпцигке инвестиция салмас бұрын, оның иесі Дитрих Матешицтің басшылығымен үш жарым жыл бойы Германия футболына инвестициялау үшін қолайлы орын іздеді<ref>{{cite news |last=Flohr |first=Sven |date=13 June 2009 |title=Red Bull reißt Leipzig aus dem Fußballschlaf |trans-title=Red Bull rips Leipzig out of its football sleep|url=https://www.welt.de/sport/fussball/article3919661/Red-Bull-reisst-Leipzig-aus-dem-Fussballschlaf.html |language=de |newspaper=Die Welt |location=Berlin |publisher=WeltN24 GmbH |access-date=25 February 2025}}</ref>. Лейпцигтен басқа, компания Батыс Германиядағы [[Гамбург]], [[Мюнхен]] және [[Дюссельдорф]] сияқты қалаларды да қарастырды<ref>{{cite news |last=Wöckener |first=Lutz |date=28 April 2015 |title=Red Bull wollte den FC St. Pauli kaufen |url=https://www.welt.de/sport/fussball/2-bundesliga/article140232412/Red-Bull-wollte-den-FC-St-Pauli-kaufen.html |language=de |newspaper=Die Welt |location=Berlin |publisher=WeltN24 GmbH |access-date=25 February 2025}}</ref>. Компанияның Германия футболына алғашқы қадамы 2006 жылы басталды. Дитрих Матешицтің жеке досы [[Франц Беккенбауэр]]дің кеңесімен, компания Лейпцигке инвестиция салуды ұйғарды<ref>{{cite web |url=http://www.sport1.at/911+M58e432e9b77.html |title=Leipzig: Red-Bull-Einstieg naht |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=5 December 2012 |website=sport1.at |publisher=Sport1 Multimedia GmbH |location=Wien |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20061207020155/http://www.sport1.at/911+M58e432e9b77.html |archive-date=7 December 2006 |access-date=25 February 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=6 May 2014 |title=Beckenbauer adelt die Bullen aus Leipzig |url=https://www.handelsblatt.com/sport/fussball/der-bundesliga-traum-lebt-beckenbauer-adelt-die-bullen-aus-leipzig/9844386.html |language=de |newspaper=Handelsblatt |location=Düsseldorf |publisher=Handelsblatt GmbH |access-date=25 February 2025 |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323051700/https://www.handelsblatt.com/sport/fussball/der-bundesliga-traum-lebt-beckenbauer-adelt-die-bullen-aus-leipzig/9844386.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=8 May 2014 |title=Mateschitz nach Attacke gegen RB Leipzig geschockt |url=https://www.welt.de/sport/fussball/article127772305/Mateschitz-nach-Attacke-gegen-RB-Leipzig-geschockt.html |language=de |newspaper=Die Welt |location=Berlin |publisher=WeltN24 GmbH |access-date=25 February 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=8 May 2014 |title=Leipzig droht der Lizenzentzug: Red-Bull-Boss attackiert die DFL |url=http://www.n-tv.de/sport/fussball/Red-Bull-Boss-attackiert-die-DFL-article12791216.html |language=de |newspaper=n-tv |location=Cologne |publisher=n-tv Nachrichtenfernsehen GmbH |access-date=25 February 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Machowecz |first=Martin |date=9 May 2014 |title=Wir Ossis brauchen den Retortenverein! |url=http://www.zeit.de/sport/2014-05/fussball-rb-leipzig-zweite-liga-langfassung/seite-2 |language=de |newspaper=Die Zeit |location=Hamburg |publisher=Zeit Online GmbH |access-date=25 February 2025}}</ref>. Жергілікті футбол клубы FC Sachsen Leipzig бұрынғы Шығыс Германия чемпиондары BSG Chemie Leipzig-тің ізбасары ретінде бірнеше жылдар бойы қаржылық қиындықтарға тап болды<ref name="AuflösungSachsen">{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=6 June 2011 |title=Uwe Seemann über die Auflösung des FC Sachsen Leipzig |url=http://www.11freunde.de/interview/uwe-seemann-ueber-die-aufloesung-des-fc-sachsen-leipzig |language=de |newspaper=[[11 Freunde]] |location=Berlin |publisher=11FREUNDE Verlag GmbH & Co. KG |access-date=25 February 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Dieckmann |first=Christoph |date=17 October 2013 |title=Heimat aus der Dose |url=http://www.zeit.de/2013/43/fussball-rb-leipzig-red-bull-bundesliga |language=de |newspaper=Die Zeit |location=Hamburg |publisher=Zeit Online GmbH |access-date=25 February 2025}}</ref>. Red Bull GmbH клубқа 50 миллион еуроға дейін инвестиция салуды жоспарлады, оның ішінде команданың түстері мен атауын өзгерту де бар еді. Алайда, бұл жоспарлар жанкүйерлердің қарсылығына ұшырап, нәтижесінде компания бұл жоспарлардан ресми түрде бас тартты<ref>{{cite news |last=Ruf |first=Christoph |date=17 June 2009 |title=Red Bull in Leipzig: "Wir würden selbst den Teufel mit offenen Armen empfangen" |url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/red-bull-in-leipzig-wir-wuerden-selbst-den-teufel-mit-offenen-armen-empfangen-a-630820.html |language=de |newspaper=Der Spiegel |publisher=SPIEGEL ONLINE GmbH |location=Berlin |access-date=25 February 2025}}</ref>. Содан кейін, компания Батыс Германиядағы бірнеше клубтармен байланыс орнатты. Гамбург қаласындағы [[Санкт-Паули (футбол клубы)|Санкт-Паули]] клубымен демеушілік келісім туралы келіссөздер жүргізілді, бірақ клубтың жанкүйерлері және дәстүрлі құрылымы бұл ұсынысты қабылдамады. Сол сияқты, Мюнхен қаласындағы [[Мюнхен 1860]] клубымен де келіссөздер жүргізілді, бірақ клуб инвестицияға қызығушылық танытпады<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=29 April 2014 |title=Red Bull wollte den TSV 1860 übernehmen |url=http://www.abendzeitung-muenchen.de/inhalt.heute-leipzig-damals-muenchen-red-bull-wollte-den-tsv-1860-uebernehmen.dadf2ac8-5dfd-4094-b822-3a6e87e1f285.html |language=de |newspaper=Abendzeitung |location=Munich |publisher=Abendzeitung München Verlags-GmbH |access-date=25 February 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fussballtransfers.com/2-bundesliga/fortuna-pauli-und-60-red-bull-hatte-andere-kandidaten-und-plane_53555 |title=Fortuna, Pauli und 1860&nbsp;– Red Bull hatte andere Kandidaten und Pläne |last=Niekamp |first=Kevin |date=29 April 2014 |website=fussballtransfers.com |location=Cologne |publisher=Adversport Germany GmbH |language=de |access-date=25 February 2025}}</ref>. 2007 жылы Red Bull GmbH 100 жылдық тарихы бар [[Фортуна (футбол клубы, Дюссельдорф)|Фортуна Дюссельдорф]] клубына инвестиция салуды жоспарлады<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=22 May 2007 |title="Fortuna Red Bull"&nbsp;– die Zukunft? |url=http://www.rp-online.de/sport/fussball/fortuna/fortuna-red-bull-die-zukunft-aid-1.1119525 |newspaper=RP Online |publisher=RP Digital GmbH |location=Düsseldorf |language=de |access-date=25 February 2025}}</ref>, бірақ бұл ұсыныс та клуб мүшелері мен жанкүйерлер тарапынан қабылданбады. Нәтижесінде, компания қайтадан Шығыс Германияға назар аударуға шешім қабылдады. Лейпциг футбол тарихы бай қала ретінде инвестиция үшін қолайлы орын болып саналды. Бұл қалада Неміс футбол қауымдастығы (DFB) құрылған және алғашқы неміс ұлттық футбол чемпиондары [[Локомотив (футбол клубы, Лейпциг)|Локомотив Лейпциг]] клубы Лейпциг қаласынан болды. Шығыс Германия кезеңінде Локомотив Лейпциг және оның қарсыласы BSG Chemie Leipzig сияқты жергілікті командалар Шығыс Германия футбол лигасының жоғарғы деңгейінде, тіпті халықаралық деңгейде ойнаған. Алайда, кейін футбол деңгейі түсіп кетті. 1994 жылдан бері қала командасы Бундеслигада ойнамаған<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=7 January 2016 |title=RB Leipzig: Die Attacke auf den FC Bayern |url=http://www.abendzeitung-muenchen.de/inhalt.bundesliga-und-dann-europa-rb-leipzig-die-attacke-auf-den-fc-bayern.55e790ee-31b5-4aac-9fce-60d9c81f26ed.html |language=de |newspaper=[[Abendzeitung]] |location=Munich |publisher=Abendzeitung München Verlags-GmbH |access-date=26 February 2025}}</ref>, ал 1998 жылдан бері кәсіби лигада өнер көрсетпеген. Екі үздік командасы Оберлигада ойнауға жақын еді. Қала жоғары деңгейдегі футболға зәру болды<ref>{{cite news |last=Spannagel |first=Lars |date=16 June 2009 |title=New York, Salzburg, Markranstädt: Der RB Leipzig kommt |trans-title=New York, Salzburg, Markranstädt: RB Leipzig is coming |url=http://www.tagesspiegel.de/sport/fussball/new-york-salzburg-markranstaedt-der-rb-leipzig-kommt/1536976.html |language=de |newspaper=Der Tagesspiegel |publisher=Verlag Der Tagesspiegel GmbH |location=Berlin}}</ref><ref>{{cite journal |last=Ruf |first=Christoph |date=18 September 2009 |title=Red Bull mischt die Bundesliga auf |url=http://www.merian.de/magazin/leipzig-red-bull-bundesliga.html |language=de |journal=Merian (magazine) |publisher=4 Seasons digital.net GmbH |access-date=26 February 2025 |archive-date=11 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311162048/http://www.merian.de/magazin/leipzig-red-bull-bundesliga.html |url-status=dead}}</ref>. Сол кездегі Лейпцигтің шамамен 500 000 тұрғыны болды, бұл экономикалық қуаттылық пен жанкүйерлер әлеуетінің белгісі болды. Сонымен қатар, қала маңында Бундеслига клубтары болмағандықтан, демеушілер мен жанкүйерлерді тарту мүмкіндігі артты. Лейпциг халықаралық әуежайы, автожол байланыстары және қолайлы стадион сияқты жақсы дамыған инфрақұрылымға ие болды<ref>{{cite web |url=http://www.spox.com/de/sport/fussball/0906/Artikel/tobias-kollmann-red-bull-rasen-ballsport-leipzig-dieter-mateschitz.html |title=Wirtschafts-Experte Tobias Kollmann im Interview: "Ein Erdbeben für den deutschen Fußball" |last=Gruber |first=Haruka |date=16 June 2009 |website=spox.com |publisher=Perform Media Deutschland GmbH |language=de |access-date=26 February 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Derßlein |first=Detlef |date=18 November 2009 |title=Die Gründung von RB Leipzig |url=http://www.focus.de/panorama/welt/best-of-playboy/menschen-und-storys/tid-16234/playboy-reportage-die-gruendung-von-rb-leipzig_aid_454906.html |language=de |newspaper=FOCUS Online |location=München |publisher=FOCUS Magazin Verlag GmbH |access-date=26 February 2025}}</ref>. Центральштадион 2006 жылғы [[Футболдан 2006 жылғы әлем біріншілігі|Әлем кубогының]] алаңдарының бірі болған және Германияның шығысындағы [[Олимпиада стадионы (Берлин)|Олимпиаштадионнан]] кейінгі ең үлкен футбол стадионы болып табылады<ref>{{cite news |last=Dehne |first=Ulrich |date=17 November 2006 |title=Flügel für die Sachsen? |url=http://www.zeit.de/online/2006/47/red-bull-leipzig |language=de |newspaper=Die Zeit |location=Hamburg |publisher=Zeit Online GmbH |access-date=26 February 2025}}</ref>. Германияның жоғарғы дивизиондарында ойнайтын клубқа инвестиция салу Red Bull үшін қымбатқа түсер еді. Алдыңғы тәжірибелерінен компания мұндай клубтардың дәстүрлері лигада жетістікке жетуге кедергі келтіретінін білді<ref>{{cite news |last=Flohr |first=Sven |date=13 June 2009 |title=Michael Kölmel: "Red Bull ist eine riesige Chance für Leipzig" |url=https://www.welt.de/sport/fussball/article3918705/Red-Bull-ist-eine-riesige-Chance-fuer-Leipzig.html |language=de |newspaper=Die Welt |location=Berlin |publisher=WeltN24 GmbH |access-date=27 February 2025}}</ref>. Оның орнына, компания жаңадан құрылған клубқа инвестиция салу жақсырақ нұсқа деп тапты. 2009 жылдың басында Red Bull GmbH Саксония футбол қауымдастығына (SFV) [[Саксония еркін мемлекеті|Саксонияда]] жаңа клуб құру процедурасы туралы хабарласты. Жаңадан құрылған клубқа ойын лицензиясы қажет болды. Егер ол басқа клубтан лицензия алмаса, ең төменгі лига — Kreisklasse-дан бастайтын еді<ref>{{cite web |url=http://www.mdr.de/service/impressum/index.html |title=Das Ziel ist ganz klar die Bundesliga |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=4 January 2016 |website=mdr.de |location=Leipzig |publisher=Mitteldeutscher Rundfunk |language=de |access-date=27 February 2025}}</ref>. Компания 2008 жылдан бері Германия футбол лигасы жүйесінде бесінші деңгей болып табылатын, сондықтан DFB лицензиялау жүйесіне жатпайтын Oberliga-да ойнайтын клуб іздеді. Медиа кәсіпкері Михаэль Кёльмельдің кеңесі бойынша, компания Лейпцигтен 13 шақырым батыста орналасқан шағын клуб — SSV Markranstädt-ке назар аударды<ref>{{cite news |last1=Pittelkow |first1=Sebastian |last2=Schottner |first2=Dominik |date=15 July 2009 |title=Geld verleiht Flügel |url=https://www.freitag.de/autoren/der-freitag/geld-verleiht-flugel |language=de |newspaper=Der Freitag |location=Berlin |publisher=der Freitag Mediengesellschaft mbh & Co. KG |access-date=27 February 2025}}</ref>. Клуб жаһандық компаниямен серіктестік орнатуға оң көзқараспен қарады. Президенті Хольгер Нуссбаум клубтың ұзақ мерзімді қаржысын қамтамасыз етуді қалап, Red Bull GmbH-мен келісім жасау жоспарын жасады. Хольгер Нуссбаум өз жоспарын Кёльмельге ұсынды, ол мүмкіндікті көріп, келісімге қосылуды шешті. Кёльмельдің көмегімен Red Bull GmbH SSV Markranstädt-пен келіссөздерді бастады. Келіссөздер басталғаннан бес апта өткен соң, SSV Markranstädt Oberliga лицензиясын Red Bull GmbH-ға сатуға келісті. Құны жарияланбағанымен, SSV Markranstädt 350 000 еуро өтемақы алған деп есептеледі<ref>{{cite news |last=Kramer |first=Jörg |date=18 October 2010 |title=Im Sog des Kapitals |url=http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-74549748.html |language=de |newspaper=Der Spiegel |publisher=SPIEGEL ONLINE GmbH |location=Berlin |access-date=27 February 2025}}</ref>. «RasenBallsport Leipzig e.V.» 2009 жылдың 19 мамырында құрылды. Құрылтайшылардың барлығы Red Bull GmbH компаниясының қызметкерлері немесе агенттері болды. Андреас Садло төраға болып сайланып, Йоахим Круг спорттық директор қызметіне тағайындалды. Андреас Садло бұрын «Stars & Friends» агенттігінде футбол ойыншыларының агенті ретінде танымал болған<ref>{{cite news |last1=Schmidt |first1=André |last2=Krause |first2=Stefan |date=10 June 2009 |title=Wird er der erste Neue? |url=http://www.bild.de/sport/fussball/thomas-klaesener-soll-kommen-8642798.bild.html |language=de |newspaper=Bild |location=Berlin |publisher=BILD GmbH & Co. KG |access-date=03 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Lehmann |first=Marcus |date=16 June 2009 |title=Wie ein neuer Sponsor Flügel verleiht |url=https://www.kicker.de/wie-ein-neuer-sponsor-fluegel-verleiht-510215/artikel |language=de |newspaper=Kicker Online |location=Nuremberg |publisher=Olympia Verlag GmbH |access-date=03 March 2025}}</ref>. Германия Футбол Одағының (DFB) ережелеріне сәйкес, ойыншылардың агенттері клубтың басқару істеріне қатыса алмайтындықтан, ол төраға қызметіне кіріспес бұрын агенттік қызметінен бас тартты. Йоахим Круг бұған дейін «Rot Weiss Ahlen» клубында бапкер және менеджер болып жұмыс істеген<ref>{{cite web |url=http://www.sport1.de/de/fussball/artikel_124815.html |title=RB Leipzig startet 'Operation Bundesliga' |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2 July 2009 |website=sport1.de |publisher=Sport1 GmbH |location=Ismaning |language=de |access-date=03 March 2025 |archive-date=3 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403015245/http://www.sport1.de/de/fussball/artikel_124815.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.spox.com/de/sport/fussball/0907/News/rb-leipzig-startet-operation-bundesliga-fussball.html |title=RB Leipzig startet "Operation Bundesliga-Fußball" |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2 July 2009 |website=spox.com |publisher=Perform Media Deutschland GmbH |language=de |access-date=03 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Ruf |first=Christoph |date=25 September 2009 |title=RB Leipzig: Wenn ein Dorfverein Flügel bekommt |url=http://www.zeit.de/sport/fussball/2009-09/lok-leipzig-red-bull |language=de |newspaper=Die Zeit |location=Hamburg |publisher=Zeit Online GmbH |access-date=03 March 2025}}</ref>. RB Leipzig Red Bull компаниясының спорттық портфеліндегі бесінші футбол жобасы болды, оған дейін [[Ред Булл Зальцбург]] (Австрия), [[Нью-Йорк Ред Буллз]] (АҚШ), [[Ред Булл Брагантино II]] (Бразилия) және [[Ред Булл Гана]] (Гана) клубтары болған. Басқа клубтардан айырмашылығы, RB Leipzig атауында корпоративтік атау болмады, себебі Германия Футбол Одағының ережелері клуб атауында корпоративтік атауларды қолдануға тыйым салатын. Сондықтан клуб «RasenBallsport» («Шөптегі доп спорты») деген ерекше атауды қабылдады. Бұл арқылы «RB» аббревиатурасы «Red Bull» атауын еске түсіріп, корпоративтік сәйкестікті сақтауға мүмкіндік берді<ref>{{cite news |last=Paterson |first=Tony |date=24 June 2009 |title=East German football gets the kick it needs |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/east-german-football-gets-the-kick-it-needs-1716000.html |newspaper=The Independent |location=London |access-date=03 March 2025|lang=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Vetter |first=Claus |date=13 September 2013 |title=RB Leipzig Die guten Bullen |url=http://www.tagesspiegel.de/sport/rb-leipzig-die-guten-bullen/8782038.html |language=de |newspaper=Der Tagesspiegel |publisher=Verlag Der Tagesspiegel GmbH |location=Berlin |access-date=03 March 2025}}</ref>. РБ Лейпциг бесінші дивизиондағы SSV Markranstädt клубымен серіктестікті бастады. Бұл серіктестік SSV Markranstädt клубының негізгі құрамын РБ Лейпцигке беру арқылы жүзеге асты, осылайша РБ Лейпциг неміс футболындағы шеруін бастады. РБ Лейпциг Oberliga-да ойнау лицензиясын, SSV Markranstädt клубының үш негізгі ерлер командасын және бір аға ерлер командасын алды. Бірінші команда толықтай, оның ішінде жаттықтырушылар құрамы мен бас жаттықтырушы Тино Фогель де қабылданды<ref>{{cite news |last=Stahmer |first=K. |date=23 June 2009 |title=Der Markranstädt-Trainer: Fliegt RB auf Vogel? |url=https://www.bild.de/sport/fussball/trainer-tino-vogel-im-interview-8775480.bild.html |newspaper=Bild |publisher=BILD GmbH & Co. KG |location=Berlin |access-date=4 March 2025|lang=de}}</ref>. Oberliga лицензиясын беру Солтүстік-Шығыс Германия футбол қауымдастығының (NOFV) мақұлдауын қажет етті. РБ Лейпциг клубына лицензия алу үшін кемінде төрт жасөспірімдер командасы, оның ішінде A-жасөспірімдер командасы қажет болды. SSV Markranstädt өздерінің жасөспірімдер бөлімін сақтап қалғандықтан, РБ Лейпцигте жасөспірімдер командалары болмады. Red Bull GmbH осы мәселені шешу үшін қаржылық қиындықтарға тап болған FC Sachsen Leipzig клубына жүгінді. Солтүстік-Шығыс Германия футбол қауымдастығы 2009 жылдың 13 маусымында ойын құқығын беруді мақұлдады және РБ Лейпцигке жасөспірімдер командаларын құру үшін бір жыл уақыт берді<ref>{{cite web |url=http://leipzig-seiten.de/index.php/kultur-unterhaltung-2/32-sport/fussball/11570-nofv-erteilt-spielgenehmigung-fberliga-teilnahme-von-rb-Leipzig |title=NOFV erteilt Spielgenehmigung für Oberliga-Teilnahme von RB Leipzig |date=13 June 2009 |website=leipzig-seiten.de |location=Leipzig |publisher=LE-news-NET UG |language=de |access-date=4 March 2025 |archive-date=12 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712045034/https://leipzig-seiten.de/index.php/kultur-unterhaltung-2/32-sport/fussball/11570-nofv-erteilt-spielgenehmigung-fberliga-teilnahme-von-rb-Leipzig |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |date=14 June 2009 |title=Red Bull soll Leipziger Fußball Flügel verleihen |url=https://www.badische-zeitung.de/f-allgemein/red-bull-soll-leipziger-fussball-fluegel-verleihen--16034078.html |language=de |newspaper=Badische Zeitung |location=Freiburg im Breisgau |publisher=Badischer Verlag GmbH & Co. KG |access-date=4 March 2025}}</ref>. Кейін клуб FC Sachsen Leipzig-тен төрт жасөспірімдер командасын алды<ref>{{cite news |last=Volker |first=Makus |date=3 August 2009 |title=Bullen nehmen Anlauf |url=http://www.taz.de/!5158708/ |language=de |newspaper=Die Tageszeitung |location=Berlin |publisher=taz Verlags u. Vertriebs GmbH |access-date=4 March 2025}}</ref>. Саксония футбол қауымдастығы (SFV) бұл қадамды жас таланттардың басқа жаққа кетуін болдырмау үшін қолдады<ref>{{cite news |date=1 August 2009 |title=Reichenbach sieht keine Bevorzugung von RB Leipzig |url=http://www.rp-online.de/sport/fussball/reichenbach-sieht-keine-bevorzugung-von-rb-leipzig-aid-1.2447267 |newspaper=RP Online |publisher=RP Digital GmbH |location=Düsseldorf |access-date=4 March 2025|lang=de}}</ref>. [[Сурет:Ralph Hasenhüttl (2016).jpg|thumb|[[Ральф Хазенхюттль]], клубтың Бундеслигадағы алғашқы бапкері]] РБ Лейпциг өзінің алғашқы маусымын Oberliga-да Маркранштедттегі Стадион ам Бад алаңында өткізетін болды. Бұл стадион 5 000 орынға ие және SSV Markranstädt клубының үй алаңы болған. Жоспар бойынша РБ Лейпциг жақын арада әлдеқайда үлкен Централштадионға көшуді көздеді, әсіресе 2010 жылы Regionalliga-ға көтерілген жағдайда. Стадион Михаэль Кёльмельге тиесілі еді, ол Red Bull GmbH компаниясымен көп жылдан бері таныс болған және келіссөз жүргізу барысында РБ Лейпциг клубының құрылуына ықпал еткен. Михаэль Кёльмель жергілікті футболға бұған дейін де қатысқан, FC Sachsen Leipzig клубының демеушісі болған. Ол стадионға сенімді жалға алушы табуға мүдделі еді, өйткені FC Sachsen Leipzig соңғы рет Regionalliga-да көрерменсіз ойын өткізген болатын. Red Bull GmbH пен Михаэль Кёльмель арасындағы келіссөздер клуб құрылған сәттен басталды. 2009 жылдың маусымында Red Bull GmbH стадионның атау құқығын сақтап қалды, яғни стадион атауы басқа компанияға сатылмайтын болды<ref>{{cite news |last=Horeni |first=Michael |date=26 June 2009 |title=Versprechen einer blühenden Fußball-Landschaft |url=https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/rasen-ball-leipzig-versprechen-einer-bluehenden-fussball-landschaft-1811273.html |language=de |newspaper=Frankfurter Allgemeine |location=Frankfurt am Main |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung GmbH |access-date=5 March 2025}}</ref>. РБ Лейпциг құрылған кезде клубтың басты мақсаты сегіз жыл ішінде Бундеслигада ойнау болды, бұл Red Bull GmbH Австрия мен АҚШ-та қолданған модельге негізделді. Болжам бойынша Red Bull GmbH он жыл ішінде клубқа 100 миллион еуро инвестиция құюы мүмкін еді, ал Дитрих Матешиц болашақта Германия чемпионатын жеңіп алу мүмкіндігі туралы ашық айтты<ref>{{cite web |url=http://archiv.sport1.de/de/fussball/artikel_121784.html |title=Mateschitz: Titel mit RB Leipzig prinzipiell möglich |date=24 June 2009 |website=sport1.de |publisher=Sport1 GmbH |location=Ismaning |language=de |access-date=5 March 2025}}{{Dead link|date=July 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>. Лейпциг қаласынан шыққан соңғы чемпион команда 1913 жылы VfB Leipzig болған. === Өрлеу (2009–2016)=== 2009 жылдың 10 шілдесінде, қауіпсіздікке қатысты алаңдаушылықтар салдарынан алдын ала жоспарланған бірнеше ойындар тоқтатылғаннан кейін, РБ Лейпциг алғашқы матчын өткізді – бұл Ландеслига клубы SV Bannewitz-пен жолдастық кездесу болды. Матч Маркранштедттегі Стадион ам Бад аренасында өтіп, РБ Лейпциг 5:0 есебімен жеңіске жетті. Клуб өзінің алғашқы ресми ойынын 2009 жылдың 31 шілдесінде, Саксония Кубогының бірінші кезеңінде VfK Blau-Weiß Leipzig командасына қарсы өткізіп, 5:0 есебімен жеңіске жетті<ref name="bundesligahistoryofrb">{{cite web |title=From the fifth division to the UEFA Champions League semi-finals in 11 years: the history of RB Leipzig |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/history-of-rb-leipzig-from-fifth-division-to-champions-league-nagelsmann-rangnick-12466 |publisher=Bundesliga |access-date=5 March 2025 |language=en |date=7 August 2022}}</ref>. Алғашқы лига матчы 2009 жылдың 8 тамызында [[Карл Цейсс (футбол клубы)|Карл Цейсс II]] командасына қарсы қонақта өтті және 1:1 есебімен аяқталды<ref name="bundesligahistoryofrb" />. Клуб 2009–10 маусымының бірінші айналымынан кейін көш бастап, "Herbstmeister" (күзгі чемпион) атанды. РБ Лейпциг маусымның екінші жартысына күшейтілген құраммен оралды – 2010 жылдың қаңтарында олар 2. Бундеслигада ойнаған тәжірибелі жартылай қорғаушы [[Тимо Рост]]ты ([[Энерги Котбус]]) қатарға қосты<ref>{{cite news |date=5 January 2010 |title=RB Leipzig verstärkt sich mit Timo Rost |url=http://www.focus.de/sport/fussball/wm–2010/national–rb–leipzig–verstaerkt–sich–mit–timo–rost_aid_468173.html |language=de |newspaper=FOCUS Online |location=München |publisher=FOCUS Magazin Verlag GmbH |access-date=5 March 2025}}</ref>. РБ Лейпциг 25-турда 2009–10 NOFV–Oberliga Süd турнирінде бірінші орынды иеленіп, 2010–11 Regionalliga Nord маусымына жолдама алды. Маусымды команда +57 доп айырмасымен (74 гол соғып, 17 гол жіберіп) аяқтады және тек екі рет жеңілді<ref>{{cite web |title=Oberliga bis 12/13 - Deutschland – Herren - 2009/2010: Ergebnisse, Tabelle und Spielplan |url=https://www.fussball.de/spieltagsuebersicht/nofv-oberliga-sued-deutschland-oberliga-bis-12-13-herren-saison0910-deutschland/-/staffel/012SBT885O000000VV0AG813VTSS985H-G#!/ |website=www.fussball.de |access-date=5 March 2025 |language=de |date=29 May 2010}}</ref>. Regionalliga-да ойнау құқығы 2010 жылдың 4 мамырында DFB тарапынан ресми түрде берілді. РБ Лейпциг 2010–11 [[Футболдан Германия кубогы|Германия кубогы]] турниріне қатысуды мақсат етті, оған 2009–10 Саксония Кубогында жеңіске жету арқылы жолдама алуға болатын еді. Алайда, команда ширек финалға жеткенімен, 2009 жылдың 13 қарашасында FSV Zwickau командасына қарсы ойында жеңіліп, жарыстан шығып қалды. Іс басындағы төраға Андреас Садло 2010 жылдың қаңтарында клубтан кетті<ref>{{cite web |url=http://redbulls.com/soccer/leipzig/de/rb-leipzig-news-detail_110.html |title=Andreas Sadlo verlässt RB Leipzig |date=15 January 2010 |website=redbulls.com |publisher=Red Bull GmbH |location=Fuschl am See |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20100118092850/http://redbulls.com/soccer/leipzig/de/rb-leipzig-news-detail_110.html |archive-date=18 January 2010 |access-date=5 March 2025}}</ref>, ал оның орнына бұрынғы [[Гамбург (футбол клубы)|Гамбург]] футбол клубының спорттық директоры және сол уақытта Red Bull футбол жобасының спорттық директоры қызметін атқарған [[Дитмар Байерсдорфер]] тағайындалды<ref>{{cite web |url=http://redbulls.com/soccer/leipzig/de/rb-leipzig-news-detail_137.html |title=RB Leipzig zieht in neue Geschäftsstelle |date=24 February 2010 |website=redbulls.com |publisher=Red Bull GmbH |location=Fuschl am See |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20100228160418/http://redbulls.com/soccer/leipzig/de/rb-leipzig-news-detail_137.html |archive-date=28 February 2010 |access-date=5 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |date=24 February 2010 |title=Beiersdorfer neuer Boss bei RB Leipzig |url=https://www.welt.de/sport/fussball/article6541993/Beiersdorfer–neuer–Boss–bei–RB–Leipzig.html |language=de |newspaper=Die Welt |location=Berlin |publisher=WeltN24 GmbH |access-date=5 March 2025}}</ref>. 2009–10 маусымының соңғы ойынынан бір күн өткен соң, Байерсдорфер бас бапкер Тино Фогельді, көмекші бапкер Ларс Вайсенбергерді және спорттық директор Иоахим Кругты қызметтерінен босатты<ref>{{cite news |date=30 May 2010 |title=Tino Vogel muss als Cheftrainer bei RB Leipzig gehen&nbsp;– Sportdirektor Krug freigestellt |url=http://oberliga.lvz-online.de/lvzs.site,postext,aktuell-rb,artikel_id,22376.html |language=de |newspaper=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |publisher=Leipziger Verlags– und Druckereigesellschaft mbH & Co. KG |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602032222/http://oberliga.lvz-online.de/lvzs.site,postext,aktuell-rb,artikel_id,22376.html |archive-date =2 June 2010 |access-date=5 March 2025}}</ref>. Бұл шешім Red Bull иесі Дитрих Матешицтің клубтың даму стратегиясын өзгерту туралы мәлімдемесінен кейін қабылданды. Жаңа стратегияға сәйкес, РБ Лейпциг енді компанияның басты футбол жобасы ретінде қарастырылатын болды, ал [[Ред Булл Зальцбург]] екінші орынға ысырылды. 2010 жылдың 18 маусымында Томас Орал жаңа бас бапкер болып тағайындалды. Алдағы Regionalliga маусымында Кристиан Миттенцвай, Себастьян Хаук, Штефан Шуман, Тони Юрашек және Михаэль Лершль жаңа келісімшартқа қол қоймады, ал Франк Рэбш, Ронни Куят және тағы екі ойыншы мансаптарын аяқтады<ref>{{cite web |url=http://redbulls.com/soccer/leipzig/de/rb-leipzig-news-detail_171.html |title=RBL–Gala zum Abschied von Markranstädt |date=22 May 2010 |website=redbulls.com |publisher=Red Bull GmbH |location=Fuschl am See |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529051943/http://redbulls.com/soccer/leipzig/de/rb-leipzig-news-detail_171.html |archive-date =29 May 2010 |access-date=5 March 2025}}</ref>. Regionalliga-ға кірер алдында клубта екі маңызды өзгеріс болды. Клуб өзінің екінші, үшінші және төртінші командаларын SSV Markranstädt-ке қайтарды. Резервтік команданы алмастыру үшін клуб ESV Delitzsch-тің негізгі командасын өз резервтік командасы ретінде қабылдап, Bezirksliga Leipzig-тегі ойнау құқығын сатып алды<ref>{{cite web |url=http://redbulls.com/soccer/leipzig/de/rb-leipzig-news-detail_176.html |title=Regionalligist RB Leipzig stellt Weichen |date=30 May 2010 |website=redbulls.com |publisher=Red Bull GmbH |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20100603145429/http://redbulls.com/soccer/leipzig/de/rb-leipzig-news-detail_176.html |archive-date=3 June 2010 |access-date=5 March 2025}}</ref>. Бірінші команда Лейпцигтегі Централштадионды өз аренасы ретінде таңдады. Бұрын [[Футболдан 2006 жылғы әлем біріншілігі|2006 жылғы FIFA әлем чемпионатының]] матчтары өткен бұл стадион бір мезгілде Red Bull Arena болып қайта аталды<ref>{{cite news |last=Oltermann |first=Philip |date=17 June 2009 |title=Why RB Leipzig are sending shockwaves through German football |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/mar/06/rb-leipzig-sending-shockwaves-through-german-football |newspaper=The Guardian |location=London |access-date=5 March 2025|lang=en}}</ref>. Red Bull Arena-ның ашылуы 2010 жылдың 24 шілдесінде Германия вице-чемпионы [[Шальке 04]] клубына қарсы жолдастық ойынмен атап өтілді. Бұл ойынды 21 566 көрермен тамашалап, РБ Лейпциг 1–2 есебімен жеңіліп қалды<ref>{{cite web |url=http://redbulls.com/soccer/leipzig/de/rb-leipzig-news-detail_213.html |title=RBL feiert gelungene Arena-Eröffnung |date=24 July 2010 |website=redbulls.com |publisher=Red Bull GmbH |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20100826040927/http://redbulls.com/soccer/leipzig/de/rb-leipzig-news-detail_213.html |archive-date=26 August 2010 |access-date=5 March 2025}}</ref>. Бірінші команда Стадион ам Бадтағы соңғы ойынын алты күннен кейін, 2010 жылдың 30 шілдесінде, [[Герта (футбол клубы, Берлин)|Герта]] клубына қарсы жолдастық матчта өткізді. Бұл ойында РБ Лейпциг 2–1 есебімен жеңіске жетті. 2010–11 жылғы Regionalliga маусымы тең ойындар сериясынан басталды. Алғашқы матч 2010 жылдың 6 тамызында Türkiyemspor Berlin-ге қарсы Red Bull Arena-да 4 028 көрерменнің қатысуымен өтті және 0–0 есебімен аяқталды. Алғашқы жеңіс 4-турда, [[Хольштайн (футбол клубы)|Хольштайн]] клубына қарсы сырт алаңда болды, матч 1–2 есебімен РБ Лейпциг пайдасына аяқталды. Алғашқы үйдегі жеңіс 5-турда [[Магдебург (футбол клубы)|Магдебург]] клубына қарсы ойындатіркеліп, 2–1 есебімен аяқталды. Маусымның баяу басталуынан кейін клуб [[Кемницер (футбол клубы)|Кемницер]]мен бірге жоғарғы лигаға көтерілу үшін күресті. Жазғы трансферлік кезеңде клуб болашағынан үміт күттіретін шабуылшы Карстен Каммлотт пен Лейпцигте туған тәжірибелі қорғаушы Тим Себастьянды өз қатарына қосты<ref>{{cite news |last1=Krause |first1=S. |last2=Windisch |first2=M. |date=6 July 2010 |title=Super-Talent Kammlott stürmt zu den Bullen |url=http://www.bild.de/regional/leipzig/super-talent-carsten-kammlott-stuermt-zu-den-bullen-13197078.bild.html |language=de |newspaper=Bild |location=Berlin |publisher=BILD GmbH & Co. KG |access-date=5 March 2025}}</ref><ref>{{cite news|date=16 June 2010 |title=RB Leipzig&nbsp;– Sebastian kommt aus Rostock |url=http://www.reviersport.de/121285---rb-leipzig-tim-sebastian-kommt-aus-rostock.html |language=de |newspaper=Revier Sport |location=Essen |publisher=RevierSport online GmbH |access-date=5 March 2025}}</ref>. Клуб өзінің алғашқы Регионаллига маусымын 4-орында аяқтады, осылайша жоғарғы лигаға көтерілу мүмкіндігін жіберіп алды. Алайда, бас бапкер Томас Оралдың жетекшілігімен команда 2010–11 жылғы Саксония кубогын жеңіп алды. Финалда 2011 жылдың 1 маусымында Кемницер клубын 1:0 есебімен жеңіп, Ред Булл Аренада 13 958 көрерменнің алдында тарихи жетістікке жетті. Бұл жеңіс клуб тарихындағы алғашқы трофей болды және 2011–12 жылғы Германия кубогы жарысына қатысуға мүмкіндік берді<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=1 June 2011 |title=RB Leipzig gewinnt Sachsen-Pokal |url=http://www.sz-online.de/sachsen/regionalsport/rb-leipzig-gewinnt-sachsen-pokal-757166.html |language=de |newspaper=Sächsische Zeitung |location=Dresden |publisher=Sächsische Zeitung GmbH |access-date=11 March 2025 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053647/http://www.sz-online.de/sachsen/regionalsport/rb-leipzig-gewinnt-sachsen-pokal-757166.html |url-status=dead}}</ref>. 2010–11 маусымының екінші жартысында жоғарғы лигаға көтеріле алмағандықтан, 2011 жылдың 4 мамырында [[Рапид (футбол клубы, Вена)|Рапид Вена]] клубынан Петер Пакульт жаңа бас бапкер болып тағайындалды. Сонымен қатар, спорттық директор Томас Линке клубтан кетті. Ол бұл қызметті 2011 жылдың ақпан айынан бастап небәрі 10 апта атқарған еді. Әртүрлі БАҚ өкілдері Пакульттың келуі мен Линкенің кетуін өзара байланыстыруы мүмкін екенін жазды<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=4 May 2011 |title=Nur kurze Amtszeit&nbsp;– Linke verlässt RB Leipzig |url=http://www.n-tv.de/sport/fussball/Linke-verlaesst-RB-Leipzig-article3256146.html |language=de |newspaper=n-tv |location=Cologne |publisher=n-tv Nachrichtenfernsehen GmbH |access-date=11 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.spox.com/de/sport/fussball/regionalliga/1105/News/peter-pacult-neuer-trainer-bei-viertligist-rb-leipzig-ruecktritt-von-sportdirektor-thomas-linke.html |title=Rücktritt von Sportdirektor Thomas Linke&nbsp;– Pacult: Leipzig ist "höchstinteressante" Aufgabe |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=5 May 2015 |website=spox.com |location=Unterföhring |publisher=Perform Media Deutschland GmbH |language=de |access-date=11 March 2025}}</ref>. Командадан бірнеше ойыншы, соның ішінде Ларс Мюллер, Свен Нойхаус, Томас Клэзэнер және Нико Фроммер тәрізді 2010–11 жылғы Саксония кубогының финалистері, кетті. Ал Данель Розин, Тимо Рост және Бенжамин Беллот секілді үш ойыншы бұрынғы Оберлига командасынан 2011–12 жылғы Регионаллига маусымына дейін құрамда қалды. Төртінші ойыншы ретінде халықаралық деңгейде ойнаған Инго Хертш та клубта қалды. Ол 2010–11 маусымынан кейін кәсіби мансабын аяқтап, резервтік командаға («РБ Лейпциг II») және клубтың бизнес құрылымына қосылды<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=31 May 2011 |title=Hertzsch beendet Karriere, bleibt aber bei RB |url=https://www.kicker.de/hertzsch-beendet-karriere-bleibt-aber-bei-rb-553302/artikel |language=de |newspaper=Kicker Online |location=Nuremberg |publisher=Olympia-Verlag GmbH |access-date=11 March 2025}}</ref>. 2011 жылдың 29 шілдесінде РБ Лейпциг алғаш рет Германия кубогы турнирінде ойнады. Ред Булл Аренаға 31 212 көрермен жиналды. Команда Бундеслига өкілі [[Вольфсбург (футбол клубы)|Вольфсбург]] клубын 3:2 есебімен жеңіп, бірінші кезеңнен өтті. Бұл ойында Даниэль Фран хет-трик жасады<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=29 July 2011 |title=DFB-Pokal: Viertligist Leipzig schmeißt Wolfsburg raus |url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/dfb-pokal-viertligist-leipzig-schmeisst-wolfsburg-raus-a-777450.html |language=de |newspaper=Der Spiegel |publisher=SPIEGEL ONLINE GmbH |location=Berlin |access-date=11 March 2025}}</ref>. Алайда келесі кезеңде команда [[Аугсбург (футбол клубы)|Аугсбургтен]] 0:1 есебімен жеңіліп, жарыстан шығып қалды. 2011–12 жылғы Регионаллига маусымында клуб тарихындағы ең ірі жеңіске жетті: 2012 жылдың 19 ақпанында Вильгельмсхафенді 8:2 есебімен жеңді<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=19 February 2012 |title=Torfestival in der Red-Bull-Arena: RB Leipzig schlägt den SV Wilhelmshaven mit 8:2 |url=http://www.lvz.de/Sport/RB-Leipzig/RB-Archiv/Torfestival-in-der-Red-Bull-Arena-RB-Leipzig-schlaegt-den-SV-Wilhelmshaven-mit-8-2 |language=de |newspaper=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |publisher=Leipziger Verlags- und Druckerei-Verwaltungs-GmbH |access-date=11 March 2025|archive-date=23 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023012930/http://www.lvz.de/Sport/RB-Leipzig/RB-Archiv/Torfestival-in-der-Red-Bull-Arena-RB-Leipzig-schlaegt-den-SV-Wilhelmshaven-mit-8-2 |url-status=dead}}</ref>. Бірақ, 33-турда Вольфсбург II командасымен 2:2 есебімен тең ойнап, Регионаллигадағы екінші маусымда да жоғарғы лигаға көтеріле алмады. Маусымды РБ Лейпциг 3-орында аяқтады. [[Сурет:Ralf Rangnick 2011 2.jpg|thumb|left|[[Ральф Рангник]], 2011 жыл]] 2012–13 жылғы реформаланған Регионаллига Нордост маусымы кадрлық өзгерістермен басталды. [[Шальке 04]] клубының бұрынғы бас бапкері [[Ральф Рангник]] жаңа спорттық директор болып тағайындалды. Ол бұл қызметке келген бойда, бас бапкер Петер Пакультты қызметінен алып, оның орнына бұрын Зонненхоф Гроссаспах клубын басқарған Александр Цорнигерді тағайындады<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=3 July 2012 |title=RB Leipzig: Trainerwechsel beim Viertligisten&nbsp;– Rangnick entlässt Pacult, Zorniger schon da |url=https://www.kicker.de/rangnick-entlaesst-pacult-zorniger-schon-da-571346/artikel |language=de |newspaper=Kicker Online |location=Nuremberg |publisher=Olympia-Verlag GmbH |access-date=11 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=6 July 2012 |title=Rangnick: "Neue Zeitrechnung" |url=https://www.kicker.de/rangnick_neue-zeitrechnung-571386/artikel |language=de |newspaper=Kicker Online |location=Nuremberg |publisher=Olympia-Verlag GmbH |access-date=11 March 2025}}</ref>. Клуб үшін бұл маусым алдыңғы екі маусымға қарағанда әлдеқайда табысты өтті. Команда бірінші айналым аяқталмай тұрып, екі тур бұрын «Гербстмайстер» атағын жеңіп алды. Бұл жетістік 2012 жылдың желтоқсанында, РБ Лейпциг [[Цвиккау (футбол клубы)|Цвиккау]] командасын сырт алаңда 1:0 есебімен жеңген кезде тіркелді. Ал 2013 жылдың 7 мамырында 18-турдан кейін РБ Лейпциг 2012–13 жылғы Регионаллига Нордост жеңімпазы атанды. 2012–13 жылғы Саксония кубогы да табысты өтті. Клуб тарихында екінші рет финалға шықты, қарсылас тағы да Кемницер болды. 2013 жылдың 15 мамырында РБ Лейпциг финалда 4:2 есебімен жеңіске жетіп, трофейді екінші рет иеленді. Ойын Ред Булл Аренада 16 864 көрерменнің алдында өтті. Бұл көрсеткіш Саксония кубогы финалының жаңа рекорды болды, алдыңғы 2011 жылғы рекордты жаңартты. 2012–13 жылғы Регионаллига Нордост жеңімпазы ретінде РБ Лейпциг 3. Лигаға жолдама алу үшін плей-офф кезеңіне өтті. Қарсылас ретінде Регионаллига Весттің өкілі Шпортфройнде Лотте командасы болды. 2013 жылдың 29 мамырында РБ Лейпциг алғашқы ойында 2:0 есебімен жеңіске жетті. Бұл матч Ред Булл Аренада өтті және 30 104 көрермен жиналды, 4-дәрежелі дивизион ойындары үшін жаңа рекорд болды<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=29 May 2013 |title=Für Regionalliga Weltklasse |url=https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/fussball-fuer-regionalliga-weltklasse-12200952.html |language=de |newspaper=Frankfurter Allgemeine |location=Frankfurt am Main |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung GmbH |access-date=11 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=29 May 2014 |title=Relegations-Hinspiel zur dritten Liga: Leipzig siegt vor Rekord-Kulisse |url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/rb-leipzig-siegt-vor-rekord-kulisse-gegen-lotte-a-902684.html |language=de |newspaper=Der Spiegel |publisher=SPIEGEL ONLINE GmbH |location=Berlin |access-date=11 March 2025}}</ref>. Қайтарма кездесу 2013 жылдың 2 маусымында өтті және 2:2 есебімен аяқталды. Қосымша уақытта РБ Лейпциг екі гол соғып, жалпы есепте жеңіске жетті. Осылайша, үш маусымдық күрестен кейін клуб 3. Лигаға жолдама алды. 2013–14 маусымында РБ Лейпциг алғаш рет 3. Лигада өнер көрсетті. Жазғы трансферлік кезеңде клуб сапына бірқатар ойыншылар қосылды: [[Энтони Юнг]], [[Тобиас Виллерс]], [[Йозуа Киммих]], [[Андре Луге]], [[Христос Пападимитриу]], [[Юссуф Поульсен]] және [[Денис Томалла]]. 2013 жылдың 2 тамызында РБ Лейпциг 2013–14 жылғы Германия кубогының бірінші айналымында Аугсбургке 0:2 есебімен жеңіліп, турнирден шығып қалды. Бұл жеңіліс клубтың бір жылға созылған ресми матчтардағы жеңіліссіз сериясын тоқтатты. 2013–14 жылғы 3. Лига маусымы жақсы басталды. Команда 2013 жылдың 19 шілдесінде алғашқы кездесуін сырт алаңда [[Халлешер (футбол клубы)|Халлешерге]] қарсы өткізіп, 1:0 есебімен жеңіске жетті. Жеңіліссіз серия 31 тамызға дейін жалғасты, сол күні РБ Лейпциг сырт алаңда көшбасшы [[Веен (футбол клубы)|Веен]] клубына 1:2 есебімен жол берді. 2013 жылдың 5 қазанында РБ Лейпциг тағы бір көшбасшымен кездесті. Веен РБ Лейпцигті жеңгеннен кейін бір аптадан соң бірінші орнын [[Хайденхайм (футбол клубы)|Хайденхаймға]] беріп қойды. Хайденхайм маусым соңына дейін көшбасшылықты сақтап қалды. Алайда, РБ Лейпциг сырт алаңда Хайденхаймды 2:0 есебімен сенімді түрде жеңіп, үшінші орынға көтерілді. Қысқы үзіліс кезінде командадан Христос Пападимитриу, [[Юри Юдт]], Карстен Каммлотт және [[Бастиан Шульц]] кетті. Олардың орнына РБ Лейпциг сапына [[Диего Демме]], [[Федерико Паласиос Мартинес]], [[Микко Сумусало]] және [[Георг Тайгль]] қосылды. [[Сурет:Georg teigl15.JPG|right|thumb|[[Георг Тайгль]] [[Ред Булл Зальцбург]] сапында, 2013 жыл]] 2014 жылдың 1 ақпанында [[Дуйсбург (футбол клубы)|Дуйсбург] клубына сырт алаңда 1:2 есебімен жеңілгеннен кейін, команда маусымның соңына дейін бірде-бір жеңіліс көрмеді. [[Дармштадт 98]] командасымен қызу бәсеке басталды, екі команда да маңызды екінші орын үшін күресті. 2014 жылдың 19 сәуірінде, 35-турда, бұл екі команда кездесті. РБ Лейпциг 39 147 көрерменнің алдында Дармштадт 98 командасын 1:0 есебімен жеңді<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=19 April 2014 |title=RB dank Jungs Hammer näher am Ziel |url=https://www.kicker.de/leipzig-gegen-darmstadt-2014-liga-1897434/analyse |language=de |newspaper=Kicker Online |location=Nuremberg |publisher=Olympia-Verlag GmbH |access-date=12 March 2025}}</ref>. РБ Лейпциг екі аптадан кейін, 2014 жылдың 3 мамырында, соңғы орын алған [[Саарбрюккен (футбол клубы)|Саарбрюккен]] клубын 5:1 есебімен жеңіп, 42 713 көрермен жиналған лық толы Red Bull Аренада екінші орынды және 2. Бундеслигаға тікелей жолдаманы ресми түрде қамтамасыз етті. Бұл көрермен саны клуб тарихындағы жаңа рекорд орнатты<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=3 May 2014 |title=Aufgestiegen&nbsp;– RB Leipzig schafft Durchmarsch in 2. Fußball-Bundesliga |url=http://www.morgenpost.de/sport/article127584655/RB-Leipzig-schafft-Durchmarsch-in-2-Fussball-Bundesliga.html |language=de |newspaper=Berliner Morgenpost|location=Berlin |publisher=Berliner Morgenpost GmbH |access-date=12 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=3 May 2015 |title=RB Leipzig macht Aufstieg in die 2. Liga perfekt |url=http://www.tagesspiegel.de/sport/5-1-gegen-saarbruecken-rb-leipzig-macht-aufstieg-in-die-2-liga-perfekt/9839912.html |language=de |newspaper=Der Tagesspiegel |location=Berlin |publisher=Verlag Der Tagesspiegel GmbH |access-date=12 March 2025}}</ref>. Бундеслигаға көтерілгеннен кейін, лицензия беруге жауапты ұйым енді DFB емес, Германияның футбол лигасы (DFL) болды. DFL лицензиялау процесіндегі алғашқы шешімін 2014 жылдың 22 сәуірінде жариялады. РБ Лейпцигке 2014–15 жылғы 2. Бундеслига маусымына лицензия белгілі бір шарттар орындалған жағдайда ғана беріледі<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=25 April 2014 |title=RB Leipzig muss bei Aufstieg sein Logo ändern |url=https://www.kicker.de/rb-leipzig-muss-bei-aufstieg-sein-logo-aendern-603363/artikel |language=de |newspaper=Kicker Online |location=Nuremberg |publisher=Olympia-Verlag GmbH |access-date=12 March 2025}}</ref>. DFL клубтың 2014–15 жылғы 2. Бундеслига маусымына лицензия алуы үшін үш талап қойды<ref>{{cite news |last=Henning |first=John |date=3 May 2014 |title=Fußballklub RB Leipzig&nbsp;– DFL verleiht Flügel |url=http://www.taz.de/!5043233/ |language=de |newspaper=Die Tageszeitung |location=Berlin |publisher=taz Verlags u. Vertriebs GmbH |access-date=12 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Wöckener |first=Lutz |date=29 May 2014 |title=Die überraschende Nachsicht der DFL mit RB Leipzig |url=https://www.welt.de/sport/fussball/2-bundesliga/article128505732/Die-ueberraschende-Nachsicht-der-DFL-mit-RB-Leipzig.html |language=de |newspaper=Die Welt |access-date=12 March 2025}}</ref>. Бірінші талап — клубтың елтаңбасын өзгерту болды, өйткені ол Red Bull GmbH логотипіне тым ұқсас еді. Екінші талап — клубтың басқару органдарының құрамын өзгерту. Үшінші талап — мүшелік жарналарды төмендетіп, жаңа мүшелер үшін клубқа кіруді ашу<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=24 April 2014 |title=Medienbericht: RB Leipzig muss Logo und Vorstandsriege ändern&nbsp;– Mitgliedsbeitrag zu hoch |url=http://www.sportbuzzer.de/artikel/medienbericht-rb-leipzig-muss-logo-und-vorstandsriege-andern-mitgliedsbeitrag-zu/ |language=de |newspaper=Sportbuzzer |location=Hannover |publisher=Sportbuzzer GmbH |access-date=12 March 2025|archive-date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521032053/https://www.sportbuzzer.de/artikel/medienbericht-rb-leipzig-muss-logo-und-vorstandsriege-andern-mitgliedsbeitrag-zu/ |url-status=dead}}</ref>. Немістің Legal Tribune Online құқықтық журналы DFL қойған үш талаптың барлығын да заңды тұрғыдан күмәнді деп бағалады<ref>{{cite web |url=http://www.lto.de/recht/hintergruende/h/rb-leipzig-aufstieg-lizenz/?googlenews=1&cHash=7605bfd87f5ea70bd1512bcd8dd18c35 |title=Red Bull belbt ostdeutschen Fußall wieder |last=Arnhold |first=Johannes |date=29 April 2014 |website=lto.de |location=Cologne |publisher=Wolters Kluwer Deutschland GmbH |language=de |access-date=12 March 2025}}</ref>. РБ Лейпциг 2014 жылдың 30 сәуірінде апелляция берді<ref>{{cite web |url=https://www.liga3-online.de/leipzig-legt-beschwerde-gegen-lizenz-auflagen-ein/ |title=RB Leipzig legt Beschwerde gegen Lizenz-Auflagen ein |last=Koch |first=Julian |date=30 April 2014 |website=liga3-online.de |location=Hamburg |publisher=mediasports Digital GmbH |language=de |access-date=12 March 2025}}</ref>. Спорттық директор Ральф Рангник бұқаралық ақпарат құралдарында сөйлеп, DFL-мен (Неміс футбол лигасы) ымыраға келуді ұсынды, ол жейденің қандай көрінетіні емес, оны кім киетіні маңыздырақ екенін айтты<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2 May 2014 |title=RB Leipzig im Lizenzverfahren zu Kompromissen bereit |url=https://www.handelsblatt.com/fussball-3-liga-rb-leipzig-im-lizenzverfahren-zu-kompromissen-bereit/9835988.html |language=de |newspaper=Handelsblatt |location=Düsseldorf |publisher=Handelsblatt GmbH |access-date=12 March 2025|quote=Wenn die DFL will, dass wir das Logo ändern, dann werden wir das tun. Es ist nicht wichtig, was auf dem Trikot steht, sondern was drin ist |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305134655/http://www.handelsblatt.com/fussball-3-liga-rb-leipzig-im-lizenzverfahren-zu-kompromissen-bereit/9835988.html |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead}}</ref>. Алайда, бұл апелляция 2014 жылдың 8 мамырында DFL тарапынан екінші рет қабылданбады<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=8 May 2014 |title=Zweitliga-Aufsteiger: DFL lehnt Beschwerde von RB Leipzig ab |url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/2-fussball-bundesliga-dfl-lehnt-beschwerde-von-rb-leipzig-ab-a-968240.html |language=de |newspaper=Der Spiegel |location=Hamburg |publisher=SPIEGEL ONLINE GmbH |access-date=12 March 2025}}</ref>. Red Bull GmbH иесі Дитрих Матешиц бұл шешімге ашық түрде сын айтып, талаптарды «бас кесу сұранысы» деп сипаттап, оны үзілді-кесілді қабылдамайтынын мәлімдеді. Ол егер лицензия берілмесе, Лейпцигтегі жобаны тоқтататынын айтып, 3. Лигада тағы бір маусым ойнаудан бас тартты<ref>{{cite news |last=Schäfer |first=Guido |date=8 May 2014 |title=LVZ-Exklusiv: RB-Lizenz wackelt&nbsp;– Mateschitz schäumt |url=http://www.sportbuzzer.de/artikel/lvz-exklusiv-rb-lizenz-wackelt-mateschitz-schaumt/ |language=de |newspaper=Sportbuzzer |location=Hannover |publisher=Sportbuzzer GmbH |access-date=12 March 2025|archive-date=12 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712055821/https://www.sportbuzzer.de/artikel/lvz-exklusiv-rb-lizenz-wackelt-mateschitz-schaumt/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=8 May 2014 |title=Mateschitz nach Attacke gegen RB Leipzig geschockt |url=https://www.welt.de/sport/fussball/article127772305/Mateschitz-nach-Attacke-gegen-RB-Leipzig-geschockt.html |language=de |newspaper=Die Welt |location=Berlin |publisher=WeltN24 GmbH |access-date=12 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sport1.de/de/fussball/fussball_bundesliga2/newspage_887994.html |title=Lizenz: RB Leipzig droht das Aus |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=8 May 2015 |website=sport1.de |publisher=Sport1 GmbH |location=Ismaning |language=de |access-date=12 March 2025|archive-date=3 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203104449/http://www.sport1.de/de/fussball/fussball_bundesliga2/newspage_887994.html |url-status=dead}}</ref>. РБ Лейпциг 2014 жылдың 12 мамырында екінші рет апелляция берді<ref name="auto">{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=12 May 2014 |title=Aufsteiger RB Leipzig legt erneut Beschwerde ein |url=https://www.welt.de/sport/fussball/2-bundesliga/article127899758/Aufsteiger-RB-Leipzig-legt-erneut-Beschwerde-ein.html |language=de |newspaper=Die Welt |location=Berlin |publisher=WeltN24 GmbH |access-date=12 March 2025}}</ref>. DFL лицензиялау комитеті екінші апелляция бойынша шешімін 28 мамырда жариялайтынын мәлімдеді<ref>{{cite web |url=http://www.t-online.de/sport/fussball/id_69380828/rb-leipzig-legt-erneut-beschwerde-gegen-dfl-auflagen-ein.html |title=RB Leipzig legt erneut Beschwerde ein |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=12 May 2015 |website=t-online.de |location=Darmstadt |publisher=Digital Media Products GmbH |language=de |access-date=12 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=11 May 2015 |title=Jetzt entscheidet der Bayern-Boss |url=http://www.bild.de/sport/fussball/rb-leipzig/lizenz-zoff-35911402.bild.html |language=de |newspaper=Bild |location=Berlin |publisher=BILD GmbH & Co. KG |access-date=12 March 2025}}</ref>. Спорттық директор Ральф Рангник клубтың DFL-пен келіссөздерді жалғастырып жатқанын және лицензияға байланысты оптимистік көңіл күйде екенін растады<ref name="auto"/>. 2014 жылдың 15 мамырында екі жақ ымыраға келгені жарияланды. Бұл келісім бойынша клуб өз эмблемасын қайта жасауға және клуб басқармасының Red Bull GmbH-дан тәуелсіз болуын қамтамасыз етуге міндеттелді<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=15 May 2014 |title=RB Leipzig erhält Lizenz für zweite Bundesliga |url=https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/bundesliga/dfl-rb-leipzig-erhaelt-lizenz-fuer-zweite-bundesliga-12941657.html |language=de |newspaper=Frankfurter Allgemeine |location=Frankfurt am Main |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung GmbH |access-date=12 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=15 May 2014 |title=RB Leipzig erhält Lizenz für 2. Bundesliga |url=http://www.zeit.de/sport/2014-05/rasenballsport-leipzig-bundesliga-dfl |language=de |newspaper=Die Zeit |location=Hamburg |publisher=Zeit Online GmbH |access-date=12 March 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=16 May 2014 |title=Lizenz ebnet RB Leipzigs geplanten Weg an die Spitze |url=http://www.sueddeutsche.de/news/sport/fussball-lizenz-ebnet-rb-leipzigs-geplanten-weg-an-die-spitze-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-140516-99-01799 |language=de |newspaper=Süddeutsche Zeitung |location=München |publisher=Süddeutsche Zeitung Digitale Medien GmbH |access-date=12 March 2025|archive-date=23 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023020804/http://www.sueddeutsche.de/news/sport/fussball-lizenz-ebnet-rb-leipzigs-geplanten-weg-an-die-spitze-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-140516-99-01799 |url-status=dead}}</ref>. [[Сурет:Marcel_Sabitzer_2020_(cropped).jpg|right|thumb|[[Марсель Забитцер]] РБ Лейпциг сапында]] Клуб 2014–15 маусымы басталар алдында бірнеше ойыншымен келісімшарт жасасты. Олардың ішінде [[Штутгарт (футбол клубы)|Штутгарттан]] [[Рани Хедира]]<ref>{{cite web |last1=Nachrichten |first1=Stuttgarter |title=VfB Stuttgart: Rani Khedira wechselt zu RB Leipzig |url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.vfb-stuttgart-rani-khedira-wechselt-zu-rb-leipzig.3ae7701c-6816-4e0c-be4e-dae3529ae94c.html |website=stuttgarter-nachrichten.de |access-date=12 March 2025|language=de |date=16 June 2014|trans-title=VfB Stuttgart: Rani Khedira is moving to RB Leipzig}}</ref>, [[Бохум (футбол клубы)|Бохумнан]] Лукас Клостерман<ref>{{cite web |title=Klostermann out for several months with injury |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37489138/rb-leipzig-lukas-klostermann-several-months-injury |publisher=ESPN |access-date=12 March 2025|language=en |date=14 September 2016}}</ref>, Ред Булл Зальцбургтен [[Марсель Забитцер]], [[Рапид (футбол клубы, Вена)|Рапид Вена]] клубынан [[Терренс Бойд]] және [[Андерлехт (футбол клубы)|Андерлехт]] футбол клубанан [[Массимо Бруно]] болды<ref>{{cite web |title=RB leistet sich heimlich Bruno |url=https://www.kicker.de/rb-leistet-sich-heimlich-bruno-608607/artikel |website=kicker |access-date=12 March 2025 |language=de|date=25 July 2014}}</ref>. Клуб 2014 жылдың жазында жаңа ойыншыларға шамамен 12 миллион еуро жұмсады. Бұл сома "Бундеслига" мен "2. Бундеслигадағы" барлық клубтардың ішінде РБ Лейпцигті 8-орынға шығарып, бірінші лигадағы клубтардың жартысынан көбірек қаржы жұмсаған клубқа айналдырды<ref>{{cite news |last=Grimm |first=Anne |date=2 September 2014 |title=RB Leipzig investiert fast 12 Millionen Euro in neue Spieler |url=http://leipzig.sportbuzzer.de/2-bundesliga/artikel/rb-leipzig-investiert-fast-12-millionen-euro-in-neue-spieler/5890/1 |language=de |newspaper=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |publisher=Leipziger Verlags- und Druckereigesellschaft mbH & Co. KG |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304050244/http://leipzig.sportbuzzer.de/2-bundesliga/artikel/rb-leipzig-investiert-fast-12-millionen-euro-in-neue-spieler/5890/1 |archive-date=4 March 2016 |access-date=12 March 2025}}</ref>. РБ Лейпциг 2016 жылдың 8 мамырында Ред Булл Аренада 42 559 көрерменнің алдында [[Карлсруэ (футбол клубы)|Карлсруэ]] клубын 2:0 есебімен жеңіп, 33-турда лигада екінші орынды иеленді және Бундеслигаға тікелей жолдама алды<ref>{{cite news |last=Roth |first=Matthias |date=8 May 2016 |title=Aufstieg geschafft: RB Leipzig macht seine Fans glücklich |url=http://www.lvz.de/Sport/RB-Leipzig/News/Aufstieg-geschafft-RB-Leipzig-macht-seine-Fans-gluecklich |language=de |newspaper=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |publisher=Leipziger Verlags- und Druckereigesellschaft mbH & Co. KG |access-date=12 March 2025|archive-date=23 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023062949/http://www.lvz.de/Sport/RB-Leipzig/News/Aufstieg-geschafft-RB-Leipzig-macht-seine-Fans-gluecklich |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=8 May 2016 |title=RB Leipzig seal promotion to first division |url=http://www.dw.com/en/rb-leipzig-seal-promotion-to-first-division/a-19243190 |language=de |publisher=Deutsche Welle |location=Bonn |access-date=12 March 2025}}</ref>. Жеңісті 2016 жылдың 16 мамырында Лейпцигтің орталығындағы Ескі қала әкімдігі алдындағы базар алаңында 20 000 жанкүйермен бірге атап өтті. Мереке алдында Лейпцигтің әкімі Буркхард Юнг командамен кездесіп, оларды құттықтады<ref>{{cite news |last=Kroemer |first=Ullrich |date=16 May 2016 |title=Aufstiegsfeier Ralf Rangnick: "Heute sind wir alle zusammen Leipzig" |url=https://www.mz.de/sport/rb-leibzig/aufstiegsfeier-rb-leipzig-mannschaft-feiert-auf-markt-mit-fans-1161716 |language=de |newspaper=Mitteldeutsche Zeitung |location=Halle |publisher=Mediengruppe Mitteldeutsche Zeitung GmbH & Co. KG |access-date=12 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mdr.de/sport/fussball_2bl/rb-leipzig-feiert-aufstieg-100.html |title=RB Leipzig rockt in die Bundesliga |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=17 May 2016 |website=mdr.de |location=Leipzig |publisher=Mitteldeutscher Rundfunk |language=de |access-date=12 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202032952/http://www.mdr.de/sport/fussball_2bl/rb-leipzig-feiert-aufstieg-100.html |archive-date=2 February 2017 |url-status=dead}}</ref>. Маусым соңында Ральф Рангник бас бапкер қызметінен кететінін мәлімдеді. Ол өзінің спорттық директор ретіндегі жұмысына толығымен көңіл бөлуді жоспарлады. Маусым бойы Германияның бұқаралық ақпарат құралдары жаңа бас бапкерге бірнеше ықтимал кандидаттарды атады. Олардың қатарында Маркус Гисдоль, Сандро Шварц, Жослен Гурвеннек, Рене Вайлер, және Маркус Вайнцирль болды. 2016 жылдың 6 мамырында [[Ральф Хазенхюттль]] жаңа бас бапкер ретінде жарияланды. === Бундеслига дәуірі (2016-қазіргі уақытқа дейін) === [[Сурет:20191002 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Olympique Lyonnais by Stepro StP 0042-2.jpg|thumb|left|РБ Лейпциг УЕФА Чемпиондар Лигасында]] == Жүлделері == === Ұлттық === * Германия бундеслигасы ** Вице-чемпион (2):2016/17, 2020/21 * 2 Бундеслига ** Вице-чемпион: 2015/16 * 3 лига ** Вице-чемпион: 2013/14 * Оңтүстік Оберлигасы ** Чемпион: 2009/10 * Германия кубогы ** Финалист (2) 2018/19, 2020/21 * Саксония кубогы ** Жеңімпаз (2): 2010/11, 2012/13 === Халықаралық === Чемпиондар лигасы * Жартылай финалист: 2019/20 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== * [http://www.dierotenbullen.com/ Клубтың ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415083041/http://www.dierotenbullen.com/ |date=2015-04-15 }} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Германия футбол клубтары]] [[Санат:РБ Лейпциг ФК]] nnwmtl5urkx8co7rn65674xfb7gj1zc 0 618998 3612703 3611734 2026-06-02T19:23:31Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3473514 wikitext text/x-wiki '''Гетерия''' ({{lang-grc|Ἑταιριαι}} — одақ, достық) — [[Ежелгі Грекия|ежелгі грек]] демократияларындағы белгілі одақтар. Олардың бірінші мақсаттары қызметтердің дұрыс қадағаланбауы мен басқа да үрдістер кезінде өзара қолдау көрсету болған. Нәтижесінде, бұл ұйымның жасырын байланыстарының әсерінен және басқа да грек мемлекеттерінің гетерияларымен байланыстарының әсерінен оларға басқару формасын қалыптастыру оңайға түскен. Нәтижесінде, [[Афина]]да 30 иеліктің болуы. Өз кезегінде бұл [[демократия]]лық гетериялардың туындауына алып келді, сонымен қатар көптеген грек қауымдарының бұзылуына себеп болды. Жаңа дәуірде «гетерия» атауын әртүрлі қоғамдар иеленген, алайда жаңа гректер тарихында екі гетерия ерекше танымал болған. == Бірінші гетерия == Бірінші гетерия — саяси ұйым — гректердің түрік үстемдігінен босану күресінде үлкен рөл атқарды. Тағы 1795 жылы Константинос Ригас гректердің түріктерді құлатуға арналған құпия одағын құрды, бірақ бұл бастама Ригастың өліміне байланысты тоқтап қалды. Алайда оның таратқан еркіндікке деген сүйіспеншілігі мен жігері грек халқы арасында жаңа гетерия — ''Hetaireia Philikè'' (Филики Этерия) құрылуына себеп болды. Бұл ұйым 1814 жылы пайда болды. Оған тек гректер ғана қабылданып, мүшелерге басқа құпия ұйымдарға қатысуға тыйым салынды. Ұйымды ерекше басқару органы — ''arche'' — басқарды. Сондай-ақ ұлттық қазынаны (қаржы қорын) басқарды. Гетерияда үш дәреже болды: басшылар (''Blamides''), уәкілдер (''Systemeni'') және дін қызметкерлері (''hiereis''). Бұл ұйым бүкіл Грекия мен Еуропалық Түркияға таралып, өз қызметінің орталығы ретінде Одессаны таңдады — оның түрік және грек порттарымен жиі байланыста болуы себепті. Онда олар көтеріліске дайындала бастады. Бұл істі жүзеге асыру Ресей генералы, князь Александр Ипсилантиге тапсырылды. 1821 жылы [[Яссы (Румыния)|Яссы]] қаласында гректерге үндеу тастады. Бұл үндеуге барлық елдерден гетерия мүшелері жиналып, әйгілі Гетериялық полк (''немесе Қасиетті жасақ'') құрылды. 400–500 адамдық жасақпен Ипсиланти Молдоваға басып кірді, бірақ 1821 жылы 19 маусымда Драгашан түбінде түріктерден күйрей жеңілді. Тек капитан Иордакимен бірге шамамен 20 адам ғана құтылып кетті. Бірнеше күннен кейін Прут өзенінің жанында князь Кантакузен басқарған тағы бір гетериялық жасақ та жеңіліске ұшырап, Ресей аумағына шегінуге мәжбүр болды. Иордаки мен Фарнак басқарған гетеристердің қалдықтары Молдова ормандары мен тауларында күресін жалғастыра берді, бірақ ақыры бәрі қаза тапты. Жараланған Иордаки түріктердің қолына түспеу үшін Секку монастырын өртеп, қирандыларының астында өзі де жанып кетті. == Ғылым достары қоғамы == Екінші гетерия — Ғылым достары қоғамы (Филомуза) — 1812 жылы Афина қаласында құрылды. Оның мақсаты — Жаңа [[Ежелгі Грекия|Элладада]] (жаңа грек жерінде) білімді тарату, мектептер ашу, жас гректерді Еуропа мектептері мен университеттерінде тәрбиелеу болды. Қоғам газет шығарып, кітапханалар ашып, көне жәдігерлерді қазып, оларды сақтаумен айналысты. Бұл гетерияға әртүрлі ұлттардан шыққан көптеген мемлекеттік қайраткерлер, ғалымдар мен жеке тұлғалар мүше болды, және көп ұзамай мүшелерінің саны 80 000 адамға жетті. Қоғамның көрнекті қайраткерлері ретінде граф [[Иоаннис Каподистрия]] мен архиепископ Игнатий кеңінен танымал. Қоғамның символы — үкі (Афина құдайының белгісі) мен Ахилесті иығына көтеріп тұрған кентавр Хирон бейнеленген сақина болды. Грек патшалығы құрылғаннан кейін бұл гетерия өз маңызын жоғалтып, тарап кетті. == Әдебиеттер == * Th. Kind, «Beiträge zur bessern Kenntniss des neuen Griechenlands» (Нейштадт, 1831); * Mendelsohn Bartholdy, «Die H.» (в Sybels «Historische Zeitschrift», 1886). == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Грекия тарихы]] eaxfslpc13qukadfutqkzjzlh23i4ss 0 624489 3612934 3594608 2026-06-03T10:02:13Z Қызғалдақ 1986 180324 «[[Санат:Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612934 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Калашникова Наталья Павловна''' (1959 жылдың 26 қазанында Талды-Қорған облысының (қазір – [[Алматы облысы]]) Кировский елді мекенінде туылған) — Қазақстанның белгілі қоғам қайраткері, саяси ғылым докторы, доцент, Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2011 ж.), 300-ден астам ғылыми еңбектер мен публицистикалық мақалалардың авторы<ref>Калашникова Наталья Павловна: Ғылыми еңбектердің, баяндамалар мен сұхбаттардың биобиблиографиялық жинағы / Жауапты ред.: Н.Ж. Шаймерденова, М.Ə. Бөрібаева / Құраст.: С.О. Станбаева, Ж.А. Искакова, Х.Б. Маслов. – Нұр-Сұлтан, 2019. – 184 с.</ref> <ref>https://library.enu.kz/MegaPro/Web/SearchResult/ToPage/1</ref>, Қазақстан халқы Ассамблея кафедрасының меңгерушісі. [[Сурет:Калашникова Наталья Павловна Библиотека Елбасы.jpg|нобай]] == Өмірбаяны == === Білімі === 1980 жылы Ілияс Жансүгіров атындағы [[Талдықорған|Талды-Қорған]] педагогикалық институтының «Орыс тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша филология факультетін бітірген, ал 2000 жылы – Мәскеу мемлекеттік кәсіби дайындық академиясын «Құқықтану» мамандығы бойынша тәмәмдаған. 2003 жылы «Қазақстандағы балалардың құқығын қорғау саласындағы мемлекеттік саясат» (орыс тілінде - «Государственная политика в области защиты прав детей в Казахстане») тақырыбанда саяси ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғаған<ref>Калашникова Н.П. Государственная политика в области защиты прав детей в Казахстане: дис. ... к.полит.н. - Алматы, 2003: http://www.nauka.kz/page.php/upload/images/images/uppod.swf?page_id=107&lang=1&month_to=12&year_to=2016&page=947 </ref>, 2008 жылы “23.00.02 – Саяси институттар, этносаяси конфликтология, ұлттық және саяси үдерістер мен технологиялар ” мамандығы бойынша саяси ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін «Қазақстан Республикасының азаматтық қоғамы: жастар құрамдас бөлігінің саясаттану талдауы» (орыс тілінде - "Гражданское общество Республики Казахстан: политологический анализ молодежной составляющей") тақырыбында диссертация қорғаған. === Еңбек жолдары === Еңбек жолын І.Жансүгіров атындағы Талды-Қорған педагогикалық институтында бастаған. Бұл жерде 1980-1984 жылдары лаборант, ассистент, педагогика кафедрасының оқытушысы лауазымын институттың оқытушылары мен қызметкерлері комсомол Комитетінің хатшысы қоғамдық жұмысымен бірге атқарған. 1984 - 1987 жж. - Кеңестік бейбітшілік қорының Облыстық бөлімшесінің хатшысы, одан кейін төрағаның орынбасары. 1987 - 1988 жж. - Облыстық мәдениет басқармасы бастығының орынбасары (Талды-Қорған қ.). 1988 – 1992 жж. – Облыстық атқару комитетінің бас жоспарлау-экономикалық басқармасының жетекші маманы, кеңесшісі, Талды-Қорған облыстық атқару комитетінің әлеуметтік мәселелер бойынша аға референті. 1992 – 1995 жж. – «Такор» қаржы-өнеркәсіптік компаниясының әкімшілік басқарушысы (Талды-Қорған қ.). 1995 – 1998 жж. – Қалалық Мәслихаттың депутаты болып сайланып, Мәслихаттың ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарады (Талды-Қорған қ.). 1995 – 1997 жж. – Талды-Қорған облыстық әкімшілігінің ұйымдастыру және кадрлық жұмыс бөлімінің жауапты ұйымдастырушысы, әкімшілік басшысының кеңесшісі. 1997 ж. – Облыстық еңбек және халықтың әлеуметтік қорғау басқармасы басшысының орынбасары (Талды-Қорған қ.). 1998 – 2005 жж. Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі аппаратында қызмет етеді (жалпы бөлімнің кеңесшісі, Акпараттық-сараптау бөлімінің сектор меңгерушісі, Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасы Секретариатының сектор меңгерушісі, сонымен қатар Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде, Д.А. Қонаев атындағы Университетте ғылыми және оқытушылық қызметінде атқарған). 2005 – 2008 жж. – [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің]] Қазақстан филиалы директорының орынбасары (Астана қ.). 2008 – 2012 жж. – Қазақстан Республикасы Президент Әкімшілігінің [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] Секретариатының кеңесшісі, инспекторы. 2012 – 2014 жж. – Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Мемлекеттік саясаттың ұлттық мектебінде «Мемлекеттік саяси стратегиясы» кафедрасының меңгерушісі; саяси басқару, мемлекеттік және жастар саясаты, этникааралық қатынастар мәселелері бойынша, оның ішінде «А» корпусының тыңдаушыларына арналған тренингтер мен кейстердің оқыту модульдік бағдарламалардың әзірлеушісі. 2014 – 2016 жж. – Қазақстан Республикасы Президентінің өкімімен ҚР Президенті жанындағы «Қоғамдық келісім» Республикалық мемлекеттік мекеменің<ref>РГУ "Қоғамдық келісім" при Президенте РК / Сайт Ассамблеи народа Казахстана: https://assembly.kz/ru/struktury-ank/rgu-o-amdy-kelisim-pri-prezidente-rk/</ref> директоры саяси қызметке тағайындалды<ref>Распоряжением Главы государства Калашникова Наталья Павловна назначена директором республиканского государственного учреждения «Қоғамдық келісім» при Президенте Республики Казахстан/Официальный сайт Президента Республики Казахстан: http://www.akorda.kz/ru/legal_acts/bylaws/rasporyazheniem-glavy-gosudarstva-kalashnikova-natalya-pavlovna-naznachena-direktorom-respublikanskogo-gosudarstvennogo-uchrezhdeniya-kogamd </ref><ref>Директором РГУ "Қоғамдық келісім" при Президенте назначена Наталья Калашникова: https://forbes.kz/news/2014/12/12/newsid_74950</ref>. 2017 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық академиялық кітапханасының маркетинг және менеджмент қызметінің басшысы (Астана), сонымен қатар М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Қазақстан филиалында әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының және Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті саясаттану кафедрасының профессоры лауазымында жұмыс істейді. 2017 жылдың 12 қыркүйегінде Еуразиялық интеграция институты директорының орынбасары болып тағайындалды<ref>Заместитель директора Института Евразийской интеграции Калашникова Наталья Павловна провела встречу в Центре социального обслуживания по разъяснению Послания Президента от 10 января 2018 года социальным работникам / Институт Евразийской интеграции: http://iei.kz/index.php/ru/sobytia-rus/novosti/274-zamestitel-direktora-instituta-evrazijskoj-integratsii-kalashnikova-natalya-pavlovna-provela-vstrechu-v-tsentre-sotsialnogo-obsluzhivaniya-po-raz-yasneniyu-poslaniya-prezidenta-ot-10-yanvarya-2018-goda-sotsialnym-rabotnikam {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802001101/http://iei.kz/index.php/ru/sobytia-rus/novosti/274-zamestitel-direktora-instituta-evrazijskoj-integratsii-kalashnikova-natalya-pavlovna-provela-vstrechu-v-tsentre-sotsialnogo-obsluzhivaniya-po-raz-yasneniyu-poslaniya-prezidenta-ot-10-yanvarya-2018-goda-sotsialnym-rabotnikam |date=2019-08-02 }}</ref>, осы қызметті 2018 жылдың қыркүйегіне дейін атқарды. 2018 жылдың қыркүйегінен бастап – [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] Журналистика және саясаттану факультеті саясаттану кафедрасының профессоры, сонымен қатар М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Қазақстан филиалының әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының профессоры<ref>Преподаватели кафедры социально-гуманитарных дисциплин Казахстанского филиала МГУ имени М.В. Ломоносова: http://www.msu.kz/information/person/person.php?ELEMENT_ID=4926</ref>. 2020 жылдан бастап осы күнге дейін Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ ҚХА кафедрасының меңгерушісі. == Марапаттары == * 2008 — «Қазақстан Республикасы білім беру саласының құрметті қызметкері» төсбелгісі; * 2009 — Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы; * 2011 — «ҚР Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі; М.В. Ломоносов атындағы ММУ «Ломоносов» мерейтойлық медалімен берілген Құрмет грамотасы; * 2012 — Сайлауды ұйымдастыруға белсенді қатысқаны үшін берілген ҚР Президентінің Алғыс хаты; * 2013 — Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бірлік» алтын медалі; * 2014 — [[«Құрмет» ордені]]; * 2018 — «Астана-20 жыл» мерейтойлық медалі; шетелдік марапат – «Ресей халықтары Ассамблеясына 20 жыл» алтын мерейтойлық медаль. * 2019 – Қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтуға қосқан үлесі үшін ҚХА-ның «Мейірім» төсбелгісі. * 2020 – «Қазақстан халқы Ассамблеясына 25 жыл» мерейтойлық медалі. * 2020 – «Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл» мерейтойлық медалі. * 2020 – Халықаралық Ақпараттандыру Академиясының (ХАА) ХАА ғылымы мен жобаларын дамытуға қосқан үлесі үшін Алтын медалі. * 2021 – II дәрежелі «Достық» ордені. * 2021 – «ҚР Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерейтойлық медалі. * 2023 – Қазақстан халқы Ассамблеясының «Алғыс» төсбелгісі. * 2023 – ҚР ғылым саласындағы жетістіктері үшін «Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі. Бұдан басқа келесі мерейтойлық медальдармен марапатталған: «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл», «Қазақстан Республикасының Конституциясына 20 жыл»; «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» (ҚР Президентінің жарлықтарына сәйкес); «Қазақстан мәслихаттарына 20 жыл»; «Қазақ хандығына 550 жыл» және т.б. ведомстволық марапаттары бар. == Ғылыми қызметі == Студенттерге, магистранттар мен докторанттарға арналған келесі оқу курстарының әзірлеушісі: «Саяси үдерістерді талдау мен болжамдаудың заманауи технологиялары», «Қазіргі әлемдегі этносаяси үдерістер» «Саяси маркетинг», «Жобаларды басқару», «Таңдамалы технологиялар» және т.б. Магистрлық және докторлық диссертацияларға ғылыми жетекшілік жүргізеді. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Қазақстан филиалында мынадай авторлық курстарды жүргізді: «Қазақстан Республикасындағы модернизациялау негіздері», «Ұлттық сананы модернизациялау контексіндегі рухани жаңғыру». 2004–2008 жылдары – Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің жанындағы Д14.20.03 Диссертациялық кеңесінің ғылыми хатшысы. 300-ден астам еңбектің авторы, оның ішінде монографиялары (жеке авторлық және бірлескен авторлармен бірге), оқу құралдары мен халықаралық журналдарда, халықаралық конференциялар мен симпозиумдар жинағында жарияланған мақалалары бар. «Қазақ диаспорасы ортасындағы Алаш орда философиясының қазіргі түсіндірілуі: жағдайы, бағалауы, сабақтары (әлеуметтік-тарихи талдау) халықаралық жобасының тең авторы (2010 г. тең авторы: Б.И. Ракишева және т.б.). «Сөнбесін от алауы» ғылыми документалды ой-толғау фильмінің ғылыми кеңесшісі (2012 ж., жоба материалдары бойынша, тең авторы: Б.И. Ракишева және т.б.). 2010 жылдан бері өткізілетін «Тарихтан тағылым – өткенге тағзым» Қазақстан халқы Ассамблеясы халықаралық жобасының бастамашыларының бірі (2010–2024). Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығына арналған «Алаш философиясы – қазіргі жағдайы: толеранттылық, отансүйгіштік және азаматтық» ғылыми-гуманитарлық жобаның автор-құрастыру шысы (профессор, философия ғылымдарының докторы Т. Бурбаевпен бірге, 2015 ж.). «Жібек жолындағы сұқбаттар» халықаралық мәдениеттану жобасының тең авторы, «Жібек жолындағы жоба әңгімелерінің тарихы» деректі фильмінің ғылыми кеңесшісі (Алматы, 2017 ж., тең авторлар: М.М. Әуезов, Э.А. Цой). Мультимедиялық қосымшасы бар «Қазақстан халқы» интерактивті ғылыми-тарихи картасы» жобасын іске асыру синопсисінің автор-әзірлеушісі, сонымен қатар осы жобаның ғылыми кеңесшісі (2017 ж. тең автор: Б. Аяған). 2018–2020 зерттеулерді жылдарға арналған ғылыми гранттық қаржыландыру аясында «Н. Назарбаевтың қоғамдық келісім мен бірліктің қазақстандық моделі» ғылыми-зерттеу жобасының ғылыми қызметкері (ҚР Білім және ғылым министрлігінің А.А. Башмаков). Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің ҮЕҰ үшін сыйлықтар беру конкурсына (жоба жетекшісі) қатысқан. 2021 жылдың қорытындысы бойынша «Шаңырақ» ҚХА кафедралары қауымдастығы» РҚБ қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтудағы белсенді қызметі үшін сыйлық алды. 2019 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін – Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің бес ғылыми-зерттеу жобасына қатысады. == Елеулі еңбектері == * Политическое измерение гражданского общества независимого Казахстана / Республика Казахстан: политическая модернизация (колл. монография). – Астана, 2008. - С.90-107. * Ассамблея народа Казахстана и межкультурный диалог / Отв.ред. Е.Тугжанов, Е. Пивовар / Редколлегия: А. Власов, А. Ревский, И. Агакишиев, Н. Калашникова. - Москва: ОО «Ол Би Принт», 2009. * Казахстанская модель межэтнической толерантности и общественного согласия Н.Назарбаева: электронная и печатная презентация (систематизированная и аналитическая версия) на 3-х языках. - Астана, 2009. (соавтор - Е.Л. Тугжанов). * ОБСЕ – Казахстан: опыт межэтнического взаимодействия в странах-участниках. - Астана, 2010. - 143 с. (соавторы - Е.Л. Тугжанов, С.К. Калмыков) /для участников Саммита ОБСЕ в Астане/. * Государственная этнополитика Казахстана: новые тренды: Метод. пособие на каз. и рус. яз. / Под общ. ред. Е.Л. Тугжанова. – Астана: Академия государственного управления при Президенте РК, 2011. - 204 с. (соавтор-составитель - Ж.Х. Джунусова) ISBN 978-601-287-061-9. * Нұсұлтан Назарбаев: бейбітшілік және қоғамдық келісім идеясы: Кол. моногр. на каз., рус., анг. яз. / Соавторы: Е.Л. Тугжанов, А.А. Абдакимов, Н.П.Калашникова, С.В.Селиверстов, Н.Ж. Шаймерденова. - Астана: «Акарман-медиа», 2010. - 258 б. ISBN 978-601-7185-11-4. * Қазақстанның мемлекеттік этносаясаты: жаңа үрдістер: Әдістемелік құралы / Жалпы ред. басқарған Е.Л. Тоғжанов. - Астана: Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы, 2011. - 200 б. ISBN 978-601-287-061-9. * Казахстанская Магнитка: Время. Люди. Судьбы. Статьи, очерки, интервью, воспоминания, документы / Под общ. ред. Е.Л. Тугжанова / Авторы проекта - Л.Шашкова, Н.Калашникова. – Алматы: ИД «Жибек жолы», 2012. – 336 с.ISBN 978-601-294-089-3. * Императивы государственной политики Республики Казахстан. Аналитические материалы и методические рекомендации для государственных органов / Отв. ред. Н.П.Калашникова. – Астана, 2012. – 516 с. (на каз. и рус. яз.). ISBN 978-601-06-2064-3. * Из истории депортаций. Казахстан 1930-1935 гг.: Сборник документов / Ред. коллегия: З. Айдарбеков, Л. Актаева, Н. Джагфаров, Г. Кан, Н. Калашникова, А.Капаева, В.Осипов, В. Шепель. - Алматы: «LEM», 2012. - 772 с. * Депортация народов в Казахстан в 1930-1950 гг.: общность истории (интервью с пострадавшими от депортаций в 1930-1950 годы в Казахстан) / Под общ. ред. Б.Ракишевой. - Астана, 2013. - 683 с. ISBN 978-601-280-461-4. * Астана – новый тренд образовательной интеграции в сфере государственной службы //Научный журнал «Евразия: аналитика и прогнозы». Тематический выпуск «Казахстанский опыт межэтнической и межконфессиональной толерантности для стран постсоветского пространства». - Москва. - 2013. - №4. – С.23-27. * Компетентностный подход в подготовке госслужащих корпуса «А»: международный опыт и перспективы внедрения новых форм // Государственное управление и государственная служба. Тема номера: «Стратегия «Казахстан-2050» - новый политический курс». - Астана: АГУ при Президенте РК. - 2013. - №1. – С.51-60. * Из истории депортаций. Казахстан 1935-1939 гг..: Сб-к док-в / Ред. кол.: З. Айдарбеков, Л. Актаева, Н.Джагфаров, Г. Кан, Н. Калашникова, А. Капаева, Е.А. Кузнецов, Осипов, В. Шепель (отв.). - Алматы: «LEM», 2014. - 740 с. ISBN 978-601-239-341-5. * Ассамблея народа Казахстана: летопись двух десятилетий: Моногр. на каз. и рус. яз. / Под общ. ред. Е.Л.Тугжанова / Авторский коллектив: Н.П.Калашникова, Г.В. Кан, В.С. Коробов, Н.У. Шаяхметов. - Астана, 2015. - 326 с. ISBN 978-601-7419-00-4. * Дружба народов в годы Великой отечественной войны: По страницам фронтовых газет: Сб. материалов на каз. и рус. яз. / Рук. проекта Е.Л. Тугжанов / Сост. Н.П.Калашникова, Г.В. Кан, Ж.К. Симтиков, М.К. Сембинов. - Алматы, 2015. - 308 с. ISBN 978-601-7540-25-8. * Этносаяси сөздік / Этнополитический словарь/ Термины и понятия казахстанской политики и практики в сфере общественного согласия и межэтнической толерантности / Гл. ред. Е.Л.Тугжанов / Авторский коллектив: Е.Л.Тугжанов, Н.П.Калашникова, Г.К.Калмыков, В.А.Малиновский, Б.И.Ракишева, А.К.Садвокасова, Э.Д.Сулейменова, Ж.А.Жакупов, Н.Ж.Шаймерденова, Б.С.Капалбек, Г.Т.Тулегул. - Астана: Ш. Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы, 2015. - 400 с. * Национальный аналитический обзор, посвященный казахстанской модели общественного согласия и единства. По итогам 25-летия Независимости Республики Казахстан / Под ред. Е.Л. Тугжанова. - Астана: ТОО "Kerulen KZ", 2016. - 128 с. ISBN 978-601-287-202-6. * Народ Казахстана: Энциклопедия: на каз. и рус. яз. / Гл.ред. Ж.Н. Тойбаева. - Алматы: «Казак энциклопедиясы», 2016. – 480 с. /в составе редакционной коллегии/ ISBN 978-601-7472-90-0. * Народ Казахстана: история и современность: Сборник текстовых приложений к Интерактивной научной исторической карте «Народ Казахстана» / Рук. проекта: З.Е.Кабульдинов, научные консультанты: Б.Г. Аяган, Н.П. Калашникова. – Алматы: Атамұра, 2017. – 300 с. ISBN 978-601-282-024-9. * Модернизация общественного сознания и ценностных ориентиров социума: Гл. 5 - Стр.199-242 (в составе авторского коллектива) / Коллективная монография: «Социальная модернизация Казахстана" / Г.С. Ныгыметов, М.М. Шибутов, Р.К. Кадыржанов и др. / Под общ. ред. Е.Ж. Бабакумарова. - Астана: Институт Евразийской интеграции, 2017. – 368 с. ISBN 978-9965-31-911-2. * Великие столицы – умные города: Сборник материалов межд. научной конф., посв. 20-летию Астаны – столицы Великой степи (27-28 июня 2018 года) / Под общ. ред. Н.П.Калашниковой. – Астана: Институт Евразийской интеграции, 2018. - 238 с. ISBN 978601-332-157-8. * Тезаурус основных политических понятий, терминов и понятий современной практики: Учебно-метод. мат-лы по политологии для вузов / Под общ. ред. Н.П.Калашниковой. - Астана: ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2018. - 92 с. ISBN 978-601-337-085-9. * Казахстанская модель общественного согласия и общенационального единства Н.А. Назарбаева: история и перспективы модернизации / Сборник научных трудов «круглого стола»: «Институт президентства как основа государственности Республики Казахстан" / Под общ. ред. А.М. Рахимжанова. – Астана: Библиотека Первого Президента Республики Казахстан – Елбасы, 2018. – 138 с. * Из истории депортаций. Казахстан. 1939-1945 гг.: Сборник документов / Под общ. редакцией Д.Ю. Абдукадыровой / Ред. коллегия: К.М. Абжанов, К.Ш. Алимгазинов (отв), Б.Г. Аяган, Б.О. Жангуттин, З.Е. Кабульдинов, Н.П.Калашникова, Г.В. Кан. - Алматы: Lem, 2019. - 708 с. ISBN 978-601-239-548-8. * Евразийская экономическая интеграция: энциклопедический справочник. К 25-летию Евразийского проекта 1994-2019 / Коллектив составителей. - Нур-Султан: ЕНУ имени Л.Н.Гумилева, 2019. - 375 с. ISBN 978-601-337-126-6. * Пленарный доклад "Роль этноволонтерства в сохранении национального кода» / Межд. научно-практ. конф. «Модернизация общественного сознания и сохранение национального кода в контексте «Мәңгілік Ел», организованная научно-исследовательской группой в рамках проекта грантового финансирования Комитета науки Министерства образования и науки РК на тему «Казахстанская модель общенационального согласия и единства Н.Назарбаева в контексте модернизации общественного сознания» (Астана, ЕНУ имени Л.Н. Гумилева, 12 декабря 2018 года). - Астана, 2018. - С. 31-39. * "Рухани жаңғыру" : перспективные тренды // Научный журнал Казахстан - Спектр. - 2018. - №1(83). – С.18-36. ISSN 6318 (издание, рекомендованное ККСОН МОН РК). * Большая Евразия: новые тренды гуманитарного сотрудничества / Сб. материалов Межд. научно-практ. конф. «От идеи — к реальности: к 25-летию евразийской инициативы Нурсултана Назарбаева (Нур-Султан, 11 апреля 2019 г.). - Нур-Султан, 2019. - С. 100-106. ISBN 978-601-7804-67-1. * Доклад на тему «Этнополитика и политология: от дискурса к практике» / Конгресс политологов Казахстана, со-модератор секции «Региональные политические процессы в Казахстане», руководитель редакционной группы по выработке рекомендаций Конгресса политологов (Нур-Султан, 28-29 мая 2019 г.). - Нур-Султан, 2019. * Чингиз Айтматов  как символ духовного сближения и сотрудничества / "Чингиз Айтматов и современный мир": Сборник материалов Международной конференции / Мос. гос. ун-т имени М.В. Ломоносова,  Ин-т  стран Азии и Африки / Отв. ред. д-р ист. наук, проф. Ж.С. Сыздыкова. - М.: ООО «4 Принт», 2019. – .184-189. ISBN 978-5-6042126-2-2. * Family Policy in the Context of the Transition to Sustainable Development: A Comparative Analysis of Russia and Kazakhstan // International Journal of Criminology and Sociology. – 2020. – №9. – Р. 391-399. ISSN (online): 1929-4409. Индексируется в: Scopus (co-author: Z. Iskakova). * Консолидирующие проекты Ассамблеи народа Казахстана: общность истории и памяти // Вестник РГГУ. Серия Евразийские исследования. История. Политология. Международные отношения. – 2020. – №3. – С. 115−129 (индексируется в РИНЦ, ВАК РФ). ISSN 2686-7648.10.28995/2686-7648-2020-3-115-129. * Family Policy as a Power of Political Stability: Experience of Kazakhstan // Social Politics. – 2021. Volume Advance Article. – Feb 26. (co-authors: Z. Iskakova, M. Onychko, R. Salikzhanov, B. Smagambet, E. Otar, Z. Abetova). (co-author: Z. Iskakova) * Новые тренды взаимодействия государства и гражданского общества в контексте «Слышащего государства» // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Журналистика. – 2021. – №2(135). – C.12-20. (соавтор: Д.Р. Айтмагамбетов). * История женских лагерей ХХ века и реабилитация. / Сборник материалов межд. научно-практ. Конф. «Вопросы реабилитации жертв массовых политических репрессий в Казахстане в 20-50-х гг. ХХ века: отечественный опыт и международная практика». – Алматы: Институт истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова, 2021. – 220 с. * «Концепция «слышащего государства» К.К. Токаева: от идеи к реальному воплощению» /Материалы Всероссийского конгресса политологов «Россия и политический порядок в меняющемся мире: ценности, институты, перспективы: Москва, 16-18 декабря 2021 г. / Под общ. ред. О.В. Гаман Голутвиновой и др. – М.: Издат «Аспект Пресс», 2021 г. – 608 с. <nowiki>ISBN 978-5-7567-1170-7</nowiki> * Приграничное сотрудничество и народная дипломатия в укреплении межэтнических отношений: кейсы из практики /Мат-лы межд. научно-практ. конф. «Межэтническое согласие на современном этапе: опыт и задачи на будущее». – Тараз: ИП «Бейсенбекова», 2021. – 129 с. * Традиции Шелкового пути: современные этно- и социокультурные особенности (на примере Южного региона) // «Qazaqtany». – 2022. – №3(15). –С. 64-72 (совторы: А. Жусупова, М. Бурибаева) (индексируется в РИНЦ) * Брачность в Казахстане: ретроспективный анализ и тенденции // Вестник ЕНУ имени Л.Н. Гумилева. Серия: Политические науки. Регионоведение. Востоковедение. Тюркология. – 2022. – №4(141) (соавторы: Ж.А. Искакова, Э. Кауменова). * Политика исторической памяти в научно образовательных контекстах / «История. Память. Люди»: межд. научн. истор. конф. – Алматы, 2022. – С. 210-217 (соавтор: А.Ю. Тимощенко). * Казахстанские контексты этнополитики / «Политические вызовы и политический диалог в условиях глобальной турбулентности»: мат-лы Всероссийской конференции РАПН / Под ред. О.В. Гаман-Голутвиной, Л.В. Сморгунова, Л.Н. Тимофеевой. — М.: Аспект Пресс, 2022. — 536 с. (соавтор: Самат Нурбол). * Один пояс, один путь: новый тренд сближения цивилизаций // Казахстан–Спектор. – 2023. – №4. – Т. 108. Политика и общество (соавтор: Ван Лулу), журнал КОКСНВО. * Методология исследования националисти- ческого дискурса в полиэтнической среде // Евразийская интеграция: экономика, право, политика. – 2023. – №17(1). – С. 166-177. (соавторы: А.С. Жусупова), ВАК, РФ. * Нациестроительство в Казахстане: этно- конфессиональные контексты // Евразийская интеграция: экономика, право, политика. – 2023. – №17(3). – С. 159-167 (соавтор: К.А. Байтуреева), журнал ВАК, РФ. * Особенности брачно-семейного поведения в Южном регионе Казахстана // Вестник РГГУ. Серия «Евразийские исследования. История. Политология. Международные отношения». – 2023. – №3. – С. 10-24 (соавтор: Ж.А. Искакова) , журнал ВАК, РФ. * АЛЖИР: детские судьбы политических репрессий (фрагменты архивных материалов и устных историй) // Россия в глобальном мире. – 2023. Т.26. – Вып.3. – С. 93-114. DOL: 10.48612/RG/ RGW.6.3.7, РИНЦ, ВАК РФ. ISSN 2304-9472; ISSNe 2949-3501 (соавтор: Ю.Р. Арсланова) * Фактор этничности в репродуктивном поведении граждан Казахстана // Россия в глобальном мире. – 2023. Т.26. – Вып.3. – С. 93-114. DOL: 10.48612/RG/ RGW.6.3.7, РИНЦ, ВАК РФ. ISSN 2304 9472; ISSNe 2949-3501 (соавтор: Ж.А.Искакова ) * Казахстанский мартиролог:современные подходы освещения данных о политических репрессиях // «QAZAQTANÝ». – 2023. – 3 (19) 09. – С. 35-46.ISSN 2708-0897 РИНЦ / <nowiki>https://doi.org|</nowiki> 0009-008-2853-3446 (соавтор: Арсланова) * Aibek Kumysbekov, Natalya Kalashnikova, Alexandr Danilov, Assel Ayaganova, Preconditions and causes of inter-ethnic conflicts in Central Asia in RIVISTA DI STUDI SULLA SOSTENIBILITA 1/2024, pp 45-64, DOI: 10.3280/RISS2024-001004 Индексируется в: Scopus (co-author: Aibek KumysbekovAibek Kumysbekov). * Ethno-political contexts in the programs of political parties of Kazakhstan and China // Slovak international scientific journal. – 2024. – №85 Political Sciences. – P. 88-99 (co-author: Wang Lulu). * Особенности партийной системы в Китае Казахстане. Государственное управление и государственная служба, (1 (88), (2024). С.75-89. <nowiki>https://doi.org/10.52123/1994-2370-2024-1193</nowiki> (соавтор: Ван, Л.), журнал КОКСНВО. * Влияние межэтнических отношений в Южном регионе Казахстана на общественную стабильность и национальное единство по результатам экспертного опроса». Научный журнал КОКСНВО РК «Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия: Политические науки. Регионоведение. Востоковедение. Тюркология 2024 г., №3, С. 124-14. (соавторы: Жусупова А.С, Ван Лулу). <nowiki>https://doi.org/10.32523/2616-6887/2024-148-3-124-141</nowiki>. * Динамика развития семьи в Казахстане. Казахстан-Спектр, 111(3). серия «Политика и общество. <nowiki>https://journal-ks.kisi.kz/index.php/ks/</nowiki> article/view/319.(2024). (соавторы: Ж., Алдангаркызы А., Гайнутдинова), журнал КОКСНВО == Қоғамдық қызметі == * Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі * Қазақстан халқы Ассамблеясы Ғылыми-сарапшылық кеңесінің мүшесі<ref>Справочник Научно-экспертного совета Ассамблеи народа Казахстана. Сайт Академии государственного управления при Президенте РК: https://www.apa.kz/download/ciiscr/NES-portfolio2018.pdf{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлтттық комиссия мүшесі<ref>Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлтттық комиссия туралы: https://egov.kz/cms/kk/law/list/U1700000462 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801051605/https://egov.kz/cms/kk/law/list/U1700000462 |date=2019-08-01 }}</ref> * «Астана-Байтерек» Әйелдер клубы» қоғамдық ұйымның мүшесі. == Отбасы == ''Әкесі'' - Неруш Павел Павлович (1917 жылы туылған) – Халхин-Гол шайқасының қатысушысы<ref>Халхин гол шайқасы: https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B8%D0%BD_%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B</ref>, Ұлы Отан соғысының II топтағы ардагері<ref>Ұлы отан соғысы: https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B</ref>. [[File:Комсомольская юность.jpg|thumb|Неруш Виктор Павловичтің өмірбаяны мен қызметі туралы "Комсомольская юность, никогда ты не знала покоя" жинағында..."]] Соғыста алған жарақаттан кейін 1942 жылдан бастап 1981 жылға дейін - 39 жыл бойы - С.М. Киров атындағы Талды-Қорған қант зауытының жабдықтау бөлімінің бастығы, директордың орынбарасы лаузымында қызмет етті. Партиялық комитеттің мүшесі болған. Еңбек ерлері [[Нұрмолда Алдабергенов]]<nowiki/>пен, Злиха Тамшибаевамен және т.б. жақын дос болған. ''Анасы'' - Саколова Софья Яковлевна (1920 жылы туылған) балаларының тәрбиесімен айналысып соғыстағы жарақаттарымен өмір сүрген жолдасына қамқорлық жасаған. ''Ағалары'' - Неруш Виктор Павлович (1944 жылы туылған), Неруш Валерий Павлович (1946 жылы туылған), Неруш Сергей Павлович (1952 жылы туылған) – Қазақстанның дамуына үлкен үлес қосқан белгілі қоғам қайраткерлері: - Неруш Виктор Павлович он үш жылдан астам комсомолдық, партиялық, әкімшілік жұмыста қызмет еткен – ЛКЖО Гвардейск орталық комитетінің 1-ші хатшысы; Қазақстанның ЛКЖО ОК насихаттау бөлімі меңгерушісінің орынбасары; Комсомолдың Талды-Қорған облыстық комитетінің 2-ші хатшысы; ҚР Қаржы министрлігі борышкерлермен жұмыс істеу комитетінің облыстық басқаруы басшысының орынбасары; «Такор» қаржы-өнеркәсіптік компаниясының бас директоры болып аймаққа көптеген инвестияцияларды тартуға үлес қосқан. «Құрмет белгісі» орденінің және басқа мемлекеттік марапаттардың иегері. Оның өмірлік ұстанымы ретінде «Комсомол бізге беруді үйретті. Әлсізге – күшіңді, сүрінгенге – иығыңды, адасқанға – сенімділік пен сананың көңілділігін» деген түсінік болды; - Неруш Валерий Павлович аймақтық және республикалық деңгейдегі комсомолдық, партиялық жұмыста отыз жыл бойы қызмет атқарған; өмірінің көп жылдарын Қазақстан Республикасының халықтық бақылау комитетінің дамуына арнаған (аймақтық және республикалық деңгейде, Қазақстан Республикасының халықтық бақылау комитетінің Ұйымдастыру–бақылау басқармасының меңгерушісі (Алматы)); - Неруш Сергей Павлович Қазақстан Республикасы ішкі істер бөлімдерінде жедел жұмыста 20 жылдан астам қызмет еткен. ҚР ІІБ ұйымдасқан қылмыспен күресу басқармасының бастығы болған, Көкшетау облысының ІІБ бастығының орынбасары және т.б. лауазымды қызметтерде істеген. Жүзден астам аса қауыпты қылмыстардың ашылуына тікелей қатысқан, қылмыстық тергеудің үздік қызметкері болып танылған. «Милиция үздігі», «ІІМ мінсіз қызметі үшін» медальдарының және т.б. марапаттардың иесі. Қазақстанда «Жан сақшылар Қауымдастығын» құрудың бастауында тұрып оны халықаралық деңгейге жеткізді. Халықаралық жан сақшылар қауымдастығының күміс белгісінің иегері (1998 жылдан бері). 2013 жылы (дүниеден өтер алдында) оның ұлы - Неруш Вячеслав Сергеевич әкесінің «Неруш Сергей. Из жизни опера» атты кітабын шығарып, Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының ІІМ мұражайларына тапсырған. Бұл кітап қазіргі таңда полиция қызметкерлерін дайындауда үлкен қолданысқа ие. ''Қызы:'' Калашникова Анастасия Николаевна – медицина ғылымдарының кандидаты, емдеу диетологиясы саласындағы сертификатталған маман. ''Ұлы:'' Калашников Никита Николаевич – құқықтану магистрі, он бес жылдан астам Қазақстанның кеден органдарында қызмет етіп келеді. Бес немересі бар: Софья, Эльхан, Даниил, Елизавета, Виктория. == Дереккөздер == [[Санат:Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] d2x5xk1rl6r3i0hw106cxretwnms7nv 3612941 3612934 2026-06-03T10:29:55Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] ([[User talk:Қызғалдақ 1986|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3594608 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Калашникова Наталья Павловна''' (1959 жылдың 26 қазанында Талды-Қорған облысының (қазір – [[Алматы облысы]]) Кировский елді мекенінде туылған) — Қазақстанның белгілі қоғам қайраткері, саяси ғылым докторы, доцент, Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2011 ж.), 300-ден астам ғылыми еңбектер мен публицистикалық мақалалардың авторы<ref>Калашникова Наталья Павловна: Ғылыми еңбектердің, баяндамалар мен сұхбаттардың биобиблиографиялық жинағы / Жауапты ред.: Н.Ж. Шаймерденова, М.Ə. Бөрібаева / Құраст.: С.О. Станбаева, Ж.А. Искакова, Х.Б. Маслов. – Нұр-Сұлтан, 2019. – 184 с.</ref> <ref>https://library.enu.kz/MegaPro/Web/SearchResult/ToPage/1</ref>, Қазақстан халқы Ассамблея кафедрасының меңгерушісі. [[Сурет:Калашникова Наталья Павловна Библиотека Елбасы.jpg|нобай]] == Өмірбаяны == === Білімі === 1980 жылы Ілияс Жансүгіров атындағы [[Талдықорған|Талды-Қорған]] педагогикалық институтының «Орыс тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша филология факультетін бітірген, ал 2000 жылы – Мәскеу мемлекеттік кәсіби дайындық академиясын «Құқықтану» мамандығы бойынша тәмәмдаған. 2003 жылы «Қазақстандағы балалардың құқығын қорғау саласындағы мемлекеттік саясат» (орыс тілінде - «Государственная политика в области защиты прав детей в Казахстане») тақырыбанда саяси ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғаған<ref>Калашникова Н.П. Государственная политика в области защиты прав детей в Казахстане: дис. ... к.полит.н. - Алматы, 2003: http://www.nauka.kz/page.php/upload/images/images/uppod.swf?page_id=107&lang=1&month_to=12&year_to=2016&page=947 </ref>, 2008 жылы “23.00.02 – Саяси институттар, этносаяси конфликтология, ұлттық және саяси үдерістер мен технологиялар ” мамандығы бойынша саяси ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін «Қазақстан Республикасының азаматтық қоғамы: жастар құрамдас бөлігінің саясаттану талдауы» (орыс тілінде - "Гражданское общество Республики Казахстан: политологический анализ молодежной составляющей") тақырыбында диссертация қорғаған. === Еңбек жолдары === Еңбек жолын І.Жансүгіров атындағы Талды-Қорған педагогикалық институтында бастаған. Бұл жерде 1980-1984 жылдары лаборант, ассистент, педагогика кафедрасының оқытушысы лауазымын институттың оқытушылары мен қызметкерлері комсомол Комитетінің хатшысы қоғамдық жұмысымен бірге атқарған. 1984 - 1987 жж. - Кеңестік бейбітшілік қорының Облыстық бөлімшесінің хатшысы, одан кейін төрағаның орынбасары. 1987 - 1988 жж. - Облыстық мәдениет басқармасы бастығының орынбасары (Талды-Қорған қ.). 1988 – 1992 жж. – Облыстық атқару комитетінің бас жоспарлау-экономикалық басқармасының жетекші маманы, кеңесшісі, Талды-Қорған облыстық атқару комитетінің әлеуметтік мәселелер бойынша аға референті. 1992 – 1995 жж. – «Такор» қаржы-өнеркәсіптік компаниясының әкімшілік басқарушысы (Талды-Қорған қ.). 1995 – 1998 жж. – Қалалық Мәслихаттың депутаты болып сайланып, Мәслихаттың ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарады (Талды-Қорған қ.). 1995 – 1997 жж. – Талды-Қорған облыстық әкімшілігінің ұйымдастыру және кадрлық жұмыс бөлімінің жауапты ұйымдастырушысы, әкімшілік басшысының кеңесшісі. 1997 ж. – Облыстық еңбек және халықтың әлеуметтік қорғау басқармасы басшысының орынбасары (Талды-Қорған қ.). 1998 – 2005 жж. Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі аппаратында қызмет етеді (жалпы бөлімнің кеңесшісі, Акпараттық-сараптау бөлімінің сектор меңгерушісі, Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасы Секретариатының сектор меңгерушісі, сонымен қатар Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде, Д.А. Қонаев атындағы Университетте ғылыми және оқытушылық қызметінде атқарған). 2005 – 2008 жж. – [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің]] Қазақстан филиалы директорының орынбасары (Астана қ.). 2008 – 2012 жж. – Қазақстан Республикасы Президент Әкімшілігінің [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] Секретариатының кеңесшісі, инспекторы. 2012 – 2014 жж. – Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Мемлекеттік саясаттың ұлттық мектебінде «Мемлекеттік саяси стратегиясы» кафедрасының меңгерушісі; саяси басқару, мемлекеттік және жастар саясаты, этникааралық қатынастар мәселелері бойынша, оның ішінде «А» корпусының тыңдаушыларына арналған тренингтер мен кейстердің оқыту модульдік бағдарламалардың әзірлеушісі. 2014 – 2016 жж. – Қазақстан Республикасы Президентінің өкімімен ҚР Президенті жанындағы «Қоғамдық келісім» Республикалық мемлекеттік мекеменің<ref>РГУ "Қоғамдық келісім" при Президенте РК / Сайт Ассамблеи народа Казахстана: https://assembly.kz/ru/struktury-ank/rgu-o-amdy-kelisim-pri-prezidente-rk/</ref> директоры саяси қызметке тағайындалды<ref>Распоряжением Главы государства Калашникова Наталья Павловна назначена директором республиканского государственного учреждения «Қоғамдық келісім» при Президенте Республики Казахстан/Официальный сайт Президента Республики Казахстан: http://www.akorda.kz/ru/legal_acts/bylaws/rasporyazheniem-glavy-gosudarstva-kalashnikova-natalya-pavlovna-naznachena-direktorom-respublikanskogo-gosudarstvennogo-uchrezhdeniya-kogamd </ref><ref>Директором РГУ "Қоғамдық келісім" при Президенте назначена Наталья Калашникова: https://forbes.kz/news/2014/12/12/newsid_74950</ref>. 2017 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық академиялық кітапханасының маркетинг және менеджмент қызметінің басшысы (Астана), сонымен қатар М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Қазақстан филиалында әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының және Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті саясаттану кафедрасының профессоры лауазымында жұмыс істейді. 2017 жылдың 12 қыркүйегінде Еуразиялық интеграция институты директорының орынбасары болып тағайындалды<ref>Заместитель директора Института Евразийской интеграции Калашникова Наталья Павловна провела встречу в Центре социального обслуживания по разъяснению Послания Президента от 10 января 2018 года социальным работникам / Институт Евразийской интеграции: http://iei.kz/index.php/ru/sobytia-rus/novosti/274-zamestitel-direktora-instituta-evrazijskoj-integratsii-kalashnikova-natalya-pavlovna-provela-vstrechu-v-tsentre-sotsialnogo-obsluzhivaniya-po-raz-yasneniyu-poslaniya-prezidenta-ot-10-yanvarya-2018-goda-sotsialnym-rabotnikam {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802001101/http://iei.kz/index.php/ru/sobytia-rus/novosti/274-zamestitel-direktora-instituta-evrazijskoj-integratsii-kalashnikova-natalya-pavlovna-provela-vstrechu-v-tsentre-sotsialnogo-obsluzhivaniya-po-raz-yasneniyu-poslaniya-prezidenta-ot-10-yanvarya-2018-goda-sotsialnym-rabotnikam |date=2019-08-02 }}</ref>, осы қызметті 2018 жылдың қыркүйегіне дейін атқарды. 2018 жылдың қыркүйегінен бастап – [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] Журналистика және саясаттану факультеті саясаттану кафедрасының профессоры, сонымен қатар М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Қазақстан филиалының әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының профессоры<ref>Преподаватели кафедры социально-гуманитарных дисциплин Казахстанского филиала МГУ имени М.В. Ломоносова: http://www.msu.kz/information/person/person.php?ELEMENT_ID=4926</ref>. 2020 жылдан бастап осы күнге дейін Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ ҚХА кафедрасының меңгерушісі. == Марапаттары == * 2008 — «Қазақстан Республикасы білім беру саласының құрметті қызметкері» төсбелгісі; * 2009 — Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы; * 2011 — «ҚР Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі; М.В. Ломоносов атындағы ММУ «Ломоносов» мерейтойлық медалімен берілген Құрмет грамотасы; * 2012 — Сайлауды ұйымдастыруға белсенді қатысқаны үшін берілген ҚР Президентінің Алғыс хаты; * 2013 — Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бірлік» алтын медалі; * 2014 — [[«Құрмет» ордені]]; * 2018 — «Астана-20 жыл» мерейтойлық медалі; шетелдік марапат – «Ресей халықтары Ассамблеясына 20 жыл» алтын мерейтойлық медаль. * 2019 – Қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтуға қосқан үлесі үшін ҚХА-ның «Мейірім» төсбелгісі. * 2020 – «Қазақстан халқы Ассамблеясына 25 жыл» мерейтойлық медалі. * 2020 – «Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл» мерейтойлық медалі. * 2020 – Халықаралық Ақпараттандыру Академиясының (ХАА) ХАА ғылымы мен жобаларын дамытуға қосқан үлесі үшін Алтын медалі. * 2021 – II дәрежелі «Достық» ордені. * 2021 – «ҚР Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерейтойлық медалі. * 2023 – Қазақстан халқы Ассамблеясының «Алғыс» төсбелгісі. * 2023 – ҚР ғылым саласындағы жетістіктері үшін «Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі. Бұдан басқа келесі мерейтойлық медальдармен марапатталған: «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл», «Қазақстан Республикасының Конституциясына 20 жыл»; «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» (ҚР Президентінің жарлықтарына сәйкес); «Қазақстан мәслихаттарына 20 жыл»; «Қазақ хандығына 550 жыл» және т.б. ведомстволық марапаттары бар. == Ғылыми қызметі == Студенттерге, магистранттар мен докторанттарға арналған келесі оқу курстарының әзірлеушісі: «Саяси үдерістерді талдау мен болжамдаудың заманауи технологиялары», «Қазіргі әлемдегі этносаяси үдерістер» «Саяси маркетинг», «Жобаларды басқару», «Таңдамалы технологиялар» және т.б. Магистрлық және докторлық диссертацияларға ғылыми жетекшілік жүргізеді. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Қазақстан филиалында мынадай авторлық курстарды жүргізді: «Қазақстан Республикасындағы модернизациялау негіздері», «Ұлттық сананы модернизациялау контексіндегі рухани жаңғыру». 2004–2008 жылдары – Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің жанындағы Д14.20.03 Диссертациялық кеңесінің ғылыми хатшысы. 300-ден астам еңбектің авторы, оның ішінде монографиялары (жеке авторлық және бірлескен авторлармен бірге), оқу құралдары мен халықаралық журналдарда, халықаралық конференциялар мен симпозиумдар жинағында жарияланған мақалалары бар. «Қазақ диаспорасы ортасындағы Алаш орда философиясының қазіргі түсіндірілуі: жағдайы, бағалауы, сабақтары (әлеуметтік-тарихи талдау) халықаралық жобасының тең авторы (2010 г. тең авторы: Б.И. Ракишева және т.б.). «Сөнбесін от алауы» ғылыми документалды ой-толғау фильмінің ғылыми кеңесшісі (2012 ж., жоба материалдары бойынша, тең авторы: Б.И. Ракишева және т.б.). 2010 жылдан бері өткізілетін «Тарихтан тағылым – өткенге тағзым» Қазақстан халқы Ассамблеясы халықаралық жобасының бастамашыларының бірі (2010–2024). Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығына арналған «Алаш философиясы – қазіргі жағдайы: толеранттылық, отансүйгіштік және азаматтық» ғылыми-гуманитарлық жобаның автор-құрастыру шысы (профессор, философия ғылымдарының докторы Т. Бурбаевпен бірге, 2015 ж.). «Жібек жолындағы сұқбаттар» халықаралық мәдениеттану жобасының тең авторы, «Жібек жолындағы жоба әңгімелерінің тарихы» деректі фильмінің ғылыми кеңесшісі (Алматы, 2017 ж., тең авторлар: М.М. Әуезов, Э.А. Цой). Мультимедиялық қосымшасы бар «Қазақстан халқы» интерактивті ғылыми-тарихи картасы» жобасын іске асыру синопсисінің автор-әзірлеушісі, сонымен қатар осы жобаның ғылыми кеңесшісі (2017 ж. тең автор: Б. Аяған). 2018–2020 зерттеулерді жылдарға арналған ғылыми гранттық қаржыландыру аясында «Н. Назарбаевтың қоғамдық келісім мен бірліктің қазақстандық моделі» ғылыми-зерттеу жобасының ғылыми қызметкері (ҚР Білім және ғылым министрлігінің А.А. Башмаков). Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің ҮЕҰ үшін сыйлықтар беру конкурсына (жоба жетекшісі) қатысқан. 2021 жылдың қорытындысы бойынша «Шаңырақ» ҚХА кафедралары қауымдастығы» РҚБ қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтудағы белсенді қызметі үшін сыйлық алды. 2019 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін – Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің бес ғылыми-зерттеу жобасына қатысады. == Елеулі еңбектері == * Политическое измерение гражданского общества независимого Казахстана / Республика Казахстан: политическая модернизация (колл. монография). – Астана, 2008. - С.90-107. * Ассамблея народа Казахстана и межкультурный диалог / Отв.ред. Е.Тугжанов, Е. Пивовар / Редколлегия: А. Власов, А. Ревский, И. Агакишиев, Н. Калашникова. - Москва: ОО «Ол Би Принт», 2009. * Казахстанская модель межэтнической толерантности и общественного согласия Н.Назарбаева: электронная и печатная презентация (систематизированная и аналитическая версия) на 3-х языках. - Астана, 2009. (соавтор - Е.Л. Тугжанов). * ОБСЕ – Казахстан: опыт межэтнического взаимодействия в странах-участниках. - Астана, 2010. - 143 с. (соавторы - Е.Л. Тугжанов, С.К. Калмыков) /для участников Саммита ОБСЕ в Астане/. * Государственная этнополитика Казахстана: новые тренды: Метод. пособие на каз. и рус. яз. / Под общ. ред. Е.Л. Тугжанова. – Астана: Академия государственного управления при Президенте РК, 2011. - 204 с. (соавтор-составитель - Ж.Х. Джунусова) ISBN 978-601-287-061-9. * Нұсұлтан Назарбаев: бейбітшілік және қоғамдық келісім идеясы: Кол. моногр. на каз., рус., анг. яз. / Соавторы: Е.Л. Тугжанов, А.А. Абдакимов, Н.П.Калашникова, С.В.Селиверстов, Н.Ж. Шаймерденова. - Астана: «Акарман-медиа», 2010. - 258 б. ISBN 978-601-7185-11-4. * Қазақстанның мемлекеттік этносаясаты: жаңа үрдістер: Әдістемелік құралы / Жалпы ред. басқарған Е.Л. Тоғжанов. - Астана: Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы, 2011. - 200 б. ISBN 978-601-287-061-9. * Казахстанская Магнитка: Время. Люди. Судьбы. Статьи, очерки, интервью, воспоминания, документы / Под общ. ред. Е.Л. Тугжанова / Авторы проекта - Л.Шашкова, Н.Калашникова. – Алматы: ИД «Жибек жолы», 2012. – 336 с.ISBN 978-601-294-089-3. * Императивы государственной политики Республики Казахстан. Аналитические материалы и методические рекомендации для государственных органов / Отв. ред. Н.П.Калашникова. – Астана, 2012. – 516 с. (на каз. и рус. яз.). ISBN 978-601-06-2064-3. * Из истории депортаций. Казахстан 1930-1935 гг.: Сборник документов / Ред. коллегия: З. Айдарбеков, Л. Актаева, Н. Джагфаров, Г. Кан, Н. Калашникова, А.Капаева, В.Осипов, В. Шепель. - Алматы: «LEM», 2012. - 772 с. * Депортация народов в Казахстан в 1930-1950 гг.: общность истории (интервью с пострадавшими от депортаций в 1930-1950 годы в Казахстан) / Под общ. ред. Б.Ракишевой. - Астана, 2013. - 683 с. ISBN 978-601-280-461-4. * Астана – новый тренд образовательной интеграции в сфере государственной службы //Научный журнал «Евразия: аналитика и прогнозы». Тематический выпуск «Казахстанский опыт межэтнической и межконфессиональной толерантности для стран постсоветского пространства». - Москва. - 2013. - №4. – С.23-27. * Компетентностный подход в подготовке госслужащих корпуса «А»: международный опыт и перспективы внедрения новых форм // Государственное управление и государственная служба. Тема номера: «Стратегия «Казахстан-2050» - новый политический курс». - Астана: АГУ при Президенте РК. - 2013. - №1. – С.51-60. * Из истории депортаций. Казахстан 1935-1939 гг..: Сб-к док-в / Ред. кол.: З. Айдарбеков, Л. Актаева, Н.Джагфаров, Г. Кан, Н. Калашникова, А. Капаева, Е.А. Кузнецов, Осипов, В. Шепель (отв.). - Алматы: «LEM», 2014. - 740 с. ISBN 978-601-239-341-5. * Ассамблея народа Казахстана: летопись двух десятилетий: Моногр. на каз. и рус. яз. / Под общ. ред. Е.Л.Тугжанова / Авторский коллектив: Н.П.Калашникова, Г.В. Кан, В.С. Коробов, Н.У. Шаяхметов. - Астана, 2015. - 326 с. ISBN 978-601-7419-00-4. * Дружба народов в годы Великой отечественной войны: По страницам фронтовых газет: Сб. материалов на каз. и рус. яз. / Рук. проекта Е.Л. Тугжанов / Сост. Н.П.Калашникова, Г.В. Кан, Ж.К. Симтиков, М.К. Сембинов. - Алматы, 2015. - 308 с. ISBN 978-601-7540-25-8. * Этносаяси сөздік / Этнополитический словарь/ Термины и понятия казахстанской политики и практики в сфере общественного согласия и межэтнической толерантности / Гл. ред. Е.Л.Тугжанов / Авторский коллектив: Е.Л.Тугжанов, Н.П.Калашникова, Г.К.Калмыков, В.А.Малиновский, Б.И.Ракишева, А.К.Садвокасова, Э.Д.Сулейменова, Ж.А.Жакупов, Н.Ж.Шаймерденова, Б.С.Капалбек, Г.Т.Тулегул. - Астана: Ш. Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы, 2015. - 400 с. * Национальный аналитический обзор, посвященный казахстанской модели общественного согласия и единства. По итогам 25-летия Независимости Республики Казахстан / Под ред. Е.Л. Тугжанова. - Астана: ТОО "Kerulen KZ", 2016. - 128 с. ISBN 978-601-287-202-6. * Народ Казахстана: Энциклопедия: на каз. и рус. яз. / Гл.ред. Ж.Н. Тойбаева. - Алматы: «Казак энциклопедиясы», 2016. – 480 с. /в составе редакционной коллегии/ ISBN 978-601-7472-90-0. * Народ Казахстана: история и современность: Сборник текстовых приложений к Интерактивной научной исторической карте «Народ Казахстана» / Рук. проекта: З.Е.Кабульдинов, научные консультанты: Б.Г. Аяган, Н.П. Калашникова. – Алматы: Атамұра, 2017. – 300 с. ISBN 978-601-282-024-9. * Модернизация общественного сознания и ценностных ориентиров социума: Гл. 5 - Стр.199-242 (в составе авторского коллектива) / Коллективная монография: «Социальная модернизация Казахстана" / Г.С. Ныгыметов, М.М. Шибутов, Р.К. Кадыржанов и др. / Под общ. ред. Е.Ж. Бабакумарова. - Астана: Институт Евразийской интеграции, 2017. – 368 с. ISBN 978-9965-31-911-2. * Великие столицы – умные города: Сборник материалов межд. научной конф., посв. 20-летию Астаны – столицы Великой степи (27-28 июня 2018 года) / Под общ. ред. Н.П.Калашниковой. – Астана: Институт Евразийской интеграции, 2018. - 238 с. ISBN 978601-332-157-8. * Тезаурус основных политических понятий, терминов и понятий современной практики: Учебно-метод. мат-лы по политологии для вузов / Под общ. ред. Н.П.Калашниковой. - Астана: ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2018. - 92 с. ISBN 978-601-337-085-9. * Казахстанская модель общественного согласия и общенационального единства Н.А. Назарбаева: история и перспективы модернизации / Сборник научных трудов «круглого стола»: «Институт президентства как основа государственности Республики Казахстан" / Под общ. ред. А.М. Рахимжанова. – Астана: Библиотека Первого Президента Республики Казахстан – Елбасы, 2018. – 138 с. * Из истории депортаций. Казахстан. 1939-1945 гг.: Сборник документов / Под общ. редакцией Д.Ю. Абдукадыровой / Ред. коллегия: К.М. Абжанов, К.Ш. Алимгазинов (отв), Б.Г. Аяган, Б.О. Жангуттин, З.Е. Кабульдинов, Н.П.Калашникова, Г.В. Кан. - Алматы: Lem, 2019. - 708 с. ISBN 978-601-239-548-8. * Евразийская экономическая интеграция: энциклопедический справочник. К 25-летию Евразийского проекта 1994-2019 / Коллектив составителей. - Нур-Султан: ЕНУ имени Л.Н.Гумилева, 2019. - 375 с. ISBN 978-601-337-126-6. * Пленарный доклад "Роль этноволонтерства в сохранении национального кода» / Межд. научно-практ. конф. «Модернизация общественного сознания и сохранение национального кода в контексте «Мәңгілік Ел», организованная научно-исследовательской группой в рамках проекта грантового финансирования Комитета науки Министерства образования и науки РК на тему «Казахстанская модель общенационального согласия и единства Н.Назарбаева в контексте модернизации общественного сознания» (Астана, ЕНУ имени Л.Н. Гумилева, 12 декабря 2018 года). - Астана, 2018. - С. 31-39. * "Рухани жаңғыру" : перспективные тренды // Научный журнал Казахстан - Спектр. - 2018. - №1(83). – С.18-36. ISSN 6318 (издание, рекомендованное ККСОН МОН РК). * Большая Евразия: новые тренды гуманитарного сотрудничества / Сб. материалов Межд. научно-практ. конф. «От идеи — к реальности: к 25-летию евразийской инициативы Нурсултана Назарбаева (Нур-Султан, 11 апреля 2019 г.). - Нур-Султан, 2019. - С. 100-106. ISBN 978-601-7804-67-1. * Доклад на тему «Этнополитика и политология: от дискурса к практике» / Конгресс политологов Казахстана, со-модератор секции «Региональные политические процессы в Казахстане», руководитель редакционной группы по выработке рекомендаций Конгресса политологов (Нур-Султан, 28-29 мая 2019 г.). - Нур-Султан, 2019. * Чингиз Айтматов  как символ духовного сближения и сотрудничества / "Чингиз Айтматов и современный мир": Сборник материалов Международной конференции / Мос. гос. ун-т имени М.В. Ломоносова,  Ин-т  стран Азии и Африки / Отв. ред. д-р ист. наук, проф. Ж.С. Сыздыкова. - М.: ООО «4 Принт», 2019. – .184-189. ISBN 978-5-6042126-2-2. * Family Policy in the Context of the Transition to Sustainable Development: A Comparative Analysis of Russia and Kazakhstan // International Journal of Criminology and Sociology. – 2020. – №9. – Р. 391-399. ISSN (online): 1929-4409. Индексируется в: Scopus (co-author: Z. Iskakova). * Консолидирующие проекты Ассамблеи народа Казахстана: общность истории и памяти // Вестник РГГУ. Серия Евразийские исследования. История. Политология. Международные отношения. – 2020. – №3. – С. 115−129 (индексируется в РИНЦ, ВАК РФ). ISSN 2686-7648.10.28995/2686-7648-2020-3-115-129. * Family Policy as a Power of Political Stability: Experience of Kazakhstan // Social Politics. – 2021. Volume Advance Article. – Feb 26. (co-authors: Z. Iskakova, M. Onychko, R. Salikzhanov, B. Smagambet, E. Otar, Z. Abetova). (co-author: Z. Iskakova) * Новые тренды взаимодействия государства и гражданского общества в контексте «Слышащего государства» // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Журналистика. – 2021. – №2(135). – C.12-20. (соавтор: Д.Р. Айтмагамбетов). * История женских лагерей ХХ века и реабилитация. / Сборник материалов межд. научно-практ. Конф. «Вопросы реабилитации жертв массовых политических репрессий в Казахстане в 20-50-х гг. ХХ века: отечественный опыт и международная практика». – Алматы: Институт истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова, 2021. – 220 с. * «Концепция «слышащего государства» К.К. Токаева: от идеи к реальному воплощению» /Материалы Всероссийского конгресса политологов «Россия и политический порядок в меняющемся мире: ценности, институты, перспективы: Москва, 16-18 декабря 2021 г. / Под общ. ред. О.В. Гаман Голутвиновой и др. – М.: Издат «Аспект Пресс», 2021 г. – 608 с. <nowiki>ISBN 978-5-7567-1170-7</nowiki> * Приграничное сотрудничество и народная дипломатия в укреплении межэтнических отношений: кейсы из практики /Мат-лы межд. научно-практ. конф. «Межэтническое согласие на современном этапе: опыт и задачи на будущее». – Тараз: ИП «Бейсенбекова», 2021. – 129 с. * Традиции Шелкового пути: современные этно- и социокультурные особенности (на примере Южного региона) // «Qazaqtany». – 2022. – №3(15). –С. 64-72 (совторы: А. Жусупова, М. Бурибаева) (индексируется в РИНЦ) * Брачность в Казахстане: ретроспективный анализ и тенденции // Вестник ЕНУ имени Л.Н. Гумилева. Серия: Политические науки. Регионоведение. Востоковедение. Тюркология. – 2022. – №4(141) (соавторы: Ж.А. Искакова, Э. Кауменова). * Политика исторической памяти в научно образовательных контекстах / «История. Память. Люди»: межд. научн. истор. конф. – Алматы, 2022. – С. 210-217 (соавтор: А.Ю. Тимощенко). * Казахстанские контексты этнополитики / «Политические вызовы и политический диалог в условиях глобальной турбулентности»: мат-лы Всероссийской конференции РАПН / Под ред. О.В. Гаман-Голутвиной, Л.В. Сморгунова, Л.Н. Тимофеевой. — М.: Аспект Пресс, 2022. — 536 с. (соавтор: Самат Нурбол). * Один пояс, один путь: новый тренд сближения цивилизаций // Казахстан–Спектор. – 2023. – №4. – Т. 108. Политика и общество (соавтор: Ван Лулу), журнал КОКСНВО. * Методология исследования националисти- ческого дискурса в полиэтнической среде // Евразийская интеграция: экономика, право, политика. – 2023. – №17(1). – С. 166-177. (соавторы: А.С. Жусупова), ВАК, РФ. * Нациестроительство в Казахстане: этно- конфессиональные контексты // Евразийская интеграция: экономика, право, политика. – 2023. – №17(3). – С. 159-167 (соавтор: К.А. Байтуреева), журнал ВАК, РФ. * Особенности брачно-семейного поведения в Южном регионе Казахстана // Вестник РГГУ. Серия «Евразийские исследования. История. Политология. Международные отношения». – 2023. – №3. – С. 10-24 (соавтор: Ж.А. Искакова) , журнал ВАК, РФ. * АЛЖИР: детские судьбы политических репрессий (фрагменты архивных материалов и устных историй) // Россия в глобальном мире. – 2023. Т.26. – Вып.3. – С. 93-114. DOL: 10.48612/RG/ RGW.6.3.7, РИНЦ, ВАК РФ. ISSN 2304-9472; ISSNe 2949-3501 (соавтор: Ю.Р. Арсланова) * Фактор этничности в репродуктивном поведении граждан Казахстана // Россия в глобальном мире. – 2023. Т.26. – Вып.3. – С. 93-114. DOL: 10.48612/RG/ RGW.6.3.7, РИНЦ, ВАК РФ. ISSN 2304 9472; ISSNe 2949-3501 (соавтор: Ж.А.Искакова ) * Казахстанский мартиролог:современные подходы освещения данных о политических репрессиях // «QAZAQTANÝ». – 2023. – 3 (19) 09. – С. 35-46.ISSN 2708-0897 РИНЦ / <nowiki>https://doi.org|</nowiki> 0009-008-2853-3446 (соавтор: Арсланова) * Aibek Kumysbekov, Natalya Kalashnikova, Alexandr Danilov, Assel Ayaganova, Preconditions and causes of inter-ethnic conflicts in Central Asia in RIVISTA DI STUDI SULLA SOSTENIBILITA 1/2024, pp 45-64, DOI: 10.3280/RISS2024-001004 Индексируется в: Scopus (co-author: Aibek KumysbekovAibek Kumysbekov). * Ethno-political contexts in the programs of political parties of Kazakhstan and China // Slovak international scientific journal. – 2024. – №85 Political Sciences. – P. 88-99 (co-author: Wang Lulu). * Особенности партийной системы в Китае Казахстане. Государственное управление и государственная служба, (1 (88), (2024). С.75-89. <nowiki>https://doi.org/10.52123/1994-2370-2024-1193</nowiki> (соавтор: Ван, Л.), журнал КОКСНВО. * Влияние межэтнических отношений в Южном регионе Казахстана на общественную стабильность и национальное единство по результатам экспертного опроса». Научный журнал КОКСНВО РК «Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия: Политические науки. Регионоведение. Востоковедение. Тюркология 2024 г., №3, С. 124-14. (соавторы: Жусупова А.С, Ван Лулу). <nowiki>https://doi.org/10.32523/2616-6887/2024-148-3-124-141</nowiki>. * Динамика развития семьи в Казахстане. Казахстан-Спектр, 111(3). серия «Политика и общество. <nowiki>https://journal-ks.kisi.kz/index.php/ks/</nowiki> article/view/319.(2024). (соавторы: Ж., Алдангаркызы А., Гайнутдинова), журнал КОКСНВО == Қоғамдық қызметі == * Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі * Қазақстан халқы Ассамблеясы Ғылыми-сарапшылық кеңесінің мүшесі<ref>Справочник Научно-экспертного совета Ассамблеи народа Казахстана. Сайт Академии государственного управления при Президенте РК: https://www.apa.kz/download/ciiscr/NES-portfolio2018.pdf{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлтттық комиссия мүшесі<ref>Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлтттық комиссия туралы: https://egov.kz/cms/kk/law/list/U1700000462 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801051605/https://egov.kz/cms/kk/law/list/U1700000462 |date=2019-08-01 }}</ref> * «Астана-Байтерек» Әйелдер клубы» қоғамдық ұйымның мүшесі. == Отбасы == ''Әкесі'' - Неруш Павел Павлович (1917 жылы туылған) – Халхин-Гол шайқасының қатысушысы<ref>Халхин гол шайқасы: https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B8%D0%BD_%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B</ref>, Ұлы Отан соғысының II топтағы ардагері<ref>Ұлы отан соғысы: https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B</ref>. [[File:Комсомольская юность.jpg|thumb|Неруш Виктор Павловичтің өмірбаяны мен қызметі туралы "Комсомольская юность, никогда ты не знала покоя" жинағында..."]] Соғыста алған жарақаттан кейін 1942 жылдан бастап 1981 жылға дейін - 39 жыл бойы - С.М. Киров атындағы Талды-Қорған қант зауытының жабдықтау бөлімінің бастығы, директордың орынбарасы лаузымында қызмет етті. Партиялық комитеттің мүшесі болған. Еңбек ерлері [[Нұрмолда Алдабергенов]]<nowiki/>пен, Злиха Тамшибаевамен және т.б. жақын дос болған. ''Анасы'' - Саколова Софья Яковлевна (1920 жылы туылған) балаларының тәрбиесімен айналысып соғыстағы жарақаттарымен өмір сүрген жолдасына қамқорлық жасаған. ''Ағалары'' - Неруш Виктор Павлович (1944 жылы туылған), Неруш Валерий Павлович (1946 жылы туылған), Неруш Сергей Павлович (1952 жылы туылған) – Қазақстанның дамуына үлкен үлес қосқан белгілі қоғам қайраткерлері: - Неруш Виктор Павлович он үш жылдан астам комсомолдық, партиялық, әкімшілік жұмыста қызмет еткен – ЛКЖО Гвардейск орталық комитетінің 1-ші хатшысы; Қазақстанның ЛКЖО ОК насихаттау бөлімі меңгерушісінің орынбасары; Комсомолдың Талды-Қорған облыстық комитетінің 2-ші хатшысы; ҚР Қаржы министрлігі борышкерлермен жұмыс істеу комитетінің облыстық басқаруы басшысының орынбасары; «Такор» қаржы-өнеркәсіптік компаниясының бас директоры болып аймаққа көптеген инвестияцияларды тартуға үлес қосқан. «Құрмет белгісі» орденінің және басқа мемлекеттік марапаттардың иегері. Оның өмірлік ұстанымы ретінде «Комсомол бізге беруді үйретті. Әлсізге – күшіңді, сүрінгенге – иығыңды, адасқанға – сенімділік пен сананың көңілділігін» деген түсінік болды; - Неруш Валерий Павлович аймақтық және республикалық деңгейдегі комсомолдық, партиялық жұмыста отыз жыл бойы қызмет атқарған; өмірінің көп жылдарын Қазақстан Республикасының халықтық бақылау комитетінің дамуына арнаған (аймақтық және республикалық деңгейде, Қазақстан Республикасының халықтық бақылау комитетінің Ұйымдастыру–бақылау басқармасының меңгерушісі (Алматы)); - Неруш Сергей Павлович Қазақстан Республикасы ішкі істер бөлімдерінде жедел жұмыста 20 жылдан астам қызмет еткен. ҚР ІІБ ұйымдасқан қылмыспен күресу басқармасының бастығы болған, Көкшетау облысының ІІБ бастығының орынбасары және т.б. лауазымды қызметтерде істеген. Жүзден астам аса қауыпты қылмыстардың ашылуына тікелей қатысқан, қылмыстық тергеудің үздік қызметкері болып танылған. «Милиция үздігі», «ІІМ мінсіз қызметі үшін» медальдарының және т.б. марапаттардың иесі. Қазақстанда «Жан сақшылар Қауымдастығын» құрудың бастауында тұрып оны халықаралық деңгейге жеткізді. Халықаралық жан сақшылар қауымдастығының күміс белгісінің иегері (1998 жылдан бері). 2013 жылы (дүниеден өтер алдында) оның ұлы - Неруш Вячеслав Сергеевич әкесінің «Неруш Сергей. Из жизни опера» атты кітабын шығарып, Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының ІІМ мұражайларына тапсырған. Бұл кітап қазіргі таңда полиция қызметкерлерін дайындауда үлкен қолданысқа ие. ''Қызы:'' Калашникова Анастасия Николаевна – медицина ғылымдарының кандидаты, емдеу диетологиясы саласындағы сертификатталған маман. ''Ұлы:'' Калашников Никита Николаевич – құқықтану магистрі, он бес жылдан астам Қазақстанның кеден органдарында қызмет етіп келеді. Бес немересі бар: Софья, Эльхан, Даниил, Елизавета, Виктория. == Дереккөздер == 35r2zruwwlprc6xhz7lrkoyroz1f337 0 626109 3612586 3054897 2026-06-02T14:39:41Z Makenzis 71333 3612586 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Польша}} Полония Варшава |ағымдағы маусым = |логотипі =Poloniawarszawa1.svg |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = [[1911]] |таратылды = '''4990''' |стадионы = Полония, [[Варшава]] |сыйымдылығы = |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|Польша}} [[Петр Стоковец]] |капитаны = {{flagicon|Польша}} [[Лукаш Пионтек]] |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Польша 1-лигасы |маусым = 2025/26 |орын = 6 орын |сайты = |pattern_la1=|pattern_b1=_vegasgoldsides|pattern_ra1= |leftarm1=000000|body1=000000|rightarm1=000000|shorts1=ffffff|socks1=000000 |pattern_la2=|pattern_b2=_vegasgoldsides|pattern_ra2= |leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=000000|shorts2=000000|socks2=ffffff }} '''«Полония Варшава ФК»''' ({{lang-pl|Klub Sportowy Polonia Warszawa}}) — Польшаның [[Варшава]] қаласындағы футбол клубы. 1911 жылы құрылған. Басты қарсыласы — "[[Легия (футбол клубы)|Легия Варшава]]" клубы. 2014 жылы қаржылық дағдарыстан жоғары дивизионда ойнауға лицензия ала алмады да, төртінші лигаға түсіп кетті. Польшаның екі дүркін чемпионы. [[File:Stadion Polonii Warszawa 2015.jpg|thumb|290px|Стадион]] == Жетістіктері == * [[Экстракласса|Польша чемпионы]]: 1946, 1999/2000 * Польша кубогы: 1952, 2001 * Польша лига кубогы: 2000 * Польша суперкубогы: 2000 == Атақты футболшылары == ''Бәрі де поьшалықтар'' * Михал Жевлаков * Гжегож Пехна * Радослав Майдан * Лукаш Теодорчик * [[Петр Гжельчак]] * [[Эузебиуш Смолярек]] == Сілтемелер == * [http://www.kspolonia.pl Клубтың ресми сайты] * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=317 Полония Варшава] (90minut.pl) [[Санат:Польша футбол клубтары]] om117lk9wqgvr3aw0teuavjrkdzyypq 0 626456 3612573 3475835 2026-06-02T14:10:44Z Makenzis 71333 3612573 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Польша}} Рух Хожув |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1920 |таратылды = |стадионы = Қалалық стадион, [[Хожув|Хожув]] |сыйымдылығы = '''9300''' |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|Польша}} Катажина Собстыль |капитаны = {{flagicon|Польша}} Вальдемар Форналик |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Польша 1-лигасы (II деңгей) |маусым = 2025/26 |орын = 7-і |сайты = |pattern_la1=_ruch113 |pattern_b1=_ruch11 |pattern_ra1=_ruch112 |pattern_sh1=_ruch114 |pattern_so1=_ruch115 |pattern_la2=_2ruch113 |pattern_b2=_2ruch11 |pattern_ra2=_2ruch112 |pattern_sh2=_2ruch114 |socks2 = ffffff }} «'''Рух'''» ([[Поляк тілі|пол]]. ''Ruch Chorzów S.A.'') — [[Польша|Польшаның]] Хожув қаласындағы футбол клубы. Клуб [[1920 жыл|1920 жылы]] құрылған. Өз алаңындағы ойындарын Қалалық аренада өткізеді. Польшаның 14 дүркін чемпионы, бірақ соңғы рет 1989 жылы жеңімпаз атанды. Қазіргі күнде Польшаның үшінші дивизионында ойнайды. [[File:StadionRuch.jpg|thumb|290px|Стадион]] == Жетістіктері == * [[Экстракласса|Польша чемпионы]] (14) : 1933, 1934, 1935, 1936, 1938, 1951, 1952, 1953, 1960, 1967/68, 1973/74, 1974/75, 1978/79, 1988/89 * Поьша чемпионатының күміс жүлдегері (5) : 1950, 1956, 1962/63, 1969/70, 1972/73, 2011/12 * Поьша кубогы (3): 1951, 1974, 1996 * Польша кубогының финалисі (6): 1963, 1968, 1970, 1993, 2009, 2012 == Танымал ойыншылары == * {{flagicon|Poland}} {{flagicon|Germany}} [[Эрнест Вилимовски]] * {{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Александр Васильевич Кучма|Александр Кучма]] * {{flagicon|Польша}} [[Марцин Бащиньский]] * {{flagicon|Польша}} [[Анджей Бунцоль]] * {{flagicon|Польша}} [[Кшиштоф Важиха]] * {{flagicon|Польша}} [[Герард Водаж]] * {{flagicon|Польша}} [[Эдмунд Гемса]] * {{flagicon|Польша}} [[Дамиан Горавский]] == Сілтемелер == * [http://www.ruchchorzow.com.pl Клубтың ресми сайты] {{ref-pl}} * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=340&id_sezon=101 Рух Хожув] (90MINUT.PL) {{ref-pl}} [[Санат:Польша футбол клубтары]] rlmifbqzqltjwwabb7zc92k7ah4hiwf 0 631019 3612960 3597467 2026-06-03T11:43:35Z Қызғалдақ 1986 180324 «[[Санат:Ингредиенттер|Ингредиенттер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612960 wikitext text/x-wiki [[Сурет:GRILLED SALMON & CAESAR SALAD (26607665093).jpg|нобай]] '''Цезарь''' ({{lang-en|Caesar salad}}) — танымал [[салат]], бұл лимон шырыны (немесе лайм шырыны), зәйтүн майы, [[Жұмыртқа тағамдары|жұмыртқа]], Вустер соусы, анчоус, сарымсақ, Дижон қышасы, Пармезан ірімшігі және қара бұрыш қосылған ромэн салаты мен крутондары бар көк-салат. == Құрамы == Классикалық нұсқада салаттың негізгі ингредиенттері: [[бидай крутон]]дары, [[ромэн салаты]]ның жапырақтары және рецепттің мәнін құрайтын ерекше тұздықтағы туралған пармезан. «Цезарь» толтыру негізі — жаңа піскен жұмыртқалар ( 1 минут қайнаған және салқындатылған ). Жұмыртқа, зәйтүн майы мен сарымсақ, лимон шырыны мен Вустер тұздықтарымен араластырылады. Классикалық түрде салат өте жеңіл болады,сондықтан ол жиі калориялық өнімдерді қосады, мысалы, пісірілген немесе қуырылған тауық. Классикалық нұсқадан басқа, көптеген заманауи рецептер бар. Олар ингредиенттермен және маймен ерекшеленеді (қыша, қаймақ, йогурт, майонез және т. б.) == Тарихы == Цезарь салатын әдетте итальян иммигранты, Мексика мен Америка Құрама Штаттарында мейрамханалар ұстаған ресторатор Цезарь Кардини ойлап тапқан деп саналады. Кардини [[Сан-Диего|Сан-Диегода]] тұрды, бірақ оның Тихуана, [[Мексика]] қаласындағы «Цезарь» мейрамханасы Америка Құрама Штаттарынан келген клиенттерді тартып, құрғақ заңды айналып өту мақсатында ашылған еді. Оның қызы Роза әкесінің 1924 жылы 4 шілдедегі мейрам кезінде ас үйдегі азық-түлік таусылып қалғанда, осы салатты Тихуанадағы мейрамханада ойлап тапқанын айтты. Кардини қолда бар ингредиенттерді пайдаланып, аспаздың үстел қасында салатты араластыру арқылы ерекше бір көзтартарлық әдіс қосты. Кейбір мәліметтер бойынша, салатты Цезарь Кардинидің ағасы Алекс Кардини ойлап тапқан, ал бастапқыда оны «Авиатор салаты» деп атаған, себебі ол құрғақ заң кезінде Мексикаға ұшып келген ұшқыштарға арналып жасалған. Кардинидің кейбір қызметкерлері де бұл салатты өздері ойлап т апқанын айтқан. Танымал миф бойынша, салаттың ойлап табылуы [[Гай Юлий Цезарь|Юлий Цезарьға]] тиесілі делінеді. Америкалық аспаз және жазушы Джулия Чайлд өзінің жастық шағында, 1920 жылдары, Кардинидің мейрамханасында салат жегенін айтқан. Салат бүтіндей ромен салат жапырақтарынан жасалған, оларды сабақтарынан ұстап, қолмен жеген. Салатқа зәйтүн майы, тұз, бұрыш, лимон шырыны, Вустер соусы, жұмсақ пісірілген жұмыртқа, пармезан және сарымсақ майында қуырылған крутонын қосқан. 1946 жылы газет шолушысы Дороти Килгаллен анчоус қосылған, Кардинидің нұсқасынан айырмашылығы бар Цезарь салатын сипаттап жазған.{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Санат:Цезарь салат]] [[Санат:Азық-түлік]] [[Санат:Ингредиенттер]] 3j024hn6004db2hnv3ckveckzaege1x 0 634103 3612926 3587150 2026-06-03T09:51:26Z Қызғалдақ 1986 180324 «[[Санат:Лабиринт|Лабиринт]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612926 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Labyrint barvaux.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! -->'''Лабиринт'''-бұл кез келген [[құрылым]](әдетте екі немесе үш өлшемді кеңістікте), кездейсоқ түрде болатын, не шығу жолына немесе тұйыққа бағыттайтын жолдар). '''Лабиринт''' — саябақтағы, [[жол]]дардағы, аллеялардағы келушілерге шығуға қиын болатындай етіп ұйымдастырылған орын. '''Лабиринт''' астында ежелгі [[гректер]] мен [[римдіктер]] көптеген залдардан, палаталардан, аулалардан және өтпелерден тұратын, лабиринт тұрғысынан надан адамға жол бермеу үшін күрделі және шатастырылған жоспарға сәйкес орналастырылған кең немесе аз кеңістікті білдірді. '''Лабиринт''' сөздің кең мағынасында тығырықтан шығуы мүмкін немесе одан шығу қиынға соғатын мәселені білдіруі мүмкін. [[Санат:Лабиринт]] sga8q5h3sxxzs2xu05snxzv7pufn2yp 0 643580 3612711 3611746 2026-06-02T19:24:31Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3598385 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Экрем Имамоглу | Шынайы есімі = Ekrem İmamoğlu | Суреті =Ekrem İmamoğlu June 8 2022.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Ыстанбұл]] Митрополит әкімі | Ту = | Ту2 = | Реті = | Басқара бастады = 27 Маусым 2019 | Басқаруын аяқтады = 2025 жыл 23 наурыз | Ізашары = Али Ерликая <small>(сенімхат бойынша)</small> | Ізбасары = | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 17 сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 мамыр 2019 | Ізашары_2 = Мевлют Уйсал | Ізбасары_2 = Али Ерликая <small>(сенімхат бойынша)</small> | Титулы_3 = [[Бейликдүзү]] әкім | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 3 сәуір 2014 | Басқаруын аяқтады_3 = 9 сәуір 2019 | Ізашары_3 = Юсуф Узун | Ізбасары_3 = Мехмет Мұрат Чалык | Титулы_4 = Республикалық халық партия Бейликдүзү Аудан президенті | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = 16 қыркүйек 2009 | Басқаруын аяқтады_4 = 15 шілде 2013 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 4.06.1970 | Туған жері = [[Трабзон]], [[Түркия]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[Ислам]] | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Дилек Имамоғлы | Балалары = 3 | Партиясы = [[Отан партиясы]] (1992)<br/>Республикалық халықтық партия (2008-бүгін) | Білімі = [[Ыстанбұл университеті]] | Мамандығы = [[Саясаткер]] | Қолтаңбасы = | Сайты = {{URL|https://www.ekremimamoglu.com/}} | Commons = | Марапаттары = }} '''Экрем Имамоглу'''<ref>{{cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/turkiyada-yistambul-mer-ustaldyi-365842/|title=Түркияда Ыстамбұл мэрі ұсталды|author=|date=2025-03-19|work=|publisher=Tengrinews.kz|accessdate=2025-03-19|lang=kk}}</ref> ({{lang-tr|Ekrem İmamoğlu}}, 4 маусым 1970; [[Трабзон]], [[Түркия]]) — [[Түркия]] cаяcаткері және [[Ыстанбұл]] Митрополит әкімі. 2014-2019 жылдар аралығында, Бейликдүзү қаласының әкімі қызметін атқарды. 2019 жылы жергілікті сайлауда сайланған Ыстанбұл елордалық әкімі 17 сәуір, 2019 жұмыс істей бастады тағайындалды Республикалық Халық партиясы.<ref>https://www.haberturk.com/son-dakika-chp-li-kaynaklar-imamoglu-mazbatasini-alacak-2435782</ref> Алайда, 2019 жылдың 6 мамырында қызметінен босатылды, өйткені Жоғарғы сайлау кеңесі қарсылықтардың нәтижесінде Ыстанбұлдағы сайлауды болдырмады. 23 маусымда жаңартылған сайлауда да жеңіске жеткен Имамоглу 2019 жылғы 27 маусымда өз міндетін бастады.<ref>https://www.birgun.net/haber/ibb-baskani-ekrem-imamoglu-goreve-basladi-demokrasiyi-hice-sayanlari-milletce-yok-saydik-260044</ref><ref>https://www.sozcu.com.tr/secim2019/23-haziran-ibb-secimi</ref> == Өмірлік жолы == Экрем Имамоглу 1970 жылы 4 маусымда [[Трабзон]]да дүниеге келді.<ref>https://www.milliyet.com.tr/siyaset/anap-li-ailenin-chp-li-cocugu-2798083</ref> Имамоглу отбасы 1987 жылы Ыстанбұлға көшіп келді. 1994 жылы Дилек Каямен танысып, оған 1995 жылы 18 қарашада үйленеді. Имамоглуның Мехмет Селим (1997 ж.), Семих (2005 ж.) және Берен (2011 ж.) атты үш баласы бар.<ref>https://www.cumhuriyet.com.tr/foto/foto_galeri/1326649/1/Ekrem_imamoglu_ailesi_ile_birlikte_Anitkabir_de.html</ref> == Саяси мансабы == Әкесінің әсерімен Имамоглу 1990 жылдардың басында Отан партиясының жастар филиалдарында бір жыл жұмыс істеді.<ref>https://t24.com.tr/haber/ekrem-imamoglu-merkel-beni-tanisa-cok-sever,789460</ref> Ол ТЭЦ-ке саяси көзқарас ретінде 2000 жылдардың басында келді. === Бейликдузу қаласының әкімі === 2013 жылдың 15 шілдесінде Бейликдузу ауданының CHP президенті Имамоглу міндетінен босатылды, 2014 жылы Түркиядағы жергілікті сайлауда Бейликдузү CHP мэрге үміткер ретінде қосылды және алдыңғы сайлауда Бейликдүзу әкімінің 30 пайызын алып тастау арқылы 50,8 пайыз дауыс жинады. === Ыстанбұл Митрополит әкімі === Ыстанбұл митрополитінің мэрі Кадир Топбас 2017 жылдың 23<ref>https://www.hurriyet.com.tr/gundem/kadir-topbas-istifa-etti-40587764</ref> қыркүйегінде отставкаға кететінін мәлімдегеннен кейін Имамоғлы CHP тарапынан бұл лауазымға ұсынылды. Имамоглу Ыстанбұл қалалық муниципалитетінің кеңесінде 2017 жылдың 28 қыркүйегінде өткен дауыс беруде 125 дауыс алды, онда АК партиясының кандидаты Мевлүт Уйсал 179 дауыспен Ыстанбұл қалалық муниципалитетінің басшысы болып сайланды.<ref>https://www.sabah.com.tr/gundem/2017/09/28/ibb-baskani-mevlut-uysal-secildi</ref> === 2019 жылғы әкім сайлауы === [[Сурет:İmamoğluJune2019CampaignSilivri (47).jpg|thumb|upright|Экрем Имамоглу және оның жұбайы Дилек 2019 жылдың маусым айында Силивридегі Ыстанбұл мэрі сайлау науқаны кезінде.]] Республикалық халық партия (CHP) 2018 жылдың 18 желтоқсанында 2019 жылғы Ыстанбұл мэр сайлауына қайтадан Имамоглуны ұсынды.<ref>{{cite news |url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/son-dakika-chpnin-istanbul-adayi-ekrem-imamoglu-oldu-41056209 |title=Son dakika... CHP'nin İstanbul adayı Ekrem İmamoğlu oldu |newspaper=Hürriyet Daily News |language=tr |date=18 December 2018 |access-date=7 April 2019}}</ref> CHP-мен одақ құрған Жақсы партия да, Халықтардың Демократиялық партиясы (HDP) кандидаттарды ұсынудан бас тартты, бұл Имамоглуға қолдауды арттыруы мүмкін.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-turkey-election-campaign/losing-its-luster-how-erdogan-partys-campaign-put-off-istanbul-voters-idUSKCN1RH1DA |title=Losing its luster – how Erdogan party's campaign put off Istanbul voters |first1=Ali |last1=Kucukgocmen |first2=Orhan |last2=Coskun |agency=Reuters |date=5 April 2019 |access-date=7 April 2019}}</ref> Сайлау қарсаңында оның сайлауалды науқаны жұмсақ мінезді және біріктіруші көзқарасымен бүкіл әлемде назар аударды, нәтижесінде оның бәсекелесі, «Халық альянсы» кандидаты Бинали Йылдырымға қарсы сауалнамалар қысқарды.<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/6cbae702f4d747ab9e76f611ae639cd7 |title=The Latest: Opposition candidate says he won Istanbul |date=1 April 2019 |agency=Associated Press |access-date=1 April 2019}}</ref> Сайлау 2019 жылы 31 наурызда өтті, Имамоглу АК партиясының кандидаты Бинали Йылдырымды Жоғарғы сайлау кеңесі жариялаған сайлау күні жалпы саны бойынша шамамен 25 000 дауыспен жеңді. Биліктегі AKP өзінен айтарлықтай асып түсіп, БАҚ-та көбірек хабар алған оның ренжіген жеңісінен кейін Имамоглу түрік саясатындағы өсіп келе жатқан жұлдыз және 2023 жылғы Түркия президенттік сайлауында [[Режеп Тайып Ердоған|Режеп Тайып Ердоғанмен]] бәсекелесетін ықтимал үміткер деп аталды.<ref>{{Cite web |url=https://www.independent.co.uk/voices/ekrem-imamoglu-election-istanbul-erdogan-turkey-ankara-a8849836.html |title=Analysis: Turkey's elections show Erdogan's power is finally waning&nbsp;– and a new political star is born in Istanbul |date=1 April 2019 |website=The Independent |language=en |access-date=1 April 2019}}</ref> АК партия өз кандидаты атынан сайлау нәтижелерін даулап, жарамсыз дауыстардың сайлауға кедергі келтіруі мүмкін екенін алға тартып, қалада Йылдырымды сайлаудың жеңімпазы деп жариялаған үлкен плакаттар ілінді.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-47785095 |title=Turkey election: Erdogan disputes results in major cities |website=BBC News |date=2 April 2019 |access-date=7 April 2019}}</ref> Имамоглу өз кезегінде АК партиясын «жаман жеңілгендер» деп айыптады.<ref name=losers>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-47799291 |title=Turkey AK party rulers are bad losers, says election 'winner' Imamoglu |first=Mark |last=Lowen |website=BBC News |date=4 April 2019 |access-date=8 April 2019}}</ref> Үкімет қолдаған қайта санаудан кейін Имамоглудың басымдығы шамамен 16 000 дауысқа дейін қысқарды.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-turkey-election/turkeys-ak-party-to-seek-recount-of-all-istanbul-votes-idUSKCN1RJ0FA |title=Erdogan's AK Party to seek recount of all Istanbul votes |agency=Reuters |first=Tuvan |last=Gumrukcu |date=7 April 2019 |access-date=7 April 2019}}</ref> == Ыстанбұл мэрі (2019 жылдан қазіргі уақытқа дейін) == Имамоглу 17 сәуірде, сайлаудан 17 күн өткен соң, барлық дауыстарды қайта санау аяқталғаннан кейін Ыстанбұл мэрі ретінде ант берді. Оның мэрлік қызметі 2019 жылдың 6 мамырында Жоғарғы сайлау кеңесі сайлау нәтижелерін жойып, Ыстанбұл мэрі қызметінен алып тастаған кезде аяқталды. YSK (Түркия Сайлау кеңесі) мәліметінше, мұндай шешім кейбір төрағалар мен сайлау учаскелерінің қызметкерлері мемлекеттік қызметші болмағандықтан қабылданған. Түрік заңы олардың мемлекеттік қызметші болуын талап етеді. Дегенмен, көпшілік бұл әрекетті оппозициялық кандидатқа тар, бірақ қызу тартысты жеңіске қол жеткізген сайлаушылардың еркін жою әрекеті деп атады. 2019 жылы 7 мамырда Түркияның Ішкі істер министрлігі Али Йерликаяны уақытша мэр етіп тағайындады.<ref>{{Cite web |url=https://www.ibb.istanbul/en/News/Detail/1322 |title=Istanbul Governor Ali Yerlikaya Appointed as Acting Mayor |work=İstanbul Büyükşehir Belediyesi |access-date=7 May 2019 |date=7 May 2019 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607032619/https://www.ibb.istanbul/en/News/Detail/1322 |url-status=dead}}</ref> 2019 жылдың 23 маусымында жаңа сайлау өтті, онда Имамоглу бұл жолы 800 мыңнан астам дауыс жинап, Ыстанбұл мэрі болып қайта сайланды. Имамоглудан екінші жеңілісінен кейін Йылдырым жеңілгенін мойындады, сонымен қатар Имамоглуды Ыстанбұл мэрі болып қайта сайлануымен құттықтады.<ref>{{cite web |title=Binali Yıldırım'dan açıklama |url=https://www.haberturk.com/son-dakika-ak-parti-istanbul-buyuksehir-belediye-baskan-adayi-binali-yildirim-aciklama-yapiyor-2497829 |website=haberturk.com |access-date=23 June 2019 |language=tr}}</ref><ref>{{cite news |url=https://ahvalnews.com/istanbul-election-rerun/akps-yildirim-concedes-defeat-istanbul-rerun |title=AKP's Yıldırım concedes defeat in Istanbul rerun |website=Ahval |date=24 June 2019 |access-date=23 June 2019 |archive-date=3 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703130420/https://ahvalnews.com/istanbul-election-rerun/akps-yildirim-concedes-defeat-istanbul-rerun |url-status=dead}}</ref> Ердоған да Имамоглуды құттықтап, сайлауда жеңіске жеткенін мойындады.<ref>{{cite web |last1=Lowen |first1=Mark |title=Turkey's ruling party loses Istanbul election |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48739256 |website=BBC News |date=23 June 2019}}</ref> Содан кейін Имамоглу 2019 жылы 27 маусымда ант берді.<ref>{{Cite web |url=https://www.timesofisrael.com/huge-crowd-cheers-istanbul-mayor-inauguration/ |title=Huge crowd cheers Istanbul mayor inauguration |last=Ozerkan |first=Fulya |website=The Times of Israel |date=27 June 2019 |language=en |access-date=2019-08-05}}</ref> Сол күні екінші рет мэрлік куәлігін алды.<ref>{{Cite web |url=http://www.hurriyetdailynews.com/ekrem-imamoglu-becomes-istanbul-mayor-after-rerun-polls-144532 |title=Ekrem İmamoğlu becomes Istanbul mayor after rerun polls – Turkey News |website=Hürriyet Daily News |date=28 June 2019 |language=en |access-date=2019-08-05}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-turkey-politics-funds-idUSKCN1VH1MW |title=Istanbul's new opposition mayor cuts funding to some pro-government... |date=2019-08-27 |agency=Reuters |access-date=2019-08-28 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.france24.com/en/20190404-turkey-imamoglu-opposition-underdog-istanbul-mayor |title=Ekrem Imamoglu: From opposition underdog to Istanbul mayor |date=2019-04-04 |publisher=France 24 |language=en |access-date=2019-08-19}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.euronews.com/2019/06/24/could-imamoglu-victory-in-istanbul-be-beginning-of-the-end-for-erdogan |title=Could Istanbul defeat be 'beginning of the end' for Erdogan? |date=2019-06-24 |website=euronews |language=en |access-date=2019-08-23}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.pri.org/stories/2019-06-25/new-istanbul-mayors-star-power-could-be-challenge-erdo |title=New Istanbul mayor's star power could be a challenge for Erdoğan |website=Public Radio International |language=en |access-date=2019-08-19}}</ref> === Қоршаған ортаны қорғау шаралары === Имамоглу [[Су айдынын ластау|судың ластануымен]] жиі күн тәртібінде тұрған Алтын мүйізде үздіксіз төменгі балшық тазалауды бастады. Ұзақ уақыт өткеннен кейін Алтын мүйіз өзінің табиғи тіршілігін қалпына келтірді, балықтар жүзіп, дельфиндер жарысады.<ref>{{cite web |title=Ekrem İmamoğlu: 'The Mud of the Golden Horn Will Be Dried, Water Will Flow From the 3rd Ahmet Fountain' |url=https://en.rayhaber.com/2020/05/ekrem-imamoglu-halicin-camuru-kurutulacak-3-ahmet-cesmesinden-su-akacak/ |website=Railly News |date=17 May 2020 |access-date=24 October 2021}}</ref> Бірде жылқы жағдайымен, әрі халық денсаулығына кері әсер ететін жұқпалы аурулармен Ханзада аралдарында ұзақ жылдар бойы талқыға түскен фаэтон тасымалы «Ханзада аралдары көлік шеберханасы» нәтижесінде орнын табиғатқа қолайлы электрлі көліктерге қалдырды.<ref>{{cite web |title=Electric vehicles replace horse drawn carriages in Istanbul An Animal Rights Article from All-Creatures.org |url=https://www.all-creatures.org/articles2/ar-electric-vehicles-istanbul.html |website=All-Creatures |access-date=24 October 2021}}</ref> Ыстанбұлдың басты басымдығы болып табылатын [[Жер сілкіну|жер сілкінісі]] қаупіне қарсы, қаланың түкпір-түкпірінде анықтау сканерлерімен қауіпті аймақтар мен шіріген ғимараттар анықталады.<ref>{{cite web |title=Ekrem İmamoğlu drew attention to the danger that awaits Istanbul |url=https://www.livik.net/2021/08/17/ekrem-imamoglu-drew-attention-to-the-danger-that-awaits-istanbul/ |website=Livik |date=17 August 2021 |access-date=24 October 2021}}</ref> Имамоглу Түркия үкіметінің [[Мәрмәр теңізі]] мен [[Қара теңіз|Қара теңізді]] табиғи [[Босфор бұғазы|Босфордың]] жанындағы екінші [[Кеме қатынайтын су жолдары|су жолы]] арқылы байланыстыратын Ыстанбұл каналын салу жоспарына сын айтты.<ref>{{cite news |date=2011-04-27 |title=Turkey to build waterway to bypass Bosphorus Straits |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-13207304 |access-date=2021-01-14}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2020 |title=Mayor İmamoğlu: Whomever you made a promise for Canal İstanbul, give it up |url=https://www.bianet.org/english/politics/236572-mayor-imamoglu-whomever-you-made-a-promise-for-canal-istanbul-give-it-up |access-date=2021-01-14 |website=[[Bianet]]}}</ref><ref>{{Cite magazine |title=The Multibillion Dollar Canal Carving a Rift Through Erdogan's Turkey |url=https://time.com/5783560/canal-istanbul-erdogan-imamoglu-infrastructure/ |magazine=Time |first=Joseph |last=Hincks |date=14 February 2020 |language=en |access-date=2021-06-08}}</ref> === Әлеуметтік-экономикалық әрекеттері === [[Сурет:Ekrem İmamoğlu 20190403.jpg|нобай|Экрем Имамоглу 2019 жылы сөз сөйлейді]] Балалардың сүтке қол жеткізуі үшін басталған «Халық сүті» жобасы 130 мыңнан астам баланы қамтыды. «Халық сүті» жобасы қалалық кедейліктің ең маңызды қауіптерінің бірі болып табылатын дұрыс тамақтанбаудың алдын алу және отбасыларға экономикалық және психологиялық қолдау көрсету, сонымен қатар жергілікті сүт өндірушілерді қолдау үшін басталды. [[Чаталджа]] мен Силивридегі өндірушілерден сатып алынған және жергілікті экономикаға 3 миллион лирадан астам бюджетті қамтамасыз ететін сүт Ыстанбұлдағы балаларға сенімді және сау тамақ көзі ретінде жеткізіледі.<ref>{{cite web |title=Feed Support From IMM From Halk Dairy Producer |url=https://www.raillynews.com/2021/06/yem-destegi-ibbden-halk-sut-ureticiden/ |website=Railly News |date=7 June 2021 |access-date=24 October 2021}}</ref> Мектепке дейінгі білім беруден айырылған балалар мен олардың отбасыларына тең мүмкіндіктер беретін «Ыстанбұл – біздің үй» [[Балабақша|балабақшалары]] балалардың физикалық және әлеуметтік қажеттіліктеріне сәйкес мұқият жоспарланған орталықтар ретінде құрылды. Түркияның жетекші университеттері орналасқан Ыстанбұлда Ыстанбұл тарихында алғаш рет 63 мың студентке білім беруді қолдау стипендиясы берілді. Ай сайынғы студенттік абоненттік төлем 80 лирадан 50 лираға дейін төмендегеннен кейін Ыстанбұл Түркиядағы студенттерді ең арзан тасымалдауды қамтамасыз ететін қала болды. IMM жүзеге асырған маңызды жобалардың бірі болып табылатын Аймақтық жұмыспен қамту кеңселері 2021 жылдың маусым айындағы жағдай бойынша 17 мыңнан астам азаматқа жұмысқа қатысуға мүмкіндік берді. Ыстанбұлда тұратын 0-4 жас аралығындағы балалары бар аналарға Ыстанбұлда тегін қоғамдық көлікпен жүру құқығы берілді. Аналардың қоғамдық өмірге қатысуын арттырып, отбасы экономикасына үлес қосатын Ана картасы бүгінге дейін 8 миллионнан астам рет қолданылған. Коронавирустық пандемия Түркияның ең үлкен қаласында көптеген үй шаруашылықтарын қиындатқандықтан, жағдайы жақсы тұрғындарды қаржылық жағдайы қиын тұрғындарға төленбеген шоттарын төлеуге көмектесуге шақыратын онлайн көмек науқаны басталды. Көмек бергісі келетін адамдар мұқтаж жандарға жеткізу үшін IMM дайындаған Отбасын қолдау, Ана-Бала және Студенттік қолдау пакеттерінен қалағандарын беру арқылы сенімді платформа арқылы ынтымақтастыққа қатыса алады. Имамоглу мобильді Halk Ekmek дүңгіршегіндегі барлық нанның ақысы төленіп, мұқтаж жандарға жеткізілуін талап еткен қайырымды Ыстанбұл тұрғынына алғыс айтқаннан кейін «Халық наны» жобасы өздігінен әлеуметтік көмек науқанына айналды. Қайырымдылардың мұқтаж отбасыларға жеткізуге берген қолдауы жалпы сомасы 1 миллион лирадан асты.<ref>{{cite web |title='People's Bread' spurs criticism against Erdogan |url=https://www.ekathimerini.com/society/1155677/people-s-bread-spurs-criticism-against-erdogan/ |website=Ekathimerini |access-date=24 October 2021}}</ref> Ыстанбұл тұрғындарының су ақысы 34%-ға дейін қысқартылды және әрбір Ыстанбұлдық үшін суға адам құқығы енгізілді. Сәйкесінше, қазір тұрғын үйлерде тұтынылатын әрбір 2,5 текше метр судың 0,5 текше метрі немесе 500 литрі «адамның суға деген құқығы» болып саналады. Бұл құқық БҰҰ-ның Адам құқықтары кеңесінде қабылданғаннан кейін 9 жыл өткен соң Ыстанбұл тұрғындары алғаш рет өз құқықтарын ала бастады. IMM әйелдердің өндіріске қатысуы және әйелдер еңбегін бағалау үшін Түркияның түкпір-түкпірінде, әсіресе Ыстанбұлда басталған қозғалыспен мұқтаж отбасыларға жеткізілетін өнімдерде әйелдер кооперативтеріне басымдық береді.<ref>{{cite web |title=Istanbul municipality approves water price cuts |url=https://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-municipality-approves-water-price-cuts-143486 |website=Hürriyet Daily News |date=16 May 2019 |access-date=24 October 2021}}</ref> Жаңа туған нәрестелерді қолдау пакеті мұқтаж отбасыларды қолдау үшін іске қосылды.<ref>{{cite web |title=Products of women's cooperatives to be handed out to İstanbulites in need |url=https://m.bianet.org/english/women/239498-products-of-women-s-cooperatives-to-be-handed-out-to-istanbulites-in-need |website=Bianet |access-date=24 October 2021}}</ref> Бөтелкелерден термометрге, бәтеңкеден пижамаға, балалар сусабынынан жаялық пен отбасылық оқу кітаптарына дейін нәресте мен анаға алғашқы 4 айда қажет нәрсенің барлығын қамтитын пакеттер алғашқы отбасыларға жетіп, жаңаларын тарату жалғасуда. Сонымен қатар, пакет жеткен отбасыларды бір жыл бойы мамандар аралап, мұқтаждықтары анықталады.<ref>{{cite web |title=Aid Campaigns in Istanbul Grow with Philanthropists |url=https://raillynews.com/2021/01/charity-campaigns-in-Istanbul-are-growing-with-charity-lovers/ |website=Railly News |date=31 January 2021 |access-date=24 October 2021}}</ref> === Құрылыстар мен инфрақұрылым === Ыстанбұлға көптеген жаңадан келгендерді алғаш рет қарсы алған және ұзақ жылдар бойы қараусыз қалған және қауіпті жағдайымен күн тәртібінде болған Эсенлер вагон терминалы егжей-тегжейлі жоба дизайны нәтижесінде қауіпсіз және ыңғайлы терминалға айналды.<ref>{{cite web |title=A New Era Has Begun at the Grand Istanbul Bus Station |url=https://en.rayhaber.com/2021/02/buyuk-istanbul-otogarinda-yeni-donem-basladi/ |website=Ray Haber |date=13 February 2021 |access-date=24 October 2021}}</ref> Қаланың басым бөлігінде жаңбырдан кейін орын алған және Ыстанбұлдықтарға үлкен қаржылық шығын әкелген су тасқыны негізінен жойылды. 2020 жылдың желтоқсан айындағы жағдай бойынша Ыстанбұлдағы созылмалы су басқан 104 жердің 63-інде IMM үйлестіруімен жұмыстар аяқталды.<ref>{{cite web |title=İmamoğlu vows to solve Istanbul's infrastructure problems after fatal flooding |url=https://ahvalnews.com/istanbul/imamoglu-vows-solve-istanbuls-infrastructure-problems-after-fatal-flooding |website=Ahval News |access-date=24 October 2021}}</ref> Көптеген жылдар бойы жұмыс істемеген және жабылу алдында тұрған Халич кеме жасау зауыты IMM жасаған мұқият жұмысымен тарихи және функционалдық тұрғыдан өмірге ие болды. Кеме жасау зауыты жақын арада IMM пайдалануға беретін теңіз таксилерін шығаруды да өз мойнына алады.<ref>{{cite web |title=On its 170th anniversary of establishment, IMM City Lines started to build Sea Taxis. |url=https://istanbulinvestmentagency.istanbul/imm-city-lines-started-to-build-sea-taxis/ |publisher=Istanbul Investment Agency |access-date=24 October 2021}}</ref> IMM жаңа кезеңде рельстік жүйелерге назар аудару және рельстік жүйелерді қоғамдық көліктің негізіне айналдыру мақсатында басталған жұмыстардың нәтижесінде Имамоглу Twitter-де Ыстанбұлдың бір уақытта ең көп метро құрылысы жүргізілген қала болғанын мәлімдеді.<ref>{{cite web |title=Did you know that Istanbul has more metro lines under construction than any other city in the world? |url=https://mobile.twitter.com/imamoglu_int/status/1382405263198654468 |website=Twitter, Ekrem Imamoglu (International) |access-date=24 October 2021}}</ref> Ұзақ уақыт бойы қаржы тапшылығына байланысты 10 метро желісіндегі 103,4 шақырымдық метро құрылысының көп бөлігі аяқталмаған немесе басталмаған. 11 миллиард лираны ысырап етуді тоқтатқан қадам үшін Ыстанбұлдағы ашықтық пен еңбекке негізделген басқару тәсілінің сеніміне ие болған қаржы институттарынан қаражат берілді.<ref>{{cite web |title=Golden Horn tram partially opens, to serve Istanbulites free for 10 days |url=https://www.dailysabah.com/turkey/istanbul/golden-horn-tram-partially-opens-to-serve-istanbulites-free-for-10-days |website=Daily Sabah |date=2 January 2021 |access-date=24 October 2021}}</ref> Қаржыландыру мәселелеріне байланысты тоқтатылған Eminönü-Alibeyköy трамвай желісі IMM-тің жаңа кезеңінде аяқталып, стамбұлдықтардың қызметіне ашылды.<ref>{{cite web |title=Golden Horn tram partially opens, to serve Istanbulites free for 10 days |url=https://www.dailysabah.com/turkey/istanbul/golden-horn-tram-partially-opens-to-serve-istanbulites-free-for-10-days |website=Daily Sabah |date=2 January 2021 |access-date=24 October 2021}}</ref> === Мәдени жобалары === [[Сурет:Mehmed II Doppelbildnis.jpg|нобай|''Сұлтан II Мехмед-тің жас құрметті Гентиль Беллинимен бірге суреті'']] IMM Лондон ұлттық галереясы ашқан [[Аукцион|аукционда]] жаулап алушы [[II Мехмет|Мехмедтің]] 540 жылдық портретін сатып алды.<ref>{{cite web |title=Mayor Imamoğlu unveils iconic portrait of Istanbul's Ottoman conqueror Mehmed II |url=https://www.dailysabah.com/turkey/istanbul/mayor-imamoglu-unveils-iconic-portrait-of-istanbuls-ottoman-conqueror-mehmed-ii |website=Daily Sabah |date=28 August 2020 |access-date=24 October 2021}}</ref> Мәдени-көркемөнер іс-шараларының толық тоқтап қалуына әкеліп соқтырған [[COVID-19 пандемиясы|пандемия]] салдарынан қиын үдеріске ұшыраған музыканттар мен театрларды қолдау мақсатында екі түрлі жоба жүзеге асырылды.<ref>{{cite web |title=Istanbul Municipality to provide open-air concerts to support musicians amid COVID-19 pandemic |url=https://www.duvarenglish.com/istanbul-municipality-to-provide-open-air-concerts-to-support-musicians-amid-covid-19-pandemic-news-56871 |website=duvaR English |date=30 March 2021 |access-date=24 October 2021}}</ref> === Ауыл шаруашылығы және егіншілік === Шаруаларға қолдау көрсету үшін IMM 474 өндірушіге мал азығы мен көшеттерін берді. 2020 жылы бос жатқан ауыл шаруашылығы алқаптарын қайта игеріп, 16 380 тонна өнім алынды.<ref>{{cite web |title=İmamoğlu Donned His Cap, Made the First Harvest of the Year Together with the Villagers of Silivri! |url=https://en.rayhaber.com/2021/07/imamoglu-kasketini-takti-yilin-ilk-hasadini-silivrili-koylulerle-birlikte-yapti/ |website=Ray Haber |date=31 July 2021 |access-date=24 October 2021}}</ref> === Болжалды қастандық === 2020 жылдың 1 желтоқсанында OdaTV ИМ Имамоглуды өлтіруді жоспарлағанын хабарлады. [[Ирак және Шам Ислам мемлекеті|ДАИШ]] содырларының бір тобы ұсталғаны хабарланды. Сондай-ақ, Имамоглудың күзетшілеріне 2020 жылдың 23 қарашасында «сақ болыңдар» деген нұсқау берілді.<ref>{{Cite news |date=1 December 2020 |title=İmamoğlu'na suikast |publisher=OdaTV |url=https://www.odatv4.com/guncel/imamogluna-suikast-01122040-197100 |access-date=20 December 2022}}</ref> Ішкі істер министрі Сулейман Сойлу: «Бізге осындай барлау мәліметтері оқтын-оқтын келіп тұр, бірақ олар жұртшылыққа жария етілмейді», - деді, бірақ түрік полициясы қастандық әрекет болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ өлтірушілер ұсталды деген мәлімдемелерді жоққа шығарды.<ref>{{Cite news |date=1 December 2020 |title=Claims of an assassination attempt against Istanbul Mayor Ekrem İmamoğlu raise confusion |work=Duvar English |url=https://www.duvarenglish.com/claims-of-an-assassination-attempt-against-istanbul-mayor-ekrem-imamoglu-raise-confusion-news-55286 |access-date=20 December 2022}}</ref> === Сынақ === 2022 жылы 14 желтоқсанда Экрем Имамоглу үш жыл бұрын Түркия Жоғарғы сайлау кеңесін «ақымақ» деп атағаны үшін екі жылға бас бостандығынан айырылды.<ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2022/dec/14/istanbul-mayor-ekrem-imamoglu-sentenced-to-jail-over-fools-insult |title=Istanbul mayor Ekrem İmamoğlu sentenced to jail over 'fools' insult |date=14 December 2022 |website=The Guardian}}</ref> Бұл шешім Ердоған үкіметінің билікті халықтық оппозицияға қарсы орталықтандыру және әлеуетті саяси бәсекелесті жою әрекеті ретінде қарастырылды.<ref>{{Cite web |url=https://www.nbcnews.com/news/world/turkish-court-orders-jail-time-political-ban-erdogan-rival-imamoglu-rcna61709 |title=Turkish court orders jail time and political ban for Erdoğan rival |publisher=NBC News |date=14 December 2022 |access-date=10 January 2023}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.politico.eu/article/ekrem-imamoglu-istanbul-mayor-jailed-insulting-election-officials-recep-tayyip-erdogan/ |title=Istanbul mayor sentenced to jail for insulting election officials |work=Politico |first=Nektaria |last=Stamouli |date=14 December 2022 |access-date=10 January 2023}}</ref> Сот процесі халықаралық деңгейде кеңінен айыпталып, оған жауап ретінде Ыстанбұл муниципалитетінің алдында наразылық акциялары ұйымдастырылды.<ref>{{Cite web |url=https://balkaninsight.com/2022/12/15/istanbul-mayor-receives-wide-international-support-amid-jail-sentence-and-political-ban/ |title=Istanbul Mayor Receives Wide International Support Amid Jail Sentence and Political Ban |website=Balkan Insight |language=English |date=15 December 2022 |access-date=4 January 2023}}</ref> Сонымен қатар, еуропалық мэрлер қолдау көрсету үшін Ыстамбұлда жиналды.<ref>{{Cite web |url=https://www.ekathimerini.com/news/1201072/european-mayors-to-meet-in-istanbul-in-show-of-support-for-imamoglu |title=European mayors to meet in Istanbul in support of Imamoglu |website=Kathimerini |language=English |date=27 December 2022 |access-date=4 January 2023}}</ref> === 2023 жылғы президент сайлауы === [[Сурет:Ben uzun bir yolculuktan geldim. Yol boyunca heybemi, bu güzel ülkenin insanlarının öyküleriyle.png|нобай|[[Кемал Кылычдароглу]] Экрем Имамоглу мен Мансур Явашты вице-президенттікке кандидат ретінде жариялауы]] [[Түркиядағы президент сайлауы (2023)|Түркияда 2023 жылы өтетін президенттік сайлауға]] Республикалық Халық партияның жетекшісі Кемал Кылычдароглу өз кандидатурасын жариялады.<ref name=":4">{{Cite web |title=Son Dakika: Millet İttifakı'nın Cumhurbaşkanı adayı Kemal Kılıçdaroğlu |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/siyaset/son-dakika-millet-ittifakinin-cumhurbaskani-adayi-kemal-kilicdaroglu-2058318 |access-date=2023-03-06 |website=cumhuriyet.com.tr |language=tr}}</ref> Экрем Имамоглу, Мансур Яваш және Ұлттық альянстағы бес партияның жетекшілері вице-президенттікке кандидаттар ретінде аталды.<ref>{{Cite news |last1=Kucukgocmen |first1=Ali |last2=Coskun |first2=Orhan |date=2023-03-06 |title=Turkey's opposition names Kilicdaroglu to take on Erdogan in election |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkeys-iyi-party-wants-ankara-istanbul-mayors-be-vice-presidents-2023-03-06/ |access-date=2023-03-06}}</ref> 7 мамырда [[Ерзурум|Ерзурумда]] [[Кемал Кылычдароглу|Кылычдароглуды]] жақтаған шеру кезінде Экрем Имамоглу шабуылға ұшырады. Оның митингісі үзіліп, 200-ге жуық адам тас лақтырылды,<ref>{{Cite web |date=8 May 2023 |title=Protesters arrested for violence at Turkish opposition rally |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/protesters-arrested-for-violence-against-turkish-opposition-rally |access-date=8 May 2023 |publisher=Al Jazeera}}</ref> митингке жиналған адамдарға да, Имамоглуға да шабуыл жасады.<ref>{{Cite web |date=2023-07-05 |title=Erzurum'da İmamoğlu mitingi sonrası otobüse taşlı saldırı |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/erzurumda-imamoglu-mitingi-sonrasi-otobuse-tasli-saldiri-haber-1617052 |access-date=2023-05-07 |website=Gazete DuvaR |language=tr-TR}}</ref> Имамоглу шабуылшылар лақтырған тастардан митингке жиналған кем дегенде 9 адамның жараланғанын айтты.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=QbzBX-2YFZE |title=Bugün yaşanan olayların Erzurumlu hemşehrilerimle ilgisi yoktur. Yaralı vatandaşlarımızla konuşuy… |date=7 May 2023 |via=[[YouTube]]}}</ref> Кейінірек 17 адамның ауыр жараланып, ауруханаға жеткізілгені хабарланды.<ref>{{Cite web |url=https://haber.sol.org.tr/haber/erzurumdaki-mitingde-yaralanan-17-kisi-taburcu-edildi-373833 |title=Erzurum'daki mitingde yaralanan 17 kişi taburcu edildi &#124; soL haber |date=8 May 2023 |accessdate=26 June 2023}}</ref> Үкімет шенеуніктері мен жетекші партияның мүшелері шабуылшыларды мақтап, Ерзурумдағы шеру өткізуге Имамоглуды айыптады.<ref>{{cite news |title=Erzurum saldırısı sonrası AKP'li Öz'den tepki çeken paylaşım: 'Sen her övgüye layıksın Erzurum' |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/siyaset/erzurum-saldirisi-sonrasi-akpli-ozden-tepki-ceken-paylasim-sen-her-ovguye-layiksin-erzurum-2078741 |access-date=7 May 2023 |agency=Cumhuriyet |language=tr}}</ref> Түркия президенті Режеп Тайып Ердоғанның 2023 жылғы 28 мамырда өткен президенттік сайлаудың екінші турындағы жеңісінен кейін Имамоглу негізгі оппозициялық Республикалық Халық партиясының (CHP) ішінде елеулі өзгерістерге шақырды.<ref>{{Cite web |title=Istanbul mayor Imamoglu targets Kilicdaroglu following electoral defeat |url=https://www.middleeasteye.net/news/turkey-istanbul-mayor-targets-kilicdaroglu-following-electoral-defeat |access-date=2023-08-28 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> 7 маусымда өткен баспасөз мәслихатында Имамоглу CHP басшысы Кемал Киличдароглуға қарсы шығып, партияның орталық басқару комитетін тарату және жаңарту сияқты өзгерістер шынайы трансформацияны жүзеге асыру үшін жеткіліксіз болады деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web |date=2023-07-06 |title=İmamoğlu publicly says radical change needed within CHP after election loss |url=https://www.duvarenglish.com/imamoglu-publicly-says-radical-change-needed-within-chp-after-election-loss-news-62530 |access-date=2023-08-28 |website=Duvar |language=tr-TR}}</ref> 28 шілдеде ''Оксижен'' газетіне хат жазып, «партиядағы өзгеріс» дегенді түсіндірді.<ref>{{Cite web |date=2023-07-28 |title=İmamoğlu pens detailed letter on change within CHP for first time |url=https://www.duvarenglish.com/imamoglu-pens-detailed-letter-on-change-within-chp-for-first-time-news-62819 |access-date=2023-08-28 |website=Duvar |language=tr-TR}}</ref> Оның хаты қоғамның CHP басшылығы мен әкімшілігін өзгертуді талап ететінін мәлімдегеннен кейін бір күннен кейін келді. Имамоглу толық хатында қазіргі саяси партия құрылымдары «Түркияның қажеттіліктерін қанағаттандырмайды» деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web |date=2023-07-21 |title=CHP leader says he is disturbed by İmamoğlu's meeting – Türkiye News |url=https://www.hurriyetdailynews.com/chp-leader-says-he-is-disturbed-by-imamoglus-meeting-184893 |access-date=2023-08-28 |website=Hürriyet Daily News |language=en}}</ref> === 2025 жылғы қамауға алынуы === {{Негізгі мақала|Экрем Имамоглудың тұтқындалуы}} 2025 жылы 19 наурызда Имамоглу 100-ден астам адаммен бірге сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар деген айыппен түрік полициясы тарапынан қамауға алынды.<ref>{{Cite web |date=2025-03-19 |title=Police arrest Istanbul mayor, a key Erdogan rival, over alleged corruption and terror links |url=https://apnews.com/article/turkey-istanbul-mayor-police-search-ead3dd38aa547ecd13bc336e7d6c4d58 |access-date=2025-03-19 |website=BBC News Türkçe |language=tr}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-19 |title=Police arrest Istanbul mayor, a key Erdogan rival, over alleged corruption and terror links |url=https://apnews.com/article/turkey-istanbul-mayor-police-search-ead3dd38aa547ecd13bc336e7d6c4d58?utm_source=copy&utm_medium=share |access-date=2025-03-19 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 19, 2025 |title=Turkey detains Erdogan's main rival in what opposition calls 'coup' |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkish-authorities-order-detention-istanbul-mayor-some-100-others-2025-03-19/ |access-date=March 19, 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref><ref> {{Cite web |date=2025-03-19 |title=Ekrem Imamoglu: Istanbul mayor and Erdogan presidential rival arrested |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yren8mxp8o |access-date=2025-03-19 |website=www.bbc.com |language=en-GB}} </ref> Сондай-ақ Күрдістан жұмысшы партиясына (PKK) көмектесті деген айып тағылды.<ref>{{Cite web |title=Who is Ekrem Imamoglu, Erdogan's main rival, and why was he arrested? |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/ekrem-imamoglu-erdogans-main-rival-arrested-119945559 |access-date=2025-03-19 |website=ABC News |language=en}}</ref> 2025 жылдың 18 наурызында [[Ыстанбұл университеті]] президенттік сайлауға түсуге кедергі келтіретін заң бұзушылықтарды алға тартып, Имамоглудың дәрежесін жойды. Бұл шешім оппозиция оны 2028 жылғы сайлауға президенттікке кандидат ретінде ұсынуға бірнеше күн қалғанда қабылданды.<ref name=":0">{{Cite web |date=March 19, 2025 |title=Turkish university annuls Erdogan rival's degree, preventing run for president |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/istanbul-university-annuls-istanbul-mayor-imamoglus-diploma-over-irregularities-2025-03-18/ |access-date=March 19, 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Istanbul Mayor Ekrem Imamoglu Detained Amid Corruption and Terror Probes Ahead of Presidential Nomination |url=https://greekcitytimes.com/2025/03/19/istanbul-mayor-ekrem-imamoglu-detained-amid-corruption-and-terror-probes-ahead-of-presidential-nomination/ |access-date=2025-03-19 |website=Greek City Times}}</ref> Оның қамауға алынуынан кейін Имамоглудың партиясы CHP оны «азаматтық төңкеріс» деп атады және жалпыұлттық наразылықтарға шақырды. Артынша Ыстанбұл губернаторы Давут Гүл қаладағы наразылық акцияларын өткізуге 4 күндік тыйым салды.<ref>{{Cite news |date=2025-03-19 |title=Protesters say Istanbul mayor's detention is a blow to democracy |url=https://www.straitstimes.com/world/europe/protesters-say-istanbul-mayors-detention-is-a-blow-to-democracy |access-date=2025-03-19 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-19 |title=Police arrest Istanbul mayor and key Erdogan rival over alleged corruption and terror links |url=https://www.nbcnews.com/news/world/turkey-istanbul-mayor-arrest-corruption-terror-erdogan-rival-rcna197014 |access-date=2025-03-19 |website=NBC News |language=en}}</ref> Шектеулерге қарамастан, наразылық білдірушілер Шишли муниципалитетінің алдына жиналып, Имамоглуды қолдайтын ұрандар көтерді.<ref>{{Cite web |title=Protests erupt in Istanbul following Mayor İmamoğlu arrest |url=https://shafaq.com/en/World/Protests-erupt-in-Istanbul-following-Mayor-mamo-lu-arrest |access-date=2025-03-19 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> == Саяси ұстанымдары == [[Сурет:Istanbul Metropolitan Municipality 30 August 2022 celebration at Yenikapı (9).jpg|нобай|30 тамызда Йеникапыда Экрем Имамоглумен бірге мемлекеттік мерекелер]] Имамоглу өзін [[Социал-демократия|социал-демократ]] ретінде сипаттайды және достарының ықпалынан кейін [[Кипр|Кипрде]] білім алған кезде социал-демократ болды.<ref>{{Cite news |date=3 January 2019 |title=CHP'nin İstanbul adayıyla ilk tanışma, Ekrem İmamoğlu nasıl bir aday? |work=T24 |url=https://t24.com.tr/yazarlar/sirin-payzin/chpnin-istanbul-adayi-ekrem-imamoglu-ile-tanisma,21246 |access-date=20 December 2022}}</ref> Кемалистік ұйым Ататүрікшіл ойлар бірлестігінің мүшесі.<ref>{{Cite web |title=Ekrem İmamoğlu – Üyesi olduğum Atatürkçü Düşünce Derneği Beylikdüzü Şubesi tarafından düzenlenen etkinlikte vatandaşlarımızla bir araya geldik. ''Yurtta Sulh Cihanda Sulh'' sözlerinin değerini fazlasıyla anladığımız bu günlerde Mustafa Kemal Atatürk'ün fikirlerini genç nesillere aktarmamız daha da önemli hale gelmiştir. Bu da benim en önemli görevlerimin başında yer almaktadır. {{!}} Facebook |url=https://www.facebook.com/imamogluekrem/photos/a.215609418593596/594530574034810/ |access-date=17 November 2022 |via=Facebook |language=en}}</ref> Сыбайлас жемқорлыққа қарсылық ретінде қарастырылған әрекетте ол табысқа жеткен әкімшілік жалға алған Йеникапы алаңында жүздеген көліктері бар бағандарды көрсетті. Имамоглу сонымен бірге үкіметтің Күрдістан жұмысшылар партиясын (PKK) қолдады деген күдікпен [[Дарио Фо|Дарио Фоның]] кернейлері мен таңқурайларының күрд тіліне бейімделуіне тыйым салуын айыптады.<ref>{{Cite web |title=Turkey Bans Kurdish Rendition of Italian Play, Saying It Promotes PKK {{!}} Voice of America – English|url=https://www.voanews.com/extremism-watch/turkey-bans-kurdish-rendition-italian-play-saying-it-promotes-pkk|access-date=14 January 2021|publisher=Voice of America|date=17 October 2020 |language=en}}</ref> Копенгагенде ([[Дания]]) өткен мэрлер саммитінде басқа мэрлермен күш біріктіріп, өз қалаларын климаттың өзгеруіне қалай жақсырақ дайындау керектігін талқылады.<ref>{{Cite web |last=Soldati |first=Camilla |date=5 November 2019 |title=Ekrem Imamoglu, mayor of Istanbul: the world needs people to take responsibility for change |url=https://www.lifegate.com/ekrem-imamoglu-istanbul-interview |access-date=8 June 2021 |website=LifeGate |language=en-US}}</ref> Имамоглу 2019 жылдың қараша айында Кибеле неміс-түрік достығы сыйлығымен марапатталды. Имамоғлуға сыйлықты [[Германия Федералдық президенті|Германияның бұрынғы президенті]] Кристиан Вульф табыс етті.<ref>{{cite web |title=I Received the Kybele German-Turkish Friendship Award |url=https://www.ekremimamoglu.com/en/i-received-the-kybele-german-turkish-friendship-award/ |website=Ekrem İmamoğlu Official Website |access-date=3 August 2022 |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803090815/https://www.ekremimamoglu.com/en/i-received-the-kybele-german-turkish-friendship-award/ |url-status=dead}}</ref> Айя София мұражайының қайтадан мешітке айналуына байланысты Имамоглу «бұл мен үшін 1453 жылдан бері мешіт болды» деді.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Mayor backs Hagia Sophia conversion: 'For me, it's been a mosque since 1453' |url=https://bianet.org/haber/istanbul-mayor-backs-hagia-sophia-conversion-for-me-it-s-been-a-mosque-since-1453-227362 |access-date=12 July 2024 |website=bianet.org |language=en}}</ref> === Хамас пен Израильді сынау === 2024 жылы сәуірде [[Газадағы соғыс|Газа секторындағы соғыс]] кезінде Имамоглу [[Хамас]]ты ашық түрде айыптап, оны «террорлық ұйым» деп атады. Имамоглу CNN арнасына берген сұхбатында 7 қазанда Хамастың Израильде жасаған шабуылдарына қайғырып, ұйымдасқан лаңкестік шабуылдар мен жаппай өлтірулерге жауапты кез келген топты террористік ұйым деп санау керектігін айтты. Сонымен бірге Имамоглу тек Израильдегі палестиналықтардың «аяусыз қысымын» немесе геноцидті сынап, жазықсыз палестиналықтарға, соның ішінде әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылықты тоқтатуға шақырды.<ref name="TOI">{{cite web |title=Top Erdogan rival: October 7 'deeply saddening,' Hamas a 'terrorist organization' |url=https://www.timesofisrael.com/top-erdogan-rival-october-7-deeply-saddening-hamas-a-terrorist-organization/ |website=The Times of Israel |date=29 April 2024 |accessdate=5 August 2024}}</ref> === ЛГБТ құқықтары === Имамоглу алғаш қызметке кіріскеннен екі күн өткен соң, 27-ші Ыстанбұл мақтаныш шеруіне орталық үкіметке бағынатын аймақтық әкімшілік орган Ыстанбұл губернаторлығы тағы да тыйым салды.<ref>{{Cite news |title=İstanbul'da Onur Yürüyüşü 5 yıldır neden yapılamıyor? |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-48810564 |access-date=20 December 2024 |work=BBC News Türkçe |language=tr}}</ref> Содан кейін халықаралық тілшілер оның пікірін сұрады, онда ешқашан өмірді, форманы, сенімді немесе өмір философиясын ажырататын немесе күмән келтіретін мэр болмайтынын айтты.<ref>{{Cite web |date=28 June 2019 |title=İmamoğlu: Onur Yürüyüşü yasağının İBB ile ilgisi yok ama konuşacağız |url=https://tr.euronews.com/2019/06/28/ekrem-imamoglu-lgbti-onur-yuruyusu-yasaginin-belediye-ile-ilgisi-yok-ama-konusacagiz |access-date=20 December 2024 |website=euronews |language=tr}}</ref> 2020 жылы кейбір газеттердің бір жынысты некені заңдастыру жобасын әзірлейді деген айыптауларына күмән келтіру үшін Имамоглу ЛГБТ азаматтарының азаматтық құқықтарын қорғауға жауапты екенін айтты, бірақ сонымен бірге «қоғам [[Бір жынысты неке|бір жынысты некені]] заңдастыруға дайын емес» деді.<ref>{{Cite web |title=İmamoğlu, Mayor of İstanbul responded to the "gay marriage" question |url=https://kaosgl.org/en/single-news/imamoglu-mayor-of-istanbul-responded-to-the-gay-marriage-question |access-date=20 December 2024 |website=Kaos GL |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 May 2020 |title=İmamoğlu: Eşcinsel evliliğe izin verilmesine toplum hazır değil |url=https://www.indyturk.com/node/183526/haber/imamo%C4%9Flu-e%C5%9Fcinsel-evlili%C4%9Fe-izin-verilmesine-toplum-haz%C4%B1r-de%C4%9Fil |access-date=20 December 2024 |website=Independent Türkçe |language=tr}}</ref> Оның әкімшілігі кезінде Түркиядағы танымал ЛГБТ зерттеу ұйымының SPoD қызметкері Ыстанбұл қалалық кеңесінің Атқарушы кеңесіне сайланды, бұл оларды қызмет атқарған алғашқы ЛГБТ тұлғасына айналдырды.<ref>{{Cite web |title=SPoD, İstanbul Kent Konseyi yeni dönem Yürütme Kurulu'nda |url=https://bianet.org/haber/spod-istanbul-kent-konseyi-yeni-donem-yurutme-kurulu-nda-257501 |access-date=20 December 2024 |website=bianet.org |language=tr}}</ref> == Сайлау тарихы == === Жергілікті сайлау === {| class="wikitable" text-align:center;" |- ! Сайлау ! Партия ! Дауыстар ! % ! Нәтиже ! Карта |- ! {{nowrap|'''Байликдузу 2014 наурыз'''}} | rowspan=4 | {{nowrap|Республикалық халықтық партия}} | 76 034<ref name=ht>{{cite web |url=https://www.haberturk.com/secim/secim2014/yerel-secim/ilce/beylikduzu-949 |title=Beylikdüzü GENEL DURUM |publisher=Habertürk |language=Turkish}}</ref> | 50,83%<ref name=ht /> | {{yes|1}} | {{n/a}} |- ! '''Ыстанбұл 2019 наурыз''' | 4 169 765 | 48,77% | {{yes|1}} | [[File:March 2019 Istanbul mayoral election.svg|200px]] |- ! '''Ыстанбұл 2019 маусым''' | 4 742 082 | 54,22% | {{yes|1}} | [[File:June 2019 İstanbul mayoral election.svg|200px]] |- ! '''Ыстанбұл 2024 наурыз''' | 4 438 727 | 51,21% | {{yes|1}} | [[File:2024 Istanbul Metropolitan Municipality mayoral election.svg|200px]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Акчаабатта туғандар]] [[Санат:Түркия саясаткерлері]] [[Санат:Республикалық халық партиясы (Түркия) мүшелері]] [[Санат:Отан партиясы (Түркия) мүшелері]] [[Санат:Ыстанбұл мэрлері]] [[Санат:Ыстанбұл университеті түлектері]] [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] 7279euj1o4ct9goahtqueo5an5k3nl7 0 645635 3612736 3611802 2026-06-02T19:28:32Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Aldogarov|Aldogarov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3608720 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-pt|Luiz Inácio Lula da Silva}} |Есімі = Луис Инасиу Лула да Силва |Қазақша есімі = |Суреті = 04.01.2023_-_Presidente_da_República_(52651122880)_(cropped).jpg |Атауы = Лула, 2023 жыл |Титулы = [[Бразилия]]ның 39-[[Бразилия президенті|Президенті]] |Ту = Flag of the President of Brazil.svg |Ту2 = Flag of Brazil.svg |Басқара бастады = [[1 қаңтар]] [[2023 жыл]]дан бастап |Басқаруын аяқтады = |Вице-президент = [[Жералду Алкмин]] |Ізашары = [[Жаир Болсонару]] |Титулы_2 = [[Бразилия]]ның 35-[[Бразилия президенті|Президенті]] |Ту_2 = Flag of the President of Brazil.svg |Ту2_2 = Flag of Brazil.svg |Басқара бастады_2 = 1 қаңтар 2003 |Басқаруын аяқтады_2 = 1 қаңтар 2011 |Вице-президент_2 = [[Жозе Аленкар]] |Ізашары_2 = [[Фернанду Энрики Кардозу]] |Ізбасары_2 = [[Дилма Русеф]] |Титулы_3 = [[Жұмысшылар партиясы (Бразилия)|Жұмысшылар партиясы]]ның президенті |Ту_3 = PT (Brazil) logo.svg |Ту2_3 = Bandeira partido dos trabalhadores.svg |Басқара бастады_3 = 15 шілде 1990 |Басқаруын аяқтады_3=24 қаңтар 1994 |Ізашары_3 = Луиз Гушикен |Ізбасары_3 = Руй Фаукау |Басқара бастады_4 =9 тамыз 1980 |Басқаруын аяқтады_4=17 қаңтар 1988 |Ізашары_4 = ''лауазымы құрылды'' |Ізбасары_4 = Оливиу Дутра |Титулы_5 = [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]]дан [[Бразилия Депутаттар палатасы]]ның депутаты |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 =1 ақпан 1987 |Басқаруын аяқтады_5=1 ақпан 1991 |Діні = [[католицизм]] |Партиясы = [[Сурет:PT (Brazil) logo 2021.svg|25px]] [[Жұмысшылар партиясы (Бразилия)|Жұмысшылар партиясы]] |Балалары = 5 |Анасы = Эуридиси Феррейра ди Мелу |Жұбайы = {{marriage|Мария ди Лурдис|1969|1971|end=died}} {{marriage|Мариза Летисия Каза|1974|2017|end=died}} {{marriage|Розанжела Да Силва|2022}} |Әкесі = Аристидис Инасиу да Силва |Туған күні = 27.10.1945 |Туған жері = [[Каэтес]], [[Пернамбуку]], [[Бразилия]] |Сайты = [https://lula.com.br/ lula.com.br] |Қолтаңба ені = 100px |Қолтаңбасы = Signature of Luiz Inácio Lula da Silva.svg |Commons = Luiz Inácio Lula da Silva }} '''Луис Инасиу Лула да Силва''' ({{lang-pt|Luiz Inácio Lula da Silva}}, {{audio-IPA|Pt-Luiz Inacio Lula da Silva.ogg|[luˈiz iˈnasiu ˈlulɐ da ˈsiwvɐ]}}, туған кездегі есімі '''Луис Инасиу да Силва'''), [[мононим]]і — '''Лула''' ({{lang-pt|Lula}}, [[27 қазан]] [[1945 жыл|1945]], [[Каэтес]], [[Пернамбуку]]) — [[бразилия]]лық мемлекеттік қайраткер, саясаткер, [[кәсіподақ]]тар мен [[Жұмысшылар партиясы (Бразилия)|Жұмысшылар партиясы]]ның мүшесі, 2003–2011 жылдары және 2023 жылдан бері [[Бразилия президенті]]. Ол — Бразилияның демократиялық тарихында президенттік қызметінен кейін қайта сайланған алғашқы тұлға. Лула Социалистік Жұмысшылар партиясының тең құрылтайшысы және құрметті төрағасы болып келеді. 2017 жылы 12 шілдеде сыбайлас жемқорлық және ақшаны заңдастұру ісі бойынша ол 9,5 жылға бас бостандығынан айырылды. 2018 жылғы 24 қаңтарда ол [[Порту-Алегри]] сотында осы іс бойынша апелляциялық шағымдан жеңілді. Сонымен қоса, сот шешімі бойынша бас бостандығынан айыру мерзімі 9,5 жылдан 12 жылға дейін ұлғайтылды. 2019 жылдың 8 қарашасында ол Жоғарғы Соттың барлық [[Шағыну|апелляциялар]] таусылғанға дейін үкімнің заңды күшіне енуінің заңсыздығы туралы шешіміне байланысты 580 күндік қамаудан кейін босатылды.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/08/lula-brazil-released-prison-supreme-court-ruling|title=Brazil's former president Lula walks free from prison after supreme court ruling|author=Dom Phillips|publisher=The Guardian|date=2019-11-08|accessdate=2019-11-09|lang=en}}</ref> [[Бразилиядағы президент сайлауы (2022)|2022 жылғы президент сайлауы]]нда [[Жаир Болсонару]]ға қарсы жеңіп, Бразилия тарихындағы үш рет сайланған жалғыз президент болды. Қызметін 2023 жылдың 1 қаңтарында бастады. == Жастық шағы == Луис Инасиу да Силва [[1945 жыл]]ы [[27 қазан]]да [[Каэтес]], [[Сан-Паулу (штат)|Сан-Паулу]]да дүниеге келген. Ол Аристид Инасио да Силва мен Евридиси Феррейра де Мелоның сегіз баласының жетіншісі. Ол туғаннан екі аптадан соң, әкесі [[Сантус]]қа немере әпкесі Валдомира Феррейро ди Гойспен көшіп кетті. 1952 жылдың желтоқсанында, Лула небәрі жеті жаста болғанда, анасы балаларымен бірге [[Сан-Паулу]]ға көшіп, күйеуімен тағы кездесуге шешім қабылдады. Пау-де-арарада (жүк көлігінің ашық жүк аймағы) 13 күндік сапардан кейін ол Гуаризаға келіп, Аристидтің Вальдомирамен екінші отбасын құрғанын анықтайды. Аристидтің екі отбасы бір үйде біраз уақыт тұрды. Төрт жылдан кейін Евридиси балаларымен бірге Сан-Паулу қаласындағы бардың кішкентай бөлмесіне көшті. Осыдан кейін Лула маскүнемдікке салынып, 1978 жылы қайтыс болғанға дейін әкесін сирек көріп тұрды. == Білімі мен жұмысы == Лула жүйесіз білім алды. Ол он жасқа дейін оқи алмады және төртінші сыныптан кейін жұмыс істеп, отбасына көмектесу үшін мектептен кетті. Еңбекке араласуы 12 жасында, көше сатушысы және аяқ киімді жылтыратудан басталды. 14 жасында ол мыс өңдеу фабрикасында алғашқы ресми жұмысқа орналасты. 19 жасында ол автомобиль бөлшектерін шығаратын зауытта пресс-оператор болып жұмыс істеген кезде жазатайым оқиғаның кесірінен сол қолының кішкентай саусағынан айырылды. Саусағынан айырылғаннан кейін алғашқы көмек алғанға дейін бірнеше ауруханаға барды. Осы тәжірибенің нәтижесінде ол жұмысшылар кәсіподағындағы қызметке көбірек қызығушылық таныта бастады. Содан кәсіподақ қызметіне араласып, кәсіподақтың бірнеше маңызды қызметтерін атқарды. Диктатура одақтың әрекеттерін қатты тежейтіндіктен, оның саяси көзқарастарын солға қарай ығысуына мәжбүр етті. 1969 жылы сол жылы гепатиттен қайтыс болған Мария де Лурдиске үйленді. 1974 жылы Лула жесір Марисаға үйленді, олардың үш ұлы болды (ол Марисенің бірінші некесінен ұлын да асырап алды). Сол жылдың басында оның Мириам Кордейро Лурианмен некесіз қызы болған. == Саяси мансабы == [[Сурет:Dep._lula.jpg|солға|нобай| Лула да Силва 80-жылдары Бразилия парламентінде]] 1980 жылы 10 ақпанда академиктер, зиялы қауым өкілдері мен жастар көшбасшылары, оның ішінде Да Силва бар әскери диктатура кезінде құрылған солшыл идеологиясы бар прогрессивті партия [[Жұмысшылар партиясы (Бразилия)|Жұмысшылар партиясы]]н (ЖП) құрды. 1982 жылы да Силва өзінің нақты есіміне «Лула» бүркеншік атын қосты. 1983 жылы Бразилияның CUT кәсіподақтар федерациясын ({{Lang-pt|Central Única dos Trabalhadores}}) құруға қатысты. 1984 жылы ЖП және да Силва «Диретас жа» («Тікелей иә», «Құқық дәл қазір», {{Lang-pt|Diretas Já}}) тікелей президенттік сайлауды қолдау науқанына қатысты. 1967 жылғы конституцияға сәйкес, Бразилия президентін парламент сайлады, олардың барлығы 1964 ж. наурызынан бастап аға офицерлер болды. Көптен күткен сайлау 1989 жылы өтті, ал Бразилия халқы 29 жылда алғаш рет дауыс берді. Бұл сайлауда екінші айналымда да Сильваны басып озған Фернандо Коллор де Мелло жеңіске жетті. 1992 жылы Лула сыбайлас жемқорлыққа айыпталған Коллордың [[импичмент]]ін белсенді қолдады. === Бірінші президенттілігі (2003–2010) === [[Сурет:Lulu_victory.jpg|солға|нобай|230x230 нүкте|Жұмысшылар партиясының жақтаушылары президенттік сайлаудағы жеңісін тойлауда (2006)]] [[Сурет:2006_Brazilian_Election_2nd_round.svg|нобай|230x230 нүкте| Президенттік сайлаудың екінші турының қорытындылары (2006). Лула да Силва жеңген штаттар қызыл түспен көрсетілген {{Легенда|red|Луис Инасиу Лула да Силва}} {{Легенда|blue|Жералду Алкмин}}]] 2002 жылғы сайлауда ол президент болып сайланды, бірінші турда 46,4%, екінші турда 61,3% жинады. Луланың күтуіне және сайлау алдындағы риторикасына қарамастан оның үкіметі өзінен бұрынғы Ф.Кардосоның мемлекеттік бюджеттің алғашқы профицитін және ұлттық валютаның өзгермелі бағамын сақтай отырып макроэкономикалық саясатын толығымен сақтап қалды. Экономикалық саясаттағы жалғыз түбегейлі өзгеріс жекешелендіру бағдарламасында қысқарту болды, дегенмен Лула оны қайта мемлекет меншігіне алмады <ref name="Васильев">''Сергей Васильев'' [http://polit.ru/article/2010/11/15/brasil/ Модернизация Бразилии: эпоха двух президентов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160701135109/http://polit.ru/article/2010/11/15/brasil/ |date=2016-07-01 }}</ref> . 2006 жылғы сайлауда ол бірінші турда 48,6%, екінші турда 60,8% жинап, қайта сайланды. 2000 жылдары Бразилияда Лула саясатының арқасында орасан зор экономикалық және әлеуметтік өзгерістер болды, оның негізгі бағыттары қатаң бюджеттік саясат пен инфляцияны бақылау болды. Сонымен қатар, Лула үкіметі әлеуметтік бағдарламалардың тұтас кешенін жасады, олардың бастысы — «Отбасылық пакет» (Bolsa Família) арқасында 12 миллион кедей бразилиялық отбасылар ай сайынғы төлеммен қамтамасыз етіліп, олардың балалары үнемі мектепке барып, қажетті медициналық екпелер алды<ref>[http://newtimes.ru/articles/detail/29994 Дилма от Лулы]. // The New Times, 08.11.2010</ref>. Дж. Варгас атындағы Бразилиялық Қоғамдық пікірді зерттеулер және әлеуметтік зерттеулер қорының ғалымдары алынған деректерге сәйкес, Бразилияда әлеуметтік теңсіздік соңғы жарты ғасырда оның ең төменгі деңгейге жетті: 1994 жылдан бастап 2010 жылға дейін елдегі кедейлік деңгейі 67,3%-ға төмендеді, осы құлаудың 50%-ы, Да Сильваның президенттік жылдарында құлады<ref>Социальное неравенство в Бразилии достигло исторического минимума // [http://www.rian.ru/society/20110504/370710263.html РИА Новости]. — 04.05.2011.</ref>. == Президенттігінен кейін (2011–2022) == 2011 жылғы 2 қазанда [[Сан-Паулу|Сан-Паулудағы]] Сирия-Ливан госпиталінде тамақ ауруы диагнозы қойылды. Ол өсінділерді түзету үшін химиотерапиядан өту туралы шешім қабылдады және 16 қарашада баспасөз қызметі әйелінің шашы мен сақалын қырып тастап, Лулудан таз, бірақ мұртты қалдырған суретін жариялады. Бұл Лула отставкаға кеткеннен кейін оның бірінші рет сақалсыз көрінуі болды. Лула қатерлі ісіктен толық ремиссия болғанға дейін сәулелік терапиядан өтті. 2012 жылдың наурызында Лула өзінің қалпына келгенін және саясатқа қайта оралғанын жариялады. Бразилияның сол кездегі президенті Дилма Руссеф бұл жаңалықты жоғары бағалады.<ref>{{Cite web|url=http://en.mercopress.com/2012/03/29/lula-da-silva-announces-his-back-in-politics-after-defeating-cancer|title=Lula da Silva announces his back in politics after defeating cancer|author=|date=29 March 2012|work=|publisher=MercoPress|accessdate=29 March 2012}}</ref> Сыбыстардан айырмашылығы, 2013 жылдың басында Лула өзінің мұрагері Дилма Русефті тағы бір рет қолдай отырып, енді президенттік сайлауға қатыспайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|author=Postado por Editor|url=http://datadez.blogspot.com.br/2013/02/cercada-de-mensaleiros-condenados.html|title=Delito de Opinião: Cercada de mensaleiros condenados à prisão, Dilma rejeita a estabilização econômica de FHC|publisher=Datadez.blogspot.com.br|date=|accessdate=2013-02-22}}</ref> [[Сурет:Lula_Dilma_Conune_2009.jpg|нобай|250x250 нүкте|{{Center|Лула да Силва мен Дилма Русеф, 2009 жыл}}]] [[Сурет:Lula_Chirac_Alvorada.JPG|нобай|250x250 нүкте|Жак Ширак пен Луис Инасио Лула да Силва, Таң сарайы, Бразилия]] 2021 жылдың 21 қаңтарында Лула [[COVID-19]]-бен аурып қалғанын айтты. Ол ауруханаға жатқызуды қажет етпеді және өз бетінше емделді.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-lula-cuba-idUSKBN29Q2VP|title=Brazil's Lula had COVID-19 while in Cuba for Oliver Stone film|lang=en|publisher=Reuters|access-date=1 қаңтар 2023|date=21 қаңтар 2022}}</ref> ===2018 жылғы президенттік сайлау=== [[Сурет:Lula em janeiro de 2018 (cropped).jpg|thumb|right|Лула 2018 жылы]] 2017 жылы Лула 2018 жылғы сайлауда жұмысшылар партиясы атынан [[Бразилиядағы президент сайлауы (2018)|2018 жылғы президент сайлауы]]на қайтадан қатысатынын мәлімдеді. Қыркүйек айында ол Бразилия штаттары арқылы өткен жақтастардың керуенін басқарды. Бразилияның оңтүстігінде жүрген керуен наразылық нысанасына айналды. Паранада науқан автобусына оқ атылды, ал Рио-Гранде-ду-Сулда Луланы қолдайтын содырларға тас лақтырылды.<ref>{{Cite web|url=https://g1.globo.com/pr/oeste-sudoeste/noticia/onibus-da-caravana-de-lula-sao-atingidos-por-tiros-no-oeste-do-parana-diz-assessoria.ghtml|title=Ônibus da caravana de Lula no Paraná são atingidos por tiros|publisher=g1|date=10 тамыз 2018|access-date=1 қаңтар 2023|lang=pt}}</ref> Лула 2018 жылдың сәуірінде түрмеде отырғанына қарамастан, Жұмысшылар партиясы Луланы партияның президенттігіне кандидат ретінде қалдырды. 2018 жылдың маусымында Ibope жүргізген сауалнамада Лула 33% дауыс беру ниетімен көш бастады, [[Социал-либералдық партия (Бразилия)|Социал-либералдық партия]] кандидаты Жаир Болсонару 15% дауыспен екінші болды. Лула [[Бразилия Коммунистік партиясы]] мен [[Социалистік партия (Бразилия)|Социалистік партия]]мен аймақтық альянстар туралы келіссөздер жүргізді. Жұмысшылар партиясы Луланы ресми түрде 2018 жылдың 5 тамызында Сан-Паулуда кандидат ретінде ұсынды. Актёр Сержиу Мамберти түрмеде жазасын өтеуіне байланысты келе алмаған Лула жазған хатты оқыды. Сан-Паулуның бұрынғы мэрі Фернанду Аддад Луланың серіктесі аталды және Луланың іс-шаралар мен пікірталастарда өкілі болуды мақсат етті. 2018 жылдың 31 тамызында Жоғарғы сайлау соты Луланың кандидатурасын қабылдамады, сол кезде жеті судьядан тұратын алқаның көпшілігі Луланың президенттік сайлауға қатысуына тыйым салу үшін дауыс берді. 2018 жылдың 11 қыркүйегінде Лула ресми түрде сайлаудан шығып, оның орнына Луланың өзі қолдаған [[Фернанду Аддад]] келді. ==Екінші президенттілігі (2022–) == 2021 жылдың мамырында Лула 2022 жылдың қазан айында өтетін жалпы сайлауда сол кездегі президент Жаир Болсонаруға қарсы шығатынын айтқан.<ref>{{Cite web|url=https://valorinveste.globo.com/mercados/brasil-e-politica/noticia/2021/05/20/lula-reitera-candidatura-presidencial-contra-bolsonaro-em-2022.ghtml|title=Lula reitera candidatura presidencial contra Bolsonaro em 2022|publisher=Valor Investe|date=20.5.2021|access-date=1.1.2023|lang=pt}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2021/jul/30/lula-2022-brazil-poised-for-sensational-political-comeback|title=Lula 2022? Brazil poised for sensational political comeback|author=Tom Phillips|publisher=The Guardian|date=30 шілде 2021|access-date=1 қаңтар 2023|lang=en}}</ref> 2021 жылдың шілде айының соңында жүргізілген сауалнамалар нәтижесінде ол еш қиындықсыз жеңетінін көрсетті. 2022 жылдың сәуірінде Лула өзінің кандидатурасы Сан-Паулу штатының үш мерзімді губернаторы [[Жералду Алкмин]] болатынын мәлімдеді. 2 қазанда бірінші турдың дауыс беруінде Лула сайлаушылардың 48,43% жинап, [[Жаир Болсонару]]ға қарсы екінші турға жолдама алды. Лула жетпіс жетінші туған күнінен үш күннен кейін 30 қазанда екінші турда жеңіске жетті. Ол Бразилияның үш мерзімге сайланған бірінші президенті болды.<ref>{{Cite web|url=https://noticias.uol.com.br/eleicoes/2022/analise/presidente-1-turno/resultado-das-eleicoes-para-presidente-considerando-os-votos-validos/?uf=sp|title=Resultado da eleição para presidente no 1º turno|publisher=noticias.uol.com.br|date=31 қазан 2022|access-date=1 қаңтар 2023|lang=pt}}</ref> == Марапаттары == {{Жаңарту}} {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:left;margin:0.5em 1em 0.5em 0; border:1px #005566 solid; border-collapse:collapse;" ! bgcolor="#F5F5F5" width="20%" |<font color="#696969">Ел</font> ! bgcolor="#F5F5F5" width="20%" |<font color="#696969">Табыстау күні</font> ! colspan="2" bgcolor="#F5F5F5" width="55%" |Марапат ! bgcolor="#F5F5F5" width="5%" |<font color="#696969">Литерлер</font> |- |{{Байрақ|Ұлыбритания}} |'''2006—''' | colspan="2" |Бани ордені Үлкен крест рыцарі<ref>{{Cite web|url=http://www.leighrayment.com/knights/knightshon.htm|title=Honorary Knights and Dames|author=|work=|date=|publisher=www.leighrayment.com|accessdate=2019-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201040249/http://www.leighrayment.com/knights/knightshon.htm|archivedate=2017-12-01|deadlink=yes}}</ref> |GCB |- |{{Байрақ|Норвегия}} |'''2003—''' | colspan="2" |Әулие Олаф орденді кавалері | |- |{{Байрақ|Норвегия}} |'''2003—''' | colspan="2" |Норвегия Корольдігі орденінің кавалері | |- |{{Байрақ|Перу}} |'''2003—''' | colspan="2" |Перу Күн Орденінің Үлкен Кресі кавалері<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniverso.com/2003/08/25/0001/9/18EA37AA3E0048F9A48D281A247C9AAB.html|title=Lula realiza visita para entablar alianza comercialcon entre países del Mercosur y naciones andinos - AGO. 25, 2003 - Economía - Historicos - EL UNIVERSO|publisher=www.eluniverso.com|accessdate=2019-11-11}}</ref> | |- |{{Байрақ|Испания}} |'''2003—''' | colspan="2" |Католик Изабелла орденінің тізбегіндегі үлкен крест кавалері | |- |{{Байрақ|Украина}} |'''2003—''' | colspan="2" |Кінәз Ярослав Данышпан орденінің 1 дәрежелі кавалері | |- |{{Байрақ|Португалия}} |'''17 қазан 2003—''' | colspan="2" |Бостандық орденінің үлкен тізбегі кавалері<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.ordens.presidencia.pt/?idc=154&list=1|title=ENTIDADES ESTRANGEIRAS AGRACIADAS COM ORDENS PORTUGUESAS - Página Oficial das Ordens Honoríficas Portuguesas|publisher=www.ordens.presidencia.pt|accessdate=2019-11-11}}</ref> |GColL |- |{{Байрақ|Габон}} |'''2004—''' | colspan="2" |Экваторлық жұлдыз орденінің үлкен кресі | |- |{{Байрақ|Кабо-Верде}} |'''2004—''' | colspan="2" |Амилкар Кабрал орденінің үлкен кресі | |- |{{Байрақ|Колумбия}} |'''2005—''' | colspan="2" |Бояка ордені | |- |{{Байрақ|Гана}} |'''2005—''' | colspan="2" |Гана Жұлдызы орденінің серігі |CSG |- |{{Байрақ|Алжир}} |'''7 ақпан 2006—''' | colspan="2" |Athir Ұлттық Құрмет ордені | |- |{{Байрақ|Мексика}} |'''2007—''' | colspan="2" |Ацтек бүркітінің тізбегі кавалері<ref>{{Cite web|url=https://noticias.uol.com.br/ultnot/efe/2007/08/03/ult1808u98575.jhtm|title=Lula será condecorado com Ordem da Águia Asteca no México - 03/08/2007 - UOL Últimas Notícias|publisher=noticias.uol.com.br|accessdate=2019-11-11}}</ref> | |- |{{Байрақ|Панама}} |'''11 тамыз 2007 —''' | colspan="2" |Омар Торрихос Эррера Үлкен Крест ордені кавалері | |- |{{Байрақ|Дания}} |'''12 қыркүйек 2007—''' | colspan="2" |Піл орденінің кавалері<ref>{{Cite web|url=http://kongehuset.dk/modtagere-af-danske-dekorationer|title=Modtagere af danske dekorationer|date=2017-12-12|publisher=Kongehuset|lang=da|accessdate=2019-11-11}}</ref> |R. af E. |- |{{Байрақ|Португалия}} |'''2008—''' | colspan="2" |Мұнара мен қылыш, ерлік, адалдық және еңбек сіңірген әскери орденінің үлкен кресі кавалері |GCTE |- |{{Байрақ|Сауд Арабиясы}} |'''мамыр 2009—''' | colspan="2" |Король Абдель-Азиз аль-Саудидің орден тізбегі кавалері | |- |{{Байрақ|Украина}} |'''2009—''' | colspan="2" |Бостандық ордені кавалері | |- |{{Байрақ|Сирия}} |'''2010—''' | colspan="2" |Омейядтар ордені 1-дәрежелі кавалері | |- |{{Байрақ|Гвинея-Бисау}} |'''2010—''' | colspan="2" |Амилкара Кабрал медалі | |- |{{Байрақ|Замбия}} |'''2011—''' | colspan="2" |Замбия бүркіті Ұлы Командор ордені |GCEZ |- |{{Байрақ|Польша}} |'''2011—''' | colspan="2" |Валесса қоры сыйлығының лауреаты | |- |{{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} |'''27 сәуір 2011—''' | colspan="2" |Тамбо Компаньондар Алтын орденінің кавалері | |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.sensusnovus.ru/analytics/2012/07/31/14131.html Лула - әлемдегі алғашқы жұмысшыдан шыққан президент] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924100415/http://www.sensusnovus.ru/analytics/2012/07/31/14131.html |date=2015-09-24 }} * [https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269853/luiz-inacio-lula-da-silva/ Луис Инасио Лула де Силва 2023 жылғы ең ықпалды 100 саясаткердің қатарына енді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240228002959/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269853/luiz-inacio-lula-da-silva/ |date=2024-02-28 }} {{Үлкен жиырмалық басшылары|мемлекет=АҚШ}} [[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Бразилия президенттері]] [[Санат:Бразилия социалисттері]] [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] 9cz2pf7a32zdrd8p7h3saorhywqwn2h 0 652579 3612919 3607854 2026-06-03T09:38:07Z Қызғалдақ 1986 180324 «[[Санат:Молекулалар|Молекулалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612919 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''АТФ синтезі''' — ағзаның [[аэробты]] және [[анаэробты]] тыныс алуы кезінде пайда болатын [[энергия]]ның [[АТФ]] молекуласы түрінде бөліну процессі. Жасушаның тыныс алу теңдеуі келесі түрде келтіріледі: C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O. Бұл процесс негізгі үш сатыға бөлінеді: # [[гликолиз]]; # [[лимон қышқылының айналымы|лимон қышқылының айналысы]]; # [[тотыға фосфарлану|тотығып фосфорлану]].<ref>[https://bilimsite.kz/biologia/11678-atf-sintezi-tynys-alu-zhane-zhanu.html/ АТФ синтезі, тыныс алу және жану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110192048/http://bilimsite.kz/biologia/11678-atf-sintezi-tynys-alu-zhane-zhanu.html |date=2019-11-10 }}</ref> == Гликолиз == [[Гликолиз]] — бұл [[глюкоза]] молекуласының [[пируват]] деп аталатын екі 3-көміртекті молекулаларға бөлінуі нәтижесінде энергия шығарылатын реакциялар тізбегі. [[Гликолиз]] [[жасушалық тыныс алу]]дың бірінші сатысы болып табылады және оттегіні қажет етпейді. Бұл процесс жасуша [[цитозол]]ында жүзеге асады және күрделі он сатыдан тұрады. Процесстің негізгі кезеңінде [[энергия]]ны жұту үшін екі [[АТФ]] молекуласы жұмсалып, екі [[фосфат]] тобы [[глюкоза]]ға қосылады. Жоғары тұрақсыздық нәтижесінде молекула бөлініп, екі 3-көміртекті [[пируват]] молекулалары түзіледі. [[Гликолиз]] барысында қосымша өнімдер: төрт [[АТФ]] және екі [[НАДН]] молекулалары шығарылады. <ref>[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/glycolysis/a/glycolysis/ Гликолиз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813061207/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/glycolysis/a/glycolysis |date=2020-08-13 }}</ref> [[File:Shema Glicozida.png|thumb|[[Гликолиз]] схемасы]] == Лимон қышқылының айналымы == Бұл процесс тағы [[Кребс циклі|Кребс айналымы]] деп аталады. [[Гликолиз]]ге қарағанда, оттегіні қажет етеді. Сол себепті [[аэробты]] тыныс алуға жатқызылады және [[цитозол]]да емес, [[митохондрия]]да орын алады. Екі [[пируват]] молекуласы Кребс айналымына енер алдында, ең алдымен, тотығудан өтіп, бір [[Көміртегі|көмірте]]<nowiki/>гі [[атом]]ынан айырылу нәтижесінде [[ацетил-CoA]] молекуласына айналады. Сонымен қатар, электрондарды тасымалдайтын [[НАД]] [[НАДН]]-ға дейін қалпына келеді. Осындай дайындықтан кейін [[ацетил-CoA]] Кребс айналымына енеді және бірнеше рет тотығу процессінен өтіп, [[көміртек диоксиді]] бөлінеді. Әрбір [[пируват]] молекуласы үшін айналым екі рет жүзеге асады. Жалпы, екі Кребс айналымы барысында 4 СО₂ молекуласы, 6 [[НАДН]], 2 [[ФАД]]Н₂, 2 АТФ түзіледі. <ref>[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/pyruvate-oxidation-and-the-citric-acid-cycle/v/krebs-citric-acid-cycle/ Кребс айналымы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304070055/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/pyruvate-oxidation-and-the-citric-acid-cycle/v/krebs-citric-acid-cycle |date=2021-03-04 }}</ref> [[File:Citric acid cycle with aconitate 2 ru.svg|thumb|Лимон қышқылының айналымы]] == Тотыға фосфорлану == [[Тотыға фосфорлану]] екі негізгі құрылымнан тұрады: [[электрон тасымалдау тізбегі]] және [[хемиосмос]]. Кребс айналымы секілді, осы процесте оттегі талап етіледі. [[Электрон тасымалдау тізбегі]] көптеген [[Ақуыз|нәруыз]] және [[органикалық молекулалар]]дан тұрады. Осы тізбекке [[гликолиз]] бен [[Кребс айналымы]] кезінде түзілген [[НАДН]] және [[ФАД]]Н₂ жақындап, жинаған [[электрон]]дарды тасымалдау арқылы энергия жоғарылап, [[протондар]] [[митохондрия]]ның [[матрикс]]ынан [[мембранааралық кеңістік]]ке жиналуы нәтижесінде [[элетрохимиялық градиент]] түзіледі. [[Градиент]] орнағаннан кейін [[протон]]дар мен [[электрон]]дар [[оттек|оттегімен]] әрекеттесу нәтижесінде су молекулалары түзіледі. Ал [[хемиосмос]] барысында [[электрон]]дардан алынған [[энергия]] [[АТФ-синтаза]]ның жұмысына жұмсалып, [[АТФ]] молекулалары өндіріледі. <ref>[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/oxidative-phosphorylation/a/oxidative-phosphorylation-etc/ Тотыға фосфарлану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305123439/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/oxidative-phosphorylation/a/oxidative-phosphorylation-etc |date=2021-03-05 }}</ref>Қорытындылай келе, [[гликолиз]], [[лимон қышқылының айналымы]], [[тотыға фосфорлану]] процесстерінің барлығын қосып есептегенде 36-38 [[АТФ]] молекулалары алынады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html/ Электрон тасымалы мен тотыға фосфарлану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031014550/https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html |date=2020-10-31 }} * [https://bykm.ru/kk/razrabotki/himicheskaya-reakciya-fotosinteza-sintez-regeneraciya-atf/ Фотосинтез бен АТФ синтезі]{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://kk.julinse.com/анаэробтық-метаболизм-және-аэробты/ Аэробты және анаэробты метаболизм] [[Санат:Биология]] [[Санат:Білім]] [[Санат:Молекулалар]] pjkwt0ix25dr4lwf7iytflkm5ql5o5w 3612921 3612919 2026-06-03T09:44:29Z Қызғалдақ 1986 180324 3612921 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''АТФ синтезі''' — ағзаның [[аэробты]] және [[анаэробты]] тыныс алуы кезінде пайда болатын [[энергия]]ның [[АТФ]] молекуласы түрінде бөліну процессі. Жасушаның тыныс алу теңдеуі келесі түрде келтіріледі: C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O. Бұл процесс негізгі үш сатыға бөлінеді: # [[гликолиз]]; # [[лимон қышқылының айналымы|лимон қышқылының айналысы]]; # [[тотыға фосфарлану|тотығып фосфорлану]].<ref>[https://bilimsite.kz/biologia/11678-atf-sintezi-tynys-alu-zhane-zhanu.html/ АТФ синтезі, тыныс алу және жану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110192048/http://bilimsite.kz/biologia/11678-atf-sintezi-tynys-alu-zhane-zhanu.html |date=2019-11-10 }}</ref> == Гликолиз == [[Гликолиз]] — бұл [[глюкоза]] молекуласының [[пируват]] деп аталатын екі 3-көміртекті молекулаларға бөлінуі нәтижесінде энергия шығарылатын реакциялар тізбегі. [[Гликолиз]] [[жасушалық тыныс алу]]дың бірінші сатысы болып табылады және оттегіні қажет етпейді. Бұл процесс жасуша [[цитозол]]ында жүзеге асады және күрделі он сатыдан тұрады. Процесстің негізгі кезеңінде [[энергия]]ны жұту үшін екі [[АТФ]] молекуласы жұмсалып, екі [[фосфат]] тобы [[глюкоза]]ға қосылады. Жоғары тұрақсыздық нәтижесінде молекула бөлініп, екі 3-көміртекті [[пируват]] молекулалары түзіледі. [[Гликолиз]] барысында қосымша өнімдер: төрт [[АТФ]] және екі [[НАДН]] молекулалары шығарылады. <ref>[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/glycolysis/a/glycolysis/ Гликолиз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813061207/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/glycolysis/a/glycolysis |date=2020-08-13 }}</ref> [[File:Shema Glicozida.png|thumb|[[Гликолиз]] схемасы]] == Лимон қышқылының айналымы == Бұл процесс тағы [[Кребс циклі|Кребс айналымы]] деп аталады. [[Гликолиз]]ге қарағанда, оттегіні қажет етеді. Сол себепті [[аэробты]] тыныс алуға жатқызылады және [[цитозол]]да емес, [[митохондрия]]да орын алады. Екі [[пируват]] молекуласы Кребс айналымына енер алдында, ең алдымен, тотығудан өтіп, бір [[Көміртегі|көмірте]]<nowiki/>гі [[атом]]ынан айырылу нәтижесінде [[ацетил-CoA]] молекуласына айналады. Сонымен қатар, электрондарды тасымалдайтын [[НАД]] [[НАДН]]-ға дейін қалпына келеді. Осындай дайындықтан кейін [[ацетил-CoA]] Кребс айналымына енеді және бірнеше рет тотығу процессінен өтіп, [[көміртек диоксиді]] бөлінеді. Әрбір [[пируват]] молекуласы үшін айналым екі рет жүзеге асады. Жалпы, екі Кребс айналымы барысында 4 СО₂ молекуласы, 6 [[НАДН]], 2 [[ФАД]]Н₂, 2 АТФ түзіледі. <ref>[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/pyruvate-oxidation-and-the-citric-acid-cycle/v/krebs-citric-acid-cycle/ Кребс айналымы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304070055/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/pyruvate-oxidation-and-the-citric-acid-cycle/v/krebs-citric-acid-cycle |date=2021-03-04 }}</ref> [[File:Citric acid cycle with aconitate 2 ru.svg|thumb|Лимон қышқылының айналымы]] == Тотыға фосфорлану == [[Тотыға фосфорлану]] екі негізгі құрылымнан тұрады: [[электрон тасымалдау тізбегі]] және [[хемиосмос]]. Кребс айналымы секілді, осы процесте оттегі талап етіледі. [[Электрон тасымалдау тізбегі]] көптеген [[Ақуыз|нәруыз]] және [[органикалық молекулалар]]дан тұрады. Осы тізбекке [[гликолиз]] бен [[Кребс айналымы]] кезінде түзілген [[НАДН]] және [[ФАД]]Н₂ жақындап, жинаған [[электрон]]дарды тасымалдау арқылы энергия жоғарылап, [[протондар]] [[митохондрия]]ның [[матрикс]]ынан [[мембранааралық кеңістік]]ке жиналуы нәтижесінде [[элетрохимиялық градиент]] түзіледі. [[Градиент]] орнағаннан кейін [[протон]]дар мен [[электрон]]дар [[оттек|оттегімен]] әрекеттесу нәтижесінде су молекулалары түзіледі. Ал [[хемиосмос]] барысында [[электрон]]дардан алынған [[энергия]] [[АТФ-синтаза]]ның жұмысына жұмсалып, [[АТФ]] молекулалары өндіріледі. <ref>[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/oxidative-phosphorylation/a/oxidative-phosphorylation-etc/ Тотыға фосфарлану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305123439/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/oxidative-phosphorylation/a/oxidative-phosphorylation-etc |date=2021-03-05 }}</ref>Қорытындылай келе, [[гликолиз]], [[лимон қышқылының айналымы]], [[тотыға фосфорлану]] процесстерінің барлығын қосып есептегенде 36-38 [[АТФ]] молекулалары алынады. == Дереккөздер == == Пируват == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html/ Электрон тасымалы мен тотыға фосфарлану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031014550/https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html |date=2020-10-31 }} * [https://bykm.ru/kk/razrabotki/himicheskaya-reakciya-fotosinteza-sintez-regeneraciya-atf/ Фотосинтез бен АТФ синтезі]{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://kk.julinse.com/анаэробтық-метаболизм-және-аэробты/ Аэробты және анаэробты метаболизм] [[Санат:Биология]] [[Санат:Білім]] [[Санат:Молекулалар]] 59uw15716xxwga9xln9rn7vwaitcpib 0 653085 3612825 3600073 2026-06-03T05:08:00Z ~2026-32963-06 182033 3612825 wikitext text/x-wiki [[Сурет:PerseusCC.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Персей шоқжұлдызы''' түнгі жұлдызды аспанда гректің '''λ''' әрпіне ұқсас көрінеді. Түнгі тұнық аспанда одан жай қырағы көзге тоқсанға жуық жұлдыз шалынады. Персей шоқжұлдызындағы '''β''' әрпімен белгіленген ең жарық жұлдызға көңіл бөлген жөн, оған '''Алголь''' деген ат берілген. Алголь-айнымалы – тұтылмалы қос жұлдыз. Персей шоқжұлдызының γ жұлдызы төңірегінен шілде айының 18-і мен тамыз айының 20-сы аралығында персеидтер деп аталатын жұлдыз жауыны болып тұрады. Нөсерлі сәті тамыз айының 12–13-терінде өтеді.<ref>"Алматыкітап баспасы". Менің алғашқы энциклопедиям. Сужикова А.У., Солтанғазина М.Қ.</ref> == Тарихы == Мифологиялық [[Персей]] - ең танымал ежелгі грек мифтерінің бірінің басты кейіпкері. Жай көзге көрінетін әлсіз жұлдыздармен бейнеленген Персей шоқжұлдызы дөңгелек затты алыстан ұстап тұрған адам ретінде көрінеді. Кассиопея, Цефей, Пегас және Андромеда шоқжұлдыздары Персеймен байланысты мифтердің біріне сюжеттік топ құрайтындай етіп орналастырылған. Сәл әрірек жерде осы мифте кездесетін құбыжықтың атымен аталған Цет шоқжұлдызы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жұлдыздар]] [[Санат:Астрономия]] [[Санат:Астрология]] hs0d5rfyefy4qk2voeto06gixv406aa 3612830 3612825 2026-06-03T05:12:37Z Маржан 1973 181517 «[[Санат:Ежелгі грек мифологиясы|Ежелгі грек мифологиясы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612830 wikitext text/x-wiki [[Сурет:PerseusCC.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Персей шоқжұлдызы''' түнгі жұлдызды аспанда гректің '''λ''' әрпіне ұқсас көрінеді. Түнгі тұнық аспанда одан жай қырағы көзге тоқсанға жуық жұлдыз шалынады. Персей шоқжұлдызындағы '''β''' әрпімен белгіленген ең жарық жұлдызға көңіл бөлген жөн, оған '''Алголь''' деген ат берілген. Алголь-айнымалы – тұтылмалы қос жұлдыз. Персей шоқжұлдызының γ жұлдызы төңірегінен шілде айының 18-і мен тамыз айының 20-сы аралығында персеидтер деп аталатын жұлдыз жауыны болып тұрады. Нөсерлі сәті тамыз айының 12–13-терінде өтеді.<ref>"Алматыкітап баспасы". Менің алғашқы энциклопедиям. Сужикова А.У., Солтанғазина М.Қ.</ref> == Тарихы == Мифологиялық [[Персей]] - ең танымал ежелгі грек мифтерінің бірінің басты кейіпкері. Жай көзге көрінетін әлсіз жұлдыздармен бейнеленген Персей шоқжұлдызы дөңгелек затты алыстан ұстап тұрған адам ретінде көрінеді. Кассиопея, Цефей, Пегас және Андромеда шоқжұлдыздары Персеймен байланысты мифтердің біріне сюжеттік топ құрайтындай етіп орналастырылған. Сәл әрірек жерде осы мифте кездесетін құбыжықтың атымен аталған Цет шоқжұлдызы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жұлдыздар]] [[Санат:Астрономия]] [[Санат:Астрология]] [[Санат:Ежелгі грек мифологиясы]] 9wj5d71u12zil9av6a3hjhk7ijzzzmq 0 656845 3612840 3603265 2026-06-03T05:34:05Z Маржан 1973 181517 «[[Санат:Қазақстандық ғалымдар|Қазақстандық ғалымдар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612840 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Еділ Жаңбыршин | Суреті = Edil Jañbyrşin (2023-04-27).jpg | Атауы = Жаңбыршин 2023 жылы | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты | Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады = 28 наурыз 2023 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Ақтау]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Ақтау|әкімі]] | Премьер_2 = | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Басқара бастады_2 = 12 қыркүйек 2012 | Басқаруын аяқтады_2 = 10 шілде 2015 | Ізашары_2 = [[Оспан Дәденұлы Қазақбаев|Оспан Қазақбаев]] | Ізбасары_2 = [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов|Серікбай Тұрымов]] | Туған жері = [[Таушық]] ауылы, {{туғанжері|Түпқараған ауданы|Түпқараған ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев қаласы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған күні = 23.4.1966 | Білімі = [[Алматы энергетика және байланыс университеті]] | Мамандығы = инженер | Марапаттары = {{III дәрежелі Барыс ордені}}{{Парасат ордені}}{{Құрмет ордені}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{ҚР Конституциясына 20 жыл медалі}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} '''Жаңбыршин Еділ Терекбайұлы''' ([[23 наурыз]] [[1966 жыл]], [[Таушық]] ауылы, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]]) — [[қазақстан]]дық ғалым, педагог және мемлекеттік қайраткер, техника ғылымдарының кандидаты, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты. [[Байұлы]] тайпасының [[Адай]] руының Бөкен бөлімінен шыққан. Жаңбыршин [[Ақтау]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Ақтау|әкімі]] (2012–2015) болған. == Білім алған орындары және мамандығы == 1990 - Алматы энергетикалық институты, «Жылу электр станциялары» мамандығы». 1993 ж. - техника ғылымдарының кандидаты (Диссертация тақырыбы: «Уытты шығарындылардың деңгейі төмендеген ілеспе мұнай газдары үшін микрофлам оттықты жасау»). 1998 - «Энергетика» мамандығы бойынша доцент, Қазақстан Республикасы Жаратылыстану ғылымдары академиясының корреспондент мүшесі. 2005 - техника ғылымдарының докторы (Диссертация тақырыбы: "Мұнай-газ кешені ластаушы заттарының табиғи ортаға әсерін экологиялық бағалау" (Маңғыстау облысы мысалында)). 2013 - Қазақстан Республикасы Ұлттық инженерлік академиясының академиялық кеңесшісі. 2019 - Ресей Федерациясы Президентінің жанындағы Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік басқару академиясы, мемлекеттік және муниципалды басқару магистрі (бағдарлама - қоғаммен байланыс және медиа саясат). == Атқарған қызметтері == 1990-1992 жж - Алматы энергетика институтының жылу электр станциялары кафедрасының ассистенті. 1992-1993 жж - Қазақстан Республикасы Білім министрлігі Жоғары білім Бас басқармасының жетекші маманы. 1993-1995 жж - аға оқытушы, доцент, Ақтау политехникалық институтының ғылыми хатшысы. 1995-1999 жж - атындағы Ақтау мемлекеттік университетінің мұнай-химия факультетінің деканы Ш.Есенова. 1999-2000 - Орталық Азия университеті Ақтау филиалы директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары. 1999-2003 - Маңғыстау облыстық мәслихатының депутаты. 2000-2007 - атындағы Қарағанды ​​мемлекеттік университетінің Ақтау филиалының директоры Букетова Е., Маңғыстау облыстық «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы. 2002 ж. - Қазақстан Парламенті Сенатының кандидаты. 2007-2008 жж. - «Нұр Отан» партиясы Маңғыстау филиалы төрағасының бірінші орынбасары. 2008—2011 - «Азия Техно Сервис» ЖШС директоры. 2011-2012 - Маңғыстау облысының табиғи ресурстар және табиғатты пайдалану басқармасының бастығы. 2012 жылғы 12 қыркүйектен бастап 2015 жылғы 10 шілдеге дейін - Ақтау қаласының әкімі.Қазіргі уақытта «Азия Техно Сервис» ЖШС директорының инновация жөніндегі орынбасары. Осы қызметке Маңғыстау облысының әкімі Бауыржан Мұхамеджанов тағайындалды. 2021 жылдың 12 қаңтарынан - VІІ шақырылған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты. == Қоғамдық және саяси қызметі == Ол «Егер Қазақстанда екі әкім сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресіп жатса, мен солардың бірімін» деген сияқты сөздерімен танымал. Маңғыстау облыстық мәслихатының 2 (1999-2003) және 4 (2007-2012) шақырылымдарының депутаты. 2007 жылы «Нұр Отан» ХДП Маңғыстау облыстық сайлауалды штабының төрағасы. Маңғыстау облысы бойынша Тәртіптік кеңестің мүшесі, 2007-2008 жж. М.Х. атындағы Тараз мемлекеттік университетіндегі 25.00.36 - «Геоэкология» және 03.00.16 - «Экология» мамандықтары бойынша докторлық диссертацияларды қорғау бойынша диссертациялық кеңестің мүшесі. Дулати, 2008-2010 жж Маңғыстау облысы әкімі жанындағы экологиялық кеңес төрағасының орынбасары, 2012-2015 жж. «Біріккен қалалар және жергілікті өзін-өзі басқару» Дүниежүзілік ұйымының Атқарушы бюросының мүшесі, 2013-2015 жж. 2013 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Халықаралық астаналар мен ірі қалалар ассамблеясының сарапшылық кеңесінің мүшесі (Мәскеу). Ақтауда «Біртұтас қалалар және жергілікті билік» Дүниежүзілік ұйымымен, Дүниежүзілік мұра қалалар ұйымымен, Түркі әлемі муниципалитеттер одағымен, сондай-ақ: Карамай (ҚХР), Махачкала (РФ) қалаларымен халықаралық қатынастар орнатудың бастамашысы. ), Самсун (Түркия), Элиста (РФ), Клайпеда (Литва).Ұйымдастыру комитетінің төрағасы: ЮНЕСКО, OWHC, UCLG қамқорлығымен өткен VIIІ Еуразиялық әлемдік мұра қалаларының халықаралық конференциясы (Ақтау қ., 2014 ж.) Және ХХІІІ шеңберіндегі «Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылыққа жаңа технологияларды енгізу» Халықаралық конференциясы. Халықаралық астаналар мен ірі қалалар ассамблеясының сессиясы (Ақтау, 2015). 2014 жылы Қазақстан Республикасы облыс орталықтары әкімдіктерінің рейтингіне сәйкес Е.Т. Ақтау қаласының Жаңбыршин әкімшілігі 1 орынға ие болды. == Ғылыми қызметі == Қазақстан Республикасының өнертабыстарына арналған 3 патент пен 3 патенттің және 90-нан астам ғылыми, ғылыми-әдістемелік және публицистикалық жұмыстардың авторы. Ғылыми еңбектер шетелдік журналдарда және келесі елдерде өткізілген Халықаралық ғылыми конгресстердің, симпозиумдар мен конференциялардың материалдарында жарияланған: Иран Ислам Республикасы (Горган-1997, Рашт-2001); Англия (Лондон 2002); Германия (Берлин 2002, Юйч 2004); АҚШ (Хьюстон 2003, 2005, Альбукерке 2004, Портленд, Канзас, Сан-Антонио 2006); Жапония (Киото-2008), Канада (Оттава-2011), Венгрия (Будапешт-2013), Ресей (Мәскеу-2013, 2015, 2018). 9 ҒЗТКЖ-ға және басқа ғылыми-зерттеу жұмыстарына қатысты, оның 8-і ғылыми жетекші ретінде. Ғылыми зерттеулердің нәтижелері: «Доссорнефть» НГДУ (1991 ж.), «Қарақұдықмұнай» ЖАҚ (1999 ж.), «Maersk Oil Kazakhstan GmbH (2003 ж.),« Өзенмұнайгаз »ААҚ,« Маңғыстаумұнайгаз »ААҚ (2001-2004 жж.), АҚ өндірістік объектілерінде». CNPC-Ақтөбемұнайгаз »(2006), сондай-ақ аймақтық департаменттердің әдістемелік ұсынымдары мен бағдарламаларында қолданылады: табиғатты пайдалану бойынша; қоршаған ортаны қорғау; экономика, өнеркәсіп және сауда (Ақтау, 2000-2004). Оның ғылыми жетекшілігімен «Геоэкология» мамандығы бойынша 1 техника ғылымдарының докторы және 2 техника ғылымдарының кандидаты дайындалды. == Марапаттары == *2026 - ІІІ дәрежелі "Барыс" ордені. *2022 - "Парасат" ордені. *2020 (3 желтоқсан) - «Құрмет» ордені. *2005 - 2026 ж.ж. - Қазақстан Республикасы Президенттерінің Алғыс хаттары. Үкіметтік медальдар, оның ішінде: *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001) «Астанаға 10 жыл» медалі (2008) *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011 ж.) *«Қазақстан Республикасы мәслихаттарына 20 жыл» медалі (2014 ж.) *«Қазақстан Республикасы Конституциясына 20 жыл» медалі (2015 ж.) *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016 ж.) Белгілер, оның ішінде: *«Ақтауға 50 жыл» (2013), «Маңғыстау облысына 35 жыл», «Маңғыстау облысына 40 жыл», «Маңғыстау мұнайына 50 жыл» медальдары. *«ТМД қалаларының тұрақты дамуына қосқан үлесі үшін» Халықаралық астаналар мен ірі қалалар қауымдастығының төсбелгісі және т.б. == Дереккөздер == #http://tumba.kz/zhizn-regiona/16-kultura/4986-fort-shevchenko.html #http://www.kgr.kz/ru/veteran/view?id=67 #https://web.archive.org/web/20150722015150/http://www.kgr.kz/ru/veteran/view?id=67 #http://library.psu.kz/index.php?option=com_catalog&cat=transactions&n=812&lang=rus {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011229/http://library.psu.kz/index.php?option=com_catalog&cat=transactions&n=812&lang=rus |date=2016-03-05 }} #http://www.aktau.gov.kz/ru/blog_akima/biografia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150722032828/http://www.aktau.gov.kz/ru/blog_akima/biografia/ |date=2015-07-22 }} #http://tengrinews.kz/kazakhstan_news/v-aktau-naznachen-novyiy-akim-220213/ #https://liter.kz/utverzhden-spisok-deputatov-mazhilisa-ot-nur-otan/http://newtimes.kz/vlast/item/9228-edil-zhanbyrshin-esli-v-kazakhstane-najdutsya-dva-akima-boryushchikhsya-s-korruptsiej-ya-odin-iz-nikh #https://web.archive.org/web/20150722091844/http://newtimes.kz/vlast/item/9228-edil-zhanbyrshin-esli-v-kazakhstane-najdutsya-dva-akima-boryushchikhsya-s-korruptsiej-ya-odin-iz-nikh #https://www.zakon.kz/4681175-rejjting-kachestva-raboty-akimatov.html #https://web.archive.org/web/20180308042700/https://www.zakon.kz/4681175-rejjting-kachestva-raboty-akimatov.html #https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau/press/news/details/136736?lang=ru == Сыртқы сілтемелер == * [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=40498205|нобай|Жаңбыршин Еділ Терекбайұлы] [[Санат:Қазақстандық ғалымдар]] quhdwwx8rubmvv5b5f8fjt83e1aom7i 3612841 3612840 2026-06-03T05:34:52Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:~2026-28426-92|~2026-28426-92]] соңғы нұсқасына қайтарды 3603265 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Еділ Жаңбыршин | Суреті = Edil Jañbyrşin (2023-04-27).jpg | Атауы = Жаңбыршин 2023 жылы | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты | Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады = 28 наурыз 2023 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Ақтау]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Ақтау|әкімі]] | Премьер_2 = | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Басқара бастады_2 = 12 қыркүйек 2012 | Басқаруын аяқтады_2 = 10 шілде 2015 | Ізашары_2 = [[Оспан Дәденұлы Қазақбаев|Оспан Қазақбаев]] | Ізбасары_2 = [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов|Серікбай Тұрымов]] | Туған жері = [[Таушық]] ауылы, {{туғанжері|Түпқараған ауданы|Түпқараған ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев қаласы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған күні = 23.4.1966 | Білімі = [[Алматы энергетика және байланыс университеті]] | Мамандығы = инженер | Марапаттары = {{III дәрежелі Барыс ордені}}{{Парасат ордені}}{{Құрмет ордені}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{ҚР Конституциясына 20 жыл медалі}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} '''Жаңбыршин Еділ Терекбайұлы''' ([[23 наурыз]] [[1966 жыл]], [[Таушық]] ауылы, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]]) — [[қазақстан]]дық ғалым, педагог және мемлекеттік қайраткер, техника ғылымдарының кандидаты, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымының]] депутаты. [[Байұлы]] тайпасының [[Адай]] руының Бөкен бөлімінен шыққан. Жаңбыршин [[Ақтау]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Ақтау|әкімі]] (2012–2015) болған. == Білім алған орындары және мамандығы == 1990 - Алматы энергетикалық институты, «Жылу электр станциялары» мамандығы». 1993 ж. - техника ғылымдарының кандидаты (Диссертация тақырыбы: «Уытты шығарындылардың деңгейі төмендеген ілеспе мұнай газдары үшін микрофлам оттықты жасау»). 1998 - «Энергетика» мамандығы бойынша доцент, Қазақстан Республикасы Жаратылыстану ғылымдары академиясының корреспондент мүшесі. 2005 - техника ғылымдарының докторы (Диссертация тақырыбы: "Мұнай-газ кешені ластаушы заттарының табиғи ортаға әсерін экологиялық бағалау" (Маңғыстау облысы мысалында)). 2013 - Қазақстан Республикасы Ұлттық инженерлік академиясының академиялық кеңесшісі. 2019 - Ресей Федерациясы Президентінің жанындағы Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік басқару академиясы, мемлекеттік және муниципалды басқару магистрі (бағдарлама - қоғаммен байланыс және медиа саясат). == Атқарған қызметтері == 1990-1992 жж - Алматы энергетика институтының жылу электр станциялары кафедрасының ассистенті. 1992-1993 жж - Қазақстан Республикасы Білім министрлігі Жоғары білім Бас басқармасының жетекші маманы. 1993-1995 жж - аға оқытушы, доцент, Ақтау политехникалық институтының ғылыми хатшысы. 1995-1999 жж - атындағы Ақтау мемлекеттік университетінің мұнай-химия факультетінің деканы Ш.Есенова. 1999-2000 - Орталық Азия университеті Ақтау филиалы директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары. 1999-2003 - Маңғыстау облыстық мәслихатының депутаты. 2000-2007 - атындағы Қарағанды ​​мемлекеттік университетінің Ақтау филиалының директоры Букетова Е., Маңғыстау облыстық «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы. 2002 ж. - Қазақстан Парламенті Сенатының кандидаты. 2007-2008 жж. - «Нұр Отан» партиясы Маңғыстау филиалы төрағасының бірінші орынбасары. 2008—2011 - «Азия Техно Сервис» ЖШС директоры. 2011-2012 - Маңғыстау облысының табиғи ресурстар және табиғатты пайдалану басқармасының бастығы. 2012 жылғы 12 қыркүйектен бастап 2015 жылғы 10 шілдеге дейін - Ақтау қаласының әкімі.Қазіргі уақытта «Азия Техно Сервис» ЖШС директорының инновация жөніндегі орынбасары. Осы қызметке Маңғыстау облысының әкімі Бауыржан Мұхамеджанов тағайындалды. 2021 жылдың 12 қаңтарынан - VІІ шақырылған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты. == Қоғамдық және саяси қызметі == Ол «Егер Қазақстанда екі әкім сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресіп жатса, мен солардың бірімін» деген сияқты сөздерімен танымал. Маңғыстау облыстық мәслихатының 2 (1999-2003) және 4 (2007-2012) шақырылымдарының депутаты. 2007 жылы «Нұр Отан» ХДП Маңғыстау облыстық сайлауалды штабының төрағасы. Маңғыстау облысы бойынша Тәртіптік кеңестің мүшесі, 2007-2008 жж. М.Х. атындағы Тараз мемлекеттік университетіндегі 25.00.36 - «Геоэкология» және 03.00.16 - «Экология» мамандықтары бойынша докторлық диссертацияларды қорғау бойынша диссертациялық кеңестің мүшесі. Дулати, 2008-2010 жж Маңғыстау облысы әкімі жанындағы экологиялық кеңес төрағасының орынбасары, 2012-2015 жж. «Біріккен қалалар және жергілікті өзін-өзі басқару» Дүниежүзілік ұйымының Атқарушы бюросының мүшесі, 2013-2015 жж. 2013 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Халықаралық астаналар мен ірі қалалар ассамблеясының сарапшылық кеңесінің мүшесі (Мәскеу). Ақтауда «Біртұтас қалалар және жергілікті билік» Дүниежүзілік ұйымымен, Дүниежүзілік мұра қалалар ұйымымен, Түркі әлемі муниципалитеттер одағымен, сондай-ақ: Карамай (ҚХР), Махачкала (РФ) қалаларымен халықаралық қатынастар орнатудың бастамашысы. ), Самсун (Түркия), Элиста (РФ), Клайпеда (Литва).Ұйымдастыру комитетінің төрағасы: ЮНЕСКО, OWHC, UCLG қамқорлығымен өткен VIIІ Еуразиялық әлемдік мұра қалаларының халықаралық конференциясы (Ақтау қ., 2014 ж.) Және ХХІІІ шеңберіндегі «Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылыққа жаңа технологияларды енгізу» Халықаралық конференциясы. Халықаралық астаналар мен ірі қалалар ассамблеясының сессиясы (Ақтау, 2015). 2014 жылы Қазақстан Республикасы облыс орталықтары әкімдіктерінің рейтингіне сәйкес Е.Т. Ақтау қаласының Жаңбыршин әкімшілігі 1 орынға ие болды. == Ғылыми қызметі == Қазақстан Республикасының өнертабыстарына арналған 3 патент пен 3 патенттің және 90-нан астам ғылыми, ғылыми-әдістемелік және публицистикалық жұмыстардың авторы. Ғылыми еңбектер шетелдік журналдарда және келесі елдерде өткізілген Халықаралық ғылыми конгресстердің, симпозиумдар мен конференциялардың материалдарында жарияланған: Иран Ислам Республикасы (Горган-1997, Рашт-2001); Англия (Лондон 2002); Германия (Берлин 2002, Юйч 2004); АҚШ (Хьюстон 2003, 2005, Альбукерке 2004, Портленд, Канзас, Сан-Антонио 2006); Жапония (Киото-2008), Канада (Оттава-2011), Венгрия (Будапешт-2013), Ресей (Мәскеу-2013, 2015, 2018). 9 ҒЗТКЖ-ға және басқа ғылыми-зерттеу жұмыстарына қатысты, оның 8-і ғылыми жетекші ретінде. Ғылыми зерттеулердің нәтижелері: «Доссорнефть» НГДУ (1991 ж.), «Қарақұдықмұнай» ЖАҚ (1999 ж.), «Maersk Oil Kazakhstan GmbH (2003 ж.),« Өзенмұнайгаз »ААҚ,« Маңғыстаумұнайгаз »ААҚ (2001-2004 жж.), АҚ өндірістік объектілерінде». CNPC-Ақтөбемұнайгаз »(2006), сондай-ақ аймақтық департаменттердің әдістемелік ұсынымдары мен бағдарламаларында қолданылады: табиғатты пайдалану бойынша; қоршаған ортаны қорғау; экономика, өнеркәсіп және сауда (Ақтау, 2000-2004). Оның ғылыми жетекшілігімен «Геоэкология» мамандығы бойынша 1 техника ғылымдарының докторы және 2 техника ғылымдарының кандидаты дайындалды. == Марапаттары == *2026 - ІІІ дәрежелі "Барыс" ордені. *2022 - "Парасат" ордені. *2020 (3 желтоқсан) - «Құрмет» ордені. *2005 - 2026 ж.ж. - Қазақстан Республикасы Президенттерінің Алғыс хаттары. Үкіметтік медальдар, оның ішінде: *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001) «Астанаға 10 жыл» медалі (2008) *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011 ж.) *«Қазақстан Республикасы мәслихаттарына 20 жыл» медалі (2014 ж.) *«Қазақстан Республикасы Конституциясына 20 жыл» медалі (2015 ж.) *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016 ж.) Белгілер, оның ішінде: *«Ақтауға 50 жыл» (2013), «Маңғыстау облысына 35 жыл», «Маңғыстау облысына 40 жыл», «Маңғыстау мұнайына 50 жыл» медальдары. *«ТМД қалаларының тұрақты дамуына қосқан үлесі үшін» Халықаралық астаналар мен ірі қалалар қауымдастығының төсбелгісі және т.б. == Дереккөздер == #http://tumba.kz/zhizn-regiona/16-kultura/4986-fort-shevchenko.html #http://www.kgr.kz/ru/veteran/view?id=67 #https://web.archive.org/web/20150722015150/http://www.kgr.kz/ru/veteran/view?id=67 #http://library.psu.kz/index.php?option=com_catalog&cat=transactions&n=812&lang=rus {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011229/http://library.psu.kz/index.php?option=com_catalog&cat=transactions&n=812&lang=rus |date=2016-03-05 }} #http://www.aktau.gov.kz/ru/blog_akima/biografia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150722032828/http://www.aktau.gov.kz/ru/blog_akima/biografia/ |date=2015-07-22 }} #http://tengrinews.kz/kazakhstan_news/v-aktau-naznachen-novyiy-akim-220213/ #https://liter.kz/utverzhden-spisok-deputatov-mazhilisa-ot-nur-otan/http://newtimes.kz/vlast/item/9228-edil-zhanbyrshin-esli-v-kazakhstane-najdutsya-dva-akima-boryushchikhsya-s-korruptsiej-ya-odin-iz-nikh #https://web.archive.org/web/20150722091844/http://newtimes.kz/vlast/item/9228-edil-zhanbyrshin-esli-v-kazakhstane-najdutsya-dva-akima-boryushchikhsya-s-korruptsiej-ya-odin-iz-nikh #https://www.zakon.kz/4681175-rejjting-kachestva-raboty-akimatov.html #https://web.archive.org/web/20180308042700/https://www.zakon.kz/4681175-rejjting-kachestva-raboty-akimatov.html #https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau/press/news/details/136736?lang=ru == Сыртқы сілтемелер == * [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=40498205|нобай|Жаңбыршин Еділ Терекбайұлы] 9kauvj2ny6go3xlb09j30na0wozjl4b 0 657650 3612833 3598840 2026-06-03T05:16:31Z Маржан 1973 181517 «[[Санат:Ежелгі грек мифологиясы|Ежелгі грек мифологиясы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612833 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Андромеда''' (көне грек. Ἀνδρομέδη) — грек мифологиясында Эфиопия патшасы Кефей мен Кассиопеяның қызы. Кезінде Кассиопея өзінің сұлулығымен Нереидтерден жоғары екенін мақтан тұтқан кезде, ашуланған құдайлар Посейдонға кек сұрап жүгінеді және ол Кефейдің қарамағындағылардың өліміне қауіп төндіретін теңіз құбыжығын жібереді. Аммонның сиқыры Кефи Андромеданы құбыжыққа құрбандыққа шалған кезде ғана құдайдың қаһары басылатынын жариялады, ал ел тұрғындары корольді осы құрбандық туралы шешім қабылдауға мәжбүр етті. Жартасқа байланған Андромеда құбыжықтың мейіріміне қалдырылды. Бұл жағдайда Персей оны көріп, оның сұлулығына таң қалып, егер ол оған үйленуге келіссе, құбыжықты өлтіруге өз еркімен барды. Әкем бұған қуана келісіп, Персей өзінің қауіпті ерлігін аман-есен орындап, Горгон медузасының бетін құбыжыққа көрсетіп, оны тасқа айналдырды. Басқа нұсқа бойынша, монстр Гермес қылышымен өлтірілген - Персеус Горгон медузасын өлтірген. Кейбір авторлар оның шытырман оқиғаларын Джоппада (яғни, Жерорта теңізінің жағасында, Джафада) орналастырады. Еврипидтің айтуы бойынша, әкесі де, шешесі де оны өз Отанынан кетуге және Персейдің соңынан еруге мәжбүр ете алмады.Көптеген авторлардың пікірінше, ол Микен патшайымы болды және Персейден бірнеше бала туды. [[Сурет:Perseus and Andromeda MKL Bd. 12 1890 (128867576).jpg|нобай|Андромеда]] == Өнердегі Андромеда == Андромеда - Софоклдың «Андромеда» (фр. 126-129 Радт) кейіпкері (сатиралық драма), Еврипидтің трагедиясы [8], Кіші Фриничус, Ликофрон, Ливи Андроник, Энни мен Эндидің «Андромеда» Андромеда комедиясы. Ежелгі вазаларда, қабырға суреттерінде және барельефтерде Персияның көптеген бейнелері бар. Андромеда бейнесін Пиеро ди Косимодан, Титаннан және Рубенцадан бастап Чассерио мен Дорға дейінгі Жаңа дәуір суретшілері бірнеше рет айтқан. Сол оқиға Корнелийдің «Андромеда» (1650) драмасы мен Луллидің «Персей» (1682) операсының сюжеті болды.Ариосто өзінің «Ашулы Роланд» поэмасында Персей мен Андромеда туралы сюжетті пайдаланды: оның бір эпизоды (Анжеликаны босататын Руджеро) Персей мен Андромеда эпизодын толығымен қайталайды. Ариосто сюжетінде, өз кезегінде, Ингресстің ең танымал картиналарының бірі жазылды. Миф «Титандардың қақтығысы» (сәйкесінше 1981 және 2010) фильмдерінің негізін қалады. [[Санат:Ежелгі грек мифологиясы]] grxexjt1g44z16m5ljsug332ech59vb 0 657980 3612835 3603622 2026-06-03T05:18:52Z Маржан 1973 181517 «[[Санат:Қазақтың қаһарман қыздары|Қазақтың қаһарман қыздары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612835 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Нұрғожинова Алтыншаш Өскенбайқызы|Туған күні=1924|Қайтыс болған күні=02.10.1944|Туған жері=Мәскеу қаласы|Қайтыс болған жері=Польшадағы Краков воеводствосының Лугмян ауданындағы «Гуто-Полянск»|Ұлты=Қазақ|Мансабы=Гвардия лейтенанты}} Гвардия лейтенанты Алтыншаш Өскенбайқызы Нұрғожинова [[1924]] жылы [[Мәскеу]] қаласында дүниеге келген. 1941 жылдың тамызынан Қызыл армия қатарында. Әскерге Мәскеу қаласының Сталин аудандық әскери комисариаты арқылы шақырылған. Комсомол ұйымдастырушыларының алты айлық курсын тәмамдаған соң Орталық, [[Воронеж]] және [[Украина]] майдандарында жаумен шайқасқан<ref>Канапьянов, Б. (2007). Звали ее Алтыншаш. Педагогический журнал "Коллеги". http://collegy.ucoz.ru/publ/7-1-0-355</ref>. == Майдандағы қызметі == Алғаш 8-гвардиялық дивизияның бiрiншi батальонының [[комсорг]]ы болады. 1942 жылғы желтоқсанда жараланып, госпитальға түседi. Госпитальдан шыққаннан кейiн бiрiншi танк армиясының 24-іншi жеке механикаландырылған құрамының санитарлық бөлiмiнде медбике болып iстейдi. 1943 жылғы қарашада қайтадан жараланады. Ауыр жарақаттан жазылып шығысымен 1944 жылдың наурызында 237-атқыштар дивизиясының 835-атқыштар полкiнiң бiрiншi батальонына комсорг болып барады. Ең ақырында 1944 жылғы шiлдеде 70-атқыштар дивизиясының 207-атқыштар полкiнiң екiншi батальонына комсорг болады. [[1944]] жылғы 2 қазанда қаза тапты. [[Польша]]дағы Краков воеводствосының Лугмян ауданындағы «Гуто-Полянск» елдi мекенiнiң терiстiк-батыс жағына жерлендi. Өлгеннен кейiн «[[Қызыл Жұлдыз» орденi]]мен марапатталды<ref>Қаһарман қыз Алтыншаш немесе ақын аузынан естiген аңыз. Ана тілі. 1 Мамыр, 2014.http://anatili.kazgazeta.kz/news/19508</ref>. == Майдандағы ерлігі == 1944 ж дивизиялық «[[Патриот Родины]]» газетiнде «Фашистiң екi танкiсiнiң күлiн көкке ұшырған комсомолка Алтыншаш Нұрғожинованың рухына» атты өлең жарияланған. Оның авторы – Одесса университетінің профессоры [[Михаил Левченко]]. Өзі былай деп жазады: "Ол кезде мен «Патриот Родины» газетінің қатардағы қызметкері едім. Майданда материал жинап жүріп, бір топ солдаттармен және офицерлермен бірге неміс фашистерінің қоршауында қалып қойдым. Меніңше, бұл Катовице маңында болса керек. Жағдай тым қиын еді. Кенет жауынгерлердің арасынан қаршадай бір қазақ қызы шыға келді де, қорғаныс ұйымдастырып, алға ұмтылды. Гранатамен жаудың бір танкісін отқа орады. Орнынан тұрып, «алға» деп ілгері ұмтылғанда, тасадан екінші темір тажал шыға келгені ғой. Әлгі қыз әй-шайға қарамастан, соған қарсы ұмтылды. Өзі де мерт болды. Жолдастарына да жол ашты. Ол осы батальонның комсоргі Алтыншаш Нұрғожинова екен. Өлгеннен кейін оны Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынды". Алайда, Алтыншаш Нұрғожиноваға "[[Кеңес Одағының Батыры]]" атағы берілмеді. <ref>Өзіміз емес, өзгелер білген батыр офицер қыз – Алтыншаш Нұрғожинова. Алаш айнасы. 26.07.2010. https://alashainasy.kz/society/ozmz-emes-ozgeler-blgen-batyir-ofitser-kyiz--altyinshash-nurgojinova-9510/{{Deadlink|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Ұлы Отан соғысы]] [[Санат:Соғыс ардагерлері]] [[Санат:1924 жылы туғандар]] [[Санат:1944 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Соғыста қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақтың қаһарман қыздары]] gykpe6pm1gazajx3dr56voju98qglkt 3612837 3612835 2026-06-03T05:26:36Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3581810 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Нұрғожинова Алтыншаш Өскенбайқызы|Туған күні=1924|Қайтыс болған күні=02.10.1944|Туған жері=Мәскеу қаласы|Қайтыс болған жері=Польшадағы Краков воеводствосының Лугмян ауданындағы «Гуто-Полянск»|Ұлты=Қазақ|Мансабы=Гвардия лейтенанты}} Гвардия лейтенанты Алтыншаш Өскенбайқызы Нұрғожинова [[1924]] жылы [[Мәскеу]] қаласында дүниеге келген. 1941 жылдың тамызынан Қызыл армия қатарында. Әскерге Мәскеу қаласының Сталин аудандық әскери комисариаты арқылы шақырылған. Комсомол ұйымдастырушыларының алты айлық курсын тәмамдаған соң Орталық, [[Воронеж]] және [[Украина]] майдандарында жаумен шайқасқан<ref>Канапьянов, Б. (2007). Звали ее Алтыншаш. Педагогический журнал "Коллеги". http://collegy.ucoz.ru/publ/7-1-0-355</ref>. == Майдандағы қызметі == Алғаш 8-гвардиялық дивизияның бiрiншi батальонының [[комсорг]]ы болады. 1942 жылғы желтоқсанда жараланып, госпитальға түседi. Госпитальдан шыққаннан кейiн бiрiншi танк армиясының 24-іншi жеке механикаландырылған құрамының санитарлық бөлiмiнде медбике болып iстейдi. 1943 жылғы қарашада қайтадан жараланады. Ауыр жарақаттан жазылып шығысымен 1944 жылдың наурызында 237-атқыштар дивизиясының 835-атқыштар полкiнiң бiрiншi батальонына комсорг болып барады. Ең ақырында 1944 жылғы шiлдеде 70-атқыштар дивизиясының 207-атқыштар полкiнiң екiншi батальонына комсорг болады. [[1944]] жылғы 2 қазанда қаза тапты. [[Польша]]дағы Краков воеводствосының Лугмян ауданындағы «Гуто-Полянск» елдi мекенiнiң терiстiк-батыс жағына жерлендi. Өлгеннен кейiн «[[Қызыл Жұлдыз» орденi]]мен марапатталды<ref>Қаһарман қыз Алтыншаш немесе ақын аузынан естiген аңыз. Ана тілі. 1 Мамыр, 2014.http://anatili.kazgazeta.kz/news/19508</ref>. == Майдандағы ерлігі == 1944 ж дивизиялық «[[Патриот Родины]]» газетiнде «Фашистiң екi танкiсiнiң күлiн көкке ұшырған комсомолка Алтыншаш Нұрғожинованың рухына» атты өлең жарияланған. Оның авторы – Одесса университетінің профессоры [[Михаил Левченко]]. Өзі былай деп жазады: "Ол кезде мен «Патриот Родины» газетінің қатардағы қызметкері едім. Майданда материал жинап жүріп, бір топ солдаттармен және офицерлермен бірге неміс фашистерінің қоршауында қалып қойдым. Меніңше, бұл Катовице маңында болса керек. Жағдай тым қиын еді. Кенет жауынгерлердің арасынан қаршадай бір қазақ қызы шыға келді де, қорғаныс ұйымдастырып, алға ұмтылды. Гранатамен жаудың бір танкісін отқа орады. Орнынан тұрып, «алға» деп ілгері ұмтылғанда, тасадан екінші темір тажал шыға келгені ғой. Әлгі қыз әй-шайға қарамастан, соған қарсы ұмтылды. Өзі де мерт болды. Жолдастарына да жол ашты. Ол осы батальонның комсоргі Алтыншаш Нұрғожинова екен. Өлгеннен кейін оны Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынды". Алайда, Алтыншаш Нұрғожиноваға "[[Кеңес Одағының Батыры]]" атағы берілмеді. <ref>Өзіміз емес, өзгелер білген батыр офицер қыз – Алтыншаш Нұрғожинова. Алаш айнасы. 26.07.2010. https://alashainasy.kz/society/ozmz-emes-ozgeler-blgen-batyir-ofitser-kyiz--altyinshash-nurgojinova-9510/{{Deadlink|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Ұлы Отан соғысы]] [[Санат:Соғыс ардагерлері]] [[Санат:1924 жылы туғандар]] [[Санат:1944 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Соғыста қайтыс болғандар]] 8u7kfpnm48e16ptl04dv9vassxhyge0 0 659490 3612852 3585480 2026-06-03T05:48:53Z Маржан 1973 181517 «[[Санат:Мәншүк Мәметованың анасы|Мәншүк Мәметованың анасы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612852 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Маметовтар.jpg|right|thumb|240 px|Әмина және Ахмет Мәметовтар]] '''Әмина Сүлейменқызы Мәметова''' 07.12.1901 жылы [[Батыс Қазақстан облысы]]ның Тайпақ ауданында дүниеге келген.Әмина Мәметова - қазақтың қаһарман қызы, Шығыстан шыққан тұңғыш Кеңес Одағының Батыры атағына ие болған қыз – [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова|Мәншүк Мәметова]]ның анасы, қазақ қыздарының арасынан шыққан әдебиеттану мен әдеби сын саласындағы тұңғыш ұстаз-ғалымдардың бірі.Әкесі – Сүлеймен [[Нұралы хан]]ға төрт атадан, (Нұралы – Орман – Күсіпғали – Жүсіп – Сүлеймен) [[Әбілқайыр хан]]ға жеті атадан қосылады <ref>Мәметова, А. Мәншүктің анасы Әмина Сүлейменқызы қандай жан? "Орда жұлдызы" газеті. 16 Қараша 2012 ж. http://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-26154{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==Өмірбаяны== Жары [[Ахмет Мәметов]] алғашқы дәрігерлердің бірі, танымал қоғам қайраткері болған. Өзінде бала болмағандықтан, ағасы Жеңіскәлінің қызы Мәншүкті өз тәрбиесіне алған. Әмина Сүлейменқызы алғашқы білімді [[Хұсни-Жамал Нұралыханова]]дан алған. *1917 жылы Орал қаласындағы қыздар училищесін бітірген. * 1928 жылы Саратов университетінің лингвистика бөлімін бітіреді. * 1928-1930 жылдары Семей Кеңес партия мектебінде оқытушы болды. * 1930-1931 жылдары Алматыда мектеп әдіскері болып қызмет атқарды. * 1932 жылы Батыс Қазақстан облысының құрылуына байланысты Ахмет пен Әминаны Орал қаласына жұмыс бабымен шақырады. Олар жоғары білімді мамандар есебінде жаңадан ашылып жатқан білім беру және денсаулық сақтау саласында басқарушы қызметіне тағайындалады. *1934 жылы Ахмет, Әмина Мәметовтар Алматы қаласына жұмысқа шақырылады. * 1945 жылы кандидаттық диссертациясын қорғаған. * 1947-1948 жылдары, 1952 жылы. [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты]]нда әдебиет кафедрасына жетекшілік еткен. ==Әдеби қызметі== Баспасөз бетінде 20-жылдардан көріне бастаған Әмина Сүлейменова әдеби айтыстардың ортасында ойлы да өткір сын мақалаларын жиі жариялайды. Әйелдер тақырыбына аса көңіл аударған. «Екпінді жас» журналында редакторлық жұмыс атқарған. Мәншүк Мәметоваға арнаған мақалалары, естеліктері оның шығармашылығында ерекше орын алады. Әмина Мәметова - қазақтың би-шешендері туралы зерттеу жұмысын жасаған тұңғыш ғалым. Қазақ әдебиетінің тарихы бойынша жүзден астам ғылыми мақала, оқулықтар, бағдарламаларды жарыққа шығарды. ==Марапаттары== «Республиканың еңбек сіңірген мұғалімі» атағына ие болды. «Октябрь революциясы» орденімен, ондаған медальмен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мәншүк Мәметованың анасы]] jq1oqr4w31wmos6pijreu9m29n3ykae 3612856 3612852 2026-06-03T05:51:11Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3582334 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Маметовтар.jpg|right|thumb|240 px|Әмина және Ахмет Мәметовтар]] '''Әмина Сүлейменқызы Мәметова''' 07.12.1901 жылы [[Батыс Қазақстан облысы]]ның Тайпақ ауданында дүниеге келген.Әмина Мәметова - қазақтың қаһарман қызы, Шығыстан шыққан тұңғыш Кеңес Одағының Батыры атағына ие болған қыз – [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова|Мәншүк Мәметова]]ның анасы, қазақ қыздарының арасынан шыққан әдебиеттану мен әдеби сын саласындағы тұңғыш ұстаз-ғалымдардың бірі.Әкесі – Сүлеймен [[Нұралы хан]]ға төрт атадан, (Нұралы – Орман – Күсіпғали – Жүсіп – Сүлеймен) [[Әбілқайыр хан]]ға жеті атадан қосылады <ref>Мәметова, А. Мәншүктің анасы Әмина Сүлейменқызы қандай жан? "Орда жұлдызы" газеті. 16 Қараша 2012 ж. http://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-26154{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==Өмірбаяны== Жары [[Ахмет Мәметов]] алғашқы дәрігерлердің бірі, танымал қоғам қайраткері болған. Өзінде бала болмағандықтан, ағасы Жеңіскәлінің қызы Мәншүкті өз тәрбиесіне алған. Әмина Сүлейменқызы алғашқы білімді [[Хұсни-Жамал Нұралыханова]]дан алған. *1917 жылы Орал қаласындағы қыздар училищесін бітірген. * 1928 жылы Саратов университетінің лингвистика бөлімін бітіреді. * 1928-1930 жылдары Семей Кеңес партия мектебінде оқытушы болды. * 1930-1931 жылдары Алматыда мектеп әдіскері болып қызмет атқарды. * 1932 жылы Батыс Қазақстан облысының құрылуына байланысты Ахмет пен Әминаны Орал қаласына жұмыс бабымен шақырады. Олар жоғары білімді мамандар есебінде жаңадан ашылып жатқан білім беру және денсаулық сақтау саласында басқарушы қызметіне тағайындалады. *1934 жылы Ахмет, Әмина Мәметовтар Алматы қаласына жұмысқа шақырылады. * 1945 жылы кандидаттық диссертациясын қорғаған. * 1947-1948 жылдары, 1952 жылы. [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты]]нда әдебиет кафедрасына жетекшілік еткен. ==Әдеби қызметі== Баспасөз бетінде 20-жылдардан көріне бастаған Әмина Сүлейменова әдеби айтыстардың ортасында ойлы да өткір сын мақалаларын жиі жариялайды. Әйелдер тақырыбына аса көңіл аударған. «Екпінді жас» журналында редакторлық жұмыс атқарған. Мәншүк Мәметоваға арнаған мақалалары, естеліктері оның шығармашылығында ерекше орын алады. Әмина Мәметова - қазақтың би-шешендері туралы зерттеу жұмысын жасаған тұңғыш ғалым. Қазақ әдебиетінің тарихы бойынша жүзден астам ғылыми мақала, оқулықтар, бағдарламаларды жарыққа шығарды. ==Марапаттары== «Республиканың еңбек сіңірген мұғалімі» атағына ие болды. «Октябрь революциясы» орденімен, ондаған медальмен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 87xva3abpgnznsnat6x0wpcnlxhpz2c 0 659995 3612951 3579325 2026-06-03T11:05:16Z Бақтыгүл 181563 3612951 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қоянақ әулие Жолшарақызы''' — бітім-болмысы ерекше, өнегесі халық жадында жатталған ел анасы. [[Түркістан облысының Созақ өңірінде кеңінен танымал, ерекше қасиетімен ел есінде қалған тарихи-рухани тұлға.]] ==Аңыз== Әкесі Жолшара, атасы Тастемір де атағы жер жарған әз әулие атанған жандар. Қоянақ әжемізге Алла тарапынан берілген айырықша қасиет өз әкесі Жолшара әулиеден дарыған. Алла берген ұлы қасиетіне тәнті болған ұрпақтары дертке қуат қылып, талай жылдар әжеміздің басына түнеп жатып, Ұлы [[Жаратушы]]ның жарылқауынан үміт ететін. Дертіне дауа, науқасына шипа тілеп, зарығып барған талайлар дерттерінен айығып, [[рух]]тары саламаттанып, ойлағаны болып, діттегеніне жетіп, көзайым болып оралатын. Қаншама жылдар өтіп, ұрпақтар ауысып жатса да, ел анасы Қоянақ әулиенің басына барушы жамағат легі толастамады, рухына демеу іздеп жабыққандар әр қиырдан ат сабылтып келуін тоқтатпады. Осындай құрметке бөленген, дүниеден озса да, [[ұрпақ]]тарын киелі рухымен аялап, жабыққанды жұбатып, тарыққанды демеп, дерттілерге – дәру, мұңайғанға қуат бола білген рухы шалқар, аруағы асқақ Қоянақ әже Жолшорақызы ел анасы болып, бауырынан рулы ел өрбіген, өсіп өнген, асқарлы-шақарлы әулеттің мейірбан да қамқор әжесі ретінде де халық ілтипатын иеленген. ==Кесене== Кесене Наурызым ауданы Шилі және Шолақсай ауылдарынан он сегіз шақырым жерде, Қарасу мен Қопа қоныстарының ортасында орналасқан.<ref>Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тарих]] 7ivsm5lovcjygzdvab6di90ppkyyiow 0 660507 3612777 3602177 2026-06-03T01:54:09Z ShadZ01 56180 /* 2001—2010 */ 3612777 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы | суреті = | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Cinematography}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1929 | алғашқы иегері = Чарльз Рошер және Карл Страсс | соңғы иегері = Отем Дюральд («[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]») | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = {{URL|oscars.org www.oscars.org}} | Commons = Winners of Academy Award for Best Cinematographer }} '''Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы''' ({{Lang-en|Academy Award for Best Cinematography}}) — Америкалық [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның [[1929 жыл]]дан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Бұл сыйлық біраз уақыт алдын ала номинацияларсыз берілді. 1940 пен 1967 жылдар арасында (1958 жылды санамай) сыйлық екеу болатын: ақ-қара түсті фильмдер үшін және түрлі-түсті фильмдер үшін. 1937—1939 жылдары түрлі-түсті фильмдердегі операторлық жұмысы үшін '''[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы марапаттар]]''' (естелік тақтайшалар) табысталатын. <br>{{swatch-inline|#F5DEB3|'''Арнайы марапаттар лауреаттары''' осы түспен белгіленген.}} {{swatch-inline|#EEDD82|• Жүлде иегерлері осы түспен белгіленген.}} == Лауреаттар және номинанттар тізімі == === 1929—1930 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=2|<center>'''[[Оскар (1929)|1-ші (1929)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарльз Рошер]], Карл Страсс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күннің шығуы (фильм, 1927)|Күннің шығуы]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Жыны бар билеуші]]<br>[[Сиқырлы алау]]<br>[[Сэди Томпсон]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1930, сәуір)|2-ші (1930-I)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Клайд Де Винна ||style="background:#EEDD82"|'''[[Оңтүстік теңіздердің ақ көлеңкелері]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Біздің билеген қыздарымыз]] |- |• Артур Эдисон ||[[Ескі Аризонада]] |- |• Эрнест Палмер ||[[Төрт шайтан]] және [[Дала періштесі]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Тәңірлік ханым]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1930, қараша)|3-ші (1930-II)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джозеф Т. Ракер, Уиллард Ван дер Вер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бёрдпен бірге Оңтүстік полюске қарай]]''' (д/ф) |- |• Артур Эдисон ||[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 1930)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]] |- |• Уильям Дэниелс ||[[Анна Кристи (фильм, 1930)|Анна Кристи]] |- |• Тони Гаудио, Гарри Перри ||[[Тамұқ періштелері (фильм, 1930)|Тамұқ періштелері]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Махаббат парады (фильм)|Махаббат парады]] |- |} === 1931—1940 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1931)|4-ші (1931)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Флойд Кросби ||style="background:#EEDD82"|'''[[Табу (фильм, 1931)|Табу]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Симаррон (фильм, 1931)|Симаррон]] |- |• Ли Гармс ||[[Марокко (фильм)|Марокко]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Сүю құқығы]] |- |• Барни Макгилл ||[[Свенгали]] |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1932)|5-ші (1932)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ли Гармс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шанхайлық экспресс (фильм, 1932)|Шанхайлық экспресс]] |- |• Рэй Джун ||[[Эрроусмит]] |- |• Карл Страсс ||[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд (фильм, 1931)|Доктор Джекилл мен мистер Хайд]] |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1934)|6-шы (1934)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарльз Лэнг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қош бол, майдан! (фильм, 1932)|Қош бол, майдан!]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Венадағы қауысу]] |- |• Карл Страсс ||[[Крест белгісі (фильм)|Крест белгісі]] |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1935)|7-ші (1935)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Виктор Мильнер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Клеопатра (фильм, 1934)|Клеопатра]] |- |• [[Чарльз Рошер]] ||[[Челлинидің қатынастары]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Оператор 13]] |- | rowspan=4|<center>'''[[Оскар (1936)|8-ші (1936)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хэл Мор ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жаз түніндегі түс (фильм, 1935)|Жаз түніндегі түс]] |- |• Рэй Джун ||[[Варварлық жағалау]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Крест жорықтары (фильм, 1935)|Крест жорықтары]] |- |• Грегг Толанд ||[[Жапа шеккендер (фильм, 1935)|Жапа шеккендер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1937)|9-шы (1937)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Тони Гаудио ||style="background:#EEDD82"|'''[[Энтони Бақытсыз]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Таң атысымен өлген генерал]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||The Gorgeous Hussy |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы мапапат]] |- |colspan=2 style="background:#F5DEB3"|• '''[[Уильям Говард Грин]]''' пен '''Гарольд Россон''' — ''Selznick International Production студиясының '''[[Аллаһ бақтары (фильм, 1936)|Аллаһ бақтары]]''' фильміндегі түрлі-түсті түсірілімдер үшін'' |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1938)|10-шы (1938)]] |-style="border-top:2px solid white;" |style="background:#EEDD82"|• '''Карл Фройнд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Берекелі жер (фильм)|Берекелі жер]] |- |• Грегг Толанд ||[[Тұйыққа тірелу (фильм)|Тұйыққа тірелу]] |- |• Джозеф А. Валентайн ||[[Гонолулу үстінен көрінген қанаттар]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы мапапат]] |- |colspan=2 style="background:#F5DEB3"|• '''[[Уильям Говард Грин]]''' — '''''[[Жұлдыз туыпты (фильм, 1937)|Жұлдыз туыпты]]''' фильміндегі түрлі-түсті түсірілімдер үшін'' |- | rowspan=14|<center>'''[[Оскар (1939)|11-ші (1939)]] |-style="border-top:2px solid white;" |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Руттенберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үлкен вальс]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Алжир (фильм)|Алжир]] |- |• Эрнест Миллер, Гарри Дж. Уайлд ||[[Армиялық қыз]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Флибустьер (фильм, 1938)|Флибустьер]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Иезавель (фильм)|Иезавель]] |- |• Джозеф А. Валентайн ||[[Сазға құлай берілген]] |- |• Норберт Бродин |||[[Көңілді өмір сүреміз]] |- |• Дж. Певерелл Марли ||[[Суэц (фильм)|Суэц]] |- |• Роберт Де Грасс ||[[Жанданған леди]] |- |• Джозеф Уолкер ||[[Өзіңмен алып кетуге болмайды]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Жүрегімен жас болған]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''[[Құрметті Оскар сыйлығы|Арнайы мапапат]] |- |colspan=2 style="background:#F5DEB3"|• '''Оливер Марш''' пен '''Аллен М. Дэвей''' — ''MGM студиясының '''[[Сүйіктілер (фильм, 1938)|Сүйіктілер]]''' фильміндегі түрлі-түсті түсірілімдер үшін'' |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1940)|12-ші (1940)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Грегг Толанд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Найзағайлы асу (фильм, 1939)|Найзағайлы асу]] |- |• Берт Гленнон ||[[Дилижанс (фильм)|Дилижанс]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Эрнест Хэллер, [[Рей Реннахан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] |- |• Сол Полито, [[Уильям Говард Грин]] ||[[Елизавета және Эссекстің жеке өмірлері]] |- |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1941)|13-ші (1941)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джордж Барнс]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Иллинойстағы Линкольн]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Мұның бәрі, аспанмен бірге]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Тіріл, махаббатым]] |- |• Гарольд Россон ||[[Шулы қала]] |- |• Рудольф Мате ||[[Шетелдік тілші (фильм)|Шетелдік тілші]] |- |• Тони Гаудио ||[[Хат (фильм, 1940)|Хат]] |- |• Грегг Толанд ||[[Үйге қарай алыс сапар]] |- |• Джозеф А. Валентайн ||[[Көктем вальсы]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Ватерлоо көпірі (фильм)|Ватерлоо көпірі]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Жорж Периналь ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бағдад ұрысы (фильм, 1940)|Бағдад ұрысы]] |- |• Оливер Т. Марш, Аллен М. Дэвей ||[[Ащы да тәтті]] |- |• [[Артур Чарльз Миллер]], [[Рей Реннахан]] ||[[Көк құс (фильм, 1940)|Көк құс]] |- |• [[Леон Шамрой]], [[Рей Реннахан]] ||[[Аргентинше түсу]] |- |• Виктор Мильнер, [[Уильям Говард Грин]] ||[[Солтүстік-батыстың атты полициясы]] |- |• Сидни Вагнер, [[Уильям Сколл]] ||[[Солтүстік-батыстағы асу]] |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1942)|14-ші (1942)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Артур Чарльз Миллер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Аңғарым қандай жасыл еді]] |- |• Карл Фройнд ||[[Шоколадты солдат]] |- |• Грегг Толанд ||[[Азамат Кейн]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд]] |- |• Джозеф Уолкер ||[[Мистер Джордан келе жатыр]] |- |• Лео Товер ||[[Таңның атуын бөгеңдер]] |- |• Сол Полито ||[[Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Күнгей алқаптың серенадасы]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Күннің батуы (фильм, 1941)|Күннің батуы]] |- |• Рудольф Мате ||[[Леди Гамильтон (фильм)|Леди Гамильтон]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Эрнест Палмер, [[Рей Реннахан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қан мен құм]] |- |• Уилфред М. Клайн, Карл Страсс, Уильям Э. Снайдер ||[[Оңтүстік теңіздердің Аломасы]] |- |• [[Уильям Сколл]], Леонард Смит ||[[Билли Кид (фильм, 1941)|Билли Кид]] |- |• Карл Фройнд, [[Уильям Говард Грин]] ||[[Шаң басқан гүлдер]] |- |• Берт Гленнон ||[[Шүйілгіш бомбалаушы ұшақ]] |- |• Гарри Хэлленбергер, [[Рей Реннахан]] ||[[Луизианалық сатып алу]] |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1943)|15-ші (1943)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Руттенберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Миссис Минивер]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Кингс Роу]] |- |• Стэнли Кортес ||[[Керемет Эмберсондар]] |- |• Чарльз Г. Кларк ||[[Толған ай (фильм, 1942)|Толған ай]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Егеуқұйрық ұстағыш (фильм)|Егеуқұйрық ұстағыш]] |- |• Рудольф Мате ||[[Янкилердің мақтанышы]] |- |• Джон Дж. Месколл ||[[Хатты ал, жаным]] |- |• Тед Тецлафф ||[[Қаланың талқысы]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Уэст Пойнттың он джентльмені]] |- |• [[Артур Чарльз Миллер]] ||[[Бүкіл нәрседен де жоғары]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Леон Шамрой]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қара аққу (фильм, 1942)|Қара аққу]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]], [[Уильям Сколл]], [[Уильям Говард Грин]] ||[[Араб түндері (фильм, 1942)|Араб түндері]] |- |• Сол Полито ||[[Бұлттардың капитандары]] |- |• [[Уильям Говард Грин]] ||[[Джунгли кітабы (фильм, 1942)|Джунгли кітабы]] |- |• Виктор Мильнер, [[Уильям Сколл]] ||[[Дауылды орарсың]] |- |• Эдвард Кронджагер, [[Уильям Сколл]] ||[[Триполи жағаларына]] |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1944)|16-шы (1944)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Артур Чарльз Миллер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бернадетт әні]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]], Элмер Дайер, Чарльз А. Маршалл ||[[Әскери-әуе күштері (фильм)|Әскери-әуе күштері]] |- |• Артур Эдисон ||[[Касабланка (фильм)|Касабланка]] |- |• Тони Гаудио ||[[Корвет K-225 (фильм)|Корвет K-225]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Каирге барар жолдағы бес мазар]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Адами комедия (фильм)|Адами комедия]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Мадам Кюри (фильм)|Мадам Кюри]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Солтүстік жұлдызы]] |- |• Рудольф Мате ||[[Сахара (фильм, 1943)|Сахара]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Осылай мақтанышпен сәлем жодлаймыз!]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Хэл Мор, [[Уильям Говард Грин]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Опера елесі (фильм, 1943)|Опера елесі]] |- |• [[Рей Реннахан]] ||[[Қоңырау кімді шақырып тұр (фильм)|Қоңырау кімді шақырып тұр]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Жұмақ күте тұрады (фильм, 1943)|Жұмақ күте тұрады]] |- |• Чарльз Г. Кларк, Аллен М. Дэвей ||[[Сәлем, Фриско, сәлем]] |- |• Леонард Смит ||[[Лесси үйге қайтып келе жатыр]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Мың сәлем]] |- | rowspan=18|<center>'''[[Оскар (1945)|17-ші (1945)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Лашелл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Лора (фильм, 1944)|Лора]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Қос сақтандыру]] |- |• Сидни Вагнер ||[[Айдаһардың ұрпағы]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Газлайт]] |- |• Лайонел Линдон ||[[Өз жолымен жүрем]] |- |• Глен МакУильямс ||[[Құтқару қайығы (фильм)|Құтқару қайығы]] |- |• Стэнли Кортес, Ли Гармс ||[[Сіз кеткеннен кейін]] |- |• [[Роберт Сёртис]], Гарольд Россон ||[[Отыз секунд Токионың үстінен]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Шақырылмағандар]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Дуврдың ақ құздары]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Леон Шамрой]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вильсон (фильм)|Вильсон]] |- |• Рудольф Мате, Аллен М. Дэвей ||[[Мұқабадан шыққан қыз]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Индианадағы үй]] |- |• [[Чарльз Рошер]] ||[[Кисмет (фильм)|Кисмет]] |- |• [[Рей Реннахан]] ||[[Түндегі леди]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Мені Сент-Луисте қарсы ал]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1946)|18-ші (1946)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дориан Грей портреті (фильм, 1945)|Дориан Грей портреті]] |- |• [[Артур Чарльз Миллер]] ||[[Көктегі патшалықтың кілттері]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Жоғалған уикэнд]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Милдред Пирс (фильм)|Милдред Пирс]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Сиқырланған (фильм)|Сиқырланған]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Леон Шамрой]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Құдай бұл әйелге жауапты]] |- |• Роберт Х. Плэнк, Чарльз П. Бойл ||[[Зәкірлерді көтеріңдер]] |- |• Леонард Смит ||[[Ұлттық барқыт]] |- |• Тони Гаудио, Аллен М. Дэвей <small>(өлгеннен кейін)</small> ||[[Есте сақтарлық ән]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Испандық Мэйн]] |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1947)|19-шы (1947)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Артур Чарльз Миллер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Анна және Сиам патшасы (фильм)|Анна және Сиам патшасы]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Жасыл жылдар]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Чарльз Рошер]], Леонард Смит, Артур Э. Арлинг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бұғы бұзауы (фильм, 1946)|Бұғы бұзауы]] |- |• Джозеф Уолкер ||[[Джолсонның хикаясы]] |- | rowspan=8|<center>'''[[Оскар (1948)|20-шы (1948)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Гай Грин ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үлкен үміттер (фильм, 1946)|Үлкен үміттер]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Елес және миссис Мьюр]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Грин Долфин көшесі]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Джек Кардифф ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қара нәркес (фильм)|Қара нәркес]] |- |• Дж. Певерелл Марли, [[Уильям Сколл]] ||[[Әкемен өмір сүру]] |- |• Гарри Джексон ||[[Мама трикода болды]] |- | rowspan=11|<center>'''[[Оскар (1949)|21-ші (1949)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Дэниелс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жалаңаш қала]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Шетелдік қатынас (фильм, 1948)|Шетелдік қатынас]] |- |• Николас Мусурака ||[[Мамам есімде]] |- |• Тед Д. МакКорд ||[[Джонни Белинда]] |- |• Джозеф Х. Огаст <small>(өлгеннен кейін) ||[[Дженни портреті]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Джозеф А. Валентайн, [[Уильям Сколл]], [[Хок, Уинтон|Уинтон Си Хок]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жанна д’Арк (фильм, 1948)|Жанна д’Арк]] |- |• Чарльз Г. Кларк ||[[Вайомингтің жасыл шөптері]] |- |• Уильям Э. Снайдер ||[[Кармен (фильм, 1948)|Кармен]] |- |• Роберт Х. Плэнк ||[[Үш ноян (фильм, 1948)|Үш ноян]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1950)|22-ші (1950)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Пол Си Вогел ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұрыс алаңы (фильм, 1949)|Ұрыс алаңы]] |- |• Франц Планер ||[[Чемпион (фильм, 1949)|Чемпион]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Атқораға кел]] |- |• Лео Товер ||[[Мұрагер әйел]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Жымысқы түлкі Борджиа]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хок, Уинтон|Уинтон Си Хок]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ол сары лентаны таққан еді]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||The Barkleys of Broadway |- |• Уильям Э. Снайдер ||[[Джолсон тағы әндетіп жатыр]] |- |• Роберт Х. Плэнк, Чарльз Эдгар Шоенбаум ||[[Кішкентай әйелдер (фильм, 1949)|Кішкентай әйелдер]] |- |• Чарльз Г. Кларк ||[[Құм (фильм, 1949)|Құм]] |- |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1951)|23-ші (1951)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Роберт Краскер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үшінші адам]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]] ||[[Барлығы Ева туралы]] |- |• Гарольд Россон ||[[Асфальтты джунгли]] |- |• Виктор Мильнер ||[[Фуриялар (фильм)|Фуриялар]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Сансет бульвары]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Сёртис]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сүлеймен патшаның кеніші (фильм, 1950)|Сүлеймен патшаның кеніші]] |- |• [[Чарльз Рошер]] ||[[Энни сіздің қаруыңызды иелейді]] |- |• Эрнест Палмер ||[[Сынған жебе]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Алау және жебе]] |- |• [[Джордж Барнс]] ||[[Самсон және Далила]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1952)|24-ші (1952)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Меллор]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күн астындағы орын (фильм, 1951)|Күн астындағы орын]] |- |• Франц Планер ||[[Коммивояжердің өлімі]] |- |• Норберт Бродин ||[[The Frogmen]] |- |• Роберт Бёркс ||[[Пойыздағы бейтаныс адамдар]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Құштарлық трамвайы (фильм, 1951)|Құштарлық трамвайы]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Альфред Гилкс, Джон Олтон''' (балет жағы) ||style="background:#EEDD82"|'''[[Париждегі америкалық]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Давид және Бадшиба]] |- |• [[Роберт Сёртис]], [[Уильям Сколл]] ||[[Камо грядеши (фильм, 1951)|Камо грядеши]] |- |• [[Чарльз Рошер]] ||[[Кемедегі театр]] |- |• Джон Ф. Зейтц, [[Уильям Говард Грин]] ||[[Дүниелер соқтығысып қалғанда]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1953)|25-ші (1953)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Сёртис]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Зұлым және әдемі адамдар]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Зор аспан]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Рэйчел әпкем]] |- |• Вирджил Миллер ||[[Навахо (фильм)|Навахо]] (деректі фильм) |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Кенеттен қорқу]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хок, Уинтон|Уинтон Си Хок]], Арчи Стаут ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тыныш адам]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Ганс Кристиан Андерсен (фильм)|Ганс Кристиан Андерсен]] |- |• [[Фредди Янг]] ||[[Айвенго (фильм, 1952)|Айвенго]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Су перісі үшін миллион доллар]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Килиманджаро қарлары (фильм, 1952)|Килиманджаро қарлары]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1954)|26-шы (1954)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бёрнетт Гаффи]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қазірден бастап мәңгілікке шейін]] |- |• Хэл Мор ||[[Төрт постер]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]] ||[[Юлий Цезарь (фильм, 1953)|Юлий Цезарь]] |- |• Джозеф Си Брун ||[[Мартин Лютер (фильм, 1953)|Мартин Лютер]] |- |• Франц Планер, Анри Алькан ||[[Римдік демалыс]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Лойал Григгс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шейн (фильм)|Шейн]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Бұл ағайындылардың бәрі батыл болған]] |- |• Эдвард Кронджагер ||[[Маржан жарлауыты (фильм)|Маржан жарлауыты]] |- |• Роберт Х. Плэнк ||[[Лили (фильм, 1953)|Лили]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||The Robe |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1955)|27-ші (1955)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Борис Кауфман ||style="background:#EEDD82"|'''[[Портта]] |- |• Джон Ф. Уоррен ||The Country Girl |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Әкімшілік билік]] |- |• Джон Ф. Зейтц ||[[Полицей-алаяқ (фильм)|Полицей-алаяқ]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Сабрина (фильм, 1954)|Сабрина]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Милтон Р. Краснер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Фонтандағы үш тиын]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Мысырлық (фильм)|Мысырлық]] |- |• Роберт Бёркс ||[[Аулаға шыққан терезе]] |- |• [[Джордж Дж. Фолси]] ||[[Жеті ағайынды үшін жеті келін]] |- |• [[Уильям Сколл]] ||[[Күміс тостаған (фильм)|Күміс тостаған]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1956)|28-ші (1956)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеймс Вонг Хоу]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Раушан татуировкасы]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Мектептік джунгли]] |- |• Артур Э. Арлинг ||[[Жылауымды ертеңге қалдырам]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Марти (фильм)|Марти]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Аралардың патшайымы (фильм)|Аралардың патшайымы]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Роберт Бёркс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұрыны ұстау]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Жігіттер мен қуыршақтар]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Махаббат деген ең тамаша нәрсе]] |- |• Гарольд Липстайн ||[[Питер есімді адам]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Оклахома!]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1957)|29-шы (1957)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Руттенберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үстідегі біреу мені ұнатады]] |- |• Борис Кауфман ||[[Baby Doll]] |- |• Гарольд Россон ||[[Жаман қан (фильм, 1956)|Жаман қан]] |- |• [[Бёрнетт Гаффи]] ||[[Құлауы қатты болады]] |- |• Уолтер Стрендж ||[[Долылық дилижансы]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Лайонел Линдон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әлемді 80 күн ішінде шарлау (фильм, 1956)|Әлемді 80 күн ішінде шарлау]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Эдди Дучиннің хикаясы]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Патша және мен]] |- |• Лойал Григгс ||[[Он өсиет (фильм, 1956)|Он өсиет]] |- |• Джек Кардифф ||[[Соғыс және бейбітшілік (фильм, 1956)|Соғыс және бейбітшілік]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1958)|30-шы (1958)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джек Хилдьярд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Квай өзеніндегі көпір]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]] ||[[Ұмытылмас қатынас]] |- |• Рэй Джун ||[[Шырайлы бет]] |- |• [[Уильям Меллор]] ||[[Пэйтон Плейс]] |- |• Эллсворт Фредерикс ||[[Сайонара (фильм)|Сайонара]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1959)|31-ші (1959)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Сэм Ливитт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мойынсұнбағандар]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Шегіршін көлеңкесіндегі махаббат]] |- |• Лайонел Линдон ||[[Өмір сүргім келеді!]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Бөлек үстелдер]] |- |• Джозеф МакДональд ||[[Жас арыстандар]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джозеф Руттенберг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жижи]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Мэйм тәте]] |- |• Уильям Дэниелс ||[[Қызған шатырдағы мысық]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Шал және теңіз (фильм, 1958)|Шал және теңіз]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Тынық мұхиттың оңтүстігі]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1960)|32-ші (1960)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Уильям Меллор]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Анна Франк күнделігі]] |- |• Сэм Ливитт ||[[Адам өлтіру анатомиясы]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Мансап (фильм)|Мансап]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Джазда тек қана қыздар]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Жас филадельфиялықтар]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Роберт Сёртис]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] |- |• Ли Гармс ||[[Асқан балықшы]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Бес пенни (фильм)|Бес пенни]] |- |• Франц Планер ||[[Монах әйелдің хикаясы]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Порги мен Бесс]] |- |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1961)|33-ші (1961)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Фредди Фрэнсис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Sons and Lovers]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Өмірдің шын тұстары]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Дауылды орарсың]] |- |• Джон Л. Расселл ||[[Психо]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Расселл Метти ||style="background:#EEDD82"|'''[[Спартак (фильм, 1960)|Спартак]] |- |• Уильям Х. Клозир ||[[Форт Аламо (фильм, 1960)|Форт Аламо]] |- |• [[Джозеф Руттенберг]], Чарльз Хартен ||[[Баттерфилд, 8]] |- |• Сэм Ливитт ||[[Exodus]] |- |• Джозеф МакДональд ||[[Пепе (фильм)|Пепе]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1962)|34-ші (1962)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Эжен Шюффтан ||style="background:#EEDD82"|'''[[Алаяқ (фильм)|Алаяқ]] |- |• Эдвард Колман ||[[Есалаң профессор (фильм)|Есалаң профессор]] |- |• Франц Планер ||[[Балалар сағаты (фильм)|Балалар сағаты]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Бір, екі, үш]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Дэниел Фапп]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]] |- |• Джек Кардифф ||[[Фанни (фильм, 1961)|Фанни]] |- |• Расселл Метти ||[[Гүлдер барабанының әні]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Бірдің құдіреті]] |- |• [[Чарльз Лэнг]] ||[[Біркөзді валеттер]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1963)|35-ші (1963)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Жан Бургуэн, Вальтер Воттиц ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ең ұзақ күн (фильм)|Ең ұзақ күн]] |- |• [[Бёрнетт Гаффи]] ||[[Алькатрастың құсшысы]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Құйқылжықты өлтіру (фильм)|Құйқылжықты өлтіру]] |- |• Тед Д. МакКорд ||[[Алтыбақандағы екеу]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Бэби Джейнге не болды?]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредди Янг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Сыған әйел]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Хатари!]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік]] |- |• Пол Си Вогел ||[[Гримм ағайындылардың ғажайып әлемі]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1964)|36-шы (1964)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеймс Вонг Хоу]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Хад]] |- |• [[Джордж Фолси]] ||[[Балкон (фильм, 1963)|Балкон]] |- |• Люсьен Баллард ||[[Күзетуші (фильм, 1963)|Күзетуші]] |- |• Эрнест Хэллер ||[[Дала лалагүлдері]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]] ||Love with the Proper Stranger |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Леон Шамрой]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Клеопатра (фильм, 1963)|Клеопатра]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Кардинал (фильм)|Кардинал]] |- |• Уильям Дэниелс, [[Милтон Р. Краснер]], [[Чарльз Лэнг]], [[Джозеф Лашелл]] ||[[Батыс қалай жауланған еді]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Нәзік Ирма]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Бұл ессіз, ессіз, ессіз, ессіз дүние]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1965)|37-ші (1965)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''Уолтер Лассали ||style="background:#EEDD82"|'''[[Грек Зорба]] |- |• Филип Х. Лэтроп ||[[Эмилидің америкаландырылуы]] |- |• [[Милтон Р. Краснер]] ||[[Тағдыр-аңшы]] |- |• Джозеф Ф. Байрок ||[[Қоя ғой, Шарлотта, жаным]] |- |• Габриэль Фигероа ||[[Игуананың түні]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Менің сұлу леди]] |- |• [[Джеффри Ансуорт]] ||[[Беккет]] |- |• Уильям Х. Клотье ||[[Шайенндердің күзі]] |- |• Эдвард Колман ||[[Мэри Поппинс (фильм)|Мэри Поппинс]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Суға батпас Молли Браун]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1966)|38-ші (1966)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Эрнест Ласло]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ақымақтар кемесі]] |- |• Лойал Григгс ||[[Харм әдісімен]] |- |• [[Бёрнетт Гаффи]] ||[[Егеуқұйрық патша]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Моритури]] |- |• Роберт Бёркс ||[[Бір тұтам көк]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредди Янг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Доктор Живаго (фильм, 1965)|Доктор Живаго]] |- |• [[Леон Шамрой]] ||[[Агония және экстаз]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Үлкен автожарыс (фильм)|Үлкен автожарыс]] |- |• [[Уильям Меллор]] <small>(өлгеннен кейін)</small>, Лойал Григгс ||[[Айтылған хикаялардың ішіндегі ең кереметі]] |- |• Тед Д. МакКорд ||[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]] |- | rowspan=12|<center>'''[[Оскар (1967)|39-шы (1967)]] |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''Ақ-қара түсті фильм |- |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хаскелл Уэкслер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]] |- |• [[Джозеф Лашелл]] ||[[Жорамал печеньесі]] |- |• Кеннет Хиггинс ||[[Қыз Джорджи]] |- |• Марсель Гриньон ||[[Париж жанып жатыр ма?]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Екіншілер]] |- |colspan=2 style="background:#DCDCDC"|<center>'''<span style="color:#008000">Түрлі-түсті фильм</span> |- |style="background:#EEDD82"|• '''Тед Мур ||style="background:#EEDD82"|'''[[Барлық заманның адамы]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Фантастикалық саяхат]] |- |• Расселл Хэрлан ||[[Гавайи (фильм)|Гавайи]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Профессионалдар]] |- |• Джозеф МакДональд ||[[Құмды малтатас]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1968)|40-шы (1968)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Бёрнетт Гаффи]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бонни мен Клайд (фильм)|Бонни мен Клайд]] |- |• Ричард Клайн ||[[Камелот (фильм)|Камелот]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Доктор Дулиттл (фильм, 1967)|Доктор Дулиттл]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Түлек (фильм)|Түлек]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Суық қанмен өлтіру]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1969)|41-ші (1969)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Паскуалино Де Сантис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ромео мен Джульетта (фильм, 1968)|Ромео мен Джульетта]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] ||[[Күлкілі қыз]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[«Зебра» поляр станциясы]] |- |• Освальд Моррис ||[[Оливер!]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Жұлдыз!]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1970)|42-ші (1970)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Конрад Холл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бутч Кэссиди және Санденс Кид]] |- |• Артур Иббетсон ||[[Аннаның мың түні]] |- |• Чарльз Лэнг ||[[Боб пен Кэрол, Тед бен Элис]] |- |• [[Гарри Стрэдлинг-үлкен]] <small>(өлгеннен кейін)</small> ||[[Хелло, Долли!]] |- |• [[Дэниел Фапп]] ||[[Marooned]] |- |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1971)|43-ші (1971)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Фредди Янг]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Райанның қызы]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Аэропорт (фильм)|Аэропорт]] |- |• Фред Дж. Конекэмп ||[[Паттон (фильм)|Паттон]] |- |• Чарльз Ф. Вилер, Осаму Фуруя, {{s|Синсаку Химеда, Масамичи Сато}} ||[[Тора! Тора! Тора!]] |- |• Билли Уильямс ||[[Ғашық болған әйелдер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1972)|44-ші (1972)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Освальд Моррис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шатырдағы скрипкашы (фильм)|Шатырдағы скрипкашы]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Француз байланысшысы]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Соңғы киносеанс]] |- |• [[Фредди Янг]] ||[[Николай және Александра]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[42-нің жазы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1973)|45-ші (1973)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Джеффри Ансуорт]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кабаре (фильм)|Кабаре]] |- |• Чарльз Лэнг ||[[Еркін көбелектер]] |- |• Харольд Э. Стайн ||[[«Посейдон» хикаясы]] |- |• Гарри Стрэдлинг-кіші ||[[1776 (фильм)|1776]] |- |• Дуглас Слокомб ||[[Тәтеммен бірге саяхат]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1974)|46-шы (1974)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Свен Нюквист]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сыбыс пен айқай]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Экзорцист (фильм)|Экзорцист]] |- |• Джек Коуффер ||[[Джонатан Ливингстон есімді шағала (фильм)|Джонатан Ливингстон есімді шағала]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Афера]] |- |• Гарри Стрэдлинг-кіші ||[[Осындай болып ек]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1975)|47-ші (1975)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Фред Джей Конекэмп, Джозеф Ф. Байрок ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көкке ұмтылған тозақ]] |- |• Джон А. Алонсо ||[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]] |- |• Филип Х. Лэтроп ||[[Жер сілкінісі (фильм, 1974)|Жер сілкінісі]] |- |• Брюс Сёртис ||[[Ленни (фильм)|Ленни]] |- |• [[Джеффри Ансуорт]] ||[[«Шығыс экспрессіндегі» қаза]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1976)|48-ші (1976)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джон Олкотт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Барри Линдон]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Шегіртке күні (фильм)|Шегіртке күні]] |- |• [[Джеймс Вонг Хоу]] ||[[Күлкілі леди]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Гинденбург (фильм)|Гинденбург]] |- |• [[Хаскелл Уэкслер]], Билл Батлер ||[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1977)|49-шы (1977)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Хаскелл Уэкслер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Даңққа апарар жол үстінде]] |- |• Ричард Клайн ||[[Кинг-Конг (фильм, 1976)|Кинг-Конг]] |- |• [[Эрнест Ласло]] ||[[Логанның қашуы]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Тележелі (фильм)|Тележелі]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 1976)|Жұлдыз туыпты]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1978)|50-ші (1978)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Вилмош Жигмонд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Үшінші дәрежелі жақын байланыстар]] |- |• Фред Джей Конекэмп ||[[Мұхиттағы аралдар]] |- |• Дуглас Слокомб ||[[Джулия (фильм, 1977)|Джулия]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Мистер Гудбарды іздеу]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Бұрылу пункті]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1979)|51-ші (1979)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Нестор Альмендрос]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ору мезгілі]] |- |• Вилмош Жигмонд ||[[Киіктерді қуған аңшы]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Жұмақ күте тұрады (фильм, 1978)|Жұмақ күте тұрады]] |- |• [[Роберт Сёртис]] ||[[Осы уақытта, келесі жылы]] |- |• Освальд Моррис ||[[Уиз]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1980)|52-ші (1980)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Витторио Стораро]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Апокалипсис бүгін]] |- |• Джузеппе Ротунно ||[[All That Jazz]] |- |• Фрэнк В. Филлипс ||[[Қара құрдым (фильм, 1979)|Қара құрдым]] |- |• [[Нестор Альмендрос]] ||[[Крамер Крамерге қарсы]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Бір мың тоғыз жүз қырық бірінші (фильм)|Бір мың тоғыз жүз қырық бірінші]] |- |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1981)|53-ші (1981)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Джеффри Ансуорт]]''' <small>(өлгеннен кейін)</small>, '''Гислен Клоке''' ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тэсс]] |- |• [[Нестор Альмендрос]] ||[[Көгілдір лагуна (фильм, 1980)|Көгілдір лагуна]] |- |• Ральф Д. Боде ||[[Шахтёрдің қызы]] |- |• Джеймс Крейб ||[[Формула (фильм)|Формула]] |- |• Майкл Чэпмен ||[[Құтырған бұқа]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1982)|54-ші (1982)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Витторио Стораро]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қызылдар (фильм)|Қызылдар]] |- |• Алекс Томсон ||[[Экскалибур (фильм)|Экскалибур]] |- |• Билли Уильямс ||[[Алтын көлде]] |- |• Мирослав Ондржичек ||[[Рэгтайм (фильм)|Рэгтайм]] |- |• Дуглас Слокомб ||[[Индиана Джонс: Жоғалған ковчегті іздеу]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1983)|55-ші (1983)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Билли Уильямс, Ронни Тейлор ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ганди (фильм)|Ганди]] |- |• Йост Вакано ||[[Сүңгуір қайық (фильм)|Сүңгуір қайық]] |- |• Аллен Давио ||[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]] |- |• [[Нестор Альмендрос]] ||[[Софидің таңдауы]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Тутси (фильм)|Тутси]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1984)|56-шы (1984)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Свен Нюквист]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Фанни мен Александр]] |- |• Дональд Питерман ||[[Жарқ еткен би]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Дұрыс жігіттер]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Әскери ойындар (фильм)|Әскери ойындар]] |- |• Гордон Уиллис ||[[Зелиг]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1985)|57-ші (1985)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Крис Менгес]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өлім жазықтары]] |- |• Мирослав Ондржичек ||[[Амадей (фильм)|Амадей]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Біртума (фильм)|Біртума]] |- |• Эрнест Дей ||[[Үндістанға сапар]] |- |• Вилмош Жигмонд ||[[Өзен (фильм, 1984)|Өзен]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1986)|58-ші (1986)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Дэвид Уоткин ||style="background:#EEDD82"|'''[[Африкадан]] |- |• Аллен Давио ||[[Жазықтардың күлгін гүлдері]] |- |• [[Уильям Фрейкер]] ||[[Мёрфи махаббаты]] |- |• Такао Сайто, Масахару Уэда, Асакадзу Накаи ||[[Ран (фильм)|Ран]] |- |• Джон Сил ||[[Куәгер (фильм, 1985)|Куәгер]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1987)|59-шы (1987)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Крис Менгес]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Миссия (фильм, 1986)|Миссия]] |- |• Джордан Кроненвет ||[[Пегги Сью күйеуге тиіпті]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Взвод (фильм)|Взвод]] |- |• Тони Пирс-Робертс ||[[Көрінісі бар бөлме]] |- |• Дональд Питерман ||[[Жұлдызды жол 4]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1988)|60-шы (1988)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Витторио Стораро]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соңғы император]] |- |• Михаэль Балльхаус ||[[Broadcast News]] |- |• Аллен Давио ||[[Күн империясы]] |- |• [[Филипп Русло]] ||[[Үміт пен даңқ]] |- |• [[Хаскелл Уэкслер]] ||[[Мэтуон (фильм)|Мэтуон]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1989)|61-ші (1989)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Питер Бизиу ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өртке оранған Миссисипи]] |- |• Джон Сил ||[[Жаңбыр адамы]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Мас таң сәрі]] |- |• [[Свен Нюквист]] ||[[Болмыстың төзгісіз жеңілдігі (фильм)|Болмыстың төзгісіз жеңілдігі]] |- |• Дин Канди ||[[Қоян Роджерге ор қазған кім]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1990)|62-ші (1990)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Фредди Фрэнсис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Даңқ (фильм, 1989)|Даңқ]] |- |• Микаэль Саломон ||[[Тұңғиық (фильм)|Тұңғиық]] |- |• [[Хаскелл Уэкслер]] ||[[Блэйз (фильм)|Блэйз]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Төртінші шілдеде туылған]] |- |• Михаэль Балльхаус ||[[Әйгілі Бейкер ағайындылар]] |- |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1991)|63-ші (1991)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Дин Семлер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қасқырлармен билеу]] |- |• Аллен Давио ||[[Авалон (фильм, 1990)|Авалон]] |- |• [[Витторио Стораро]] ||[[Дик Трейси (фильм)|Дик Трейси]] |- |• Гордон Уиллис ||[[Өкіл әке 3]] |- |• [[Филипп Русло]] ||[[Генри мен Джун]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1992)|64-ші (1992)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Роберт Ричардсон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[JFK]] |- |• Аллен Давио ||[[Багси]] |- |• Стивен Голдблатт ||[[Су көтерілуінің ханзадасы]] |- |• Адам Гринберг ||[[Терминатор 2: Ғарасат күні]] |- |• Эдриан Биддл ||[[Тельма мен Луиза]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1993)|65-ші (1993)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Филипп Русло]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өзен аққан жерде]] |- |• Стивен Г. Барум ||[[Хоффа (фильм)|Хоффа]] |- |• Тони Пирс-Робертс ||[[Говардс Энд]] |- |• Робер Фрэсс ||[[Көңілдес (фильм, 1992)|Көңілдес]] |- |• Джек Н. Грин ||[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1994)|66-шы (1994)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Януш Камински]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шиндлердің тізімі]] |- |• Гу Чанвэй ||[[Қош бол, күңім]] |- |• Майкл Чэпмен ||[[Қашқын (фильм, 1993)|Қашқын]] |- |• Стюарт Драйбёрг ||[[Пианино (фильм)|Пианино]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Бобби Фишерді іздеу]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1995)|67-ші (1995)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Джон Толл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күз аңыздары]] |- |• Дон Бёрджесс ||[[Форрест Гамп]] |- |• Пётр Собоциньский ||[[Үш түс: Қызыл]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Шоушенктен қашу]] |- |• [[Оуэн Ройзман]] ||[[Уайетт Эрп (фильм)|Уайетт Эрп]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1996)|68-ші (1996)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Джон Толл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ер жүрек]] |- |• Стивен Голдблатт ||[[Бэтмен әрқашан]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Кішкентай ханшайым (фильм, 1995)|Кішкентай ханшайым]] |- |• Майкл Коултер ||[[Ес пен сезімдер]] |- |• Люй Юэ ||[[Шанхай триадасы]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1997)|69-шы (1997)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Джон Сил ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ағылшын пациенті]] |- |• Дариус Хонджи ||[[Эвита (фильм)|Эвита]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Фарго (фильм)|Фарго]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Үйге қарай ұшыңдар]] |- |• [[Крис Менгес]] ||[[Майкл Коллинз (фильм)|Майкл Коллинз]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1998)|70-шы (1998)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Расселл Карпентер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] |- |• [[Януш Камински]] ||[[Амистад (фильм)|Амистад]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Кундун]] |- |• Данте Спинотти ||[[Лос-Анджелес сырлары]] |- |• Эдуарду Серра ||[[Көгершінімнің қанаттары]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (1999)|71-ші (1999)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Януш Камински]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] |- |• [[Конрад Холл]] ||[[Азаматтық іс (фильм)|Азаматтық іс]] |- |• Реми Адефарасин ||[[Елизавета (фильм)|Елизавета]] |- |• Ричард Грейтрекс ||[[Ғашық болған Шекспир]] |- |• [[Джон Толл]] ||[[Жіңішке қызыл сызық]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2000)|72-ші (2000)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Конрад Холл]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Америкалық сұлу]] |- |• Роджер Прэтт ||[[Қатынасудың соңы]] |- |• Данте Спинотти ||[[Инсайдер (фильм)|Инсайдер]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Ұйқылы ойпат (фильм)|Ұйқылы ойпат]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Қар басқан балқарағайлар]] |- |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2001)|73-ші (2001)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Питер Пау ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жасырынып келе жатқан жолбарыс, тасада күтіп отырған айдаһар]] |- |• Джон Мэтисон ||[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] |- |• Лайош Кольтаи ||[[Малена (фильм)|Малена]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Қайдасың, бауырым?]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Патриот (фильм, 2000)|Патриот]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (киножүлде, 2002)|74-ші (2002)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Эндрю Лесни ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Амели]] |- |• Славомир Идзяк ||[[«Қара қаршығаның» құлауы]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Болмаған адам]] |- |• Доналд Макальпин ||[[Мулен Руж!]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2003)|75-ші (2003)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Конрад Холл]]''' <small>(өлгеннен кейін) ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қарғыс соққан жол]] |- |• Дион Биби ||[[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]] |- |• Эдвард Лэкмен ||[[Жұмақтан алыс жақта]] |- |• Михаэль Балльхаус ||[[Нью-Йорк бандылары]] |- |• Павел Эдельман ||[[Пианист (фильм)|Пианист]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2004)|76-шы (2004)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Рассел Бойд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Теңіздер қожайыны: Жердің қырында]] |- |• Сесар Чарлоне ||[[Құдай қаласы]] |- |• Джон Сил ||[[Суық тау]] |- |• Эдуарду Серра ||[[Інжу сырға таққан қыз]] |- |• Джон Шварцман ||[[Фаворит (фильм, 2003)|Фаворит]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2005)|77-ші (2005)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Роберт Ричардсон]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Авиатор (фильм)|Авиатор]] |- |• Чжао Сяодин ||[[Ұшатын қанжарлар үйі]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Христостың азабы]] |- |• Джон Мэтисон ||[[Опера елесі (фильм, 2004)|Опера елесі]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Ұзақ атастыру]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2006)|78-ші (2006)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Дион Биби ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гейшаның естеліктері]] |- |• [[Уолли Пфистер]] ||[[Бэтмен: Бастау]] |- |• Родриго Прието ||[[Күдіс тау]] |- |• Роберт Элсвит ||[[Қайырлы кеш пен сәттілік]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Жаңа Дүние (фильм)|Жаңа Дүние]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2007)|79-шы (2007)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Гильермо Наварро ||style="background:#EEDD82"|'''[[Фавн лабиринті]] |- |• Вилмош Жигмонд ||[[Қара нарғызгүл]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Адам баласы (фильм, 2006)|Адам баласы]] |- |• Дик Поуп ||[[Иллюзионист (фильм)|Иллюзионист]] |- |• [[Уолли Пфистер]] ||[[Бедел (фильм)|Бедел]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2008)|80-ші (2008)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Роберт Элсвит ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мұнай (фильм)|Мұнай]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Қорқақ Роберт Фордтың Джесси Джеймсті өлтіргені туралы]] |- |• Шеймас Макгарви ||[[Өтелу (фильм)|Өтелу]] |- |• [[Януш Камински]] ||[[Скафандр және көбелек]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2009)|81-ші (2009)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Энтони Дод Мэнтл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Лашықтан шыққан миллионер]] |- |• Том Стерн ||[[Алмастыру (фильм, 2008)|Алмастыру]] |- |• Клаудио Миранда ||[[Бенджамин Баттонның сырлы хикаясы]] |- |• [[Уолли Пфистер]] ||[[Қара сері]] |- |• [[Крис Менгес]] және [[Роджер Дикинс]] ||[[Дауыстап оқушы]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2010)|82-ші (2010)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Мауро Фиоре ||style="background:#EEDD82"|'''[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Хәрри Поттер мен Шалақан ханзада (фильм)|Хәрри Поттер мен Шалақан ханзада]] |- |• Барри Экройд ||[[Дауыл билеушісі]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Атақсыз шаталар]] |- |• Кристиан Бергер ||[[Ақ лента (фильм)|Ақ лента]] |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2011)|83-ші (2011)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Уолли Пфистер]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Бастау (фильм, 2010)|Бастау]] |- |• Мэтью Либатик ||[[Қара аққу (фильм, 2010)|Қара аққу]] |- |• Дэнни Коэн ||[[Патша сөзі]] |- |• Джефф Кроненвет ||[[Әлеуметтік желі (фильм)|Әлеуметтік желі]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Шынайы қаттылық]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2012)|84-ші (2012)]] | style="background:#EEDD82;" |• '''[[Роберт Ричардсон]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Хьюго (фильм)|Хьюго]] |- |• Гийом Шиффман ||[[Әртіс (фильм)|Әртіс]] |- |• Джефф Кроненвет ||[[Айдаһардың татуировкасы бар қыз (фильм)|Айдаһардың татуировкасы бар қыз]] |- |• [[Эммануэль Любецки]] ||[[Өмір ағашы (фильм)|Өмір ағашы]] |- |• [[Януш Камински]] ||[[Соғыс жылқысы]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2013)|85-ші (2013)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Клаудио Миранда ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Пи өмірі]] |- | • Шеймас Макгарви ||[[Анна Каренина (фильм, 2012)|Анна Каренина]] |- | • [[Роберт Ричардсон]] ||[[Азат етілген Джанго]] |- | • [[Януш Камински]] ||[[Линкольн (фильм)|Линкольн]] |- | • [[Роджер Дикинс]] ||[[007: Скайфолл]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2014)|86-шы (2014)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Эммануэль Любецки]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Гравитация (фильм)|Гравитация]] |- |• Филипп Ле Сурд ||[[Грандмастер]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Льюин Дэвистің ішінде]] |- |• Фидон Папамайкл ||[[Небраска (фильм)|Небраска]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Тұтқын қыздар]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2015)|87-ші (2015)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Эммануэль Любецки]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Бёрдмэн]] |- |• Роберт Д. Йоумен ||[[Гранд Будапешт қонақ үйі]] |- |• Лукаш Жал және Рышард Ленчевский ||[[Ида (фильм)|Ида]] |- |• Дик Поуп ||[[Уильям Тёрнер (фильм)|Уильям Тёрнер]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Сынбаған]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2016)|88-ші (2016)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Эммануэль Любецки]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Аман қалған (фильм)|Аман қалған]] |- |• Эдвард Лэкмен ||[[Кэрол (фильм)|Кэрол]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Жексұрын сегіздік]] |- |• Джон Сил ||[[Ессіз Макс: Долылық жолы]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Сикарио]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2017)|89-шы (2017)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Линус Сандгрен ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Ла-Ла Ленд]] |- |• Брэдфорд Янг ||[[Жетті]] |- |• Грег Фрейзер ||[[Арыстан (фильм, 2016)|Арыстан]] |- |• Джеймс Лэкстон ||[[Айдың жарығы (фильм, 2016)|Айдың жарығы]] |- |• Родриго Прието ||[[Үндемегендік]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2018)|90-шы (2018)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Роджер Дикинс]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Ұстараның жүзімен жүгіруші 2049]] |- |• [[Хойте Ван Хойтема]] ||[[Дюнкерк (фильм)|Дюнкерк]] |- |• [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Қараңғы кезеңдер]] |- |• Рэйчел Моррисон ||[[Ферма «Мадбаунд»]] |- |• Дан Лаустсен ||[[Су кейпі]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2019)|91-ші (2019)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Альфонсо Куарон ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Рома (фильм)|Рома]] |- |• Лукаш Жал ||[[Қырғи қабақ соғысы (фильм)|Қырғи қабақ соғысы]] |- |• Робби Райан ||[[Фаворитка (фильм)|Фаворитка]] |- |• [[Калеб Дешанель]] ||[[Авторы жоқ жұмыс]] |- |• Мэттью Либатик ||[[Жұлдыз туыпты (фильм, 2018)|Жұлдыз туыпты]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2020)|92-ші (2020)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''[[Роджер Дикинс]] ||style="background:#EEDD82;"|'''[[1917 (фильм)|1917]] |- |• Родриго Прието ||[[Ирландиялық (фильм, 2019)|Ирландиялық]] |- |• Лоуренс Шер ||[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]] |- |• Джарин Блашке ||[[Шамшырақ (фильм, 2019)|Шамшырақ]] |- |• [[Роберт Ричардсон]] ||[[Голливудта болған оқиға]] |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2021)|93-ші (2021)]] | style="background:#EEDD82;"|• '''Эрик Мессершмидт ||style="background:#EEDD82;"|'''[[Манк (фильм)|Манк]] |- |• Шон Боббитт ||[[Иуда және қара мессия]] |- |• Джошуа Джеймс Ричардс ||[[Көшпенділер жері]] |- |• Дариуш Вольски ||[[Әлемнің жаңалықтары]] |- |• Фидон Папамайкл ||[[Чикаголық жетіні соттау]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2022)|94-ші (2022)]] | style="background:#EEDD82;"| • '''Грег Фрейзер ||style="background:#EEDD82;"| '''[[Дөң (фильм, 2021)|Дөң]] |- | • Ари Вегнер ||[[Төбет билігі]] |- | • [[Брюно Дельбоннель]] ||[[Макбет (фильм, 2021)|Макбет]] |- | • [[Януш Каминский]] ||[[Вестсайд хикаясы (фильм, 2021)|Вестсайд хикаясы]] |- | • Дан Лаустсен ||[[Сұмдықтарға толы саяжол]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2023)|95-ші (2023)]] | style="background:#EEDD82;"| • ''' [[Джеймс Френд]] ||style="background:#EEDD82;"| '''[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 2022)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]] |- |• Дариус Хонджи ||[[Бардо (фильм)|Бардо]] |- |• Мэнди Уокер ||[[Элвис (фильм, 2022)|Элвис]] |- |• [[Роджер Дикинс]] ||[[Жарық империясы]] |- |• Флориан Хоффмайстер ||[[Тар (фильм)|Тар]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2024)|96-шы (2024)]] | style="background:#EEDD82;"| • ''' [[Хойте Ван Хойтема]] ||style="background:#EEDD82;"| '''[[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]] |- |• Родриго Прието ||[[Гүлді айын өлтіргендер]] |- |• Мэттью Либатик ||[[Маэстро (фильм)|Маэстро]] |- |• Эдвард Лэкмен ||[[Граф (фильм, 2023)|Граф]] |- |• Робби Райан ||[[Байғұс жандар]] |- | rowspan="5" align="center"|'''[[Оскар (2025)|97-ші (2025)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''Лоль Кроули''' || style="background:#EEDD82"| '''[[Бруталист]]''' |- |• Грейг Фрейзер || [[Дөң: Екінші бөлім]] |- |• Поль Гийом || [[Эмилия Перес]] |- |• Эдвард Лэкмен || [[Мария (фильм, 2024)|Мария]] |- |• Джарин Блашке || [[Носферату (фильм, 2024)|Носферату]] |- | rowspan="5" align="center"|'''[[Оскар (2026)|98-ші (2026)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''Отем Дюральд Аркапоу''' || style="background:#EEDD82"| '''[[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]]''' |- |• Дан Лаустсен || [[Франкенштейн (фильм, 2025)|Франкенштейн]] |- |• Дариус Хонджи || [[Марти Суприм]] |- |• Майкл Бауман || [[Шайқас артынан шайқас]] |- |• Адольфо Велозо || [[Пойыз түстері]] |} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.oscars.org/ Кинематографиялық өнер және ғылым академиясының ресми сайты] (ағыл.) * [https://www.oscars.org/oscars/awards-databases Оскар марапатының ресми дерекқоры], барлық номинанттар мен жеңімпаздар тізімі (ағыл.) {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] 8waxr8tjb3dnhx5w69yytf2bojhb5ug 0 660992 3612866 3595221 2026-06-03T06:13:25Z Маржан 1973 181517 3612866 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Уранометрия'''-(лат. Uranometria: omnium asterismorum continens schemata, nova methodo delineata, aereis laminis expressa) - 1603 жылы Иоганн Байер шығарған жұлдызды аспан атласы, қазіргі заманғы алғашқы атлас. Атласта жұлдызды аспанның 51 картасы бар. Алғашқы 48 парақта Птолемейдің 48 шоқжұлдызы орналасқан. Бір парақта аспанның оңтүстік жарты шарының 12 жаңа шоқжұлдызы ұсынылған. Сонымен, соңғы 2 жапырақ аспанның солтүстік және Оңтүстік полярлы аймақтарына шолу жасайды. Атласты картаға түсіру үшін Байер өз заманының көрнекті бақылаушысы Дат астрономы Тихо Брагенің бақылауларын пайдаланды. Олар телескопиялық дәуірде жүргізілгеніне қарамастан, көптеген жұлдыздардың позициялары бір бұрыштық минутқа дейін дәл анықталды. Осылайша, Байер атласы өз дәуірі үшін аспан картографиясы дәлдігінің жаңа стандартын ұсынды. Сол кездегі дәстүр мен астрономиялық тәжірибе бойынша атласта [[шоқжұлдыз]]дардың мифологиялық кейіпкерлерінің суреттері болды. Астрономдар аспандағы фигураның бір немесе басқа бөлігінде орналасқан аспан нысандарын орналастыру арқылы сипаттамалық принципті қолдануды жалғастырды. Байердің мыс гравюралары жұлдызды атластарды безендірудің үлгісін көрсетті. Осы және одан бұрынғы кезеңдегі басқа жұлдызды атластар сияқты, Байер атласы аспан координаттарының эклиптикалық жүйесіне негізделген. Алайда, эклиптиканың қазіргі заманғы 360 градустық градусы арқылы емес, сол кезде қабылданған астрологиялық, 30 градустық белгілерге негізделген. Әр 30 градустан кейін Зодиак белгілерін шектейтін және эклиптика полюстеріне жақындайтын тік сызықтар жүргізілді, карта өрістері әр градус бойынша калибрленеді. Атласты құру үшін тік сызықты картографиялық проекция қолданылды (ол қазір трапециялы деп аталады). Бұл жұлдыздардың позицияларын әдеттегі интерполяция арқылы есептеуге мүмкіндік береді. Атласта алғаш рет жұлдыздардың әріптік белгісі қолданылды. == Жаңа шоқжұлдыздар == XVI ғасырдың ұлы географиялық ашылуларының дәуірі, өте алыс теңіз экспедициялары, жаңа теңіз сауда жолдарын зерттеу және сәйкесінше жаңа навигациялық міндеттер астрономдарға осы уақытқа дейін аз зерттелген аспан сферасының оңтүстік жарты шарын картаға түсіру міндетін қойды. Мұндай жұмыстардың бастамашыларының бірі голландиялық теолог, теңіз экспедицияларын жабдықтау жөніндегі кеңесші Питер Планциус болды. Оның тапсырмасы бойынша голландиялық көпес Фредерик де Хаутман (Фредерик де Хоутман, 1571-1627) Үндістанға 1595-1596 жылдары жақсы үміт кейпінің айналасында сапар шегу кезінде оның бас штурманы Питер Дирксцун Кейзер (лат. Петрус Теодори) Солтүстік жарты шарда байқалмайтын Оңтүстік аспанның ең жарқын 135 жұлдызының каталогын құрастырды және әрқайсысына символдық атау бере отырып, оларды 12 топқа бөлді. 1598 жылы шоқжұлдыздардың жаңа фигуралары алғаш рет Планцийдің аспан глобусында пайда болды. Бұл 12 шоқжұлдыз Байердің "Уранометрия" карталарына түсірілді, Атластың танымалдылығының арқасында олар жалпы қабылданған және дәстүрлі түрде Байердің өзіне тиесілі болды. Бұл ежелгі дәуірден белгілі және осы уақытқа дейін сақталған шоқжұлдыздарды толықтыратын жаңа шоқжұлдыздардың алғашқы тобы. «Уранометрия» үлкен ит шоқжұлдызының картасында жаңа Көгершін шоқжұлдызы да бар. Алайда, ол жаңа полярлы Оңтүстік шоқжұлдыздардың жеке тізіміне енбегендіктен, Көгершін Байер шоқжұлдызы болып саналмайды. === Дереккөздері=== <ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/Уранометрия</ref> 55258gk66u3kx6q0xc3ax021dppvntf 0 661379 3612863 3584441 2026-06-03T06:01:05Z Маржан 1973 181517 «[[Санат:Жүрек патологиясы|Жүрек патологиясы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612863 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Тахикардия''' ({{Lang-grc|ταχύς}} — жылдам және {{Lang-grc2|καρδία}} — [[жүрек]]) — жүрек соғу жиілігінің минутына 90 соққыдан жоғарылауы. Тахикардияны патологиялық құбылыс ретінде де қарастырылады, яғни жүрек соғу жиілігінің патологиялық тұрғыдан жоғарылауы және тахикардия қалыпты физиологиялық құбылыс ретінде де қарастыруға болады, яғни физикалық күштеме кезінде дене белсенділігі жоғарлағанда жүрек соғу жиілігінің жоғарылауы байқалады. Тахикардия ауру емес, [[симптом]] болып табылады, өйткені ол көптеген аурулардың көрінісі ретінде пайда болуы мүмкін. Тахикардияның ең көп тараған себептері: [[Автономдық жүйке жүйесі|вегетативті жүйке]] жүйесінің бұзылуы, [[Эндокриндік жүйе|эндокриндік жүйенің]] [[Гемодинамика|бұзылуы, гемодинамикалық]] бұзылулар және [[Тыныс алу аритмиясы|аритмияның]] әртүрлі формаларында, яғни жүректің қозу және автоматизм функцияларының бұзылыстарында кездеседі. Патологиялық тахикардия әртүрлі асқынуларға әкеледі. Біріншіден, жиі жүрек соғуы аясында жүректің оттегіге деген қажеттілігі де артады және жүрек жұмысының тиімділігі төмендейді, өйткені [[Жүрек|қарыншалар]] қанға толық толып үлгермейді, нәтижесінде [[қан қысымы]] төмендейді және дене мүшелеріне қан ағымы азаяды. Екіншіден, жүректің қанмен қамтамасыз етілуі нашарлайды, өйткені ол бір уақытта көп жұмыс істейді және көп оттегін қажет етеді, ал жүректің қанмен қамтамасыз етілуінің нашар жағдайлары ишемиялық ауру мен миокард инфарктісінің даму қаупін арттырады. [[Санат:Жүрек патологиясы]] 4jl2btgmo8ptkebosky2d4gvz0a6bmj 3612877 3612863 2026-06-03T06:37:10Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3290380 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Тахикардия''' ({{Lang-grc|ταχύς}} — жылдам және {{Lang-grc2|καρδία}} — [[жүрек]]) — жүрек соғу жиілігінің минутына 90 соққыдан жоғарылауы. Тахикардияны патологиялық құбылыс ретінде де қарастырылады, яғни жүрек соғу жиілігінің патологиялық тұрғыдан жоғарылауы және тахикардия қалыпты физиологиялық құбылыс ретінде де қарастыруға болады, яғни физикалық күштеме кезінде дене белсенділігі жоғарлағанда жүрек соғу жиілігінің жоғарылауы байқалады. Тахикардия ауру емес, [[симптом]] болып табылады, өйткені ол көптеген аурулардың көрінісі ретінде пайда болуы мүмкін. Тахикардияның ең көп тараған себептері: [[Автономдық жүйке жүйесі|вегетативті жүйке]] жүйесінің бұзылуы, [[Эндокриндік жүйе|эндокриндік жүйенің]] [[Гемодинамика|бұзылуы, гемодинамикалық]] бұзылулар және [[Тыныс алу аритмиясы|аритмияның]] әртүрлі формаларында, яғни жүректің қозу және автоматизм функцияларының бұзылыстарында кездеседі. Патологиялық тахикардия әртүрлі асқынуларға әкеледі. Біріншіден, жиі жүрек соғуы аясында жүректің оттегіге деген қажеттілігі де артады және жүрек жұмысының тиімділігі төмендейді, өйткені [[Жүрек|қарыншалар]] қанға толық толып үлгермейді, нәтижесінде [[қан қысымы]] төмендейді және дене мүшелеріне қан ағымы азаяды. Екіншіден, жүректің қанмен қамтамасыз етілуі нашарлайды, өйткені ол бір уақытта көп жұмыс істейді және көп оттегін қажет етеді, ал жүректің қанмен қамтамасыз етілуінің нашар жағдайлары ишемиялық ауру мен миокард инфарктісінің даму қаупін арттырады. nc9n9unq3nize2vfaxsra931by9cqnl 0 662530 3612956 3584458 2026-06-03T11:30:38Z Бақтыгүл 181563 3612956 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дарабоз ана''' (шамамен 1690-1770) — шешен, әрі би Ескелді ауданының төңірегінде дүниеге келген. Шын есімі Қалипа. ==Аңыз== Қайын атасы кенже келінінің өзгелерден ақыл-ойы ерекше екенін біліп, Жолбарыс биге сынатыпты. Сонда би Дарабоз анадан: «Көкке тіреу не болар? Көлге піспек не болар? Терісін теспей етін сорған не болар?» деп сұрапты. Дарабоз ана: «Жілігін шақпай, майын сорса, қара нарды қалтыратқан қаңтар ғой. Жілігін шақпай майын сорса, екі ағайынды ақпан (айы) ғой» деген екен. Сонда Жолбарыс би: «Сенің өз қатарыңнан ойың озық, бұдан былайғы ныспың Дарабоз болсын» деп бата беріпті-мыс. Ел ішіндегі мәселелерді бітімгершілікпен шешіп, екі жақты жарастырып отырған. Күйеуі Құлжа табиғатынан жуас адам болғанымен, Дарабоз ананың ықпалымен ол да ел ісіне араласқан екен. Дарабоз ананың көріпкелдік қасиеті болған деседі. Ол қоғамдағы әйел адамдардың орнын көтеруге көп күш салған. Бірде Балпық би Дарабоз анадан: «Әйелдің қандайы жақсы?» деп сұрапты. Сонда Дарабоз ана: «Көшкенде жетелейтін боталы түйесі болса, ерттеп мінетін құлынды биесі болса, алдында бесігі болса, маңдайының несібі болса, әйелдің жақсысы сол болады» деген екен. ==Ескерткіш== [[ Ананың кесенесі Алматы облысы, Көксу ауданына қарасты (Амангелді ауылы, Еңбекші округі) тас жол бойында орналасқан. Бұл орын киелі әрі тарихи маңызы бар орындардың бірі саналады.]] <ref>Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Суретсіз мақала]] [[Санат:Қазақ би-шешендері]] oxkm20raop71id3xxq74yi95wv898op 0 662532 3612953 3595228 2026-06-03T11:12:30Z Бақтыгүл 181563 3612953 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Байтулақ батыр''' — Кенже елінің өз заманындағы басты батыры, ел арысы, биі болған. [[Ол — қазақ халқының азаттығы үшін күрескен, «Қайқы қылышты Байтулақ» деген қосымша аты болған. ]] ==Аңыз== 1846 жыл. Орыс-казактар: «Берегитесь от криво-саблевого Байтулака!» – «Қайқы қылышты Байтулақтан сақтаныңдар!» деп отряд бастықтарына ескертулер жасап отырған делінеді. Ер Байтулақтың зираты 1916 жылы ашаршылық, қуғын-сүргін жылдары көпке пана да болыпты. Ел ішінде «Байтулақтың асында шаппағанда, байқұлақтың тойында шабасың ба?» — деген сөз қалған. Оған себеп, Байтулақ батырдың асында ат бәйгесі ұзақтан жіберіліп, атқа шапқан алты бала қаза болып, мәреге жүздеген аттан бес-алты ат қана жетіпті. Байтулақтың зиратына бесіктің ілінгені сондықтан екен. == Жерленген жері == Ер Байтулақтың кесенесі қазіргі Ақсу ауданы Кеңқарын мен Басқан ауылдары аралығында орналасқан. Байтулақ батыр жерленген жердің бұрынғы атауы – Қарауыл. Ер Байтулақ: «Қарауыл тұмсығына жерлеңдер! Не елу үй Садыр-Қарлығаштың аты шығар, не менің есімім аталар!» депті көз жұмар алдында. Мазарды салған ісмер ақын Сараның әкесі Сұлтанбектің (Тастанбек) әкесі Жанқұлы екен.<ref>Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Кесенелер]] [[Санат:Тарих]] [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Қазақ би-шешендері]] p6s8lfpr0mk0733p601f8u9qjg110if 0 663095 3612778 3602184 2026-06-03T01:54:41Z ShadZ01 56180 /* 2001—2010 */ 3612778 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы | суреті = | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Film Editing}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1935 | алғашқы иегері = Конрад А. Нервиг | соңғы иегері =Энди Юргенсен («[[Шайқас артынан шайқас]]») | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = {{URL|oscars.org www.oscars.org}} | Commons = Winners of Academy Award for Best Film Editing }} '''Үздік монтаж үшін [[Оскар сыйлығы|Оскар]] сыйлығы''' ({{lang-en|Academy Award for Best Film Editing}}) — Америкалық [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның [[1935 жыл]]дан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Бұл номинация [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|үздік фильм]] номинациясымен тығыз байланысты – 1981 жылдан бастап бас сыйлыққа ұсынылған барлық фильмдер де осы сыйлыққа ұсынылып, 2/3-ден астамы оны жеңіп алды.<ref>{{cite news |last=Harris |first=Mark |url=https://www.nytimes.com/2008/01/06/movies/awardsseason/06harr.html |title=Which Editing is a Cut Above? |work=The New York Times |date=2008-01-06 |accessdate=2017-09-30 |archivedate=2017-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170911205330/http://www.nytimes.com/2008/01/06/movies/awardsseason/06harr.html }}</ref> Номинациялар мен марапаттаулар кезінде, әдетте, тек монтаждын бас редакторлар көрсетіледі, қалған барлық редакторлар аталмайды.<ref>{{cite web |url=http://old.oscars.org/79academyawards/rules/rule13.html |title=Rule Thirteen - Special Rules for the Film Editing Award |work=79th Academy Awards Rules for Distinguished Achievements in 2006 |archivedate=2010-07-18 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5rJRCScnc?url=http://old.oscars.org/79academyawards/rules/rule13.html |accessdate=2011-03-05 |deadlink=no }}</ref> Номинация тарихында төрт адам үш «Оскардан» жеңіп алған еді: Ральф Доусон, Даниель Манделл, Майкл Кан, Тельма Скунмейкер. == Лауреаттар және номинанттар тізімі == {{swatch-inline|#EEDD82|'''Лауреаттар''' осы түспен белгіленген.}} === 1935—1940 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=3|<center>'''[[Оскар (1935)|7-ші (1935)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Конрад А. Нервиг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Эскимос (фильм)|Эскимос]] |- |• Энн Боченс ||[[Клеопатра (фильм, 1934)|Клеопатра]] ''(3-ші орын) |- |• Джин Милфорд ||[[Махабаттың бір түні]] ''(2-ші орын) |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1936)|8-ші (1936)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Доусон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жаз түніндегі түс (фильм, 1935)|Жаз түніндегі түс]] |- |• Роберт Дж. Керн ||[[Дэвид Копперфилд (фильм, 1935)|Дэвид Копперфилд]] |- |• Джордж Хайвли ||[[Ақпарат беруші (фильм, 1935)|Ақпарат беруші]] ''(3-ші орын) |- |• Барбара Маклин ||[[Жапа шеккендер (фильм, 1935)|Жапа шеккендер]] |- |• Эллсворт Хоагленд ||[[Бенгалдық уланның өмірі]] |- |• Маргарет Бут ||[[Баунтидегі бүлік (фильм, 1935)|Баунтидегі бүлік]] ''(2-ші орын) |- | rowspan=6|<center>'''[[Оскар (1937)|9-шы (1937)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Доусон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Энтони Бақытсыз]] |- |• Эдвард Кёртисс ||[[Кел де ал]] |- |• Уильям С. Грэй ||[[Ұлы Зигфелд]] |- |• Барбара Маклин ||[[Лондондық Ллойдс]] |- |• Конрад А. Нервиг ||[[Екі қала туралы хикая (фильм, 1935)|Екі қала туралы хикая]] |- |• Отто Мейер ||[[Теодора есінен айырылуда]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1938)|10-шы (1938)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джин Хавлик, Джин Милфорд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жоғалған көкжиек]] |- |• Эл Кларк ||[[Масқара шындық]] |- |• Элмо Верон ||[[Батыл капитандар]] |- |• Бейзил Вронгелл ||[[Берекелі жер (фильм)|Берекелі жер]] |- |• Бернард У. Бёртон ||[[Жүз еркек пен бір келіншек]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (киножүлде, 1939)|11-ші (1939)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Доусон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Робин Гудтың басынан кешкендері]] |- |• Барбара Маклин ||[[Александрдың Рэгтайм Бэнд ұжымы]] |- |• Том Хелд ||[[Үлкен вальс]] |- |• Том Хелд ||[[Сынаушы ұшқыш (фильм)|Сынаушы ұшқыш]] |- |• Джин Хавлик ||[[Өзіңмен алып кетуге болмайды]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1940)|12-ші (1940)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хэл Си Керн, Джеймс Э. Ньюком ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]] |- |• Чарльз Френд ||[[Қош бол, мистер Чипс]] |- |• Джин Хавлик, Эл Кларк ||[[Мистер Смит Вашингтонға бара жатыр]] |- |• Барбара Маклин ||[[Жаңбырлар да жетті]] |- |• Ото Ловеринг, Дороти Спенсер ||[[Дилижанс (фильм)|Дилижанс]] |- |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1941)|13-ші (1941)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Энн Боченс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Солтүстік-батыстың атты полициясы]] |- |• Роберт Л. Симпсон ||[[Ашу шоқтары (фильм)|Ашу шоқтары]] |- |• Уоррен Лоу ||[[Хат (фильм, 1940)|Хат]] |- |• Шерман Тодд ||[[Үйге қарай алыс сапар]] |- |• Хэл Си Керн ||[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1942)|14-ші (1942)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Холмс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сержант Йорк (фильм)|Сержант Йорк]] |- |• Роберт Уайз ||[[Азамат Кейн]] |- |• Харольд Ф. Кресс ||[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд]] |- |• Джеймс Б. Кларк ||[[Аңғарым қандай жасыл еді]] |- |• Дэниэл Манделл ||[[Кішкентай түлкілер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1943)|15-ші (1943)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэниэл Манделл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Янкилердің мақтанышы]] |- |• Харольд Ф. Кресс ||[[Миссис Минивер]] |- |• Отто Мейер ||[[Қаланың талқысы]] |- |• Уолтер Томпсон ||[[Бүкіл нәрседен де жоғары]] |- |• Джордж Эми ||[[Янки Дудл Денди]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1944)|16-шы (1944)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джордж Эми ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әскери-әуе күштері (фильм)|Әскери-әуе күштері]] |- |• Оуэн Маркс ||[[Касабланка (фильм)|Касабланка]] |- |• Доан Харрисон ||[[Каирге барар жолдағы бес мазар]] |- |• Шерман Тодд, Джон Ф. Линк ||[[Қоңырау кімді шақырып тұр (фильм)|Қоңырау кімді шақырып тұр]] |- |• Барбара Маклин ||[[Бернадетт әні]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1945)|17-ші (1945)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Барбара Маклин ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вильсон (фильм)|Вильсон]] |- |• Лерой Стоун ||[[Өз жолымен жүрем]] |- |• Оуэн Маркс ||[[Джени (фильм, 1944)|Джени]] |- |• Роланд Гросс ||[[Жалғыз қалған жүрек]] |- |• Хэл Си Керн, Джеймс Э. Ньюком ||[[Сіз кеткеннен кейін]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1946)|18-ші (1946)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Роберт Дж. Керн ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ұлттық барқыт]] |- |• Гарри Маркер ||[[Әулие Марияның қоңыраулары]] |- |• Доан Харрисон ||[[Жоғалған уикэнд]] |- |• Джордж Эми ||[[Мақсат — Бирма]] |- |• Чарльз Нельсон ||[[Есте сақтарлық ән]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1947)|19-шы (1947)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэниэл Манделл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өміріміздің үздік жылдары]] |- |• Уильям Хорнбек ||[[Бұл ғажайып өмір]] |- |• Уильям А. Лион ||[[Джолсонның хикаясы]] |- |• Артур Хилтон ||[[Кісі өлтірушілер (фильм, 1946)|Кісі өлтірушілер]] |- |• Харольд Ф. Кресс ||[[Бұғы бұзауы (фильм, 1946)|Бұғы бұзауы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1948)|20-шы (1948)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Френсис Д. Лион, Роберт Пэрриш ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тән мен жан]] |- |• Моника Коллингвуд ||[[Епископтың әйелі]] |- |• Хэрмон Джонс ||[[Джентльмендік келісім]] |- |• Джордж Уайт ||[[Грин Долфин көшесі]] |- |• Фергус МакДоннел ||[[Ойыннан шығарылған]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1949)|21-ші (1949)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Пол Везервакс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жалаңаш қала]] |- |• Фрэнк Салливан ||[[Жанна д’Арк (фильм, 1948)|Жанна д’Арк]] |- |• Дэвид Вейсбарт ||[[Джонни Белинда]] |- |• Кристиан Найби ||[[Қызыл өзен (фильм)|Қызыл өзен]] |- |• Реджинальд Миллс ||[[Қызыл кебістер]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1950)|22-ші (1950)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Гарри В. Герштад ||style="background:#EEDD82"|'''[[Чемпион (фильм, 1949)|Чемпион]] |- |• Роберт Пэрриш, Эл Кларк ||[[Патшаның бүкіл жасағы (фильм, 1949)|Патшаның бүкіл жасағы]] |- |• Джон Д. Даннинг ||[[Ұрыс алаңы (фильм, 1949)|Ұрыс алаңы]] |- |• Ричард Л. Ван Энгер ||[[Иводзима құмдары]] |- |• Фредерик Кнудсон || [[Терезе (фильм)|Терезе]] |- |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1951)|23-ші (1951)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Э. Уинтерс, Конрад А. Нервиг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сүлеймен патшаның кеніші (фильм, 1950)|Сүлеймен патшаның кеніші]] |- |• Барбара Маклин ||[[Барлығы Ева туралы]] |- |• Джеймс Э. Ньюком ||[[Энни сіздің қаруыңызды иелейді]] |- |• Артур П. Шмидт, Доан Харрисон ||[[Сансет бульвары (фильм)|Сансет бульвары]] |- |• Освальд Хафенрихтер ||[[Үшінші адам]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1952)|24-ші (1952)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Хорнбек ||style="background:#EEDD82"|'''[[Күн астындағы орын (фильм, 1951)|Күн астындағы орын]] |- |• Эдриэнн Фэзан ||[[Париждегі американдық]] |- |• Дороти Спенсер ||[[Таң атқанға дейінгі шешім]] |- |• Ральф Э. Уинтерс ||[[Камо грядеши (фильм, 1951)|Камо грядеши]] |- |• Честер В. Шеффер ||[[Құдық (фильм, 1951)|Құдық]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1953)|25-ші (1953)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Эльмо Уильямс, Гарри В. Герштад ||style="background:#EEDD82"|'''[[Тал түс (фильм)|Тал түс]] |- |• Уоррен Лоу ||[[Шеба, кішкентайым, бері қайт]] |- |• Уильям Остин ||[[Ұшақ тасығыш (фильм)|Ұшақ тасығыш]] |- |• Энн Боченс ||[[Әлемдегі ең керемет шоу]] |- |• Ральф Кемплен ||[[Мулен Руж (фильм, 1952)|Мулен Руж]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1954)|26-шы (1954)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям А. Лион ||style="background:#EEDD82"|'''[[Осыдан кейін мәңгілікке]] |- |• Коттон Варбертон ||Crazylegs |- |• Отто Людвиг ||[[Көк ай]] |- |• Роберт Свинк ||[[Рим демалысы]] |- |• Эверетт Дуглас ||[[Дүниелер соғысы (фильм, 1953)|Дүниелер соғысы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1955)|27-ші (1955)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джин Милфорд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Портта]] |- |• Уильям А. Лион, Генри Батиста ||[[«Кейндегі» бүлікшілік]] |- |• Ральф Доусон ||[[Ұлы әрі құдіретті]] |- |• Ральф Э. Уинтерс ||[[Жеті ағайынды үшін жеті келін]] |- |• Эльмо Уильямс ||[[20 000 лье су астында (фильм, 1954)|20 000 лье су астында]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1956)|28-ші (1956)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Чарльз Нельсон, Уильям А. Лион ||style="background:#EEDD82"|'''[[Пикник (фильм)|Пикник]] |- |• Феррис Уэбстер ||[[Мектептік джунгли]] |- |• Альма Макрори ||[[Токо-Ридағы көпірлер]] |- |• Джин Руджеро, Джордж Бемлер ||[[Оклахома!]] |- |• Уоррен Лоу ||[[Раушан татуировкасы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1957)|29-шы (1957)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джин Руджеро, Пол Везервакс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әлемді 80 күн ішінде шарлау (фильм, 1956)|Әлемді 80 күн ішінде шарлау]] |- |• Мэррилл Дж. Уайт ||[[Батыл (фильм)|Батыл]] |- |• Уильям Хорнбек, Филип В. Андерсон, Фред Боханен ||[[Гигант (фильм)|Гигант]] |- |• Альберт Экст ||[[Үстідегі біреу мені ұнатады]] |- |• Энн Боченс ||[[Он өсиет (фильм, 1956)|Он өсиет]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1958)|30-шы (1958)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Питер Тейлор ||style="background:#EEDD82"|'''[[Квай өзеніндегі көпір]] |- |• Уоррен Лоу ||[[О.К. Корралдағы атыс-шабыс]] |- |• Виола Лоуренс, Джером Томс ||[[Джоидың досы]] |- |• Артур П. Шмидт, Филип В. Андерсон ||[[Сайонара (фильм)|Сайонара]] |- |• Дэниэл Манделл ||[[Айыптау куәгері]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1959)|31-ші (1959)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Эдриэнн Фэзан ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жижи]] |- |• Уильям Х. Циглер ||[[Мэйм тәте]] |- |• Уильям А. Лион, Эл Кларк ||[[Өжет ковбой]] |- |• Фредерик Кнудсон ||[[Мойынсұнбағандар]] |- |• Уильям Хорнбек ||[[Өмір сүргім келеді!]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1960)|32-ші (1960)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ральф Э. Уинтерс, Джон Д. Даннинг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]] |- |• Луис Р. Лоффлер ||[[Адам өлтіру анатомиясы]] |- |• Джордж Томазини ||[[Солтүстіктен солтүстік-батысқа қарай]] |- |• Уолтер Томпсон ||[[Монах әйелдің хикаясы]] |- |• Фредерик Кнудсон ||[[Жағада (фильм, 1959)|Жағада]] |- |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1961)|33-ші (1961)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэниэл Манделл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Пәтер (фильм, 1960)|Пәтер]] |- |• Стюарт Гилмор ||[[Форт Аламо (фильм, 1960)|Форт Аламо]] |- |• Фредерик Кнудсон ||[[Дауылды орарсың]] |- |• Виола Лоуренс, Эл Кларк ||[[Пепе (фильм)|Пепе]] |- |• Роберт Лоуренс ||[[Спартак (фильм, 1960)|Спартак]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1962)|34-ші (1962)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Томас Стэнфорд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Вестсайд хикаясы]] |- |• Уильям Рейнольдс ||[[Фанни (фильм, 1961)|Фанни]] |- |• Алан Осбистон ||[[Наварон аралының зеңбіректері]] |- |• Фредерик Кнудсон ||[[Нюрнберг процесі (фильм)|Нюрнберг процесі]] |- |• Филип В. Андерсон ||[[Ата-анаға арналған тұзақ]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1963)|35-ші (1963)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Энн В. Коутс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]] |- |• Сэмюэл Э. Битли ||[[Ең ұзақ күн (фильм)|Ең ұзақ күн]] |- |• Феррис Уэбстер ||[[Манчжурлық үміткер]] |- |• Уильям Х. Циглер ||[[Музыкант (фильм, 1962)|Музыкант]] |- |• Джон МакСуини-кіші ||[[«Баунтидегі» бүлікшілік]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1964)|36-шы (1964)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Харольд Ф. Кресс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Батыс қалай жауланған еді]] |- |• Луис Р. Лоффлер ||[[Кардинал (фильм)|Кардинал]] |- |• Дороти Спенсер ||[[Клеопатра (фильм, 1963)|Клеопатра]] |- |• Феррис Уэбстер ||[[Үлкен қашу]] |- |• Фредерик Кнудсон <small>(өлгеннен кейін)</small>, Роберт Си Джонс, Джин Фоулер-кіші ||[[Бұл ессіз, ессіз, ессіз, ессіз дүние]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1965)|37-ші (1965)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Коттон Варбертон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Мэри Поппинс (фильм)|Мэри Поппинс]] |- |• Энн В. Коутс ||[[Беккет]] |- |• Тед Дж. Кент ||[[Қаз әке]] |- |• Майкл Лучано ||[[Қоя ғой, Шарлотта, жаным]] |- |• Уильям Х. Циглер ||[[Менің сұлу леди]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1966)|38-ші (1966)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Рейнольдс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Музыка дыбыстары (фильм)|Музыка дыбыстары]] |- |• Чарльз Нельсон ||[[Кэт Баллу]] |- |• Норман Сэвадж ||[[Доктор Живаго (фильм, 1965)|Доктор Живаго]] |- |• Майкл Лучано ||[[Феникстің ұшуы (фильм, 1965)|Феникстің ұшуы]] |- |• Ральф Э. Уинтерс ||[[Үлкен автожарыс (фильм)|Үлкен автожарыс]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1967)|39-шы (1967)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Фредрик Стайнкамп, Генри Берман, Стью Линдер, Фрэнк Сантильо ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гран-при (фильм, 1966)|Гран при]] |- |• Уильям Б. Мерфи ||[[Фантастикалық саяхат]] |- |• Хэл Эшби және Дж. Терри Уильямс ||[[Орыстар келе жатыр! Орыстар келе жатыр!]] |- |• Уильям Рейнольдс ||[[Құмды малтатас]] |- |• Сэм О’Стин ||[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1968)|40-шы (1968)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хэл Эшби ||style="background:#EEDD82"|'''[[Түннің ыстығында]] |- |• Фрэнк П. Келлер ||[[Қызыл жаға]] |- |• Майкл Лучано ||[[Лас он екілік]] |- |• Сэмюэл Э. Битли, Марджори Фоулер ||[[Доктор Дулиттл (фильм, 1967)|Доктор Дулиттл]] |- |• Роберт Си Джонс ||[[Түскі асқа кім келетінін тауып көр]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1969)|41-ші (1969)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Фрэнк П. Келлер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Буллит (фильм)|Буллит]] |- |• Роберт Свинк, Мори Уайнтроб, Уильям Сэндс ||[[Күлкілі қыз]] |- |• Фрэнк Брэхт ||[[Біртүрлі жұп]] |- |• Ральф Кемплен ||[[Оливер!]] |- |• Фред Р. Фейтшанс-кіші, Ив Ньюман ||[[Көшелерден табылған жабайы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1970)|42-ші (1970)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Франсуаза Бонно ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дзета (фильм)|Дзета]] |- |• Уильям Рейнольдс ||[[Хелло, Долли!]] |- |• Хью А. Робертсон ||[[Жарым түннің ковбойы]] |- |• Уильям А. Лион, Эрл Хердан ||[[Санта-Витторияның сыры]] |- |• Фредерик Стайнкамп ||[[Болдырған атты атпақшы еді қайда?]] |- |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1971)|43-ші (1971)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хью С. Фоулер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Паттон (фильм)|Паттон]] |- |• Стюарт Гилмор ||[[Аэропорт (фильм)|Аэропорт]] |- |• Дэнфорд Б. Грин ||[[Әскери далалық аурухана]] |- |• Джеймс Э. Ньюком, Пемброук Дж. Херринг, Синъя Иноуэ ||[[Тора! Тора! Тора!]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Вудсток (фильм)|Вудсток]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1972)|44-ші (1972)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джералд Б. Гринберг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Француз байланысшысы]] |- |• Стюарт Гилмор <small>(өлімнен кейін)</small>, Джон У. Холмс ||[[Штамм «Андромеда» (фильм)|Штамм «Андромеда»]] |- |• Билл Батлер ||[[Бұрамалы апельсин]] |- |• Ральф Э. Уинтерс ||[[Котч]] |- |• Фольмар Блангстед ||[[42-нің жазы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1973)|45-ші (1973)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэвид Брезертон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кабаре (фильм)|Кабаре]] |- |• Том Пристли ||[[Құтылу (фильм)|Құтылу]] |- |• Уильям Рейнольдс, Питер Циннер ||[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]] |- |• Фрэнк П. Келлер, Фред У. Бергер ||[[Ұрланған тас]] |- |• Харольд Ф. Кресс ||[[«Посейдон» хикаясы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1974)|46-шы (1974)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Рейнольдс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Афера]] |- |• Верна Филдс, Марсия Лукас ||[[Америкалық граффити]] |- |• Ральф Кемплен ||[[Шақал күні]] |- |• Йордан Леондопулос, Бад Смит, Эван А. Лоттман, Норман Гэй ||[[Экзорцист (фильм)|Экзорцист]] |- |• Фрэнк П. Келлер, Джеймс Гэлловэй ||[[Джонатан Ливингстон есімді шағала (фильм)|Джонатан Ливингстон есімді шағала]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1975)|47-ші (1975)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Харольд Ф. Кресс, Карл Кресс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Көкке ұмтылған тозақ]] |- |• Джон Си Ховард, Дэнфорд Б. Грин ||[[Жалтырауық ер-тоқымдар]] |- |• Сэм О’Стин ||[[Қытай кварталы (фильм)|Қытай кварталы]] |- |• Дороти Спенсер ||[[Жер сілкінісі (фильм, 1974)|Жер сілкінісі]] |- |• Майкл Лучано ||[[Ең ұзын ярд]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1976)|48-ші (1976)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Верна Филдс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жақ сүйектер (фильм)|Жақ сүйектер]] |- |• Диди Аллен ||[[Ит талтүс]] |- |• Расселл Ллойд ||[[Патша болғысы келген адам]] |- |• Ричард Чю, Линзи Клингмэн, Шелдон Кан ||[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]] |- |• Фредерик Стайнкамп, Дон Гидиче ||[[Кондордың үш күні]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1977)|49-шы (1977)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ричард Халсли, Скотт Конрад ||style="background:#EEDD82"|'''[[Рокки]] |- |• Роберт Л. Вульф ||[[Президенттің бүкіл жасағы]] |- |• Роберт Си Джонс, Пемброук Дж. Херринг ||[[Даңққа апарар жол үстінде]] |- |• Алан Хайм ||[[Тележелі (фильм)|Тележелі]] |- |• Ив Ньюман, Уолтер Ханнеманн ||[[Екі минуттық ескерту]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1978)|50-ші (1978)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Пол Хирш, Марсия Лукас, Ричард Чю ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт]] |- |• [[Майкл Кан]] ||[[Үшінші деңгейдегі жақын байланысулар]] |- |• Уолтер Мёрч ||[[Джулия (фильм, 1977)|Джулия]] |- |• Уолтер Ханнеманн, Анджело Росс ||[[Полицей және бандит]] |- |• Уильям Рейнольдс ||[[Бұрылу пункті]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1979)|51-ші (1979)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Питер Циннер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Бұғы аңшысы]] |- |• Роберт Свинк ||[[Бразилияның ұлдары]] |- |• Дон Циммерман ||[[Үйге оралу (фильм, 1978)|Үйге оралу]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Түн ортасындағы экспресс]] |- |• Стюарт Бейрд ||[[Супермен (фильм)|Супермен]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1980)|52-ші (1980)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Алан Хайм ||style="background:#EEDD82"|'''[[All That Jazz]] |- |• Ричард Маркс, Уолтер Мёрч, Джералд Б. Гринберг, Лиза Фручтман ||[[Апокалипсис бүгін]] |- |• Роберт Далва ||[[Қара арғымақ (фильм)|Қара арғымақ]] |- |• Джералд Б. Гринберг ||[[Крамер Крамерге қарсы]] |- |• Роберт Л. Вульф, Кэрролл Тимоти О’Мира ||[[Роуз (фильм)|Роуз]] |- |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1981)|53-ші (1981)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Тельма Скунмейкер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Құтырған бұқа]] |- |• Артур Шмидт ||[[Шахтёрдің қызы]] |- |• Дэвид Э. Блюитт ||[[Бәсеке (фильм)|Бәсеке]] |- |• Энн В. Коутс ||[[Піл-адам]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Даңқ (фильм, 1980)|Даңқ]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1982)|54-ші (1982)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Кан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Индиана Джонс: Жоғалған ковчегті іздеу]] |- |• Терри Роулингс ||[[Отты арбалар]] |- |• Джон Блум ||[[Франциялық лейтенанттың әйелі]] |- |• Роберт Л. Вульф <small>(өлімнен кейін)</small> ||[[Алтын көлде]] |- |• Диди Аллен, Крэйг Маккэй ||[[Қызылдар (фильм)|Қызылдар]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1983)|55-ші (1983)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джон Блум ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ганди (фильм)|Ганди]] |- |• Ханнес Никель ||[[Сүңгуір қайық (фильм)|Сүңгуір қайық]] |- |• Кэрол Литтлтон ||[[Жатпланеталық (фильм)|Жатпланеталық]] |- |• Питер Циннер ||[[Офицер және джентльмен]] |- |• Фредерик Стайнкамп, Уильям Стайнкамп ||[[Тутси (фильм)|Тутси]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1984)|56-шы (1984)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Гленн Фарр, Лиза Фручтман, Стивен А. Роттер, Дуглас Стюарт, Том Рольф ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дұрыс жігіттер]] |- |• Фрэнк Моррисс, Эдвард М. Абромс ||[[Blue Thunder]] |- |• Бад С. Смит, Уолт Малконери ||[[Жарқ еткен би]] |- |• Сэм О’Стин ||[[Силквуд (фильм)|Силквуд]] |- |• Ричард Маркс ||[[Нәзіктік тілі]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1985)|57-ші (1985)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джим Кларк ||style="background:#EEDD82"|'''[[Өлім жазықтары]] |- |• Нена Даневич, Майкл Чандлер ||[[Амадей (фильм)|Амадей]] |- |• Бэрри Малкин, Роберт К. Ловетт ||[[«Коттон» клубы]] |- |• Дэвид Лин ||[[Үндістанға сапар]] |- |• Донн Кэмберн, Фрэнк Моррисс ||[[Таспен қатынас]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1986)|58-ші (1986)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Том Ноубл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Куәгер (фильм, 1985)|Куәгер]] |- |• Джон Блум ||[[Кордебалет (фильм)|Кордебалет]] |- |• Фредерик Стайнкамп, Уильям Стайнкамп, Пемброук Дж. Херринг, Шелдон Кан ||[[Африкадан]] |- |• Руди Фер, Кайя Фер ||[[Прицци отбасының абыройы]] |- |• Генри Ричардсон ||[[Қашқан пойыз]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1987)|59-шы (1987)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Клер Симпсон ||style="background:#EEDD82"|'''[[Взвод (фильм)|Взвод]] |- |• Рэй Лавджой ||[[Бөгделер]] |- |• Сьюзэн Э. Морс ||[[Ханна және қарындастары]] |- |• Джим Кларк ||[[Миссия (фильм, 1986)|Миссия]] |- |• Билли Вебер, Крис Лебензон ||[[Топ Ган]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1988)|60-шы (1988)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Габриэлла Кристиани ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соңғы император]] |- |• Ричард Маркс ||[[Broadcast News]] |- |• [[Майкл Кан]] ||[[Күн империясы]] |- |• Майкл Кан, Питер Э. Бергер ||[[Қатерлі әуестік]] |- |• Фрэнк Дж. Уриосте ||[[Робокоп (фильм, 1987)|Робокоп]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1989)|61-ші (1989)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Артур Шмидт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қоян Роджерге ор қазған кім]] |- |• Фрэнк Дж. Уриосте, Джон Ф. Линк ||[[Қатты жаңғақша]] |- |• Стюарт Бейрд ||[[Тұмандағы гориллалар]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Өртке оранған Миссисипи]] |- |• Стью Линдер ||[[Жаңбыр адамы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1990)|62-ші (1990)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дэвид Бреннер, Джо Хатшинг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Төртінші шілдеде туылған]] |- |• Ноэль Буассон ||[[Аю (фильм, 1988)|Аю]] |- |• Марк Уорнер ||[[Мисс Дэйзидің шопыры]] |- |• Уильям Стайнкамп ||[[Әйгілі Бейкер ағайындылар]] |- |• Стивен Розенблюм ||[[Даңқ (фильм, 1989)|Даңқ]] |- |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1991)|63-ші (1991)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Нил Трэвис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қасқырлармен билеу]] |- |• Уолтер Мёрч ||[[Елес (фильм, 1990)|Елес]] |- |• Бэрри Малкин, Лиза Фручтман, Уолтер Мёрч ||[[Өкіл әке 3]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Жақсы жігіттер]] |- |• Дэннис Вирклер, Джон Райт ||[[«Қызыл Октябрьды» аулау]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1992)|64-ші (1992)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джо Хатшинг, Пьетро Скалия ||style="background:#EEDD82"|'''[[JFK]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[«Коммитментс» тобы]] |- |• Крэйг МакКэй ||[[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]] |- |• Конрад Бафф IV, Марк Голдблатт, Ричард А. Харрис ||[[Терминатор 2: Ғарасат күні]] |- |• Том Ноубл ||[[Тельма мен Луиза]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1993)|65-ші (1993)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джоэль Кокс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Кешірілмеген (фильм, 1992)|Кешірілмеген]] |- |• Фрэнк Дж. Уриосте ||[[Негізгі инстинкт]] |- |• Кант Пан ||[[Қатыгез ойын]] |- |• Роберт Лейтон ||[[Бірнеше жақсы кісі]] |- |• Джеральдин Перони ||[[Ойыншы (фильм, 1992)|Ойыншы]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1994)|66-шы (1994)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Кан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шиндлердің тізімі]] |- |• Дэннис Вирклер, Дэвид Финфер, Дин Гудхилл, Дон Брошу, Ричард Норд, Дов Хениг ||[[Қашқын (фильм, 1993)|Қашқын]] |- |• Энн В. Коутс ||[[Атыс шебінде]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Әкенің аты үшін]] |- |• Вероника Женет ||[[Пианино (фильм)|Пианино]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1995)|67-ші (1995)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Артур Шмидт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Форрест Гамп]] |- |• Фредерик Маркс, Стив Джеймс, Уильям Хогс ||[[Баскетбол жайындағы армандар]] |- |• Салли Менке ||[[Қойыртпақ шығарма]] |- |• Ричард Фрэнсис-Брюс ||[[Шоушенктен қашу]] |- |• Джон Райт ||[[Жылдамдық (фильм)|Жылдамдық]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1996)|68-ші (1996)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Майк Хилл, Дэниэл П. Хэнли ||style="background:#EEDD82"|'''[[Аполлон 13 (фильм)|Аполлон 13]] |- |• Маркус Д’Арси, Джей Фридкин ||[[Бэйб]] |- |• Стивен Розенблюм ||[[Ер жүрек]] |- |• Крис Лебензон ||[[Қып-қызыл су көтерілуі]] |- |• Ричард Фрэнсис-Брюс ||[[Жеті (фильм)|Жеті]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1997)|69-шы (1997)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уолтер Мёрч ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ағылшын пациенті]] |- |• Джерри Хэмблинг ||[[Эвита (фильм)|Эвита]] |- |• {{abbr|Итан Коэн және Джоэл Коэн|титрларда екеуі Roderick Jaynes деген лақап атпен көрсетілген|Ағайынды Коэн}} ||[[Фарго (фильм)|Фарго]] |- |• Джо Хатшинг ||[[Джерри Магуайер]] |- |• Пип Кармел ||[[Жалтыр (фильм)|Жалтыр]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1998)|70-ші (1998)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Конрад Бафф IV, [[Джеймс Кэмерон]], Ричард А. Харрис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]] |- |• Ричард Фрэнсис-Брюс ||[[Президент ұшағы]] |- |• Ричард Маркс ||[[Тап-тамаша]] |- |• Пьетро Скалия ||[[Ақылды Уилл Хантинг]] |- |• Питер Хонесс ||[[Лос-Анджелес сырлары]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (1999)|71-ші (1999)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Майкл Кан]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Қатардағы жауынгер Райанды құтқару]] |- |• Симона Пэгги ||[[Көркем тіршілік]] |- |• Энн В. Коутс ||[[Көз жетпес жерде]] |- |• Дэвид Гэмбл ||[[Ғашық болған Шекспир]] |- |• Билли Вебер, Лесли Джонс, Саар Клейн ||[[Жіңішке қызыл сызық]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2000)|72-ші (2000)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Зак Стэнберг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Матрица (фильм)|Матрица]] |- |• Тарик Анвар, Кристофер Гринбери ||[[Америкалық сұлу]] |- |• Лиза Зено Чургин ||[[Шарап жасаушылардың қағидалары]] |- |• Уильям Голденберг, Пол Рубелл, Дэвид Розенблюм ||[[Инсайдер (фильм)|Инсайдер]] |- |• Эндрю Мондшейн ||[[Алтыншы сезім (фильм)|Алтыншы сезім]] |- |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2001)|73-ші (2001)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Стивен Миррион ||style="background:#EEDD82"|'''[[Траффик (фильм)|Траффик]] |- |• Джо Хатшинг, Саар Клейн ||[[Сәл-пәл танымал]] |- |• Тим Скуайрес ||[[Жасырынып келе жатқан жолбарыс, тасада күтіп отырған айдаһар]] |- |• Пьетро Скалия ||[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] |- |• Диди Аллен ||[[Ұғымталдар]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2002)|74-ші (2002)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Пьетро Скалия ||style="background:#EEDD82"|'''[[«Қара қаршығаның» құлауы]] |- |• Майк Хилл, Дэниэл П. Хэнли ||[[Тамаша ақыл]] |- |• Джон Гилберт ||[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]] |- |• Доди Дорн ||[[Мементо]] |- |• Джилл Билкок ||[[Мулен Руж!]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2003)|75-ші (2003)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Мартин Уолш ||style="background:#EEDD82"|'''[[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Нью-Йорк бандылары]] |- |• Питер Бойл ||[[Сағаттар (фильм)|Сағаттар]] |- |• Майкл Хортон ||[[Сақиналар әміршісі: Екі қамал]] |- |• Эрве Де Люс ||[[Пианист (фильм)|Пианист]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2004)|76-шы (2004)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джэми Селкирк ||style="background:#EEDD82"|'''[[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]] |- |• Даниэль Резенде ||[[Құдай қаласы]] |- |• Уолтер Мёрч ||[[Суық тау]] |- |• Ли Смит ||[[Теңіздер қожайыны: Жердің қырында]] |- |• Уильям Голденберг ||[[Фаворит (фильм, 2003)|Фаворит]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2005)|77-ші (2005)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Тельма Скунмейкер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Авиатор (фильм)|Авиатор]] |- |• Джим Миллер және Пол Рубелл ||[[Сыбайлас (фильм)|Сыбайлас]] |- |• Мэтт Шесс ||[[Қияли мекен (фильм)|Қияли мекен]] |- |• Джоэль Кокс ||[[Миллион долларлық ару]] |- |• Пол Хирш ||[[Рэй (фильм)|Рэй]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2006)|78-ші (2006)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Хьюз Уинборн ||style="background:#EEDD82"|'''[[Соқтығыс (фильм, 2004)|Соқтығыс]] |- |• Майк Хилл және Дэниэл П. Хэнли ||[[Нокдаун (фильм, 2005)|Нокдаун]] |- |• Клер Симпсон ||[[Берілген бақташы]] |- |• [[Майкл Кан]] ||[[Мюнхен (фильм)|Мюнхен]] |- |• Майкл МакКаскер ||[[Сызықтан басып өту (фильм)|Сызықтан басып өту]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2007)|79-шы (2007)]] |style="background:#EEDD82"|• '''[[Тельма Скунмейкер]] ||style="background:#EEDD82"|'''[[Жолдан жаңылғандар]] |- |• Стивен Миррион және Дуглас Крайс ||[[Вавилон (фильм, 2006)|Вавилон]] |- |• Стивен Розенблюм ||[[Қанды алмаз]] |- |• Алекс Родригес және Альфонсо Куарон ||[[Адам баласы (фильм, 2006)|Адам баласы]] |- |• Клер Дуглас, Кристофер Раус, Ричард Пирсон ||[[Жоғалған рейс]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2008)|80-ші (2008)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Кристофер Раус ||style="background:#EEDD82"|'''[[Борнның ультиматумы]] |- |• Жюльетт Вельфлин ||[[Скафандр және көбелек]] |- |• Джей Кэссиди ||[[Жабайы күйде]] |- |• {{abbr|[[Ағайынды Коэн|Итан Коэн және Джоэл Коэн]]|титрларда екеуі Roderick Jaynes деген лақап атпен көрсетілген|Ағайынды Коэн}} ||[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]] |- |• Дилан Тиченор ||[[Мұнай (фильм)|Мұнай]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2009)|81-ші (2009)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Крис Дикенс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Лашықтан шыққан миллионер]] |- |• Кирк Бакстер және Энгус Уолл ||[[Бенджамин Баттонның сырлы хикаясы]] |- |• Ли Смит ||[[Қара сері]] |- |• Майк Хилл және Дэниэл П. Хэнли ||[[Фрост Никсонға қарсы]] |- |• Эллиот Грэхэм ||[[Харви Милк (фильм)|Харви Милк]] |- | rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2010)|82-ші (2010)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Боб Муравски және Крис Иннис ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дауыл билеушісі]] |- |• Стивен Э. Ривкин, Джон Рефуа, [[Джеймс Кэмерон]] ||[[Аватар (фильм, 2009)|Аватар]] |- |• Джулиан Кларк ||[[№ 9 аудан]] |- |• Салли Менке ||[[Атақсыз шаталар]] |- |• Джо Клотц ||[[Қымбатты (фильм)|Қымбатты]] |- |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2011)|83-ші (2011)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Энгус Уолл және Кирк Бакстер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Әлеуметтік желі (фильм)|Әлеуметтік желі]] |- |• Эндрю Вайсблум ||[[Қара аққу (фильм, 2010)|Қара аққу]] |- |• Памела Мартин ||[[Күрескер (фильм, 2010)|Күрескер]] |- |• Тарик Анвар ||[[Патша сөйлейді!]] |- |• Джон Харрис ||[[127 сағат]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2012)|84-ші (2012)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Кирк Бакстер және Энгус Уолл ||style="background:#EEDD82"|'''[[Айдаһардың татуировкасы бар қыз (фильм)|Айдаһардың татуировкасы бар қыз]] |- |• Анна-Софи Бьён және Мишель Хазанавичус ||[[Әртіс (фильм)|Әртіс]] |- |• Кевин Тент ||[[Ұрпақтар]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Уақыт сақшысы]] |- |• Кристофер Теллефсен ||[[Бәрін өзгерткен адам]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2013)|85-ші (2013)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Уильям Голденберг ||style="background:#EEDD82"|'''[[Арго (фильм)|Арго]] |- |• Тим Скуайрес ||[[Пи өмірі]] |- |• [[Майкл Кан]] ||[[Линкольн (фильм)|Линкольн]] |- |• Джей Кэссиди және Криспин Стразерс ||[[Менің жігітім — есуас]] |- |• Дилан Тиченор және Уильям Голденберг ||[[Номер бірінші нысана]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2014)|86-шы (2014)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Альфонсо Куарон және Марк Сэнгер ||style="background:#EEDD82"|'''[[Гравитация (фильм)|Гравитация]] |- |• Джей Кэссиди, Криспин Стразерс, Алан Баумгартен ||[[Америкаша алаяқтық]] |- |• Кристофер Раус ||[[Капитан Филлипс]] |- |• Жан-Марк Валле және Мартин Пенса ||[[Далластық сатып алушылар клубы]] |- |• Джо Уокер ||[[12 жылдық құлдық]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2015)|87-ші (2015)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Том Кросс ||style="background:#EEDD82"|'''[[Шабыт (фильм)|Шабыт]] |- |• Джоэль Кокс және Гари Роач ||[[Америкалық мерген]] |- |• Сандра Адэр ||[[Бозбалалық (фильм)|Бозбалалық]] |- |• Барни Пиллинг ||[[Гранд Будапешт қонақ үйі]] |- |• Уильям Голденберг ||[[Имитациямен ойнау]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2016)|88-ші (2016)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Маргарет Сиксел ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ессіз Макс: Қаһарлы жол]] |- |• Хэнк Коруин ||[[Үлкен құнсыздану ойыны (фильм)|Үлкен құнсыздану ойыны]] |- |• Стивен Миррион ||[[Аман қалған (фильм)|Аман қалған]] |- |• Том Макардл ||[[Жарыққа шығарылған]] |- |• Марианн Брэндон және Мэри Джо Марки ||[[Жұлдызды соғыстар: Күштің оянуы]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2017)|89-шы (2017)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джон Гилберт ||style="background:#EEDD82"|'''[[Хэксо Ридж]] |- |• Джо Уокер ||[[Жетті]] |- |• Джейк Робертс ||[[Қалай болса да (фильм, 2016)|Қалай болса да]] |- |• Том Кросс ||[[Ла-Ла Ленд]] |- |• Нат Сандерс және Джои Макмиллон ||[[Айдың жарығы (фильм, 2016)|Айдың жарығы]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2018)|90-шы (2018)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Ли Смит ||style="background:#EEDD82"|'''[[Дюнкерк (фильм)|Дюнкерк]] |- |• Пол Мачлисс және Джонатан Амос ||[[Драйвтағы балақай]] |- |• Татьяна С. Ригел ||[[Тоня бәріне қарсы]] |- |• Сидни Волински ||[[Су кейпі]] |- |• Джон Грегори ||[[Миссури, Эббинг шекарасындағы үш билборд]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2019)|91-ші (2019)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джон Оттман ||style="background:#EEDD82"|'''[[Богемиялық рапсодия]] |- |• Бэрри Александер Браун ||[[Қара кланшы]] |- |• Йоргос Мавропсаридис ||[[Фаворитка (фильм)|Фаворитка]] |- |• Патрик Дж. Дон Вито ||[[Жасыл кітап (фильм)|Жасыл кітап]] |- |• Хэнк Коруин ||[[Билік (фильм, 2018)|Билік]] |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2020)|92-ші (2020)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Майкл Маккаскер және Эндрю Баклэнд ||style="background:#EEDD82"|'''[[Ford v Ferrari]] |- |• [[Тельма Скунмейкер]] ||[[Ирландиялық (фильм, 2019)|Ирландиялық]] |- |• Том Иглз ||[[Қоян Джоджо]] |- |• Джефф Грот ||[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]] |- |• Ян Джин-мо ||[[Паразиттер (фильм)|Паразиттер]] |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" style="width:100%" |- bgcolor="#bebebe" ! width="5%" | Рәсім ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="55%" | Фильм |- |rowspan=5|<center>'''[[Оскар (2021)|93-ші (2021)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Миккель Э. Г. Нильсен ||style="background:#EEDD82"|'''[[Металл дыбысы]] |- |• Йоргос Лампринос ||[[Әке (фильм, 2020)|Әке]] |- |• [[Хлоя Чжао]] ||[[Көшпенділер жері ]] |- |• Фредерик Тораваль ||[[Үміт артарлық келіншек]] |- |• Алан Баумгартен ||[[Чикаголық жетіні соттау]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2022)|94-ші (2022)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Джо Уолкер || style="background:#EEDD82"| '''[[Дөң (фильм, 2021)|Дюна]] |- |• Майрон Керштейн және Эндрю Вайсблюм || [[Тик-так, бум!]] |- |• Хэнк Корвин || [[Үстіге қарамаңдар]] |- |• Памела Мартин || [[Патша Ричард]] |- |• Питер Шиберрас || [[Төбет билігі]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2023)|95-ші (2023)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Пол Роджерс || style="background:#EEDD82"| '''[[Барлығы бір уақытта, барлық жерде]] |- |• Миккель Э. Г. Нильсен || [[Инишерин баншилері]] |- |• Мэтт Вилла және Джонатан Редмонд || [[Элвис (фильм, 2022)|Элвис]] |- |• Моника Вилли || [[Тар (фильм)|Тар]] |- |• Эдди Хэмилтон || [[Топ Ган: Мэверик]] |- | rowspan=5 align="center"|'''[[Оскар (2024)|96-шы (2024)]] |style="background:#EEDD82"|• '''Дженнифер Лейм || style="background:#EEDD82"| '''[[Оппенхеймер (фильм)|Оппенхеймер]] |- |• Кевин Тент || [[Қалғандар (фильм)|Қалғандар]] |- |• Тельма Скунмейкер || [[Гүлді айын өлтіргендер]] |- |• Лорен Сенешаль || [[Құлау анатомиясы]] |- |• Йоргос Мавропсаридис || [[Байғұс жандар]] |- | rowspan="5" align="center"|'''[[Оскар (2025)|97-ші (2025)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''Шон Бейкер''' || style="background:#EEDD82"| '''[[Анора]]''' |- |• Давид Янчо || [[Бруталист]] |- |• Ник Эмерсон || [[Конклав (фильм)|Конклав]] |- |• Жюльетт Вельфлинг || [[Эмилия Перес]] |- |• Майрон Керштейн || [[Зұлым (фильм)|Зұлым]] |- | rowspan="5" align="center"|'''[[Оскар (2026)|98-ші (2026)]]''' |style="background:#EEDD82"|• '''Энди Юргенсен''' || style="background:#EEDD82"| '''[[Шайқас артынан шайқас]]''' |- |• Стивен Миррионе || [[F1 (фильм)|F1]] |- |• Рональд Бронштейн және Джош Сафди || [[Марти Суприм]] |- |• Оливье Бугге Coutté || [[Сентименталды құндылық]] |- |• Майкл П. Шовер || [[Күнәһарлар (фильм, 2025)|Күнәһарлар]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] 1m5f4bqhyzncbpw5u2c6fbv6shihyl0 0 663449 3612700 3611730 2026-06-02T19:23:03Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] соңғы нұсқасына қайтарды 3417042 wikitext text/x-wiki {{Театр |атауы = Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облысының қазақ музыкалық драмалық театры |сурет = Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облысының қазақ музыкалық драмалық театры.jpg |сурет ені = |сурет тақырыбы = |театр типі = |Негізделгені = 1996 |Негізін қалаған = |Жабылды = |Театр труппасы = |Жанрлар = музыкалық драма |марапаттары = * 2011 жыл - "Классиканы жоғары дәрежеде сахналағаны үшін" аталымын және "Ника Боспорская" мүсіншесін жеңіп алды; * 2012 жыл - Гран-при жүлдесі; І Халықаралық Досstar байқауына қатысып, жүлделі бірінші орынды жеңіп алды; * 2013 жыл - Халықаралық театр фестиваліне И.Лаузундтың "Офис" қойылымымен қатысып, дипломант атағына ие болды; * 2017 жыл - II Республикалық "Балауса" эскперименталды қойылымдар фестиваліне қатысып, "Ізденісі үшін" дипломымен марапатталды. |Орналасуы = {{KAZ}} |Мекен-жайы = Көкшетау |Сыйымдылығы = |Статус = |Ведомство = |Директоры = [[Мұратбек Үкібайұлы Оспанов|Мұратбек Оспанов]] |Көркемдік жетекшісі = Қайрат Мырзаболатов |Бас режиссёрі = |Бас дирижёрі = |Бас балетмейстері = |Бас хормейстері = |Бас суретші = |Сайты = http://kazdramteatr.kz/ |Викиқор = }} '''Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облысының қазақ музыкалық-драмалық театры''' – [[Көкшетау]] қаласындағы мәдени ұйымдардың бірі. == Театр тарихы == Театр 1996 жылы 6 наурыз күні [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғабит Мүсірепов]]тың «Ақан сері - Ақтоқты» спектаклімен шымылдығын ашқан болатын (Қоюшы режиссері – Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері [[Жақып Омаров]]). Театрды ашуға Алматыдағы Т.Жүргенов атындағы өнер академиясының бір топ жас түлектерін бастап әкеліп, ұжымға алғашқы басшы болған Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері [[Мұратбек Үкібайұлы Оспанов|Мұратбек Үкібайұлы Оспановтың]] еңбегін айта кеткен орынды. Ақмола облысының қазақ музыкалық-драмалық театры Солтүстік Қазақстан облысының тумасы, драматург [[Шахмет Құсайынұлы Құсайынов]]тың есімімен аталған болатын.<ref>{{cite web|url=https://kazdramteatr.kz/index.php/c_main/material_view/id_material/14|title=Шахмет Құсайынов атындағы облыстық қазақ музыкалық-драма театры жайында қысқаша мағлұмат|author=|date=|work=|publisher=Kazdramteatr.kz|accessdate=2025-01-03|lang=kk}}</ref> == Жетістіктері мен жаңалықтары == *2001 жылы қыркүйек айында [[Мысыр|Мысырда]] өткен («Конвейер» реж. Г.Мерғалиева) әлемдік театр фестивалінен 5 жүлденің біреуін иеленіп, абыроймен оралған труппа өз шеберліктерін шыңдап аяғына нық тұрды. *2004 жылы театрға облыстық бюджет есебінен жаңа ғимарат салынды. Осы жылы әйгілі қаламгер Сәкен сері Жүнісовтің мерейтойына орай Аймақтық театр фестивалі ұйымдастырылып, жоғары дәрежеде өтті. Театр ұжымы 2 жүлделі орынға ие болды. «Ең үздік сценография үшін» номинациясын театрдың бас суретшісі ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Мұрат Мақсұт иеленсе, «Ең үздік режиссура» номинациясын ҚР еңбек сіңірген қайраткері [[Мұратбек Оспанов]] иеленді. *2006 жылдың наурыз айының 6-шы жұлдызында театрдың 10 жылдығы аталып өтті. Осыған орай театрдың алдыңғы лек актерлері Ж.Қалдаров, Т.Қонбай, Ж.Құсайынова, Қ.Қалқатаев, А.Жүнісова, Қ.Мырзаболатовтарға Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері белгісі берілді. Театрда Қазақстанның Халық әртісі [[Жібек Есекеқызы Бағысова|Бағысова Жібек Есекеқызы]] бастаған 34 актер қызмет етуде. *2007 жылы мамыр айының 14-18-ші жұлдыздары аралығында Шахмет Құсайыновтың 100 жылдығына орай Көкшетау қаласында Аймақтық фестиваль ұйымдастырылып, оған республиканың солтүстігі мен орталық аймақтарынан 8 театр қатысты. *Бүгінде театр репертуарында 106 қойылым бар. Олардың ішіндегі классикалық қойылымдардан У.Шекспир «Король Лир», [[Шыңғыс Айтматов|Ш.Айтматов]] «[[Ғасырдан да ұзақ күн]]», [[Сәкен Жүнісов|С.Жүнісов]] «Абылай», А.Камю «Калигула», драмалық қойылымдардан Ә.Оразбеков «Бір түп алма ағашы», О.Бөкей «Атау кере», комедиялық қойылымдардан О.Бодықов «Үйленгім келмейді», С.Ахмад «Келіндер көтерілісі», Б.Әлімжанов «Құдалық» спектакльдерін атап өтуге болады. *2007 жылы театр ұжымы гастрольдік сапармен Қытай Халық Республикасында болып, Іле қазақ автономиялық облысының 4 ауданы мен Құлжа қаласында өнер көрсетті. *2011 жылы Мәскеудегі Театр Одақтарының Халықаралық Конфедерациясының (МКТС) «ТМД және Балтық елдері жас театр қайраткерлерінің байқауы» аясында Қазақстан театрлары жас режиссерларының жұмыстары ішінен 2 қойылым таңдап алынып, соның бірі театр репертуарындағы С.Раевтың «О, Қыздар!» драмасы (реж.Ф.Қанафин) мамыр айында Көкшетау қаласында Мәскеу қаласынан келген белді сахна мамандарынан құралған эксперттік комиссияға көрсетілді. *2011 жылы Украина елінің Қырым автономиялық республикасында өткен Антикалық өнердің ХІІІ «Боспорские агоны» Халықаралық театр фестиваліне А.Камюдің «Калигула» тарихи трагедиясымен (реж.Қ.Қасымов) қатысып, «Классиканы жоғары дәрежеде сахналағаны үшін» номинациясын және «Ника Боспорская» статуэткасын жеңіп алды. [[Мәскеу|Мәскеулік]] және [[Украина|Украинаның]] беделді сахна шеберлері мен сыншылары тарапынан жоғары бағаға ие болған Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры Тәуелсіздік алғалы бері қазақ елі атынан, Азия, мұсылман елдері арасынан тұңғыш қатысқан театр болды. *Бұл маусымның тағы бір жаңалығы мамыр айында облысқа белгілі тәжірибелі басқарушы, өнер жанашыры Марал Қажыкенқызы Джакупова ханымның театр басшысы болып тағайындалуы. *Театр 2012 жылы қазан айында Қостанай қаласында өткен І.Омаровтың 100 жылдығына арналған Республикалық театрлар фестиваліне А.Камюдің «Калигула» қойылымымен қатысып, Гран-При жүлдесіне ие болды. *Театр актеры Елтай Мұстанов 2012 жылдың қараша айында Қарағанды қаласында өткен Оперетта орындаушыларының І Халықаралық Досstar конкурсына қатысып, жүлделі бірінші орынды жеңіп алды. *2013 жылы театр ұжымы Ресейдің Татарстан елі Қазан қаласында өткен «Ремесло+» жас режиссерлардың халықаралық театр фестиваліне И.Лаузундтың «Офис» қойлымымен (режиссері Ф.Қанафин) қатысып, дипломант атағына ие болды. *2014 жылдың қыркүйек айының 19 жұлдызында театр ұжымы СҚО мен Ақмола облысының өңірлік өзара алмасу гастроліне сай балаларға арналған Э.Стэнтонның «Ойыншықтар оқиғасы» ертегісімен Петропавл қаласында болып қайтты. *2015 жылдың 19-24 қараша аралығында Шахмет Құсайынов атындағы облыстық қазақ музыкалық драма театры Беларусь елінің Минск қаласында өткен ТМД, Балтық және Грузия мемлекеттерінің Жас театр қайраткерлерінің II Халықаралық театр форумына режиссер Болат Абдрахманов сахналаған Т.Уильямстің «Құштарлық» трамвайы» қойылымымен қатысып қайтты. *2016 жылдың мамыр айында театр ұжымы Ақтөбе қаласында Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығына арналған «Айтқыштар Ақтөбеде» VII Республикалық әзіл-ысқақ фестиваліне қатысып, актерлер Төлеубек Көңбай және Бағлан Иманғазинов 2 орынға ие болды. Сонымен қатар актер Төлеубек Көңбай «Үздік актер» номинациясында жеңімпаз атанды. Бұл жылдың басты жаңалығы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Мұратбек Үкібайұлы Оспанов театр басшысы болып қайта тағайындалды. *2017 жылдың сәуір айында театр ұжымы Ақтөбеде өткізілген «ЭКСПО-2017» Халықаралық мамандандырылған көрмесі аясында өткен Қазақстан драма театрларының II – Республикалық «Балауса» эскперименталды қойылымдар фестиваліне қатысып эксперименталды ізденісі үшін Дипломмен марапатталды. *2018 жылы театрымыздың жас режиссерлары жылдан жылға өз біліктіліктерін арттыру мақсатында келесі аталған халықаралық және аймақтық театрланған фестиваль және көптеген конкурстарда қатысуда. Мәселен: 28 мамыр -1 маусым күндер аралығында театр режиссері Б.Абдрахманов Татарстан Қазан қаласында өткен V Халықаралық түркі тілдес мемлекеттерінің «Науруз» театр форум-фестиваліне қатысты. 15 - 20 маусым күндер аралығында театр режиссері Ф.Қанафин Ресейдің Новосибирск қаласына С.Н. Афанасьев жетекшілігімен режиссерлік лобараторияға тәжірибе алмасуға барды. 29 қыркүйек – 1 қазан күндер аралығында театр режиссерлері Ф.Қанафин, Б.Абдрахманов ҚР Мәдениет және спорт министрлігі ұйымдастырған шетел шеберлерінің қатысуымен өтетін театр өнері қайраткерлерінің Республикалық Практикумына қатысып, сертификат иегерлері болып оралды. Сонымен қатар осы жылдың маңызды оқиғасы — [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] қарсаңында театр өнерін дамытуға және насихаттауға қосқан зор үлесі үшін жоғары санаттағы драма әртісі Қалқатаев Құмарбек Өкенұлының «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағын алуы болды. Сондай-ақ, талантты жас драматург, театрдың әдебиет бөлімінің меңгерушісі Хыдырбай Манарбек IX Республикалық "Тәуелсіздік толғауы" байқауында "Тұман" пьесасының авторы ретінде Үздік пьеса номинациясы бойынша дипломға ие болды. *2019 жылы қаңтар айында Жалпы коллегия барысында театрымыздың талантты актрисасы Маржан Бөкешқызы ҚР "Мəдениет саласының үздігі" төс белгісімен және музыка бөлім меңгерушісі Медет Мұхамедин Мəдениет министрлігінің "Құрмет граматасымен" марапатталды.<ref>Қазақстанның мәдени ошақтары. Культурные центры Казахстана: Фотоальбом. – Алматы:«АСА» Баспа үйі» ЖШС, 2012. – 288 б. (қазақ, орыс, тілдерінде) ISBN 978-601-80325-0-9</ref> *2020—2021 жылдардағы пандемия жағдайында да театр өз жұмысын жалғастыра алды. Көптеген қойылымдар театрдың YouTube каналына жүктеліп, сайттағы сілтемелер арқылы көрермендер қойылымдарды тамашалай алды.<ref>{{cite web|url=https://madeniportal.kz/article/261|title=Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры|author=|date=2018-03-22|work=|publisher=Madeniportal.kz|accessdate=2025-01-03|lang=kk}}</ref> == Галерея == <gallery> Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облысының қазақ музыкалық драмалық театры 7.jpg Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облысының қазақ музыкалық драмалық театры 1.jpg Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облысының қазақ музыкалық драмалық театры 2.jpg Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облысының қазақ музыкалық драмалық театры 4.jpg Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облысының қазақ музыкалық драмалық театры 5.jpg Шахмет Құсайынов атындағы Ақмола облысының қазақ музыкалық драмалық театры 6.jpg </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://kazdramteatr.kz/index.php/c_main/material_view/id_material/14 Ресми сайт] [[Санат:Қазақстан театрлары]] [[Санат:Көкшетау]] t7skb3s6bezg1bq52sgkb79psi56vv0 0 666304 3612731 3611772 2026-06-02T19:25:55Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Makenzis|Makenzis]] соңғы нұсқасына қайтарды 3598335 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = Витесс | логотипі = Vitesse FC logo.svg | құрылған = [[1892 жыл]] | стадионы = [[Гелредом]] | сыйымдылығы = 21,248 | жарыс = Eerste Divisie | маусым = 2025/26 | орын = '''15-орын''' | pattern_la1 = _vitesse2324h | pattern_b1 = _vitesse2324h | pattern_ra1 = _vitesse2324h | pattern_sh1 = _vitesse2324h | pattern_so1 = _vitesse2324hl | leftarm1 = 000000 | body1 = FFDD00 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _vitesse2324a | pattern_b2 = _vitesse2324a | pattern_ra2 = _vitesse2324a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _vitesse2324al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | website = https://www.vitesse.nl | current = }} '''Витесс''' (''Stichting Betaald Voetbal Vitesse'') — [[Нидерланд|Нидерландтың]] [[Арнем]] қаласындағы футбол клубы. 1892 жылы 14 мамырда құрылған. Өз алаңындағы ойындарын [[Гелредом]] аренасында өткізеді. ==Тарихы== == Жетістіктері == === Ұлттық === * Нидерланд кубогы: 2017. * Нидерланд кубогының финалисі (4): 1912, 1927, 1990, 2021 * Нидерланд суперкубогының финалисі (1): 2017 * 1 дивизион жеңімпазы (2) : 1976/77, 1988/89 * Гелдерланд провинциясының жеңімпазы (2) : 1894/95, 1895/96. == Атақты ойыншылары == * [[Рой Макаай]] * [[Сандер Вестервельд|Сандер Вестерфилд]] * [[Пьер ван Хойдонк]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Нидерланд футбол клубтары]] [[Санат:1892 жылы құрылған футбол клубтары]] 65faubqripb2bstv3y2l6e1oxf4bs14 4 675070 3612899 3612485 2026-06-03T07:00:44Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3612899 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88022||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||95954||76335||11021||224||3376||234||110||5808||741 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86484||80882||1349||2243||909||49||0||957||136 |- |4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84036||68775||1239||147||11309||15||0||1696||24 |- |5||3||{{u|Мағыпар}}||83120||78088||788||635||37||388||0||2883||46 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55541||30549||3588||368||5769||944||2238||4778||5187 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48473||39766||1757||102||628||17||9||4473||39 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||10||{{u|Ulan}}||30436||23965||391||78||4579||14||0||199||209 |- |10||9||{{u|1nter pares}}||27091||25232||202||7||525||70||0||1371||138 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8817||3471||135||398||8||2176||838||844 |- |12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13875||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |14||11||{{u|Орел Карл}}||21762||20502||752||39||120||4||0||121||11 |- |15||18||{{u|Nurken}}||19165||9864||1319||40||6914||115||2||425||51 |- |16||13||{{u|Sagzhan}}||17787||16570||379||43||181||10||0||308||86 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17029||12069||218||7||132||162||8||2485||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16071||14052||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13752||12978||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11233||6793||507||0||102||512||0||615||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10037||7879||1218||37||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||296||32 |- |26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8223||8129||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8134||5706||27||5||1867||204||0||172||52 |- |29||48||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7934||5416||973||137||627||59||23||530||196 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7479||5978||189||71||63||88||3||384||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5281||468||132||761||0||64||97||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6254||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||47||{{u|Coffee86}}||4327||3803||4||0||11||7||0||399||5 |- |50||62||{{u|Madi Dos}}||4306||2981||195||63||35||42||0||602||104 |- |51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |54||57||{{u|Esetok}}||3578||3078||395||2||161||205||8||285||138 |- |55||52||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |57||50||{{u|Makenzis}}||3488||3431||5||0||0||0||0||46||5 |- |58||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2998||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3 |- |64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2835||0||0||0||0||0||0||0 |- |66||72||{{u|ShadZ01}}||3023||2418||334||66||105||0||0||4||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||68||{{u|Dauren}}||2871||2464||0||14||0||0||0||68||6 |- |70||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |71||86||{{u|MuratbekErkebulan}}||2811||1826||295||0||88||55||0||416||4 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2 |- |81||89||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48 |- |82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2389||1981||126||0||13||1||0||177||41 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |94||83||{{u|Unknown Alash}}||2004||1943||1||0||0||0||0||0||0 |- |95||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |96||93||{{u|RaiymbekZh}}||1905||1613||6||0||17||0||0||72||72 |- |97||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||95||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1601||1339||1||0||102||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1533||1345||0||0||7||0||0||120||8 |- |109||96||{{u|Gliwi}}||1514||1508||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0 |- |128||119||{{u|Ziv}}||1147||1076||58||0||0||2||0||9||2 |- |129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||144||{{u|Wikuiser}}||1048||752||142||0||62||0||43||18||4 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||189||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |154||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |161||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0 |- |168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |169||145||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |172||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |177||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |178||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |179||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |180||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||674||665||0||1||0||0||0||6||1 |- |181||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |182||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |183||158||{{u|Epoxa-HH}}||666||654||0||0||5||0||0||10||1 |- |184||166||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||664||625||15||0||0||0||0||2||0 |- |185||220||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||190||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||215||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||227||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |196||179||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0 |- |197||186||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||178||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||182||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||180||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |204||184||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |205||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |206||188||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |207||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |208||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |210||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |211||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |213||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |214||187||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |215||191||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |217||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |218||192||{{u|Tuttiorchestra687}}||533||530||0||0||0||0||0||4||2 |- |219||209||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |221||183||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1 |- |223||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |224||185||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0 |- |227||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |228||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||226||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8 |- |230||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] re1q09evgshujil65p5wpe45u2fj861 4 675089 3612948 3612544 2026-06-03T11:00:21Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3612948 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515628||380105||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145870||131246||957||0||13593||6||0||46||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132122||127420||649||15||62||17||10||2859||1065 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119564||112798||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113444||1||0||0||0||0||0||113443||0 |-style="background-color:#ccf" |6||5||{{u|MerlIwBot}}||105852||88196||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87594||87594||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79320||79305||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50459||50166||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26597||22822||42||0||3648||2||0||61||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14520||13546||429||1||0||83||0||383||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13735||13238||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9119||9119||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7961||5416||973||137||627||40||23||530||196 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3254||3251||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1553||1534||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1047||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||164||162||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] bjg027vzjke0bpuegs76aseykog1kq7 4 675116 3612554 3612374 2026-06-02T13:07:13Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3612554 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107916||25625||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7809||949||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7357||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3134||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2564||42||0||57||33||593||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2273||102||13||200||86||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2187||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1393||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1343||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |15||{{u|Орел Карл}}||1300||310||1||303||80||24||0||0||0 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||629||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||460||57||1269||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |27||{{u|Nurkhan}}||957||101||14||343||4||25||0||1||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||868||307||43||20||71||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11 |- |45||{{u|1nter pares}}||535||306||0||8||366||3||0||0||4 |- |46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||530||185||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0 |- |49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||502||479||3||634||4706||31||15||1||4 |- |53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |59||{{u|Sagzhan}}||440||82||1||17||134||30||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||417||37||0||0||1598||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||386||182||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||302||200||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |120||{{u|Coffee86}}||189||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |121||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |122||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|ShadZ01}}||181||22||0||34||81||50||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||363||308 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||190||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |262||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |264||{{u|MuratbekErkebulan}}||81||20||0||57||80||0||11||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |270||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |271||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Madi Dos}}||79||22||0||53||23||40||4||0||3 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |278||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |279||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |281||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2972||521||92||0||38||4 |- |285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|RaiymbekZh}}||68||39||5||1||8||0||0||0||1 |- |298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0 |- |299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |394||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |409||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |410||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |413||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0 |- |414||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||34||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |428||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |467||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |475||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |492||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |560||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Жанна Ж}}||17||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |562||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |563||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |571||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |573||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |576||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |577||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |578||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |585||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |587||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |595||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Tuttiorchestra687}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |602||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |604||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |606||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |608||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |628||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |633||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |641||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0 |- |643||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |677||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |678||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |685||{{u|Gaukhar1980}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |720||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |732||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |739||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |740||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |742||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |744||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |748||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |753||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |756||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |767||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||7||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |781||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |782||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |783||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |792||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |798||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |832||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |833||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |834||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |841||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |845||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |850||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |853||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |854||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |860||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |877||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |882||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |886||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |899||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |907||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |909||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |921||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |925||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |931||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |934||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |935||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |945||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |953||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |954||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |976||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |984||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |992||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |995||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1007||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1015||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1022||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1036||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0 |- |1042||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1044||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1053||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Гулжайна Усен}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1079||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1080||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1082||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1083||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1086||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1093||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1094||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1097||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1120||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1121||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1122||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1124||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1132||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1164||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1167||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1172||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1174||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1189||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1193||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1200||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1205||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1250||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0 |- |1253||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1280||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1289||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1391||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1420||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1422||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1423||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1435||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1436||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1452||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1455||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1479||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1509||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1527||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1545||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1546||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1553||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1674||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1687||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1693||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1698||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Құралай Мұратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||233||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 371ee2cxc564mizt7041isinqqjzq6n 1 678581 3612820 3214493 2026-06-03T04:37:17Z Alphy Haydar 36950 3612820 wikitext text/x-wiki == /* 6 наурыз 2022 кезіндегі өңдеу сұранысы (Қорғалған) */ жаңа бөлім == {{өңделуі қорғалған|Ресейдің Украинаға басып кіруі (2022)|jauap_berilgen=иә}} <!-- Сұраныстың бас жағы. --> <!-- Сұраныстың соңы --> [[Арнайы:Үлесі/37.99.36.199|37.99.36.199]] 17:21, 2022 ж. наурыздың 6 (+06) "Реакция - Қазақстан" бөліміне: :Қазақстан Ресей мен Украина арасындағы қақтығысты реттеуде араағайын болуға дайын. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 1 наурыз "Нұр Отан" съезінде осылай деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |title=Қазақстан Ресей-Украина қақтығысында араағайын болуға дайын екенін мәлімдеді|url=https://www.azattyq.org/a/31729568.html |access-date=6 March 2022 |work=Azattyq |date=1 наурыз 2022 |archive-date=1 наурыз 2022 }}</ref> ::{{Орындалды}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:35, 2022 ж. наурыздың 6 (+06) ::: Ағылшыншасында бұл тәуелсіз елге қарсы шапқыншылық соғыс "Ақпанның 24 күні тәңсәріде басталды" (The invasion began at dawn on 24 February) деп анық жазылған. Сол дұрыс ақпарат екені анық. Қазақшасында нақты уақыт анық көрсетілмеген. Түзетулеріңізді сұраймын. --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 09:37, 2026 ж. маусымның 3 (+05) o8968haewkagnpw65hbzlc2und3d9bo 3612821 3612820 2026-06-03T04:38:38Z Alphy Haydar 36950 3612821 wikitext text/x-wiki == /* 6 наурыз 2022 кезіндегі өңдеу сұранысы (Қорғалған) */ жаңа бөлім == {{өңделуі қорғалған|Ресейдің Украинаға басып кіруі (2022)|jauap_berilgen=иә}} <!-- Сұраныстың бас жағы. --> <!-- Сұраныстың соңы --> [[Арнайы:Үлесі/37.99.36.199|37.99.36.199]] 17:21, 2022 ж. наурыздың 6 (+06) "Реакция - Қазақстан" бөліміне: :Қазақстан Ресей мен Украина арасындағы қақтығысты реттеуде араағайын болуға дайын. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 1 наурыз "Нұр Отан" съезінде осылай деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |title=Қазақстан Ресей-Украина қақтығысында араағайын болуға дайын екенін мәлімдеді|url=https://www.azattyq.org/a/31729568.html |access-date=6 March 2022 |work=Azattyq |date=1 наурыз 2022 |archive-date=1 наурыз 2022 }}</ref> ::{{Орындалды}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:35, 2022 ж. наурыздың 6 (+06) (''Түзету талабы'') Ағылшыншасында бұл тәуелсіз елге қарсы шапқыншылық соғыс "Ақпанның 24 күні тәңсәріде басталды" (The invasion began at dawn on 24 February) деп анық жазылған. Сол дұрыс ақпарат екені анық. Қазақшасында нақты уақыт анық көрсетілмеген. Түзетулеріңізді сұраймын. --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 09:38, 2026 ж. маусымның 3 (+05) 6srafomsymroi6a68wvd3a4swaoax9z 3612822 3612821 2026-06-03T04:39:55Z Alphy Haydar 36950 3612822 wikitext text/x-wiki == /* 6 наурыз 2022 кезіндегі өңдеу сұранысы (Қорғалған) */ жаңа бөлім == {{өңделуі қорғалған|Ресейдің Украинаға басып кіруі (2022)|jauap_berilgen=иә}} <!-- Сұраныстың бас жағы. --> <!-- Сұраныстың соңы --> [[Арнайы:Үлесі/37.99.36.199|37.99.36.199]] 17:21, 2022 ж. наурыздың 6 (+06) "Реакция - Қазақстан" бөліміне: :Қазақстан Ресей мен Украина арасындағы қақтығысты реттеуде араағайын болуға дайын. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 1 наурыз "Нұр Отан" съезінде осылай деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |title=Қазақстан Ресей-Украина қақтығысында араағайын болуға дайын екенін мәлімдеді|url=https://www.azattyq.org/a/31729568.html |access-date=6 March 2022 |work=Azattyq |date=1 наурыз 2022 |archive-date=1 наурыз 2022 }}</ref> ::{{Орындалды}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:35, 2022 ж. наурыздың 6 (+06) {{Дәйексөз|}} (''Түзету талабы'') Ағылшыншасында бұл тәуелсіз елге қарсы шапқыншылық соғыс "Ақпанның 24 күні тәңсәріде басталды" (The invasion began at dawn on 24 February) деп анық жазылған. Сол дұрыс ақпарат екені анық. Қазақшасында нақты уақыт анық көрсетілмеген. Түзетулеріңізді сұраймын. --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 09:38, 2026 ж. маусымның 3 (+05) ebd697ytdy2kauql75c4uj12ovqiz5e 3612823 3612822 2026-06-03T04:40:18Z Alphy Haydar 36950 3612823 wikitext text/x-wiki == /* 6 наурыз 2022 кезіндегі өңдеу сұранысы (Қорғалған) */ жаңа бөлім == {{өңделуі қорғалған|Ресейдің Украинаға басып кіруі (2022)|jauap_berilgen=иә}} <!-- Сұраныстың бас жағы. --> <!-- Сұраныстың соңы --> [[Арнайы:Үлесі/37.99.36.199|37.99.36.199]] 17:21, 2022 ж. наурыздың 6 (+06) "Реакция - Қазақстан" бөліміне: :Қазақстан Ресей мен Украина арасындағы қақтығысты реттеуде араағайын болуға дайын. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 1 наурыз "Нұр Отан" съезінде осылай деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |title=Қазақстан Ресей-Украина қақтығысында араағайын болуға дайын екенін мәлімдеді|url=https://www.azattyq.org/a/31729568.html |access-date=6 March 2022 |work=Azattyq |date=1 наурыз 2022 |archive-date=1 наурыз 2022 }}</ref> ::{{Орындалды}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:35, 2022 ж. наурыздың 6 (+06) (''Түзету талабы'') Ағылшыншасында бұл тәуелсіз елге қарсы шапқыншылық соғыс "Ақпанның 24 күні тәңсәріде басталды" (The invasion began at dawn on 24 February) деп анық жазылған. Сол дұрыс ақпарат екені анық. Қазақшасында нақты уақыт анық көрсетілмеген. Түзетулеріңізді сұраймын. --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 09:38, 2026 ж. маусымның 3 (+05) 6srafomsymroi6a68wvd3a4swaoax9z 3 679619 3612758 2999316 2026-06-02T19:54:59Z CoconutOctopus 175536 CoconutOctopus [[Қатысушы талқылауы:Neptunnneee]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Wmatishov]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Neptunnneee|Neptunnneee]]" to "[[Special:CentralAuth/Wmatishov|Wmatishov]]" 2999316 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Neptunnneee}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 22:58, 2022 ж. наурыздың 21 (+06) 0vc2dsmberxhocm08ubab67iq83xtqs 0 681925 3612698 3611729 2026-06-02T19:22:34Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Абдираимова Эльмира Кайрлиевна|Абдираимова Эльмира Кайрлиевна]] соңғы нұсқасына қайтарды 3552045 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} {{Футболшы |есімі = Стэнли Мэтьюз |толық аты = |лақап аты = "Дриблинг сиқыршысы (ағылш. The Wizard of the Dribble) |сурет = Stanley_Matthews_1962_(crop).jpg |сурет ені = 200px |атауы = |туған күні = 1.02.1915 |туған жері = [[Хенли]], [[Стаффордшир]], [[Англия]] |азаматтығы = {{байрақ|Англия}} |қайтыс болған күні = 23.02.2000 (85 жасында) |қайтыс болған жері = Сток-он-Трент, [[Стаффордшир]], [[Англия]] |бойы = 175 см |салмағы = |позиция = оң қанаттағы шабуылшы |қазіргі клуб = |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1930-1932 Сток Сити }} |клубтары = {{футбол карьерасы |1932-1947|Сток Сити|262 (51) |1947-1961|Блэкпул|380 (17) |1961-1965|Сток Сити|59 (3) |1970|Хибернианс |2 (1) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1934-1957|{{Байрақ|Англия}} Англия|54 (11) |1947-1955|{{Байрақ|Ұлыбритания}} Ұлыбритания|2 (0) }} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |1965-1968|{{Байрақ|Англия}} Порт Вейл| }} }} '''Сэр Стэнли Мэттьюс''' ( ағылш. ''Stanley Matthews'' ; 1 ақпан 1915, Хенли, Стаффордшир — 23 ақпан 2000, Сток-он-Трент, Стаффордшир ) — ағылшын футболшысы, оң қанаттан қорғаушы. Ағылшын футболшыларының бірі болып саналады. Өзінің джентльмендік мінез-құлқымен танымал. 700-ден астам ойын ойнап, бірде-бір ескерту алған жоқ. ==Өмірбаяны== Жеңіл салмақта өнер көрсеткен ағылшын боксшысы Джек Мэттьюстің отбасында дүниеге келген, оның төрт ұлының үшіншісі болды. Бала кезінен спортқа жақсы қабілетін көрсетті. 13 жасында ол мектеп деңгейінде өзінің алғашқы халықаралық матчын өткізді, содан кейін оны Сток Сити клубы байқады, ол мектепті бітіргеннен кейін кеңселік лауазымға жазылды. 17 жасында ол негізгі командаға жол тартты. 20 жасында ол жаттықтырушысының қызы Джимми Уолленске үйленді, онымен көп ұзамай бірлескен дүкен ашты. Ол 1934 жылы 29 қыркүйекте Англия құрамасында Уэльске қарсы (4:0) ойынын өткізді. Ол ұлттық құрама сапында барлығы 54 ойын өткізді, оның ішінде 1950 жылғы әлем чемпионатында біреуі және 1954 жылғы әлем чемпионатында екеуі. Ол өзінің соңғы ойынын 1957 жылы 15 мамырда 1958 жылғы әлем чемпионатына іріктеу турнирі аясында өткізді. Ол кезде ол 42 жас 102 күн болды және бұл Англия құрамасы үшін рекорд. Ұзақтығы жағынан да рекордтық көрсеткіш – оның еліміздің бірінші құрамасында өнер көрсеткен барлық кезеңі (1934-1957, 23 жылға жуық). Екінші дүниежүзілік соғыс 24 жастан 30 жасқа дейінгі футболшының мансабын үзді, ал Мэттьюдің өзі Корольдік әуе күштеріне қосылды, Блэкпулдың жанында қызмет етті. Алайда, бұл оның Англия құрамасының сапында 29 бейресми матч өткізіп, 2 гол соғуына және 1943 жылы Манчестерде шотландықтардың жеңілісіне (8:1) қатысуына кедергі болмады. Ол сонымен қатар «Арсенал», « Кру Александра », «Манчестер Юнайтед », « Рейнджерс », « Рексхэм », « Гринок Мортон », « Стенхаусмюр » және « Блэкпул » сияқты клубтардың шақыруымен аймақтық лига матчтарына қатысты. 1947 жылы ол Блэкпулдағы жеке қонақүйді жалға алып, аттас жергілікті клубқа көшті, ол оны 10 мамырда 11 500 фунт стерлингке сатып алды. Блумфилд Роуд командасының стадионы оған өте жақын орналасқан. 1948 жылы Англияда жылдың үздік футболшысы деп танылды (бұл атақ тарихта алғаш рет берілді). Шабуылда ол орталық шабуылшы Стэн Мортенсенмен мықты тандем құрады, ол үшін көптеген қауіпті сәттерді жасады. Клуб жаттықтырушысы Джо Смит Мэтьюске: «Көпшілігі мені жынды деп санайды, бірақ сіз 37 жаста болсаңыз да, менің ойымша, сіз өзіңіздің ең жақсы футболыңызды әлі көрсеткен жоқсыз». Блэкпул Болтон Уондерерсті 4:3 есебімен жеңген 1953 жылғы Англия кубогының финалы Мэттьюдің атымен аталды, дегенмен хет-трик жасаған Мортенсен болды. 1956 жылы ол « Алтын доптың » бірінші иегері атанды. 1961 жылы туған клубына оралды, ол үшін тағы 4 маусым өткізді. Сол жылдардағы оның ойынының жоғары деңгейі, кем дегенде, оның 1963 жылы Англияда жыл футболшысының бірнеше рет мойындалуымен дәлелденді, бұл команда екінші дивизионда ойнап, оның чемпионы болғанына қарамастан. 1965 жылы 6 ақпанда 5 күн бұрын 50 жасқа толған Стэнли тізе жарақатына байланысты бір жылдық үзілістен кейін алаңға оралды. «Сток Сити» «Фулхэмді» 3:1 есебімен жеңген бұл кездесу оның соңғы ресми матчы болды және ол гол соқты. Сол жылы ол Сток Ситидің « Виктория Граунд » үй стадионында футболмен қоштасып, мансабын аяқтады. Қоштасу матчына Ди Стефано, Масопуст, Пушкаш және Яшин сияқты әлемдік футбол жұлдыздары қатысты . Содан кейін патшайым Елизавета II оған рыцарь атағын берді, ол алдымен футболшыға берілді. ==Ойыншының ерекшелігі== Франц Беккенбауэр Мэттьюдің жылдамдығы мен доп шеберлігімен «оны ешкім дерлік тоқтата алмайтынын» айтты , ал Джон Чарльз доптар әлі де ыңғайсыз болған кезде ойнағанымен, оның барлығынан жақсы және ауыр кроссерлік екенін атап өтті. <ref>Matthews, Scott, 2000 p.601 </ref> Сол кездегі көптеген ойыншылардан айырмашылығы, Мэттью өзінің дене шынықтыруын мұқият қадағалап отырды, жүйелі түрде жүгірді, салауатты салмақты ұстанды және ішімдік ішпейді немесе темекі шекпеді . Ол құрал-жабдықтарды таңдауға да байыпты қарады. <ref> Sir Stanley Matthews 1915–2000: A Potteries hero </ref> Оған қарсы үнемі қатты немесе тіпті дөрекі ойнағанына қарамастан, өз мансабында ешқашан Мэтью бірде-бір ескерту алған емес. ==Жетістігі== *« Алтын доп» иегері: 1956 ж *Футбол жазушылары қауымдастығы жылдың үздік футболшысы ( 2 ): 1948, 1963 *Британ империясының ордені : 1957 ж *Рыцарь бакалавры : 1965 ж *100 футбол лигасының аңыздарының тізіміне енген: 1966 ж *Ағылшын футболының даңқ залына енгізілді : 2002 ж ==Сілтемелер== *Ұлттық футбол мұражайының сайтындағы https://www.nationalfootballmuseum.com/halloffame/sir-stanley-matthews/ *Стэнли Мэтьюз қоры https://www.sirstanleymatthews.co.uk/sir-stan ==Дереккөздер== {{дереккөздер}} mnva2hdiacez0ghlmi1ig5yu66y9xul 0 684986 3612693 3611714 2026-06-02T19:21:39Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3283808 wikitext text/x-wiki '''Тарихи Башқұртстан''' ({{Lang-ba|Тарихи Башҡортостан}}) — [[башқұрттар]]дың халық ретінде қалыптасуы мен дамуының тарихи-географиялық аймағының ғылыми белгісі ретінде 1994 жылы Н.А.Мәжитов пен А.Н.Сұлтанова ұсынған термин. Башқұрттар біздің заманымыздың І мыңжылдықтың бірінші жартысында Оңтүстік Оралда дербес этникалық топ ретінде пайда болған Еуразияның ежелгі халықтарына жатады.<ref>Краткая история республики Башкортостан https://avtobrodiaga.ru/Kratkaja_istorija_respubliki_Bashkortostan</ref> == Алғашқы деректер == Башқұрт жерінде адамның болуының ең алғашқы іздері ерте және орта [[палеолит]] дәуіріне жататын Қарабалықты көліндегі Мысовая учаскесінде табылған.<ref>Республика Башкортостан: история, география, туризм https://uraloved.ru/respublika-bashkortostan</ref> [[Сурет:Big Bashkiriya - ru.svg |нобай|оңға|200px|Ахмет-Зәки Валидидің «Үлкен Башқұртстан» жобасы (1917).]] Башқұрттар туралы алғашқы деректер IX-X ғасырларға жатады.<ref>История России до 1917 года http://russiahistory.ru/bashkiriya-respublika-bashkortostan/</ref> IX-X ғасырлардағы тарихи әдебиеттерде Оңтүстік Орал тайпалары туралы алғашқы деректер кездеседі. Мысалы, сол кездегі белгілі автор Ибн-Хордалбектің «Худуд әл-алам» кітабында қыпшақ тайпаларының Ертістен Орал тауларына қоныс аударуы туралы айтылады. Осындай оқиғалар қытай деректерінде де кездеседі. IX ғасырдың басында, олар қыпшақтардың Йүйлі-Бойлы тауларына көшуі туралы айтады (Орал тауын айтады). Шамамен осы тектес хабарларды әл-Истахри, Ибн-Хаукал және т.б. авторлары береді. Бұл деректер Оңтүстік Оралда IX-X ғасырларда Сібір, Қазақстан және Төменгі Еділ бойы далаларында үстемдік еткен қыпшақ этносаяси формациясының құрамына кірген тайпалардың мекендегенін көрсетеді. Олардың Қимақ қағанаты деп аталатын қуатты мемлекеті болды. Алғаш рет башқұрттар елін IX ғасырдың 40-жылдары Оңтүстік Орал арқылы саяхаттаған араб саяхатшысы Салам Таржеман сипаттаған. 922 жылы Бағдат халифатының Еділ бойындағы [[Болгария]]дағы елшілігінің құрамында Ибн Фадлан башқұрттар елі арқылы саяхаттады, бұл елшіліктің мақсаты Еділ бойындағы Болгарияда (Орта Еділ бойы) мұсылман дінін тарату болды. [[Ибн Фадлан]] көрген-білгенінің бәрін жазып алатын күнделік жүргізді. Оның суреттеуінше, елшілік Оғыз-қыпшақтар елі (Арал теңізі даласы) арқылы ұзақ уақыт жүріп, одан кейін қазіргі Орал қаласының ауданында Жайық өзенінен өтіп, бірден «түркілерден башқұрттар еліне» кірді. Онда арабтар Кинел, Тоқ, Соран сияқты өзендерден өттті, Үлкен Черемшан өзендерінің арғы жағында Еділ Болгария мемлекетінің шекаралары басталды. «Халық елі» ұғымы өмірде бірден емес, бірнеше ғасырлар бойы қалыптасатындықтан, бұл жағдайда IX-X ғасырлардағы дереккөздерде башқұрттар елі («Тарихи Башкирия») ұғымы бірден пайда болған жоқ және оның қалыптасуының алғашқы кезеңдері V-VII ғасырлардағы Оңтүстік Оралдағы тарихи процестерді қамтитыны сөзсіз. Осы тұрғыдан алғанда, бахмутин, турбаслин және караякупов мәдениеттерінің тайпаларын IX - X ғасырлардағы башқұрттардың ең жақын ата - бабалары ретінде қарастыруға болады.<ref>История Башкортостана https://svastour.ru/articles/puteshestviya/rossiya/ural-priurale-zaurale/istoriya-bashkortostana.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516130038/https://svastour.ru/articles/puteshestviya/rossiya/ural-priurale-zaurale/istoriya-bashkortostana.html |date=2022-05-16 }}</ref> == Башқұртстандағы тарихи оқиғалар: == [[Сурет:Smaller Bashkiria in 1919.svg |нобай|оңға|200px|1919 жылғы Кіші Башқұртстанның картасы]] *X-XIII ғасырларда башқұрттардың батыс бөлігі Бұлғар хандығының құрамында болды. 10 ғасырдан бастап башқұрттар арасында [[ислам]] діні таралып, 14 ғасырда үстем дінге айналды. *1220 жылдан 1234 жылға дейін башқұрттар [[моңғолдар]]мен шексіз шайқасты және іс жүзінде моңғол шапқыншылығының шығысқа шабуылын тоқтатты. Моңғол-башқұрт соғысы 14 жылға созылды. *XII-XIV ғасырларда башқұрттар аумағы [[Алтын Орда]]ның құрамында болды. *1391 жылы тамызда Башқұртстанда Кондурчада «Ұлттар шайқасы» болды. Шайқаста екі дүниежүзілік державаның әскерлері кездесті: Алтын Орда ханы [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыш]] пен Самарқан әмірі Темір (Темірлан). Алтын Орданың жеңілуімен аяқталған шайқас және ол Башқұрттардың Алтын Орда құрамындағы автономиясына нүкте қойды. *Алтын Орда ыдырағаннан кейін Башқұртстан [[Қазан хандығы|Қазан]], [[Ноғай ордасы|Ноғай]], [[Сібір хандығы|Сібір]] және [[Астрахан хандығы|Астрахан]] хандықтарының құрамына енді.<ref>Историческая справка Башкортостана https://zen.yandex.ru/media/istina_vo_glave/istoricheskaia-spravka-bashkortostana-60a16044e0626f5a38a44f15</ref> == Башқұртстанның Ресейге қосылуы == Романов тарихнамасына сәйкес Еділ мен Оралдың Ресейге қосылуының ресми уақыты 1554 жылдан 1585 жылға дейінгі кезең, [[IV Иван|Иван Грозныйдың]] Қазанды жаулап алудан бастап, [[Сібір хандығы|Сібір патшалығының]] Ермак Шыңғыс Кучумның басшылығымен Строгановтардың жеке армиясын жеңгенге дейінгі кезең болып саналады. Осы кезеңде сәтті соғыстардың және жергілікті халықтың ерікті әрекеттерінің көмегімен Алтын Орда аумағының негізгі бөлігі Мәскеудің қолына өтті - Нижний Новгородтан Обьке және Хлыновтан (1781 жылдан -Вятка, қазір - Киров) [[Каспий теңізі]]не дейін. Ал Иван Васильевич, ақыры, Орда хандарының мұрагері деп мәлімдеп, "патша және Ұлы Герцог" атағына ие болды.<ref>Башкирия - забытая история https://maxpark.com/community/Rodina_Russia/content/6347471</ref> [[Сурет: Greater Bashkiria in 1922.svg|нобай|оңға|200px|1922 жылғы Үлкен Башқұртстанның картасы]] Ресейдің табысты сыртқы саясатының нәтижесінде Қазан және Астрахан хандықтарының құлауы және Ноғай Ордасының оның Мәскеуге тәуелділігін мойындауы Башқұртстанның Ресейге қосылуына нақты жағдай жасады. Башқұрттар Ресей мемлекетінің құдіретін өз көздерімен көре алды. Оның Қазан хандығын жеңуі оларға үлкен әсер қалдырды. Башқұрттардың бір бөлігі XII ғасырдан бері орыстармен араласып, олармен сауда байланыстарын сақтап келеді. XII ғасырдың басында. " Новгородтан келген иммигранттар Башқұртстанмен көршілес Вятка елін басып алды. Вятка, Кама және Белая өзендері новгородтықтарға олардың жанында өмір сүрген халықтармен қарым-қатынас жасаудың табиғи жолдары ретінде қызмет етті". XV ғасырдың соңғы ширегінде Ресей мемлекетінің Ұлы Пермь аймағын иемденуіне, Орал бойына көшуіне және оның Сібір хандығының жерлеріне көшуіне байланысты Солтүстік және ішінара Солтүстік-Шығыс Башқұртстанның халқы Ресей мемлекетінің бағыныштылығында немесе ықпал ету саласында болған жерлер мен облыстарға тікелей көршілес болды. Ресей мемлекетінің бодандығын бірінші болып бұрын Қазан хандығының құрамында болған батыс башқұрт тайпалары қабылдады. Батыс башқұрттардың қосылу мерзімін дәл көрсететін құжаттар сақталмаған. Бұл оқиға Қазан қаласы алынғаннан кейін біраз уақыттан кейін орын алса керек, өйткені Қазан аймағындағы қозғалысты басып-жаншумен айналысқан Мәскеу үкіметі Башқұртстандағы саясатын 1554 жылға дейін белсенді түрде жүзеге асыра алмады. Батыс башқұрт тайпалары шамамен 1554 - 1555 жылдардың басында Ресейдің құрамына кірді деп болжауға болады.<ref>История Башкортостана с древнейших времен до 60-х годов XIX века — Уфа: Китап, 1996.—520 с.: ил. ISBN 5-295-01490-8</ref> == Башқұрт көтерілістері == Башқұрт көтерілістері 1642, 1662-64, 1681-84, 1705-11, 1735-40, 1755, 1773-74 жж.болды. Еділ бойы мен Орта Орал тарихында олар рейдтер ретінде белгілі - көтерілісші башқұрттар нағыз далалық немқұрайлылықпен және қатыгездікпен әрекет етті, ал алғашқы Орал зауыттары бір мезгілде шабуылдар кезінде бекіністер болды. 1730 жылдардағы Қарасақал ханның басшылығымен болған көтеріліс башқұрт халқының үштен біріне дейін қаза тапқан ең қанды көтеріліс болып саналады. Мұнда Алексей (Құтлу-Мұхаммед) Тевкелев ерекше танымал болды. Ал 1755 жылғы көтерілістен, тұтқынға алынған Молл Батыршаның Елизавета Петровнаға жазған хатын қалдырды, онда ол көтерілістің себептерін егжей-тегжейлі талдайды. Салават Юлаев бастаған соңғы көтеріліс бір жылға созылды және Емельян Пугачевтің шаруа соғысының бөлігі болды. Салават Башқұртстан тарихына ұлы батыр ретінде кірді. Биліктен кейін олар башқұрт-мещеряцкий армиясын құрып, тек башқұрттар мен татарлардан тұратын казак әскерлерінің аналогын тапты (өйткені соңғысы негізінен Мещерадан шыққан, мұнда оларды "мещеряктар"деп атады). Әскер бұрынғы тайпалармен сәйкес келетін 13 башқұрт және 4 мещеряк кантондарына бөлінді. Тек 1863 жылы бұл жүйені жойылып -көтерілістер аяқталды.<ref>Башкирия. Ключ от Великой Степи. https://varandej.livejournal.com/354941.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Башқұртстан тарихы]] [[Санат:Ресей тарихи аймақтары]] 0zx7ozfj4a62eb90vsfn3ee4c8fx47g 0 693319 3612761 3526568 2026-06-02T20:11:44Z ~2026-32073-32 181860 /* Қалмақтардың құрамындағы торғұттар */ сөз арасы сақталмаған 3612761 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Торғұттар, Торғауыттар |төл атауы = торгоуттар |сурет = Kalmyk-torghut.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 40 000 |аймақ = {{Байрақ|Моңғолия}} {{Байрақ|Қытай}} {{Байрақ|Ресей}} |аймақ1 = |саны1 = |түсініктемелер1 = |аймақ2 = |саны2 = |түсініктемелер2 = |аймақ3 = |саны3 = |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[ойрат тілі]] |діні = [[Православ шіркеуі|православие]], дәстүрлі нанымдар, [[буддизм]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Торғұттар, Торғауыттар''' — ойрат тобына жататын моңғол халықтарының бірі. Олар [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]]нда ([[Қытай]]дың солтүстік-батысында), [[Қалмақстан]]да ([[Ресей]]) және [[Моңғолия]]ның батысындағы [[Ховда аймағы]]нда тұрады.<ref>{{cite web|url=https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1651324|title=Торғұттар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-25|lang=}}</ref> Жалпы саны 40 мың адамды құрайды. Негізінен Моңғолияда 10 мың адам, Қытайда 30 мың адам.<ref>{{cite web|url=http://www.terminy.info/literature/modern-encyclopedia/torguty|title=Қазіргі заман энциклопедиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-25|lang=}}</ref> == Этногенезі == Торғұттардың этнонимі XIII ғасырдағы моңғолдардың әскери-әкімшілік бөлімшелерінен бастау алады (хан ставкасының күндізгі күзетшісінің атауы). XIV ғасырдың аяғында торгуттар зюнгарлармен, хошуттармен және дербаттармен бірге "Дурбен ойрат"саяси одағын құрды. XVII ғасырдың басында дербеттердің, хошоуттардың, хоиттердің және басқалардың бір бөлігімен бірге торғұттардың бірнеше ұрпақтары Ресейге қоныс аударды, орыс азаматтығын қабылдап және Еділдің төменгі ағысында қоныстанды. Олардың ұрпақтары қалмақтардың құрамына кірді.<ref>{{cite web|url=http://www.etnolog.ru/people.php?id=TORG|title=Әлем халықтары/Торғұттар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-25|lang=}}</ref> == Тілі == [[Ойрат тілі]]нің торгут [[диалект]]ісінде сөйлейді.<ref>{{cite web|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/4197907|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-25|lang=}}</ref> == Діні == Дінге сенушілер: [[Православ шіркеуі|православиелік]], бір бөлігі – дәстүрлі нанымдар, [[буддизм|буддистер]].<ref>{{cite web|url=https://rus-modern-enc.slovaronline.com/11432-%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%93%D0%A3%D0%A2%D0%AB|title=Торғұттар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-25|lang=}}</ref> == Қалмақтардың құрамындағы торғұттар == [[File:Ойрат-қалмақ тайпаларының қоныстану ареалы(1847).jpg|thumb|left|Генрих Берхгаустың 1847 жылғы картасындағы торғауыт тайпасының қоныстануы (''torgod)]] Қалмақстанда тұратын торғұттардың құрамындағы келесі этникалық топтар белгілі: меркіт, батут, урянхус, харнут, хавчин, керет, эркетен, цаатан, хаскут, маңғыт, хошут, цохур және т.б. XIX ғасырдың екінші жартысында торғұттар Багацохур-Муравьев, Эркетен, Яндыков, Икицохур, Хошеут, Харахус-Эрдени ұлыстарында тұрған. Аталған ұлыстардың құрамын В:В. Батыров сипаттаған: * Харахус ұлысы: харахус, ики-гурбут, бага-гурбут, гурбут, шабинер, замут, джамбанкин, батут, ангучин, самтанакин, цорос, бабенкин, сатхал, Дугаровтың қол астындағылар. * Хошоуыт ұлысы: эркетен, ики-теленгут, бага-теленгут, керет, шабинер, сангуд, мергечуд, чигачинер, хахачин, урянхус-доглут, ики-хошут, бага-хошут, цагалай, цатан, урянхус, хойт. * Яндыков ұлысы: барун, керет, багут (баргу-буряты), цатан, аха цатан, шебинер, ламин шебинер. * Икицохур ұлысы: зюнгар, шебинер, кетченер, ачинер, яргачин кетченер, кебюн ноет, сатхал, зекин косик, тохон косик, хошут, эркетень баргас, замут. * Эркетен ұлысы: ики-хапчин, бага-хапчин, эрекчут, тебенкин, харнут, ики-багут (баргу-буряттар), шарс-багут (баргу-буряттар), меркет, бульчин, цатан, цебгекин, дунду хапчин, му-хорин, ялькет, керет, кетченер, гуюрмут, шебинер, зюнгар, мацагакин, хончут, будубул. * Багацохур-Муравьев ұлысы: барун, запсор, зүн, хур шебинер, тукчин, бакши тюрюл, тубанкин, истенкинер, бакшин шабинер, дархачут.<ref>{{кітап|авторы=Бас редактор Ә. Нысанбаев | бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы=«Қазақ энциклопедиясы» |жыл=1998|томы=VIII |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn=5-89800-123-9|тиражы= }}</ref> == Кәсібі == Негізгі кәсібі – [[мал шаруашылығы]], [[қой]], [[түйе]], ірі қара мал өсіру. Маңызды орынды [[аңшылық]] алады, балық аулау кең тараған. [[Киіз]]ді торғұттар ерте заманнан қолданып келеді. Оны [[қодас]]тың, [[түйе]]нің жүнінен жасаған. Ақ киізді қойдың жүнінен алуға болады. Бұл материалды өндіру көп сатылы және ұзақ, ол ұрпақтан ұрпаққа мұра. Бұл барлық моңғол халықтарының материалдық емес мұраларының бір түрі. Торғұттар киізді сумен суламас бұрын оған бие сүтін себеді. Сонда ғана жүн төзімді, жылы, жеңіл киізге айналады. Одан сөмкелер, қолғаптар, шұлықтар, киімдер, бас киімдер жасалады.<ref>{{cite web|url=https://travelask.ru/articles/torguty-otvazhnye-voiny-chingishana|title=Наталья Котоман Торғұттар - Шыңғыс ханның ержүрек жауынгерлері|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-25|lang=}}</ref> == Тұрмыс салты == [[Сурет:东归英雄纪念塔.jpg|нобай|оңға|200px|Корладағы Торғұттардың патшалық Ресейден оралуына арналған ескерткіш.]] Дәстүрлі неке қию рәсімі күні бүгінге дейін сақталған. Бұрынырақта бала 5-6 жасқа келгенде ата-анасы болашақ келін іздей бастайды. Бала 7-8 жасқа толғанда ата-анасы болашақ келіннің үйіне қонаққа келіп, «зус хадак» рәсімі өткен. Қалыңдықтың ата-анасына неке келісімінің беріктігін білдіретін балық желімі берілді. Бала 10 жасқа толғанда ата-анасына қошқардың етін әкелген. Әр сапарда шағын дастархан жайылды, болашақ тойдың түрлі мәселелері талқыланды. Үйлену тойының соңғы кезеңі - бұл үйлену мерекенің өзі. Той күйеу жігіт пен қалыңдықта бөлек өткізіледі. === Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары === Торғұттардың дәстүрлі баспанасы – [[киіз үй]]. Сыртынан киізбен жабады, қаңқасы дөңгелек пішінде, торға жалғанған ағаш сырықтардан жасалған. Ішінде тұрғын үй екі бөлікке: еркек пен әйелге бөлінген, дәл ортасында ошақ орнатылып, оның көмегімен олар тамақ пісіріп, киіз үйді жылытатын. Ошақтың ар жағында қонақтар отырған құрметті орын болды. Тұрғын үй ішіндегі едендерге киіз төселді. === Дәстүрлі киімдері === Торғұттардың дәстүрлі киімі тарихи және мәдени жағынан жақын халықтардың: моңғолдар мен қалмақтардың киімдеріне біршама ұқсас. Костюмнің негізгі элементтері - терлаг-көйлек және цегдаг-жеңсіз күрте. Әдетте көк, кейде жасыл немесе қара түстерде киетін, ал қызыл мата әлдеқайда аз қолданылды, ол 19-20 ғасырлардың тоғысында ғана торғұттар арасында танымал болды. Көйлектің тік жағасы бар, шеті геометриялық ою-өрнекпен әшекейленген, бүйірлері мен астыңғы жиегі өріммен безендірілген.<ref>{{cite web|url=https://kukolki-natali.livejournal.com/42423.html|title=Торғұт әйелінің дәстүрлі киімі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-11-25|lang=}}</ref> == Сілтеме == * {{commonscat-inline| Torghut}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Азия халықтары}} [[Санат:Моңғолия этникалық топтары]] [[Санат:Қытай этникалық топтары]] [[Санат:Ресей этникалық топтары]] 7z9da8odh1k220rosbq54mh9vbgp397 0 693553 3612774 3115385 2026-06-02T22:59:12Z SpinnerLaserzthe2nd 101961 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Balzers.svg]] → [[File:LIE Balzers COA.svg]] 3612774 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Liechtenstein, administrative divisions - de - colored.svg|thumb|right|200px|Лихтенштейннің ұйымдастықтары]] [[Сурет:Liechtenstein - Gemeinden mit Exklaven.png|thumb|200px|Лихтенштейннің әкімшілік бөлінісі]] '''[[Лихтенштейн|Лихтенштейн кінәздігі]]''' әкімшілік жағынан 11 ұйымдастыққа ({{lang-de|Gemeinde(n)}}) бөлінген. Ұйымдастықтар негізінен бір қаладан тұрады. Бес ұйымдастық Төменгі Лихтенштейн сайлау аймағы шегінде, қалған алтауы Жоғарғы Лихтенштейнге жатады. == [[Анклав]] пен [[Эксклав|эксклавтары]] == Шағын мөлшеріне қарамастан, ұйымдастықтар өте оғаш пішіндерге ие. Жеті ұйымдастықта негізгі аумақтан басқа кем дегенде бір эксклав бар. * [[Балзерс]]: 2 эксклав * [[Ешен (Лихтенштейн)|Ешен]]: 2 эксклав * [[Гамприн]]: 1 эксклав * [[Планкен]]: 3 эксклав, 1 анклав * [[Шан (Лихтенштейн)|Шан]]: 4 эксклав, 2 анклав * [[Тризенберг]]: 1 эксклав * [[Вадус]]: 5 эксклав == Ұйымдастықтары == {| class="standard" ! Елтаңбасы ! Пошта индексі мен <br />ұйымдастық атауы ! Немісше атауы ! Тұрғындары<ref>''[https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-30-juni-2019-tabellen.xls Tabellen der Bevölkerungsstatistik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224122440/https://www.llv.li/files/as/bevolkerungsstatistik-30-juni-2019-tabellen.xls |date=2019-12-24 }}''{{Ref-de}}</ref>,<br />адам (30.06.2019) ! Ауданы<ref>''[https://www.llv.li/files/as/kapitel-1-raum-umwelt-und-energie_2019.xls Raum, Umwelt und Energie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190816091823/https://www.llv.li/files/as/kapitel-1-raum-umwelt-und-energie_2019.xls |date=2019-08-16 }}''{{Ref-de}}</ref>,<br />км² ! Тығыздығы,<br />адам/км² ! Елді мекендері |- | colspan=7 align=center bgcolor="#dddddd" | '''Төменгі Лихтенштейн''' |- | align="center" | [[Сурет:Wappen Gamprin.svg|35px|Гамприн]] || 9487 [[Гамприн]] || Gamprin || align=right | 1663 || align="right" | 6,188 || align=right | 268,746 || align="center" | Гамприн<br />[[Бендерн]] |- | align="center" | [[Сурет:Wappen Mauren.svg|35px|Маурен]] || 9493 [[Маурен]] || Mauren || align=right | 4404 || align="right" | 7,491 || align=right | 587,905 || align="center" | Маурен<br />[[Шанвалд]] |- | align="center" | [[Сурет:Wappen Ruggell.svg|35px|Руггелл]] || 9491 [[Руггелл]] || Ruggell || align=right | 2295 || align="right" | 7,378 || align=right | 311,060 || align="center" | Руггелл |- | align="center" | [[Сурет:Wappen Schellenberg.svg|35px|Шелленберг]] || 9488 [[Шелленберг (Лихтенштейн)|Шелленберг]] || Schellenberg || align=right | 1091 || align="right" | 3,559 || align="right" | 306,547 || align="center" | Шелленберг |- | align="center" | [[Сурет:Wappen Eschen.svg|35px|Ешен]] || 9492 [[Ешен (Лихтенштейн)|Ешен]] || Eschen || align=right | 4459 || align="right" | 10,381 || align=right | 429,535 || align="center" | Ешен<br />[[Ненделн]] |- | colspan=7 align=center bgcolor="#dddddd" | '''Жоғарғы Лихтенштейн''' |- | align="center" | [[Сурет:LIE Balzers COA.svg|35px|Балзерс]] || 9496 [[Балзерс]] || Balzers || align=right | 4628 || align="right" | 19,731 || align="right" | 234,554 || align="center" | Балзерс<br />[[Мелс (Лихтенштейн)|Мелс]] |- | align="center" | [[Сурет:LIE Vaduz COA.svg|35px|Вадус]] || 9490 [[Вадус]] || Vaduz || align=right | 5668 || align="right" | 17,315 || align="right" | 327,346 || align="center" | Вадус<br />[[Ебенхолз]] |- | align="center" | [[Сурет:Wappen Planken.svg|35px|Планкен]] || 9498 [[Планкен]] || Planken || align=right | 478 || align="right" | 5,341 || align=right | 89,496 || align="center" | Планкен<br />[[Хинтер-Шелленберг]] |- | align="center" | [[Сурет:Wappen Triesen.svg|35px|Тризен]] || 9495 [[Тризен]] || Triesen || align=right | 5230 || align="right" | 26,479 || align="right" | 197,515 || align="center" | Тризен |- | align="center" | [[Сурет:Wappen Triesenberg.svg|35px|Тризенберг]] || 9497 [[Тризенберг]] || Triesenberg || align=right | 2643 || align="right" | 29,694 || align="right" | 89,007 || align="center" | Тризенберг, [[Вангерберг]], [[Гафлай]], [[Замина (Лихтенштейн)|Замина]], [[Зилум]],<br />[[Зиукка]], [[Мазеша]], [[Малбун]], [[Ротенбоден]], [[Штег (Лихтенштейн)|Штег]] |- | align="center" | [[Сурет:Wappen Schaan.svg|35px|Шан]] || 9494 [[Шан (Лихтенштейн)|Шан]] || Schaan || align=right | 5998 || align="right" | 26,920 || align="right" | 222,808 || align="center" | Шан<br />[[Мүлехолз]] |- bgcolor="#dddddd" | align="center" | [[Сурет:Coat of arms of Liechtenstein.svg|35px|Лихтенштейн]] || '''[[Лихтенштейн]]''' || Liechtenstein || align=right | 38 557 || align="right" | 160,477 || align="right" | 278,593 || align="center" | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Лихтенштейннің әкімшілік бөлінісі]] n9b8vz2ko4j6ibvem3yxkk972h4rmmi 0 694053 3612709 3611744 2026-06-02T19:24:28Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] соңғы нұсқасына қайтарды 3341220 wikitext text/x-wiki {{Философ |есімі = Рудольф Кристоф Эйкен |шынайы есімі = Rudolf Christoph Eucken |сурет = Rudolf Christoph Eucken.jpg |сурет атауы = Рудольф Эйкен 1908 ж. |Туған күні = 05.01.1846 |Туған жері= {{Туғанжері|Аурих|Аурихта}}, [[Пруссия]] |Қайтыс болған күні = 15.09.1926 |Қайтыс болған жері = Йена, [[Веймар Республикасы]] |Азаматтығы = {{Байрақ|Пруссия}} <br>{{Байрақ|Герман империясы}} <br>{{Байрақ|Веймар республикасы}} |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1908 жыл|1908]]) }} '''Рудольф Кристоф Эйкен''' (сонымен қатар '''Ойкен''', {{Lang-de|Rudolf Christoph Eucken}}; [[5 қаңтар]] [[1846 жыл|1846]], [[Аурих]], [[Пруссия]] —[[15 қыркүйек]] [[1926 жыл|1926]], Йена, [[Веймар Республикасы]]) — [[Германия|неміс]] философы. Ол 1908 жылы әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын «ақиқатқа деген ынталы ізденісін, терең ойдың тереңдігін, кең ауқымды көзқарасын және көптеген еңбектерінде идеалистік көзқарасты ақтап, дамытқан жылылық пен күшті мойындау үшін алды. өмір философиясы», оны Швеция академиясының мүшесі ретінде ұсынғаннан кейін.<ref>[https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show.php?id=3471 nobelprize.org]</ref> == Өмірбаяны == Рудольф Кристоф Эйкен 1846 жылы 15 қаңтарда Аурих қаласында ерте қайтыс болған пошта қызметкері және діни қызметкердің қызы отбасында дүниеге келген. Анасының қамқорлығының арқасында ол гимназияда және Геттинген университетінде жақсы білім алды, онда классикалық философия мен ежелгі тарихты, содан кейін Берлин университетінде оқыды. Гимназияда математика мен музыкаға қызығушылық танытты. Эйкен классикалық философия мен ежелгі Үндістан тарихын зерттеп Геттингенде [[PhD-доктор|PhD дәрежесін алды]]. Философия мен рационалистік көзқарастар Эйкенді қанағаттандырмады және ол [[Аристотель|Аристотельдің]] еңбектерін зерттей бастады. 1870 жылы Аристотель туралы екі кітапша шығарды. Берлинде оқып жүргенде ол философия, тарих және діннің байланысы туралы фактіні өз бетімен білді. Эйкен классикалық филология және көне тарих мамандығын алған. Автор кандидаттық диссертациясын Аристотель тілі мәселесіне арнаған. [[1871 жыл|1871]] жылы [[Базель университеті|Базель университетінде]] кафедра меңгерушісі; [[1874 жыл|1874]] жылдан — Йена университетінің профессоры. Осы университетте 1920 жылға дейін сабақ берді. 1882 жылы ол дәрігер [[Карл Адольф Пассов|Карл Адольф Пасовтың]] қызы Ирен Пассовқа үйленді, некеде бір қызы және екі ұлы (химик Арнольд (1884-1950) және экономист Вальтер) болды. Жетекшісі М.В.Безобразова, 1891 жылдан бастап өзінің тәлімгерінен үлгі алып, «этикалық идеалист» болған алғашқы орыс әйелі — философия ғылымының докторы. [[1908 жыл|1908 жылы ол]] [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы|әдебиет бойынша Нобель сыйлығының]] «шындықты байыппен іздегені, жан-жақты қамтитын ой күші, кең дүниетанымы, өміршеңдігі мен нанымдылығы үшін, онымен идеалистік философияны қорғап, дамытқаны үшін» алды <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1908/eucken/facts/|title=The Nobel Prize in Literature 1908|author=|work=NobelPrize.org|date=|publisher=|accessdate=2020-08-25}}</ref> . 1911-1913 жылдары Англия мен АҚШ-та лекция оқыды. Ол Қытай мен Жапонияға да баруды жоспарлаған, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты бара алмады. 1916 жылы 5 қаңтарда туған күнінде Йена қаласының құрметті азаматы атанды. Жазушы 1926 жылы 15 қыркүйекте сонда қайтыс болды. == Шығармашылық және философиялық ой == Эйкеннің даңқы қысқа болды, міне сол себепті оның көптеген шығармалары біздің уақытымызда ұмыт қалды. Эйкеннің философиясы бір жағынан тарихи, бір бөлігі шығармашылық. Кейінгі шығармаларда шығармашылық жағы басым болды, бірақ сонымен бірге автор оларды органикалық түрде біріктіруге тырысты. Эйкен тарихи шығармаларында философиялық ұғымдар мен олардың қай дәуірге жататындығы арасындағы қажетті байланысты көрсетуге тырысқан. Барлық философиялық концепциялар, Эйкеннің айтуынша, өмірдің өзі әсер еткен, қоғамның практикалық мәселелерін шешкен ұғымдар. Бұл практикалық идеализмге Эйкен «белсенділік» деген атау берді. Белсенділік адамзат қоғамы өзі жасай алатын этикалық таңдау арқылы өзін өзгерте алатынын көрсетеді. Бұл ретте ол өзін моральдық және этикалық нормаларды айналып өтуіне рұқсат етілген астам адам туралы айтқан Ницшеге қарсы қойды. Эйкеннің философиясы интеллектуалдық ойды дінмен үйлестіруге талпыныс жасады. Сондай-ақ ол адамдардың жаны бар, адамдар материалдық дүние мен рухани дүниенің арасында тұрады деген көзқарасты да қолдады. Сонымен бірге адамдар рухани жетілу мүмкіндігіне ие болу үшін үздіксіз күш-жігердің көмегімен өзінің материалдық болмысын жеңуі керек. 1872 жылы оның «Аристотель әдісі туралы» еңбегі жарық көрді. 1878 жылы «Қазіргі философиялық ойдың негізгі тұзақтары» кітабын шығарды. Бұл кітап ғылыми ортада үлкен қызығушылық тудырды. Автор әртүрлі философиялық көзқарастардың тарихи тамырына талдау жасауға тырысып, 1908 жылы Эйкен бұл кітабын «Қазіргі ойдың негізгі бағыттары» деген атпен қайта басып шығарды, онда ол кітапты өзіндік философиялық ой-пікірлерімен толықтыруға тырысады. 90-шы жылдардан бастап Эйкен тарих пен философия мәселелерінен алшақтап, 1896 жылдан бастап өзінің идеалистік, діни-этикалық оймен айналысады. Осылайша, «Дін ақиқаты» (1901) және «Жаңа дүниетанымның басты ерекшелігі» (1907) атты екі монография пайда болды. «Жаңа дүниетанымның басты ерекшелігі» шығармасы қоғам ұмтылған бастапқы өмір деп саналған рухани сезімді ояту әрекеті болды. Эйкен Аристотель философиясының көмегімен адам өмірінің шегінен тыс этиканың қалыптасуын қайта бағалауға тырысты. Жеке тұлға емес, еркін үйлесімділік санасында қалыптасқан, адамзатты болмыстың материалдылығынан және себеп-салдар тізбегінен босатуға қабілетті күшті образ. «Социализм: талдау» (1921) деген еңбегінде Эйкен социализмді адам мен оның дүниедегі орнын сипаттауға материалистік көзқарасы үшін айыптайды. Философиялық социализм Эйкеннің күнделікті өмірден тыс «биік мақсатына» қайшы келді. Эйкеннің пікірінше, физикалық процестерге тек дене ғана бағынады, ал рухты материализм тұрғысынан түсіндіру мүмкін емес. Бұл шығармаларында автор мәңгілік құндылықтарды күнделікті өмірдің шегінен тыс іздеу керек екенін жеткізуге тырысады. Эйкен адамзатқа қандай рухани талпыныс бар екенін айтуға тырысады. Бұл тілек ерік пен нәзіктікті қажет етеді. Эйкеннің жүйесінде материалистер мен идеалистер арасында да оның ескі идеализмді жақтайтын этикалық белсенділігін түсінбейтін сыншылар болды. Эйкен шын дін туралы айтуды мүмкін деп есептеді, ол христиандықты деп атады, оны өте ерекше түсінді. Христиандықтың қызметі – дін қоғам үшін не істей алады деген сұраққа жауап беру. Бірақ, сонымен бірге, ол адамзатты құтқару тек Жаратқан Иенің қолында деген пікірмен келіспеді. Дін – өмірдің мәні туралы сұраққа жауап беру тәсілі. Иса ол үшін құдай емес, тікелей мұраға ала алмайтын теңдесі жоқ тұлға болды. Сенім – өлместікке жету жолы. Эйкен идеализмнің кейбір өкілдерімен де айтысқан. Ницше сияқты абстрактілі интеллектуализмге сенбеді, Гегельдің көзқарастарын рухани әлемге деген көзқарастарын қолдамады, адам тәжірибесін сезім мен әсермен шектейтін эмпирист емес еді. Оның «өмір философиясы» феноменологияның кейбір негізгі мәселелерін ішінара біріктірді. == Библиография == * Қазіргі философиялық ойдың негізгі тұзақтары, 1878 ж * Дін ақиқаты, 1901 * Thomas von Aquino und Kant (1901, "Томас фон Акино және Кант") * Жаңа дүниетанымның басты ерекшелігі, 1907 * Philosophie der Geschichte (1907, «Тарих философиясы») * Қазіргі дін философиясының негізгі мәселелері = Hauptprobleme der Religionsphilosophie der Hauptprobleme. - Санкт-Петербург. : Ред. О.Богданова, 1910 —70 б. * Өмірдің мәні мен құндылығы = Der Sinn und Wert des Lebens (1908). / Нем. ауд. М.М.Тареева. — М.: ЭЛИЯ-АРТО, 2008. — 80 б. * Können wir noch Christen sein? (1911, «Біз христиан болып қала аламыз ба? "") * Адам және әлем, 1918 * Социализм: талдау, 1921 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:XIX ғасырдағы неміс жазушылары]] [[Санат:Берлин университеті түлектері]] [[Санат:Германия философтары]] st7vhp6f1zrk95vn108j6xmnfn4emoz 0 694252 3612652 3612010 2026-06-02T17:11:45Z Орел Карл 81620 /* Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары */ 3612652 wikitext text/x-wiki '''Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті''' — Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық партия ұйымының басқарма органы (1932-1991). [[Шығыс Қазақстан облысы]] 1932 жылы 10 наурызда [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] құрамында құрылып, 1936 жылы 5 желтоқсанда [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|КСР]] болып қайта құрылды. 1939 жылы 14 қазанда Шығыс Қазақстан облысының құрамынан [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]] бөлініп шықты. Орталығы: 1932-1939 жылдары — [[Семей]] қаласы, 1939 жылдан бастап — [[Өскемен]] қаласы болды. == Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары == * [[Михаил Иосифович Стакун|Михаил Стакун]] (1932 год — қыркүйек 1934 жылы) * [[Саул Маркович Свердлов|Саул Свердлов]] (қыркүйек 1934 жылы — ақпан 1938 жылы) * [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]] (ақпан — [[22 мамыр]] 1938 жылы) * [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов|Нұртас Оңдасынов]] (1938 жыл) * [[Федор Зиновьевич Рванцев|Федор Рванцев]] (1940 жылы 6 наурызда орталығы Өскемен қаласы болған облыс аумағындағы обкомның 1-хатшысы болып сайланды; 1938 — 5 қыркүйек 1944 жылы) * [[Николай Семенович Боголюбов|Николай Боголюбов]] (5 қыркүйек 1944 — тамыз 1945 жылы) * [[Ілияс Омаров|Ілияс Омарұлы]] (тамыз 1945 — [[16 қаңтар]] 1948 жылы) * [[Хабир Мұхаррамұлы Пазиков|Хабир Пазиков]] (16 қаңтар 1948 — [[2 қараша]] 1952 жылы) * [[Ғабдолла Шалқарұлы Қаржаубаев|Ғабдолла Қаржаубаев]] (1 қыркүйек 1952 — [[15 қараша]] 1955 жылы) * [[Андрей Иванович Устенко|Андрей Устенко]] (15 қараша 1955 — [[9 шілде]] 1958 жылы) * [[Георгий Алексеевич Козлов|Георгий Козлов]] (9 шілде 1958 — [[6 мамыр]] 1959 жылы) * [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] (6 мамыр 1959 — қаңтар 1963 жылы) * ''қалалық'' — [[Алексей Семенович Колебаев|Алексей Колебаев]] (19 қаңтар 1963 — [[28 желтоқсан]] 1964 жылы) * ''ауылдық'' — [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] (қаңтар 1963 — желтоқсан 1964 жылы) * [[Алексей Семенович Колебаев|Алексей Колебаев]] (28 желтоқсан 1964 — [[13 сәуір]] 1965 жылы) * [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] (сәуір 1965 — [[10 қыркүйек]] 1969 жылы) * [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протазанов]] (10 қыркүйек 1969 — [[19 желтоқсан]] 1983 жылы) * [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]] (19 желтоқсан 1983 — [[17 қараша]] 1989 жылы) * [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] (17 қараша 1989 — [[7 қыркүйек]] 1991 жылы) Бұл тізімнен көрініп тұрғандай, Кеңестік кезеңде Сталиннің тұсында ғана соңғы рет қазақ (Қаржаубаев) 1952 жылы сайланып, облыстық комитетті басқарды. == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Шығыс Қазақстан облысы‎ облысы|Облыс әкімі]] == Әдебиет == * РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005. [[Санат:Шығыс Қазақстан облысы]] [[Санат:Қазақстан КП аймақтық, облыстық және өлкелік комитеттері]] gof13ctmp6vv3pf1161mq5pz12sfh16 0 702045 3612690 3611708 2026-06-02T19:21:26Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] соңғы нұсқасына қайтарды 3610520 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Уильям Генри Брэгг |Шынайы есімі = {{lang-en|William Henry Bragg}} |Суреті = William Henry Bragg Nobel bw.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 2.7.1862 |Қайтыс болған күні = 12.3.1942 |Туған жері = [[Уигтон]], {{Туғанжері|Камберленд|Камберлендте|Камберленд (графстық)}} |Ғылыми аясы = [[физика]] |Жұмыс орны = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = [[Эдвард Джон Раус|Э. Дж. Раус]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль|1915}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1915 жыл ғылымда|1915]]) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = }} Сэр '''Уильям Генри Брэгг''' ({{Lang-en|Sir William Henry Bragg}}; [[2 шілде]] [[1862 жыл|1862]], [[Уигтон]], Камберленд, [[Англия]], [[Ұлыбритания]] — [[1942 жыл|1942]] [[12 наурыз|жылы 12 наурыз]], [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]]) — [[Англия|ағылшын]] физик, [[1915 жыл]]ғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты (ұлы У. Л. Брэггпен бірге). Лондон корольдік қоғамының мүшесі (1907) және президенті (1935—1940), Париж Ғылым академиясының шетелдік мүшесі (1922 жылдан корреспондент). == Өмірбаяны == === Ерте өмір === [[Сурет:Market_Harborough_Grammar_School.jpg|нобай|250x250 нүкте| Маркет-Харбородағы гимназия]] XIX ғасырдың елуінші жылдарының аяғында Роберт Джон Брэгг, 25 жаста теңіз сауда флотынан зейнетке шықты, ол тапқан ақшасына Камберлендте, Уигтонға жақын, Уэствордта орналасқан Стоунрейс фермасын сатып алды. Мұнда қоныстанып, егіншілік өмірін бастады. 1861 жылы ол приход діни қызметкерінің қызы Мэри Вудқа үйленді, ал бір жылдан кейін, 1862 жылы 2 шілдеде оның ұлы Уильям Генри Брэгг дүниеге келді. Ол кейінірек Лондон Корольдік қоғамының президенті болды. Жеті жасында Брэгг анасынан айырылды, содан кейін ол әкесімен бірге Лестершир штатындағы Маркет-Харборо қаласына көшіп келді, онда оның екі ағасы тұратын. Ол алдымен ағасы Уильям Брэгг қалпына келтірген жергілікті гимназияда және 1875 жылдан бастап [[Мэн аралы|Мэн аралындағы]] Кинг Уильям колледжінде оқыды. Бұл оның анасы туралы айтқан сөздері: «Ол есімде жоқ, өйткені ол менің 7 жасымда қайтыс болды. Ол жағымды және мейірімді әйел болса керек. Бірде есімде, мен асхана үстелінде отырған едім, ол қамырды жайып жатқанда, мен кенеттен ысқыра алатынымды байқадым: біз бір-бірімізге мұқият қарадық, және осы қызықты сәтте мен өзімнің жаңа шеберлігімді мақтан тұттым...». Уильям жеті жасында оқыған мектеп туралы ол былай деп жазды: «Уильям ағай 1869 жылы Маркет Харбородағы ескі гимназияны қалпына келтіре алды. Оның күрделі архитектурасы бар, ағаш бағандардың үстінен көтерілген, астында май сататын дүкен болды. Тағайындалған басшы, оның аты Вуд, қабілетті адам болды, мектеп өсті. Ұзақ үзілістен кейін мектеп ашылғанда 6 оқушының бірі едім. Ағамның осы мектеппен байланысы болғандықтан болар, ашылғаннан кейінгі бірінші курстың аяғында мені жылына 8 фунт төлеп жіберді. Мотивация ретінде — ол кезде оқуға ниет білдіргендер 6-дан астам болды — олар мені таңдады, мен оның не екенін әлі білмей оқушы болдым... Мектеп жақсы болатын, мен оны тез бітірдім; 1873 жылы мен колледжге түстім, ең жасы екенмін. Мен үшінші курсқа қабылдандым, мен одан әрі өтуге болады деп ойладым, бірақ ережелер шіркеу тарихын де тапсыра алмағандарға келесі сыныпқа өтуге тыйым салды — мен теңдей грекшеден де құладым». === Тринити колледжі === 1880 жылы, Уильям он жеті жасында, Кембридждегі Тринити колледжіне түсуге тырысты, ол қоғамдық емтиханда көзге түсті, бірақ тым жас деп саналды және тағы бір жыл мектепке оралуды ұсынды. Келесі жылы тағы да тырысты, бірақ өзін онша жақсы көрсете алмады, соған қарамастан былтырғы еңбегі ескеріліп, шағын курстарға жазылды. Келесі жылы ол тағы да сәтсіз әрекет жасады, бірақ өткен еңбегінің арқасында студент болып таңдалды. Брэгг өз жазбаларында өзінің тоқырауын мектептердегі діни сезімнің өсуімен байланыстырды — ұлдар мәңгілік қарғыс пен тозақ отынан қорқып, құтқарылу үшін не істеу керектігі туралы қатты алаңдады. «Бұл шынымен қорқынышты жыл болды», — деді Брэгг және ол діндар адам болғанымен, ол: «Көп жылдар бойы Киелі кітап мен оқымауға тырысатын кітап болды», — деді. Бұл сөздер оның қайтыс болғанға дейін бір жыл бұрын берілген «Ғылым және дін» тақырыбындағы Риддел мемориалдық лекциясына арналған жеке жазбаларынан алынған; ол сондай-ақ былай деді: «Мен Киелі кітап мәтіндерін әдеби түсіндіру жылдар бойы қатты азап пен қорқыныш тудырған жалғыз жас емеспін». Және бұл сезімдер оның көптеген тыңдаушыларына таныс болды. Тринити колледжіне түсіп, 1882 жылы ол номиналды стипендиат атанды, ал 1884 жылы ол — бакалавр емтиханының бірінші бөлігін өте жақсы бағамен тапсырған үшінші табысты түлек болды. === Аделаида университеті === ==== Мұғалімдік қызметке өтініш беру ==== Ол Кембриджде оқуын жалғастырып, емтиханның үшінші бөлігіне келіп, дәрістерге, соның ішінде 1884 жылы Cavendish Professor атағын алған Дж. Томсон оқығандарына да қатысты. 1885 жылдың аяғында Брэгг курсындағы кетіп қалған үздік студент Горац Ламбтың орнына, Томсон Шеффардтан Аделаида университетінде математика мен физикадан сабақ беруге тырысқысы келе ме деп сұрады. Алайда Шеффард өз кандидатурасын ұсынбады, ал Брэгг өз бағын сынап көруді ұйғарды. Басқа екі кандидатпен бірге ол сайлаушылардың, бас өкіл сэр Артур Блайстың, Дж. Дж. Томсонның және Хорас Ламбтың алдына шықты және тиісті кіріспе курсынан кейін кеңсеге сайланды. Томсонның Брэггтың Аустралиядағы лауазымды табыс етудегі рөлі, Томсонға 1936 жылы 17 желтоқсанда Маэстроны сексен жасқа толған туған күнімен құттықтау хатында сипатталған: «Мен сізге өзімнің жеке құттықтауларымды қосуға еркіндігін алуым керек. Осыдан елу жыл бұрын мен сізбен бірге осы жолды жүріп өттім, ол жолда сіз оқытушы, мен тыңдаушы болдым. Сіз байқаусызда мені лекциядан кейін телеграф кеңсесіне жүгіріп барып, Лэмб босатқан лауазымға өтініш беруге итермелейтін сұрақ қойдыңыз». Брэгг қуанды. Жылына 800 фунт стерлинг жалақысы, сол жылдардағы өте лайықты табыс еді, оның сол жаста күткенінен және басқа елге көшкенде ойлағанынан әлдеқайда жоғары болды. ==== Университет өмірі ==== Алғашында оған Аустралиядағы өмір ұнады. «Аустралияға келу күн сәулесі мен таза, қуаттандыратын ауа сияқты болды», — деп жазды Брэгг. Ол ең алдымен айналасындағылардың бәрімен, әсіресе Тоддтармен достасады. Чарльз Тодд, отбасы басшысы, Оңтүстік Аустралия үкіметінің пошта меңгерушісі және астрономы болды; 1889 жылы ол Лондон корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, ал кейінірек Сент Майкл және Сент Джордж орденінің рыцарь командоры болды. Келгеннен кейін үш жылдан кейін Брэгг Тоддтың қызы Гвендолинге үйленді. Олардың бақытты некеден үш баласы — Уильям Лоуренс, кейінірек сэр Лоуренс Брэгг; Роберт, Дарданеллдегі Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан және Гвендолин, кейінірек Олбани Кэрол ханым — Аустралияда дүниеге келді. Аустралияда Брэгг эксперименттермен айналыса бастады — Англияда ол дерлік жасамаған нәрсе. Рентген рентген сәулелерін ашқаннан кейін көп ұзамай (1895) Брэгг Аделаидада бірінші рентген түтігін құрастырды, ол бүкіл Аустралияда бірінші болуы мүмкін. Ол әлі де түпнұсқалық зерттеулер жүргізуге тырыспады және өзінің әлеуметтік ұстанымына сәйкес Аделаида қоғамында танымал ұстаз және жақсы дос ретінде жағымды және пайдалы өмір сүруге дайын екеніне күмәнданбады. Қырық жасында Брэгг жеткілікті педагогикалық тәжірибе жинақтаған және сыни сезімі жақсы дамыған. Ол жетілген ойшыл болды, бірақ зерттеу деуге болатын ештеңе істемеді. Оның жетілгендігі мен спектакльдердегі ұзақ жаттығулары ол өзінің жаңалығын ашқан кезде өте пайдалы болды. ==== Университеттегі ғылыми қызмет ==== 1904 жылы қаңтарда Аустралиялық ғылымды дамыту қауымдастығы Жаңа Зеландияның Данидин қаласында жиналып, Брэгг астрономия, математика және физика салаларында қауымдастықтың президентін тағайындауға қарсы болды. Радиоактивтілік саласындағы алғашқы ашылулар кезінде барлық назар физикаға аударылды және электронды ұстауға арналған зерттеулер Кавендиш зертханасында және басқа да көптеген жерлерде жүргізілді. Жаңа аймақтағы қызықты ашылулар түгін тартсаң май шығатын сияқты төгілді. Атап айтқанда, Леннардтың екінші атақты мақаласы жарияланды, онда катодтық сәулелердің заттың жұтылуы көрсетілген. Брэгг өз үндеуіне радиоактивтілік және электронның қасиеттері туралы мақала жазды және кейіннен элементар бөлшектердің затқа ену мәселесіне қатты қызығушылық танытты. Ол кезде атом оң зарядталған аймаққа бөлінген электрондар саны ретінде (Томсон моделі) немесе бір-бірімен тығыз байланысты оң және теріс зарядтардың моделі ретінде — бейтарап жұптар түсінігі (Леннард моделі) ретінде ұсынылды. Бейтарап жұптар ұғымын кейінірек Брэгг басқа байланыста қолданды. Бұл теорияда салыстырмалы күшті локализацияланған электростатикалық күштер айтарлықтай әлсіреген үлкен кеңістікпен бөлінген. Леннард тәжірибелеріндегі электронды сәуленің шашырауы күш орталықтары арқылы өтуіне байланысты ауытқу эффектісі болып табылады. Бұл жағдайда, Брэггтің пайымдауынша, альфа бөлшектері массасына байланысты жұқа фольга қабаты арқылы іс жүзінде бағытын өзгертпей ұшып өтуі керек, бұл жағдайда электронды сәуле үшін жарамды экспоненциалды заң альфа-бөлшек үшін жарамсыз. сәуле. 1904 жылы өзінің сөзімен айтқанда, «ортадағы х қашықтықты жүріп өткен сәулелену мөлшері exp(ax) өрнегіне пропорционал деп айту дұрыс болмас еді, мынаны айтқан дұрыс: (1) Берілген қашықтықты жүріп өтетін бөлшектердің саны оның критикалық мәнге жеткенше оның ұзындығына тәуелді емес, содан кейін күрт төмендейді. (2) Берілген қашықтықтан өтетін бөлшектердің энергиясы қашықтық ұлғайған сайын бірте-бірте азаяды және сол критикалық табалдырықта 0-ге дейін төмендейді. (Бұл оқиға ерекше атап өтілген, себебі ол Брэггтің типтік айқындылығы мен дәлдігін, қазіргі мәселенің мәнін қарапайым тілмен жеткізу қабілетін көрсетеді. Ол өз ойларын қарапайым және түсінікті түрде білдіруге болатын күймен шектей алмайынша, ол өзін орынсыз сезінді)» Бірнеше айдан кейін, ол сұраған радий бромиді оның иелігінде болған кезде, Клеманның ассистенті ретінде ол альфа-бөлшектердің диапазонын және осы бөлшектердің жасаған иондану мәселелерін және заттардың тоқтау күшін классикалық зерттеулерін бастады. Өлшеу құралы ретінде газ бен пластина арасындағы ауаның жұқа қабатында пайда болған иондануды өлшейтін электрометрді пайдаланып, альфа-бөлшектердің диапазонының шегін және радийден алынған олардың жолындағы иондану өзгерістерін анықтады. Резерфорд теориясына сәйкес радий, радон, радий А және радий С бөлшектеріне сәйкес 4 диапазондағы өнімдерімен тепе-теңдікке жетті, осылайша расталды. Клеманның көмегімен ол заттың «ұстау күшін» тапты, ол шамамен атом салмағының квадрат түбірімен пропорционалды. Бөлшектерді зат жұтқанда пайда болатын құбылыстың күрделілігін ескере отырып, мұндай ереже элементтердің барлық диапазонында сақталса, қызықты және қисынды болар еді. Ол Резерфордпен қасиеттері әртүрлі тәсілдермен тәуелсіз алынған бөлшектермен жұмыс жасау туралы оңай сөйлесті. Ол сондай-ақ бета және гамма-сәулелену арқылы материядан қағылған екінші реттік электрондардың қасиеттері мен мінез-құлқына альфа-бөлшектермен жасалған ионданудың әсері туралы іргелі зерттеулер жүргізді. Электрондарды, ол бета сәулелену немесе қайталама бета сәулелену деп атады. Бета-сәулелері бойынша кейбір эксперименттерде ол Джон Мадсенмен жұмыс істеді. Брэггтың теориялық көзқарастарын дамыту үшін гамма-сәулелердің әсерінен жойылған екінші реттік электрондардағы тәжірибелер маңызды болды. Олар бета-сәулелердің жылдамдығы қарқындылыққа емес, олардың «сапасына» тәуелді екенін анықтауға мүмкіндік берді, бұл соңғысының ену қабілетінің өсуімен, сондай-ақ бета-сәулелердің жылдамдығымен байланысты. оларды шығаратын атомға тәуелді емес. Садлер және басқалар көрсеткен бұл нәтижелер ерікті рентген сәулелерінің әсерінен кейін зат шығаратын бета бөлшектеріне қолданылады. Көп жағдайда Брэгг рентген сәулелерінің корпускулярлық теориясына деген көзқарасын осындай эксперименттерге негіздеді, оның кейінгі эксперименттері көрсеткендей, өзгерістерді қажет ететін көзқарастар. Бөлшектер мен толқындық қасиеттердің қатар өмір сүруінің парадоксы Брэггтың сүйікті тақырыбы болды, оған кейінірек ораламыз. 1904 жылдан 1908 жылға дейін аралықта Аделаидада тез және сәтті жүргізілген іргелі зерттеулер оның бүкіл физика әлемінде бірінші дәрежелі зерттеуші ретінде беделін тез арада орнатты. === Англияға оралу және ғылыми тану === Ол [[1907 жыл|1907 жылы]], ол өзінің алғашқы түпнұсқалық басылымын оқығаннан кейін 3 жылдан аз уақыт өткен соң Корольдік Қоғамның мүшесі болып сайланды. Оны [[Эрнест Резерфорд|Резерфорд]] ұсынды. Ескі дүниеде профессор атануы сөзсіз еді. 1908 жылы ол [[Лидс|Лидстегі]] физика профессоры лауазымына шақырту алды, бұл оны Англияға қайтарды. Аустралиядағы 22 жылдық резиденциясы кезінде Брэгг сенімді адам және жақсы дос ретінде беделге ие болды. Ол Аделаидамен бірнеше рет байланыста болды және өмірден ләззат алды. Соңғы жылдары ол әрқашан Оңтүстік Аустралия туралы үлкен сүйіспеншілікпен айтатын. Лидсте Брэгг алдымен зертханада оқуды ұйымдастырумен толығымен айналысты және, әрине, ол іс жүзінде ешқандай эксперимент жасамады. Ол [[рентген сәулелері]] мен [[Бета-Бөлшектер|бета-бөлшектердің]] корпускулярлық сипатқа ие екендігі туралы көзқарастарын дамытып, магниттік және электрлік өрістерде тартылыстың жоқтығын қарапайым сәулелер өзінің табиғаты бойынша бейтарап дуплет — қара жамылғы бар оң заряд түрінде электрон деген гипотезамен түсіндірді, өз зарядын бейтараптандыру және Брэггтің баурап алатын сөздерімен айтқанда, бұл сурет бұдан былай қанағаттанарлық болмаса да, ол кванттық теорияда қалыптасқан сәулеленудің көптеген қасиеттерін ескерді. Атап айтқанда, Брэгг көптеген эксперименттер қарапайым бета немесе [[Гамма-сәулелер|гамма сәулелері]] шын мәнінде таралатын толқын емес, белгілі бірліктер екенін көрсетті деп сендірді. Дуалистік теория катодтық сәулелердің рентген сәулелеріне айналуының және рентген және гамма-сәулелердің электрондардың бөлінуінің әртүрлі аспектілерін де жалпы түрде сәтті түсіндірді. Бұл қазіргі заманғы теорияларда маңызды рөл атқаратын радиацияның бөлшек екендігіне назар аудару үшін пайдаланылды. Брэгг екінші реттік сәулеленумен жұмыс жасай отырып, рентген сәулелерінің иондаушы күші бағытты емес деген қорытындыға келді, өйткені екінші реттік электрондар біріншілік рентген сәулелері арқылы бөлінеді. Ол бұл маңызды фактіні бірінші болып бекітті және нәтижелері 1911 жылы жарияланған Портермен бірлесіп жүргізілген эксперименттермен бұл тұжырымдарды растады. [[Макс фон Лауэ|Лауэ]], Фридрих және Книпингтің ашқан жаңалығы 1912 жылы маусымда кристалдан өткен кезде рентген сәулелерінің [[Дифракция|дифракцияланатынын]] жариялады, бұл физика әлемінде сенсация тудырды. Брэгг бұл құбылысқа қатты қызығушылық танытты, өйткені ол осы жылдың қараша айындағы «[[Nature]]<nowiki/>» санында былай деп жазды: «Доктор Туттон жаңа эксперимент рентген сәулелерінің толқындық және бөлшектер теориясы арасындағы айырмашылықтарды көрсетуге мүмкіндік беруі мүмкін деп ұсынды. Оның болжамының дұрыстығына еш күмән жоқ. Егер эксперимент рентгендік сәулелену мен жарық табиғатының бірлігін дәлелдеуге көмектесетін болса, онда бейтарап жұптар теориясы сәулелену әрекетінің барлық фактілерін түсіндіруде негізсіз болады. Екінші жағынан, рентген сәулелерінің қасиеттері квазибөлшектік теориямен жақсы сипатталған, ал жарықтың дәл қасиеттерін дәл осылай түсіндіруге болады. Туындаған мәселе, менің ойымша, бұл теориялардың біреуімен шешілмейді, бірақ екеуінің де мүмкіндіктерін қамтитын басқа теория арқылы шешілуі мүмкін.» Лауэ үш өлшемді тор туралы ойлау нәтижесінде жасаған ''дифракциялық нүктелер теориясы'' өте күрделі болды және үш өлшемді кеңістіктегі толқындардың интерференциясы туралы болжамдарды қамтиды. Сол жылы Брэгг атомдардың параллель қабаттарынан немесе дифракция нүктелерінен толқындардың шағылуын ескере отырып, бұл құбылыстың қарапайым түсіндірмесін берді, олардың әрқайсысы [[толқын ұзындығы]] бағынатын сәулелену үшін шағылыстыратын беттер ретінде әрекет ететін параллель кристаллографиялық жазықтықтардың жиынтығы болып табылады. Брэгг заңы λn= 2d sin α, мұндағы d — параллель кристаллографиялық жазықтықтар арасындағы қашықтық, α — түсу бұрышын толықтыратын бұрыш. Осылайша, бұл кристаллографиялық беттер неғұрлым тығыз болса, соғұрлым күшті шағылысу, яғни жоғары индекстері бар жазықтықтар әлсіз шағылысады. Брэгг осы құбылысты түсіндіру бойынша оның ұлымен бірге рентгендік шағылысумен тәжірибе жасай бастады, содан кейін 1913 жылдың басында олардың бірінші бірлескен жұмысы шықты, бұл рентген сәулелерін пайдаланып кристалдарды талдау ғылымының негізін қалады. [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысқа]] дейін (1914) Брэгг тағы бес классикалық жұмыс жазды, олардың бірінде гауһар тастардың құрылымы бойынша ол ұлымен бірге жұмыс істеді. Оның жұмыс істеген тақырыптарының ішінде: Рентген [[Спектрометр|спектрометрінің]] жалпы технологиясы, әртүрлі сәулелердің жұтылу сипаттамалары және олардың әсері, күкірт пен кварцтың құрылымы, жалпы [[энергия]] мәселелері. Пирспен бірге жүргізілген зерттеулер оларды Брэгг-Пирс заңына әкелді, оған сәйкес, егер жиіліктер абсорбциялық үзіліс пайда болатын жолақтан төмен болса, онда атомның жұту коэффициенті атом санының төртінші дәрежесіне және толқын ұзындығына пропорционал болады. қуаты 5/2. Алғашқы тәжірибелерде Брэгг сәулелерді анықтау және тіркеу үшін ионизациялық камераны пайдаланды. Алғашқы жұмысында Брэгг өлшеудің осы түріне байланысты қиындықтарды жеңуді үйренді және ол ұлымен бірге ионизация спектрометрін қолдану арқылы тамаша табысқа жетті. Фотографиялық әдісті осы уақытта Мозель өзінің классикалық зерттеулерінде қолданды, Брэгг оны кейінірек қолдана бастады. Брэгг пен оның ұлы Лоуренстің 1913-1914 жж. үлкен маңызы бар ғылымның жаңа саласы — рентген сәулелерінің көмегімен кристалдық торды талдаудың негізін қалады. Рентген сәулелерінің іргелі зерттеулерінде олардың кристалдардағы дифракциясы арқылы Лауэ және оның әріптестерінің арқасында олардың толқындық қасиеттері расталды. Сондай-ақ, рентген сәулелерін кристалдардың құрылымын жүйелі зерттеу құралы ретінде пайдалану Брэггтың арқасында ғана мүмкін болды. Оның еңбегі 1915 жылы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығымен]] атап өтілді, ал кейіннен 1928 жылы Лейпцигте ресми түрде мойындалды. === Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі іс-шаралар === 1914 жылы кенеттен басталған соғыс кристалдық торды зерттеу бойынша қажырлы жұмыс пен эксперименттер үшін Лидстегі Брэггты тапты. Университетте ол ғылым данышпаны саналып, тіпті проректорлық қызметті де атқарды. 1915 жылы ол гамма-сәулелерімен жұмыс істеуді жалғастырды, сонымен қатар шпинель типті кристалдар туралы мақала жариялады. Осы жылы ол Лондон университеттік колледжінде физика профессоры атағын алды, бірақ бірте-бірте әскери оқиғаларға араластырылды. 1915 жылдың шілдесінде өнертабыстар және зерттеулер комитеті құрылды, ол Адмиралтейтке флотқа пайдалы ғылыми әзірлемелерді ұйымдастыру және қолдау туралы сараптамалық қорытынды беретін және Брэгг оған мүше болды. Сүңгуір қайықтар барған сайын үлкен қауіп төндірді және су астындағы объектілерді акустикалық іздеу әдістері қажет болды. Брэггқа Адмиралтияның сүңгуір қайықтарға қарсы бөлімі жүзеге асыратын су астындағы дыбыс көздерін анықтау әдістерін әзірлеуге жетекшілік ету тапсырылды. 1916 жылы сәуірде Хоксридждегі «Адмиралтей» ғылыми-зерттеу орталығы директорының ғылыми жұмыс жөніндегі орынбасары болып тағайындалды. Адмиралтада Брэгг әртүрлі мәселелерге тап болды (толығырақ мәлімет алу үшін Дж.Дж. Томсонның «Еске алулар мен ой толғауларын» қараңыз) және ол 1917 жылы басқа физиктерге жетекшілік ете бастаған Гарвичтегі Parketson Quay жеке зертханасын, соның ішінде AORankine салуға мәжбүр болды. Брэгг және оның әріптестері әзірлеген гидрофон, су астындағы дыбысты қабылдау құрылғысы сүңгуір қайықтардан қорғаныста маңызды рөл атқарды. Оны кейінірек Брэгг өзінің Корольдік институттағы Рождестволық лекциялары негізінде жазған кітабында «Дыбыстар әлемінде» сипаттады, оның екеуінде 1919 жылы 13 маусымда «Инженерия» журналында ұсынылған баяндамалар бар. Сүңгуір қайықтарға қарсы жұмыс сериясы бойына, көптеген әдістер мен құралдар әзірленді, олар кейінірек пайдалы болды. Ғылыми танудан басқа, өзінің әскери әзірлемелері үшін Брэгг 1917 жылы Британ империясының ең үздік орденімен және Үлкен Крест командоры атағын алды, ал 1920 жылы Ұлы Крест рыцары құрметіне ие болды. Сол 1920 жылы Кембридждегі Тринити-колледжінің құрметті мүшесі болды. Бұл оқиға оған ерекше ұнады. === Лондон университеттік колледжінде жұмыс істейді === Соғыстан кейін Брэгг Лондон университетінің колледжінде физика профессоры ретінде бұрынғы жұмысын жалғастырып, бірден зерттеуге бет бұрды. Ол Бекхерстті атап өтуге болатын бірнеше жас зерттеушілерді жинап, Корольдік институтта кристалдық тордың құпиялары ашылғаннан кейін өзінің ғылыми мектебін сонда құрды. 1921 жылы Шерер, Асберри және сәл кейінірек Мюллер мен Мисс Ярдли (ерлі-зайыпты Лонсдейл ханым) оған қосылды. Сол күндері Брэгг басқа адамдардың жұмысын бақылап қана қоймай, өз қолымен эксперименттер орнатты, бірінші мүмкіндікте спектрометрге отырды. Университет колледжіндегі ғылыми мансабының басында ол ескі сыналған ионизациялық камераны пайдаланды, бірақ бірте-бірте фотопластинаның пайдасына одан бас тартты. Колледжде құрал-жабдықтар бастапқыда тапшы болды, Брэгг және оның студенттері, атап айтқанда, Мюллер мен Шерер жаңа құрылғыларды жасай бастады. Олар жіппен және газбен толтырылған рентгендік түтіктерді пайдалануды үйренді, өзін-өзі тазартатын түтіктерді енгізді, олар кейінгі жылдары өте сұранысқа ие болды. Өйткені, сол кезде вакуумдық сорғылар әлі де тиімді емес еді, ал жіптері бар түтіктер өте проблемалы құрал болды. Бұл жұмыс ғылыми-өндірістік зерттеулер департаментінің жомарт грантымен қолдау тауып, нәтижеге өте риза болды. Университет колледжінде Брэгг органикалық қосылыстардағы кристалдық торды алғаш рет кездестірді. Бұған дейін монокристалдармен жұмыс істеп, ұнтақ әдісін қолданған. Ол нафталин және оның туындылары туралы зерттеулердің нәтижелерін 1921 жылы Физика қоғамына президент ретінде ұсынды, оның кеңсесіне ол бір жыл бұрын сайланды. Ол өз жұмысында бензол немесе нафталин сақинасы өзінің мөлшері мен қасиеттерін қосылыстан қосылысқа дейін сақтайтын нақты өмірдегі құрылым деген пікірге сүйенді. Органикалық химиктердің бақытына орай, оның зерттеулері гипотезаны растады. Бұл жұмыс кейін Корольдік қоғамға ұсынылатын органикалық қосылыстардың әртүрлі кластарын зерттеу сериясының бастамасы болды. Брэгг сонымен қатар мұздың құрылымы туралы болжам жасады және Альпі клубының жыл сайынғы қабылдауында жұмсақ балауыздан жасалған модельді ұсынды, ол онымен қызған кезде байланыстардың неге әлсірейтінін түсіндірді. === Корольдік институттағы іс-шаралар === ==== Рождестволық лекциялар ==== 1919 жылы елеусіз болып көрінетін оқиға орын алды, ол соған қарамастан Брэггтың кейінгі өміріне қатты әсер етті — ол Корольдік институтта Рождестволық лекцияларды («жас аудиторияға бейімделген лекциялар курсы») оқыды. Курс «Дыбыстар әлемі» деп аталды. Оны оқып шыққан Брэгг жақсы лектор ретінде танылып қана қоймай, өзінің тамаша қасиеттерін көрсетті, зерттеу нысанын жаңа қырынан көрсете білді. Ол оқыған алты лекция «Дыбыс дегеніміз не», «Дыбыс және музыка», «Қаладағы дыбыстар», «Елдегі дыбыстар», «Теңіздегі дыбыстар», «Соғыстағы дыбыстар» деп аталды. Саусақпен түсіндіріп, жастарға әсер ету қабілеті оны қалың ортада танытты. Рождестволық лекцияларды оқу Брэггтың институттағы алғашқы міндеттерінің бірі болды. Ол оларды Лукрецийдің атақты поэмасының атымен атады — «Заттардың мәні туралы» және атомдар, газдар, сұйықтықтар және кристалдық құрылым туралы айтып, осы кәсіпке барлық шеберлік пен ерекше тартымдылықты салды. Ол әрқашан осы дәрістер дайындалған жас аудиторияны таң қалдырды. Ол 1925 және 1931 жылдары екі рет «Ескі қолөнер және жаңа білім», «Жарық ғаламы» тақырыптарында дәріс оқыды. Алғашқы дәрістер оның ғылыми зерттеулерге деген практикалық қызығушылығын ашады, оны кейінірек ол 1928 жылы Глазгодағы Британдық қауымдастықта сөйлеген «Өнеркәсіп және ғылым» сөзінде айтты. » ==== Атқарған лауазымдары ==== 1920—1922 жылдары Уильям Генри Брэгг Лондон физиктер қоғамының президенті, ал [[1925 жыл|1925—1927]] [[1927 жыл|жылдары]] — физика институтының президенті болды. Бәлкім, лектор ретіндегі табысты тәжірибесінің арқасында ол 1923 жылы марқұм Сер Джеймс Девардың орнына дәріс беруге тағайындалды. Осы кезеңде ол Корольдік институтта Fullerian Porfessor of Chemistry, ондағы зертхананың директоры, үй басшысы, Деви-Фарадей ғылыми зертханасының директоры қызметтерін атқарды. Fullerian Professor — бұл нақты жауапкершіліктері жоқ лауазым. Қоғамның үздіксіз және ақаусыз жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін тек палата басшысы жауапты болды. Деви-Фарадей зертханасының негізін доктор Людвиг Монд қалаған. Осылайша, Брэгг Англиядағы барлық ғылыми қызметті басқарды. Мұндай лауазым, әрине, болған жоқ, бірақ біртұтас әкімшіліктің болуы әлдеқайда жеңіл және ыңғайлы болды. ==== Деви-Фарадей зертханасы ==== Девар қайтыс болған кезде сексен жасында еді. Ол қайтыс болғаннан кейін Брэгг бүкіл ғылыми процесті, мысалы, кристалдық торды зерттеуге бағытталған Деви-Фарадей зертханасындағы жұмысты қайта құруға мәжбүр болды. Ол өзімен бірге Ренгрен сәулелерімен жұмыс істеуге арналған аспаптарды жасап жатқан Мюллер университет колледжінен Шерерді де алып кетті. Олар сонымен қатар макромолекулалармен жұмысты жалғастырды, бұл ғарыштық топтар теориясын одан әрі дамытуды талап етті. Брэггтың жеке жетекшілігімен Мюллер май қышқылдарымен жұмыс істеді, органикалық химия саласында ол сол кездегі зерттеудің өте танымал тақырыбы болды. Оның ұлы сол кезде бейорганикалық қосылыстардың кристалдық торымен айналысқан. Лабораторияның басқа қызметкерлерінің арасында кварц құрылымында жұмыс істеген J.D.Bernal, R.E.Gibbs, бүкіл зертхананың тірегі болған мисс Ярдли (кейінірек Лонсдейл ханым), өзімен танымал мисс C.F.Elam (кейінірек Типер ханым) бар, металдар бойынша жұмыс, университет колледжінен келген және тірі организмдердегі кристалдық торды зерттеген W.T.Astbury, мысалы, шаштар мен қабықтардағы, сәл кейінірек келіп, антрацен мен нафталиннің кристалдық торын зерттей бастаған J.M.Robertson кристалдық тордың құрылымын анықтау үшін Фурье-талдау әдістерін әзірледі. Сол аз уақыт ішінде зертханада басқа да көрнекті тұлғалар жұмыс істеді. Ол тез арада әлемге әйгілі ғылыми орталыққа айналды. Брэгг бұдан былай зерттеуіне бұрынғыдай көп уақыт жұмсай алмады, бірақ оның дана басшылығы мен түйсігі арқасында жұмыс қайнап жатты. ==== Корольдік институттың басшылығы ==== Брэггтың басшылығымен институтта көптеген маңызды өзгерістер болды. 1929 жылы Корольдік институт ғимаратын толық қайта құру басталды. Ғимараттың сол кездегі өзекті қауіпсіздік талаптарына, соның ішінде өрт қауіпсіздігіне сай келмейтіні белгілі болды және барлық дәрісханалар соны ескере отырып қайта салынды. Брэгг қайта құру процесіне өзі қатысты. Ол 1936 жылы ғимаратты кейінгі қайта құруға да белсене қатысты. Деви-Фарадей зертханасы да айтарлықтай жаңартылды. Атап айтқанда, Мюллер құрастырған алып рентген генераторы орнатылды. Ол сынақ үлгісін айналдыра алды, суды салқындата алды және 50 киловатт электр қуатын тұтына алды. Сонымен қатар, 5 киловатт тұтынатын кішірек құбыр орнатылды. Жоғары қуат өлшеу процесін жылдамдатуға, экспозиция уақытын қысқартуға және құрылғының ажыратымдылығын жақсартуға мүмкіндік берді. Бұл кішірек үлгілермен, сондай-ақ органикалық қосылыстармен жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Брэгг физикадағы озық идеяларды ұстанды және олардан пайда тапты. Тіпті соңғы зерттеулерінде математикалық есептеулердің барлығымен айналыса алмаған кезде де, ол өз пікірінше ең пайдалысын таңдап, оларға жасыл жарық берді. Мысалы, 1928 жылы ол Шредингерді өзі әзірлеген толқын механикасы бойынша лекциялар курсын оқуға шақырды. Ол жаңа ғана әлемге айтқан Климан мен Мадсенмен өткен тәжірибелері туралы мақтанышпен оралды және былай деді: «Мойындауым керек, біз жүргізген эксперименттер Эйнштейннің корпускулярлық гипотезасын растайды деп ойлаймын....Оған дейін мен рентген мен гамма-сәулелердің бұл мәселеге еш қатысы жоқ деп сенетінмін. Ол ойды мына сөздермен аяқтады: «Енді атомдар, электрондар, толқындық қозғалыстар, энергиялар, моменттердің барлығы шындық екені анық болды. Бірақ бәрі осы ма? Мүмкін, толқындық сипат тек фотондарға немесе басқа бөлшектерге де тән шығар? Біз тек күте аламыз ». Ол Дэвидсон, Гермер және Томсонның электронның толқындық табиғаты бойынша жүргізген тәжірибелері туралы айтқаны анық. Корольдік институтта Брэгг бірнеше рет жаңа әзірлемелерге қызығушылық танытты. Жақсы мысал — оның сұйық кристалдармен жұмысы. 1933 жылы Корольдік қоғамда осы мәселе бойынша Фарадей қоғамымен пікірталас жүргізе отырып, ол қабатты кристалдарға қызығушылық танытты, содан кейін Дюпин циклидтері тұрғысынан бірнеше бірдей қашықтықта орналасқан қабаттардың орналасуын қарапайым және талғампаздықпен түсіндірді. Осыдан кейін ол ешқашан сұйық кристалдармен айналысқан жоқ. Бұл мысал оның кеңістіктік қиялын және оны қолдану қабілетін көрсетеді. Кейінірек Брэгг іргелі зерттеулер жүргізу жақсы болар еді деген қорытындыға келді, мысалы, HAJahn WHJChilds-пен бірге метан спектрін талдауға арналған математикалық аппаратты жасады. Брэгг бұрын-соңды мұндай зерттеу жүргізбеген еді, бірақ ол әрқашан қолдау көрсетті. Өмірінің соңына дейін оны интенсивті рентген сәулесінде монокристалдарда байқалатын қосымша шағылысу немесе көлеңкелі диффузия деп аталатын құбылыс қызықтырды. Бұл құбылыс мезгіл-мезгіл байқалды және 1939 жылы GDPreston мақаласын жариялады, онда бұл әсер мұқият зерттеліп, кристалдық құрылымдағы ақаулардың әсерімен түсіндірілді. Осыдан кейін миссис Лонсдейл мен Х.Смит органикалық және бейорганикалық кристалдардағы бұл құбылыстың жан-жақты талдауын жариялады және Брэгг үнемі зерттеу барысына қызығушылық танытты. Бұл құбылыс және, атап айтқанда, оның түсіндірмесі оған өте қызықты болды. Ол мұны кристалдардағы жылулық қозғалыспен түсіндіретін теорияларға қанағаттанбады және Престонның кристалдардағы ақаулар туралы идеяларына негізделген қарапайым теорияны алға тартты. Брэгг осы тақырып бойынша бірнеше мақала жазды, олар шын мәнінде оның қайтыс болғанға дейін жазған соңғы мақалалары болды. Олар ол қайтыс болғаннан кейін жарияланды. ==== Қоғамдық қабылдау ==== 1930 жылы Брэгг британдық ғылымдағы ең маңызды тұлғалардың бірі ғана емес, сонымен бірге ұлттық қаһарманға айналды. Сол жылы Корольдік қоғам оған мүмкін болатын ең жоғары құрмет Копли медалін табыс етті. 1916 жылы оған Румфорд сыйлығы берілді. Ол он алты британдық және шетелдік университеттердің құрметті докторы, жетекші шетелдік қоғамдардың мүшесі болды. 1931 жылы «Құрмет белгісі» орденін алды. Қандай да бір көрнекті ғалым дәріс оқыса, соларға Брэггты шақырып, ол мүмкін деп тапса келіскен. Оның мұндай оқиғаларға қалай қуанғанын айтып жеткізу қиын. Осыдан кейін ол шынайы қарапайымдылықпен алғыс пен құттықтауларға ие болды. Ол өзінің ерекше жандылығын ешқашан жоғалтқан емес, ол әрқашан көрермендерге не қызықты екенін білетін. 1935 жылы Брэгг 73 жасында Корольдік қоғамның президенті болып сайланды. Оның беделі, өкілдігі, өзін-өзі сыйлауы, кемеңгерлігі, кең дүниетанымы және лайықты сөз таба білу қабілеті оны осы лауазымға тамаша үміткер етті. Оның мейірбандылығы мен қарапайым қарым-қатынасы оны жас буынға ұнаттырса, аға буынға дәстүр мен тарихты құрметтейтіні, Тринити колледжімен тығыз байланысы да өз үлесін қосты. Мінезінің арқасында ол фашистік Германияның ғалымдарымен байланыс орната білді, елдер арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізуге көп еңбек сіңірді. === Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі іс-шаралар === Соғыс оны көптеген міндеттермен кездестірді, бірақ ол жаңасынан қашпады. Көп ұзамай ол Корольдік қоғамның президенті және Корольдік институтта көптеген жобалардың директоры ғана емес, сонымен қатар азық-түлік полициясы жанындағы ғылыми комитеттің төрағасы, ғылыми кеңесшілер комитетінің төрағасы, Ұлыбритания консулдығы жанындағы ғылыми комитеттің төрағасы болды. Сонымен қатар, ол ғылыми-өндірістік зерттеулер бөлімінің мүшесі болды, сонымен қатар басқа да бірқатар қызметтерді атқарды, барлық жерде ол бар жақсылығын берді. Жетпіс жетіге келген әрбір адамның қолынан мұндай көп жұмыс келе бермейді. Оның радиодағы дауысы жүз мыңдаған адамдарға үміт сыйлады. Ол әскери ұшқыштарға ғылым негіздерін үйретуге қатты қызығушылық танытты және тіпті оларға көмектесу үшін «Электромагнетизм тарихы» кітабын жазды. Әрине, ол елдегі барлық ғылыми қызметті әскери салаға көшірмекші емес еді, бірақ үкімет талап етті. 1940 жылы ол Корольдік қоғамның президенті қызметінен кетті, сонымен қатар басқа да қызметтерді қалдырды, бірақ Корольдік институтта әлі де көптеген міндеттер болды. Ол ерлікпен және борыш сезімін нығайта отырып, соғыстың ең қиын кезеңін бастан өткерді, бірақ оның достары оның үшін қаншалықты ауыр болғанына жасырын өкінішпен қарады. Күн сайын оның күш-жігері одан да қымбатқа түседі. Оның жүрек ауыруы дамып, физикалық күш салудан аулақ болуға мәжбүр болды, бірақ оның жас санасы әлі де оныкі еді. Рентген сәулелерінде байқалатын жаңа құбылысқа деген қызығушылығымен байланысты соңғы мақаласын ол 1941 жылы жазып, «Nature» журналында жариялады. Сейсенбіде, 1942 жылы 10 наурызда бұл қайсар ардагер төсекке жатып, екі күннен кейін қайтыс болды. Брэгг керемет мансапқа ие болды. 40 жасқа дейін ол ешқашан өз зерттеулерімен айналысқысы келген жоқ. Алайда, сәл кейінірек, аз уақыттың ішінде ол көп нәрсе жасағаны сонша, оның есімі көп ұзамай сол кездегі физиканың барлық салаларында белгілі болды. Бірнеше жыл бойы ол мұқият эксперименттер жүргізді және олардың көмегімен рентген сәулелерінің корпускулалық табиғатын дәлелдеді және түсіндірді. Одан әрі олардың толқындық сипатын көрсетті. Өмірін кішіпейіл жастан бастап, ел қайраткері ретінде аяқтады. Брэгг отбасын бағалады, балаларымен бірге болды және сәл кейінірек немерелерімен бірге ол бұрынғыдай бақытты болды. Ол талантты ұлының мансап жолына белсене араласты. Жаңа кездесуді алған ол бұған шынайы таңданыспен және қуанышпен жауап берді. Ұлының рыцарьлығы кезінде, ол сэр Лоренс атанған кезде, әкесі қатты қуанды. Сондай-ақ оның бақытының көзі қызы болды. Брэгг өмірінде дін маңызды рөл атқарды. Оның қатаң догматикалық көзқарастары болмады, бірақ сонымен бірге ол тақуа адам болды. Әңгімелесуде ол қаншалықты салмақты әңгіме болса да, адамдардың осал тұстарынан аулақ болуға тырысатын. Мен көп нәрсе туралы айтпауды жөн көрдім. Ол үлкен діни төзімділікке ие болды және басқа көзқарастағы адамдармен дауласпайтын. Оның кейбір ой-пікірлері «Ғылым мен сенімде» кездеседі. Брэггта таза ағылшындық ерекшеліктер деп аталатын біраз нәрсе болды. Ол дәстүрлерді, әсіресе өзі араласқан мекемелермен байланысты дәстүрлерді жақсы көретін және құрметтейтін. Шамадан тыс педантрияға ие болмағандықтан, ол басқалар арасында танымал болды. Ол көп жағынан Фарадей, Тиндаль, Томсонға ұқсайтын. Ол тек ағылшын ғылымын ғана емес, білім беруді де безендірді, ол ұлы ұстаз болды, оның өлімі оны білетін көптеген адамдар үшін жеке жоғалту болды. Ол ағылшын физикасы тарихындағы ұлы кезеңнің тұлғасы ретінде қалды. == Жетістіктері == Брэгг өзінің ғылыми жұмысында [[Табиғи радиоактивтік|радиоактивтілік]] және [[рентген сәулелері]] құбылыстарымен айналысты. Мысалы, ол көзге дейінгі қашықтыққа байланысты сәулеленудің жұтылу және иондалу әсерін зерттеді. [[1913 жыл|1913 жылы]] Брэгг ұлымен бірге бір жыл бұрын [[Макс фон Лауэ|М. фон Лауэ]]. кристаллдардағы атомдар параллель жазықтықтардың тобын құрайды деп есептей отырып, әке мен бала радиациялық толқын ұзындығына, кристалдың параллель жазықтықтары арасындағы қашықтыққа және дифракция максимумы байқалатын бұрышқа қатысты формуланы ұсынды. Дәл осындай шартты сол жылы орыс [[Кристаллография|кристаллографы]] Ю. В. Вульфр ашты, ал отандық ғылыми әдебиеттерде Вульф-Брэгг теңдеуі деп аталды (Батыс әдебиетінде Вульф атауы қолданылмайды). Бұл теңдеу рентгендік дифракциялық талдаудың негізін құрады. Брэгг дифракция заңын сипаттайтын теңдеуден басқа дифракциялық заңдылықты жазуға арналған бірінші құрылғыны жасап, ұлымен бірге рентген сәулелерінің [[Дифракция|дифракциялық сұлбасын]] кристалдардың құрылымын анықтау әдісінің негіздерін жасады. Бұл құралды пайдалану Брэггтерге көптеген қарапайым кристалдардың құрылымын құруға мүмкіндік берді, олардың біріншісі [[Натрий хлориді|NaCl]] болды. Бұл жұмысы үшін У. Г. Брэгг, ұлы У. Л. Брэггпен бірге 1915 ж. «рентген сәулелері арқылы кристалдарды зерттеудегі қызметі үшін» физика бойынша Нобель сыйлығы. == Марапаттары мен ерекшеліктер == * [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], 1915 * Маттеуччи медалі, 1915 * Барнард медалі, 1915 * Бейкер лекциясы, 1915 * Рамфорд медалі, 1916 * Британ империясының қолбасшысы, 1917 * Британ империясының рыцарь қолбасшысы, 1920 * Кельвин лекциясы (1921, 1935) * Копли медалі, 1930 * Франклин медалі, 1930 * «Құрмет белгісі» ордені, 1931 * Фарадей медалі, 1936 * Джон Карти сыйлығы, 1939 * [[Мажарстан ғылым академиясы|Венгрия ғылым академиясының]] құрметті мүшесі (1940). == Естелік == 1970 жылы Уильям Генри Брэггтың құрметіне Айдағы кратер аталды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20120623075053/http://dwb.unl.edu/Teacher/NSF/C06/C06Links/207.138.35.143/nobel/micro/83_19.html Брэгг, сэр Уильям Британника энциклопедиясында{{Ref-en}}]) * Andrade, E. N. da C. (1943). ''William Henry Bragg 1862—1942.'' Obituary Notices of Fellows of the Royal Society 4:277-300.{{Ref-en}}) * [http://www.encyclopedia.com/topic/William_Henry_Bragg.aspx Брэггтың өмірбаяны encyclopedia.com сайтында]{{Ref-en}}) * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1915/wh-bragg/ Ақпарат Нобель комитетінің сайтынан алынды]{{Ref-en}}) * [http://www.astbury.leeds.ac.uk/history/astbury1.htm Лидс университетінің веб-сайтындағы Брэггтың өмірбаяны] сайтындағы Мұрағатталған көшірме{{Ref-en}}) * [http://johnmadjackfuller.homestead.com/fullerianprofessors.html#anchor_10697 Фуллериялық профессорлардың тізімі]{{Ref-en}}) {{Clear}} {{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 1901—1925}} [[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Корольдік қоғамның президенттері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:Ұлыбритания физиктері]] es8gi02xibvttpk39ucpj1rgtyfjufp 0 717594 3612932 3612095 2026-06-03T09:58:43Z Қатысушы Апельсин 121973 3612932 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Тоқа Темір |шынайы есімі = |суреті = |сурет тақырыбы = |туған күні = XIII ғасыр |туған жері = Жошы ұлысы |қайтыс болған күні = 1257-1267 ж. арасында |қайтыс болған жері = |лақап аты = |бүркеніш аты = |мемлекет = [[Алтын Орда]] |шыққан тегі = [[Жошы әулеті]] |діні = |әкесі = [[Жошы хан]] |анасы = Қағри хатұн |жұбайы = |балалары = Бай Темір, Баян, Ұрың Темір, Қай Темір |туыстары = [[Орда Ежен хан|Орда Ежен]], [[Бату хан]], [[Берке хан]], [[Шибан]] (ағалары) |қызмет еткен жылдары = |атағы = |білімі = |әскер түрі = |басқарды = |әскери бөлімі = |шайқасы = |марапаттары = |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} '''Тоқа Темір''' — [[Жошы хан|Жошы]]ның [[меркіт]] тайпасынан шыққан әйелі Қағри хатұннан туған он үшінші ұлы. «[[Ұлы дүрбелең]]де» және одан кейінгі [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] ыдырауында Шибанидтермен бірге Тоқа Темір әулетінен шыққан хандар мен Тоқа Темір ұрпақтары басты рөл атқарды. Алғашқы қазақ хандары [[Керей хан|Керей]] мен [[Жәнібек хан|Жәнібек]] дәл осы Тоқа Темірдің ұрпақтары дейтін деректер кездеседі. == Шығу тегі мен дәрежесі == «[[Шыңғыснама|Шыңғыснамада]]<nowiki/>» айтылғандай, Шибан ұрпақтары Тоқа Темірді басқа ағайындарымен салыстыра келіп, 1226 жылы Жошы өлгеннен кейін оның ұлыс алмағанын айтып, кемсіткен: <blockquote> Атамыз [[Жошы хан]] қайтыс болғаннан кейін, әкелеріміз ұлы бабамыз [[Шыңғыс хан]]ға барғанда, [[Орда Ежен хан|Ежен]] мен [[Бату хан|Сайынға]], одан кейін [[Шибан]] әкемізге киіз үй тігіп берді. Сенің әкең үшін тіпті сынған арбада қалдырмады. <ref>{{Wayback|url=http://www.vostlit.info/Texts/rus6/Chengiz-name/frametext.htm|date=20190524154252}}</ref></blockquote> Кем дегенде, Махмұд ибн Уәли өзінің «Асыл ерлікке қатысты құпиялар теңізінде» Тоқа Темір ұрпақтарына «хан оғлы» (ханзада) атағын қолданады. В.П.Юдиннің пікірінше, бұл атақ оның иесінің хан тағына құқығы жоқ дегенді білдіреді. 1242 жылы монғолдардың Батысқа жорығы аяқталғаннан кейін Бату 14 ұлыстың бірін Тоқа Темірге бөліп берді. Ұлыстың құрамына Маңғыстау, Қажы-Тархан және Солтүстік Кавказдағы Астар аймағы кірді. [[Алтын Орда]]ның ішкі ұлыстарының шекарасы өте тұрақсыз болғандықтан, Тоқа Темір ұрпақтарының ұлыстарының шекараларын айту қиын. Мысалы, 1267 жылы оның ұлы Ұрың Темір Қырым мен Кафа аймақтарын мұраға алды. Сонымен бірге, [[1312 жыл]]дан кейін [[Өзбек хан]]ның әкімшілік-территориялық реформасының нәтижесінде [[Жошы әулеті]]нің барлығы (шибанидтерден басқасы) ұлыстарынан айырылып, төртеудің біріне бағынды деп сеніммен айта аламыз. Орда әмірлері, қият тайпасының өкілі [[Исатай Қият|Исатай]] жеке қошун (әскери бөлім) құраған. Исатайдың немересі Теңіз-Бұғы өз халқын Сырдарияның төменгі ағысына апарады. 1360 жылы Жошылықтар көтеріліске шығып, билікке қайта қол жеткізіп, олардың арасынан хан сайлады. 1361 жылы тоқатемірид [[Ұрыс хан]] Сырдария ұлысында хан болды. Осы кезден бастап Тоқатеміридтер алдымен өз басшылығымен [[Көк Орда|Көк Орданы]] біріктіру, одан кейін Алтын Орда тағына отыру үшін белсенді күрес жүргізді.<ref>{{Wayback|url=http://files.istorichka.ru/FTP/Vostokovedenie/sabitov_genealogy_juchid.pdf|date=20120127230618}} {{Cite web|url=http://files.istorichka.ru/FTP/Vostokovedenie/sabitov_genealogy_juchid.pdf|title=Архивированная копия|accessdate=2011-01-14|archive-date=2012-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127230618/http://files.istorichka.ru/FTP/Vostokovedenie/sabitov_genealogy_juchid.pdf|deadlink=unfit}}</ref> == Ұрпақтары == Рашид-ад-дин мен Муизз әл-ансаб деректеріне сай Тоқа Темірде 4 ұлы болған.<ref>Thackston 1998: 354.</ref><ref>Vohidov 2006: 44-46.</ref>: *Бай Темір *Баян *Ұрың Темір - [[Төре]] мен [[Герейлер (әулет)|Герей]] әулеттері одан тарайды.<ref>{{Cite web|url=http://tengrifund.ru/o-dinastii-tore-chingizidov-s-xiii-po-xx-vv.html|title=О династии торе – Чингизидов с XIII по XX вв|author=[[Табулдин, Гизат Жолдангарович|Табулдин Г. Ж.]]|date=2012-08-12|publisher=Международный Фонд Исследования Тенгри|accessdate=2017-04-25|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190725133725/http://tengrifund.ru/o-dinastii-tore-chingizidov-s-xiii-po-xx-vv.html|archivedate=2019-07-25}}</ref> *Қай Темір - [[Аштархан әулеті]] одан тарайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тоқа Темір әулеті]] [[Санат:Жошы әулеті]] lt57loqmptpacxjjigyha28xqsjvx6k 0 724252 3612710 3611745 2026-06-02T19:24:29Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Coffee86|Coffee86]] соңғы нұсқасына қайтарды 3262146 wikitext text/x-wiki {{Халықаралық қатынас|Атауы=Албания-Болгария қатынастары|Сурет=Albania Bulgaria Locator.svg|Ел1=Албания|Түс1=green|Ел2=Болгария|Түс2=orange}} '''Албания-Болгария қатынастары''' — [[Албания]] мен [[Болгария]] арасындағы екіжақты [[Дипломатиялық қатынастар|дипломатиялық қарым-қатынас]] болып табылады. Албания мен Болгария арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас 1913 жылы сәуірде орнатылды, ал 1922 жылы 10 қазанда Констадин Бошняк Софиядағы албан миссиясының басшысы ретінде сенім грамотасын тапсырды. 1954 жылы наурызда Албания мен Болгария дипломатиялық өкілдіктерін елшілік деңгейіне дейін көтерді. 60-жылдардың басынан бастап екі елдің елшіліктерін уақытша сенімді өкілдер басқарды, ал 1988 жылы 25 қаңтарда елшілер алмасу туралы келісім жасалды. [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақтың]] (ЕО) мүшесі ретінде Болгария Албанияның ұйымға қосылу өтінішін қолдайды.<ref>{{Cite news|title=Тирана: Министерство иностранных дел Болгарии|url=http://www.mfa.bg/embassies/albania/en/108/index.html}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Balkans-ethnic (1861).jpg|нобай|250x250 нүкте|Г. Лежан құрастырған 1861 жылғы [[Балқан түбегі|Балқан]] этникалық картасы]] Қазіргі Албанияның аумағы орта ғасырдың белгілі бір кезеңдерінде Болгар империясының құрамында болды.<ref>{{Cite web|url=https://yestravel.ru/countries/europe/bulgaria-history/|title=История Болгарии|lang=ru|last=YESTRAVEL|work=yestravel.ru|date=2017-05-20|accessdate=2023-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sam-turizm.ru/history-bulgaria.html|title=История Болгарии, Первое Болгарское царство, Второе Болгарское царство, Османское иго, Третье Болгарское царство, Болгарская народная республика|lang=ru-RU|last=Света|work=ВСЁ ДЛЯ ТУРИСТА|date=2015-12-06|accessdate=2023-12-04}}</ref> Албанияның көп бөлігі 840 жылдардың басында Хан Пресиан тұсында Бірінші Болгар империясының құрамына енді. Осы уақыт ішінде Дуррес қаласы сияқты кейбір жағалау аудандары Византия бақылауында қалды. Византиялықтар 1018-1019 жылдардағы соңғы таулы бекіністерді алып, Бірінші Болгар империясының құлдырауымен Албанияның қалған бөлігін біртіндеп жаулап алды. Византия билігі кезінде Албания сәтсіз болса да, болгар көтерілістерінің орталығы болды. Бүкіл аумақты басқарған соңғы болгар императоры Екінші Болгар империясының Иван Асен II (1218-1241) болды. Болгарияның құлдырауы жалғасып, ел Константин Тихомиров (1257-1277) тұсында Албаниядағы соңғы бекіністерінен айырылды. Албандардың ұлттық оянуы кезінде көптеген болгар еріктілері Черчиз Топулли мен Михал Грамено бастаған Чета албандықтарына қосылды. Сонымен қатар, Осман империясы мен көрші жаулап алушылар албан тіліне тыйым салған кезде Болгария Албанияға албан кітаптары мен газеттерін басып шығару арқылы көмектесті. Екінші Балқан соғысы кезінде албандар Болгарияға көмектесіп, Иса Болетини бастаған әскерлерін жіберді. Бұл шайқастардың кейбірі Охрид және Дебар көтерілістері, Крезна Разлог көтерілісі және басқа да көтерілістер болды. Тіпті Илинден көтерілісі кезінде болгар әскерлерімен бірге көптеген албан еріктілері соғысқан. Содан бері көптеген болгарлар албандарды дос және тарихи одақтастар деп санайды. === Болгариядағы албандар === Қазіргі уақытта албандар Болгариядағы этникалық азшылық болып табылады. Бір кездері халық саны көп болғанына қарамастан, 2001 жылғы Болгарияның халық санағы тек 278 албанды тіркеді.<ref>{{cite web|url=http://www.nccedi.government.bg/save_pdf.php?id=247|title=Етнически малцинствени общности|publisher=Национален съвет за сътрудничество по етническите и демографските въпроси|access-date=2007-02-18|language=bg|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130322131240/http://www.nccedi.government.bg/save_pdf.php?id=247|archive-date=2013-03-22}}</ref> 15-17 ғасырлар аралығында албандардың кейбір топтары қазіргі Болгарияның көптеген бөліктеріне қоныстанды, сонымен қатар Оңтүстік Фракияда қоныстанған шағын топ болды. === Албаниядағы болгарлар === 2017 жылы Албания болгарларды ресми түрде Албаниядағы ресми этникалық азшылық деп таныды. Болгар этникалық азшылығы тарихи түрде Албанияның шығыс аймақтарында өмір сүрген, дегенмен қазіргі кезде көптеген адамдар өздерін [[македондықтар]] деп санайды. Бұл байланысты Солтүстік Македония мен Болгария арасында дипломатиялық жанжал туғызды, Солтүстік Македония Болгарияны Албаниядағы македондықтар тобын "болгарландыруға" тырысты деп айыптады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Болгарияның халықаралық қатынастары]] [[Санат:Албанияның халықаралық қатынастары]] 7fy39xvnwsleicj9jnn559229pkgxnu 2 725520 3612882 3611200 2026-06-03T06:46:00Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3612882 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Леонор (Астурия ханшайымы)]], [[София, Испания инфантасы]], [[VI Филипп (Испания патшасы)]], [[Летисия (Испания патшайымы)]], [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]], [[Хуан, Барселона графы]] * [[Ален де Ротшильд]], [[​Эрик де Ротшильд]] * [[Дональд Трамптың Қытайға мемлекеттік сапары (2026)]] * [[Анд вирусы]], [[Elliovirales]], [[Bunyaviricetes]], [[Polyploviricotina]], [[Negarnaviricota]], [[Orthornavirae]], [[Riboviria]], [[Қызылша вирусы]], [[Monjiviricetes]], [[Haploviricotina]], [[Mononegavirales]], [[Ebolavirus]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 0zlw7udf1ryj39yanxfblvu7x6vzsjd 0 745384 3612939 3377622 2026-06-03T10:27:43Z Бақтыгүл 181563 «[[Санат:(экзотермиялық реакция|(экзотермиялық реакция]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612939 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Химиялық энергия''' — [[Химиялық реакциялар|химиялық реакцияда]] трансформацияланатын немесе басқа заттарды түрлендіретін [[зат]]тың потенциалы. [[Химиялық байланыстар]]дың пайда болуы немесе ыдырауы энергияның бөлінуімен ([[Экзотермикалық реакция|экзотермиялық реакция]]) немесе сіңіруімен ([[Эндотермикалық процестер|эндотермиялық реакция]]) жүреді. Танымал әдебиеттерде химиялық энергия термині көбінесе заттың немесе заттардың қоспасының экзотермиялық реакция нәтижесінде бөлінетін энергияны білдіреді. [[Химиялық термодинамика]]да химиялық потенциал термині қолданылады.<ref>Иванов М., [[Дмитрий Иванович Менделеев|Менделеев Д. И.]],. {{ВТ-ЭСБЕ|Энергия химическая|Иванов М., [[Менделеев, Дмитрий Иванович|Менделеев Д. И.]],}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} [[Санат:(экзотермиялық реакция]] t19h3v8n32ijec19richzra90gtvu9x 3612940 3612939 2026-06-03T10:29:47Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бақтыгүл|Бақтыгүл]] ([[User talk:Бақтыгүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3377622 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Химиялық энергия''' — [[Химиялық реакциялар|химиялық реакцияда]] трансформацияланатын немесе басқа заттарды түрлендіретін [[зат]]тың потенциалы. [[Химиялық байланыстар]]дың пайда болуы немесе ыдырауы энергияның бөлінуімен ([[Экзотермикалық реакция|экзотермиялық реакция]]) немесе сіңіруімен ([[Эндотермикалық процестер|эндотермиялық реакция]]) жүреді. Танымал әдебиеттерде химиялық энергия термині көбінесе заттың немесе заттардың қоспасының экзотермиялық реакция нәтижесінде бөлінетін энергияны білдіреді. [[Химиялық термодинамика]]да химиялық потенциал термині қолданылады.<ref>Иванов М., [[Дмитрий Иванович Менделеев|Менделеев Д. И.]],. {{ВТ-ЭСБЕ|Энергия химическая|Иванов М., [[Менделеев, Дмитрий Иванович|Менделеев Д. И.]],}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} fw7c3hn7gwqgie58e47wr0lf5fvn8on 2 747228 3612768 3611949 2026-06-02T20:33:19Z MuratbekErkebulan 162992 /* Мақала */ 3612768 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы<br>''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} |{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|78}} == Мақала == 79 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |- | 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4778</span></center> |- | 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1370</span></center> |- | 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7084</span></center> |- | 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7440</span></center> |- | 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5192</span></center> |- | 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5564</span></center> |- | 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5275</span></center> |- | 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6155</span></center> |- | 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1206</span></center> |- | 74||[[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6398</span></center> |- | 75||[[Лучегор]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+17 400</span></center> |- | 76||[[Көміртау]]||[[26 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+44 751 </span></center> |- | 77||[[Оңтүстікукраина]]||[[30 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+10 113 </span></center> |- | 78||[[Ақтөбе (Николаев облысы)]]||[[31 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3566 </span></center> |- | 79||[[Кабейя Каванга]]||[[3 маусым]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3724 </span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 41 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Челябі облысы]] - [[2026 жыл]] - [[28 мамыр]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 мамыр]] - 2800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> 0ehod4o1plwlb094ymgzgk64gko0oae 0 749396 3612704 3611736 2026-06-02T19:23:36Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Syrymzhan|Syrymzhan]] соңғы нұсқасына қайтарды 3422766 wikitext text/x-wiki {{Хоккей клубы |мәтін = |фон = |Ағымдағы маусым = |Атауы = {{Ту|АҚШ}} Нью-Йорк Рейнджерс |Эмблемасы = [[Сурет:New York Rangers.svg|200px]] |Ел = {{байрақ|АҚШ}} |Қала = [[Сурет:Flag of New York City.svg|22px|border|Нью-Йорк қаласының туы]][[Нью-Йорк]] |Негізделген = 1926 |Таратылды = |Тарихы = |Стадионы = [[Медисон Скуер Гарден]] |Сыйымдылығы = 18 200 |Президенті = {{ту|АҚШ}} Крис Друри |Менеджері = |Капитаны = {{ту|АҚШ}} Джейкоб Труба |Жаттықтырушы = {{ту|АҚШ}} Питер Лавиолетт |Иесі = {{ту|АҚШ}} Джеймс Л. Долан |Демеуші = |Түстері = {{color box|#0039A6}} — көк<br>{{color box|#C60C30}} — қызыл<br>{{color box|white}} — ақ |Лигасы = ҰХЛ |Дивизионы = Метрополитан дивизионы (ҰХЛ) |Конференциясы = Шығыс конференциясы (ҰХЛ) |Үлестес клубтар = |Олжалар = Стэнли Кубогы '''4''':(1927–28, 1932–33, 1939–40, 1993–94), Президенттер кубогы '''4''': (1991–92, 1993–94, 2014–15, 2023–24) |Коференция жеңімпаздары = 1993–94, 2013–14 |Дивизион жеңімпаздары = 1926–27, 1931–32, 1989–90, 1991–92, 1993–94, 2011–12, 2014–15, 2023–24 |Сайты = https://www.nhl.com/rangers |БАҚ = |Форма1 = |Форма2 = }} '''«Нью-Йорк Рейнджерс»''' ({{lang-en|New York Rangers}}) — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан кәсіпқой хоккей командасы. «Нью-Йорк Рейнджерс» [[Шығыс конференциясы (ҰХЛ)|Шығыс конференциясының]] [[Метрополитан дивизионы (ҰХЛ)|Метрополитан дивизионында]] [[Ұлттық Хоккей Лигасы]] (ҰХЛ) аясында өнер көрсетеді. Команда өз үй ойындарын [[Нью-Йорк Никс]] баскетбол командасымен бөлісетін [[Медисон Скуер Гарден]] аренасында өткізеді. Олар Нью-Йорк метрополитен аймағында орналасқан ҰХЛ-дың үш командасының бірі, қалғандары – [[Нью-Джерси Девилз]] және [[Нью-Йорк Айлендерс]]. Рейнджерс 1926 жылы Текс Рикардтың бастамасымен құрылды және ҰХЛ-дың 1967 жылғы кеңейтілуіне дейінгі «Алғашқы Алтылық» команданың бірі болды. Бұл командалар қатарына [[Бостон Брюинз]], [[Чикаго Блэкхокс]], [[Детройт Ред Уингз]], [[Монреаль Канадиенс]] және [[Торонто Мейпл Лифс]] кіреді. Команда өз тарихындағы алғашқы жетістіктерге Лестер Патрик басқарған кезеңде жетті. Оның жаттықтыруымен [[Фрэнк Буше]], Мюррей Мердок, Бун және Билл Кук сияқты ойыншылар командаға қосылып, екінші маусымында [[Стэнли кубогы]]н жеңіп алды. Олар АҚШ-та Стэнли кубогын жеңген алғашқы ҰХЛ командасы болды. Команда 1933 және 1940 жылдары тағы екі рет Стэнли кубогын жеңіп алды. Алайда, бұл бастапқы жетістіктерден кейін, команда 1940-1960 жылдары қиындықтарға тап болды, плей-оффқа сирек шығып, айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізе алмады. 1970 жылдары команда қайта жандана бастады, сол кезде олар екі рет Стэнли кубогы финалына шықты, бірақ 1972 жылы Брюинзге, ал 1979 жылы Канадиенске жол берді. 1980 және 1990 жылдардың басында команда қайта құрылу кезеңінен өтті, бұл үдеріс 1994 жылы өз нәтижесін берді. Сол жылы команда Марк Мессье, Брайан Литч, Адам Грейвз және Майк Рихтердің басшылығымен төртінші Стэнли кубогын жеңіп алды. Команда кейінгі жылдары бұл жетістікті қайталай алмады. Олар 1998 жылдан 2005 жылға дейін плей-оффқа шықпаған жеті жылдық рекордтық кезеңді бастан өткізді және 2000 жылдардың көп бөлігінде қиындықтарға тап болды. Алайда, 2004–05 жылғы ҰХЛ локаутынан кейін қайта өрлеу кезеңін бастан кешірді. Қақпашы [[Хенрик Лундквист]] келгеннен кейін Рейнджерс табысқа жетіп, 2006 жылдан 2017 жылға дейінгі аралықта тек бір рет қана плей-оффтан тыс қалды. 2014 жылы олар [[Стэнли кубогы]] финалына шығып, бес ойыннан кейін [[Лос-Анджелес Кингз]] командасына жол берді. Рейнджерс командасының бірнеше бұрынғы мүшелері Хоккей даңқы залына енген, олардың төртеуі – [[Бадди О'Коннор]], [[Чак Рэйнер]], [[Энди Батгейт]] және [[Марк Мессье]] – командада ойнап жүріп [[Харт Мемориал Трофи]] сыйлығын жеңіп алған. ==Тарихы== ===Алғашқы жылдар (1926–1967)=== [[Медисон Скуер Гарден]] президенті Джордж Льюис Текс Рикард 1926–27 маусымында Нью-Йорк Американс командасымен бәсекелесу үшін [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ]] франшизасын алды. Нью-Йорк Американс командасының алғашқы маусымындағы табысы күтілгеннен асып түсті. Сондықтан Нью-Йорк Американс командасына тек олар ғана осы аренада хоккей ойнайтынын уәде еткеніне қарамастан, Рикардты Медисон Скуер Гарден аренасында екінші команда құруға шешім қабылдады.<ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940CEED6133AF935A25751C0A9659C8B63|title=F.Y.I.|last=Boland |first=Ed Jr.|date=February 16, 2003|work=The New York Times|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> Жаңа команда тез арада "Текстің Рейнджерлері" деген лақап атқа ие болды. [[Сурет:Tex Rickard.jpg|left|thumb|upright|[[Медисон Скуер Гарден]] президенті Джордж Льюис Текс Рикард.]] Рикардтың франшизасы 1926–27 маусымында ойынға шықты. Алғашқы команда эмблемасы көк түспен салынған, хоккей таяғын жоғары көтерген ковбойды мінген жылқы болды, кейін ол таныс "RANGERS" жазуымен диагональды түрде өзгертілді.<ref>{{Cite book |last1=Boucher |first1=Frank |last2=Frayne |first2=Trent |title=When the Rangers Were Young |year=1973 |page=74 |publisher=Dodd, Mead & Company |publication-place=New York |isbn=0-396-06852-9 |lccn=73007485 |ol=5415647M |oclc=799524 |quote=Even before our training camp opened we were widely known as Tex's Rangers, a name given us by George Daley, the sports editor of the New York ''Herald Tribune'', and one that seemed likely to stick. In fact, our first team crest was that of a horse sketched in blue carrying a cowboy waving a hockey stick aloft. The horse was rearing, with the word TEX'S in a crescent at the top of the emblem with RANGERS looped below. But Rickard didn't like the idea and before the season opened our insignia was changed to the present diagonal splash of the word RANGERS.}}</ref> Келешекте [[Торонто Мейпл Лифс]] командасының иесі болған Конн Смайт команда құру үшін жалданды, бірақ ол Рикардтың хоккей маманы, полковник Джон С. Хэммондпен арада түсініспеушілік туғызып, алғашқы маусым алдында менеджер-бапкер ретінде жұмыстан шығарылды – оған кетуі үшін сол уақытта үлкен $2 500 төленді. Смайттың орнына Тынық мұхиты Хоккей Ассоциациясының негізін қалаушылардың бірі Лестер Патрик келді.<ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E04E7DC1638F936A25756C0A962958260|title=Sports of The Times; The Original Ranger, Murray Murdoch, Turns 90 |last=Anderson|first=Dave|date=May 15, 1994|work=The New York Times|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> Смайт құрастырған жаңа команда жеңімпаз болып шықты. Рейнджерс бірінші жылында Американдық дивизион чемпионатын жеңіп алып, бірақ плей-оффта [[Бостон Брюинз]]ге жеңілді.<ref>{{cite web|url=http://www.hockeydb.com/ihdb/stats/leagues/seasons/nhl19271927.html|title=NHL Standings|publisher=The Internet Hockey Database|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hockeydb.com/ihdb/stats/playoffdisplay.php3?league=nhl1927&season=1927&leaguenm=NHL|title=1926–27 NHL Playoff Results|publisher=The Internet Hockey Database|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> Команданың алғашқы жетістіктері ойыншыларды [[Нью-Йорк]] қаласының "Қайнап тұрған жиырмасыншы жылдарындағы" түнгі өмірінің танымал тұлғаларына айналдырды. Осы уақытта, [[Таймс-сквер|Таймс-скверден]] бірнеше көшеде орналасқан 49-шы көшедегі Garden аренасында ойнап жүріп, Рейнджерс "Бродвей Көк жейделілері" деген лақап атқа ие болды. 1929 жылдың 13 желтоқсанында Рейнджерс ҰХЛ-да ұшақпен саяхат жасаған алғашқы команда болды. Олар Curtiss-Wright Corporation компаниясын жалдап, [[Торонто]]ға Мэйпл Лифс командасына қарсы ойынға ұшып барды, бірақ ол матчта 7–6 есебімен жеңіліп қалды.<ref>{{Cite book|last=Dryden|first=Steve|title=The Hockey News: Century Of Hockey|year=2000|page=32|publisher=McClelland & Stewart Ltd.|location=Toronto|isbn=0-7710-4179-9}}</ref> Олар екінші маусымда-ақ 1928 жылы [[Стэнли кубогы]]н жеңіп алып, Монреаль Марунз командасын үш ойыннан екісінде жеңді.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/sports/hockey/cup02/cuphistory.htm|title=Stanley Cup history|date=June 14, 2002|work=USA Today|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> Финалдан шыққан ең есте қаларлық оқиғалардың бірі – 44 жасында Лестер Патриктің қақпашы ретінде ойынға қатысуы болды. Сол уақытта командаларға қосалқы қақпашыны дайындау міндетті емес еді. Рейнджерс командасының негізгі қақпашысы Лорн Чабо көзінен жарақат алып ойыннан шыққан кезде, Марунздың бас бапкері Эдди Жерард шұғыл алмастырушы ретінде [[Оттава Сенаторз]]дың қақпашысы Алекс Коннелді ойнауға рұқсат етпеді, ол сол сәтте трибунада отырған еді. Ашулы Патрик финалдың 2-ойынында қақпада екі кезең тұрды және Марунз шабуылшысы Нелс Стюарттан бір гол жіберіп алды. Нью-Йорк үшін жеңісті голды қосымша уақытта [[Фрэнк Буше]] соқты.<ref>{{cite news|url=http://www.sptimes.com/2004/06/05/Lightning/Injuries_sideline_pla.shtml|title=Injuries sideline players only rarely|last=Brink|first=Graham|date=June 5, 2004|newspaper=[[St. Petersburg Times]]|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> 1929 жылы Стэнли кубогының финалында Брюинзге жеңілгеннен кейін<ref name="Rangers Bruins">{{Cite news|last=Anderson|first=Dave|url=https://www.nytimes.com/1995/05/14/sports/sports-of-the-times-at-boston-garden-there-s-much-more-gold-than-green.html|title=Sports of The Times – At Boston Garden, There's Much More Gold Than Green|work=The New York Times|date=May 14, 1995|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> және 1930 жылдардың басындағы қиындықтардан соң, Рейнджерс командасы, оң қанатта Билл Кук, сол қанатта Бун Кук және орталықта Фрэнк Бушенің жетекшілігімен, 1933 жылы Стэнли кубогының финалында Мэйпл Лифс командасын жеңіп, өздерінің екінші Стэнли кубогын иеленді. Лестер Патрик бас бапкер қызметінен кетті, оның орнын Фрэнк Буше басты.<ref>{{cite web|url=http://rangers.nhl.com/team/app?service=page&page=NHLPage&bcid=tra_history|title=Team History|website=New York Rangers|access-date=December 04, 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080411054021/http://rangers.nhl.com/team/app?service=page&page=NHLPage&bcid=tra_history|archive-date=April 11, 2008|df=mdy-all|lang=en}}</ref> [[Сурет:The Bread Line.jpg|thumb|Билл Кук, Бун Кук және [[Фрэнк Буше]] 1926 жылдан 1937 жылға дейін бірге ойнады.]] 1939–40 маусымында Рейнджерс тұрақты маусымды [[Бостон Брюинз]] командасынан кейін екінші орынмен аяқтады. Бұл екі команда плей-оффтың алғашқы кезеңінде кездесті. Брюинз Нью-Йоркке қарсы серияда 2:1 есебімен алға шықты, бірақ одан кейін Рейнджерс қатарынан үш ойынды жеңді. Рейнджерстің алғашқы кезеңдегі жеңісі оларға финалға дейін үзіліс берді. [[Детройт Ред Уингз]] алғашқы кезеңде [[Нью-Йорк Американс]] командасын үш ойыннан екісінде жеңді, ал [[Торонто Мейпл Лифс]] [[Чикаго Блэкхокс]] командасын екі ойын қатарынан жеңіп, келесі кезеңге өтті. Мэйпл Лифс кейін Детройтты да үш ойындық серияда толық жеңіп, финалға жолдама алды. 1940 жылғы Стэнли кубогының финалы [[Медисон Скуер Гарден]]де басталды. Бірінші ойында Рейнджерс серияда алға шығу үшін овертайм қажет болды, бірақ екінші ойында оларды 6:2 есебімен оңай жеңді. Серия [[Торонто]]ға ауысқанда, Мэйпл Лифс келесі екі ойында жеңіп, серияны 2:2 етіп теңестірді. 5 және 6-шы ойындарда Рейнджерс овертаймда жеңіп, серияны аяқтап, өздерінің үшінші Стэнли кубогын жеңіп алды. Алайда, 1940 жылдардың ортасына қарай Рейнджерс командасының ойындары құлдырап, 15:0 сияқты ауыр жеңілістерге ұшырады. 1943–44 маусымында қақпашы Кен МакОли 50 ойында 310 гол жіберіп алды. Оның сол маусымдағы 6.24 гол жіберу орташа көрсеткіші, маусымда кем дегенде 25 ойын ойнаған қақпашылар арасында, ҰХЛ тарихындағы ең нашар көрсеткіш болып қала береді.<ref>{{cite web|title=Rocky Records: The worst seasons by goaltenders in NHL history|url=https://thehockeynews.com/news/rocky-records-the-worst-seasons-by-goaltenders-in-nhl-history|author=Ellis, Steven|magazine=The Hockey News|access-date=December 04, 2024|date=March 6, 2020|lang=en}}</ref> Команда қатарынан бес маусым плей-оффқа шыға алмай, тек 1947–1948 маусымында ғана төртінші және соңғы плей-офф орнын иеленді. Алайда, олар бірінші кезеңде жеңіліп, 1948–49 маусымында плей-оффқа қайта өтпей қалды. 1950 жылғы [[Стэнли кубогы]]ның финалында Рейнджерс барлық ойындарын, соның ішінде "үй" ойындарын да [[Торонто]] қаласында өткізуге мәжбүр болды, себебі [[Медисон Скуер Гарден]] аренасында цирк бағдарламасы өткізілді. Олар жетінші ойынның овертаймында [[Детройт Ред Уингз]]ге жеңілді. Осы уақытта Ред Уингз иесі Джеймс Э. Норрис Гардендегі ең үлкен акционерге айналды. Дегенмен, ол аренада бақылаушы үлесті сатып алған жоқ, себебі бұл [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ-дың]] бір адамға екі командаға иелік етуге тыйым салу ережесін бұзар еді. Соған қарамастан, ол кеңестің қолдауына ие болып, іс жүзінде бақылауды қолға алды. Рейнджерс «[[Алғашқы Алтылық]]» дәуірінің қалған бөлігінде [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ-дың]] сәтсіздік белгісіне айналды, келесі 16 жылдың 12-сінде плей-оффқа шыға алмады. Алайда, команда 1960 жылдардың соңында қайта жаңғырды. Бұдан бір жыл бұрын олар бес жылдық үзілістен кейін плей-оффқа жас қақпашы Эдди Джиакоминнің және 37 жастағы, 1950 жылдардағы [[Монреаль Канадиенс]] жұлдызы Берни "Бум-Бум" Жоффрионның арқасында шықты. Ол 1966 жылы зейнеттен қайта оралған еді. ===«Алғашқы Алтылық»-тан кейінгі дәуір (1967–1993)=== [[Сурет:Jean Ratelle 1972.JPG|upright|thumb|Жан Ратель 1960 жылдан 1975 жылға дейін Рейнджерс командасында ойнады.]] 1970 жылдары Рейнджерс [[Стэнли кубогы]]ның финалына екі рет шықты, бірақ екеуінде де сол кездегі мықты командаларға жол берді. 1972 жылы олар алты ойын нәтижесінде [[Бостон Брюинз]]ге жеңілді. Брюинз құрамында Бобби Орр, Фил Эспозито, Кен Ходж, Джонни Бьюсик және Уэйн Кэшман сияқты жұлдызды ойыншылар болды. Ал 1979 жылы олар бес ойын нәтижесінде [[Монреаль Канадиенс]]ке жеңілді. Монреаль құрамында Боб Гейни, Ги Лафлёр, Ларри Робинсон, Кен Драйден, Ги Лапуант және Серж Савар сияқты ойыншылар өнер көрсетті. 1972 жылы Рейнджерс командасы Стэнли кубогының финалына жоғары нәтижелі орталық ойыншысы Жан Рательден айырылса да жетті. Ол тұрақты маусымның соңында жарақат алып, Брюинздің ойыншысы Фил Эспозитодан озып, 1942 жылы Брайан Хексталлдан кейін ҰХЛ-дың ең үздік бомбардирі атануға жақын еді. Бірақ Бред Парк, Жан Ратель, Вик Хадфилд және Род Гилберт сияқты ойыншылардың, әсіресе "бір ойынға бір гол" ("GAG line") атымен белгілі үштіктің күшті ойыны плей-оффта оларды алға сүйреді. Олар алғашқы кезеңде қорғаушы-чемпион Монреаль Канадиенсті, ал екінші кезеңде [[Чикаго Блэкхокс]]ты жеңді, бірақ финалда Брюинзден ұтылды. 1972 жылғы плей-офф кезеңінде Жан Ратель аяғын сындырып, ойыннан тыс қалды. Уолт Ткачук Рейнджерс үшін шешуші рөл атқарды. Команда қорғаушы чемпион [[Монреаль Канадиенс]]ті және өткен жылғы финалист [[Чикаго Блэкхокс]]ты жеңіп, Стэнли кубогының финалына шықты. Финалда Рейнджерс [[Бостон Брюинз]]ден алты ойын нәтижесінде жеңілді. Дегенмен, Ткачук Брюинздің жұлдызды ойыншысы Фил Эспозитоға серия барысында бірде-бір гол соғуға мүмкіндік бермей, үлкен құрметке ие болды. 1974 жылғы плей-оффта Рейнджерс [[Филадельфия Флайерз]]пен жартылай финалда аңызға айналған серия өткізді. Жеті ойыннан кейін жеңіліс тапқан Рейнджерс 1967 жылғы кеңейту кезеңіндегі командаға плей-офф сериясында жеңілген алғашқы «Алғашқы Алтылық» клубы атанды. Бұл серия, әсіресе, жетінші ойындағы Рейнджерс ойыншысы Дейл Рольф пен Флайерз ойыншысы Дэйв Шульц арасындағы төбелеспен есте қалды.<ref>{{cite news|title=Schultz vs. Rolfe: Fight resonates 40 years later|date=April 26, 2014|first=Mike|last=Sielski|work=[[The Philadelphia Inquirer]]|url=http://articles.philly.com/2014-04-26/sports/49408641_1_dave-schultz-dale-rolfe-carl-hagelin|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120022644/http://articles.philly.com/2014-04-26/sports/49408641_1_dave-schultz-dale-rolfe-carl-hagelin|url-status=dead|archive-date=January 20, 2015|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> Рейнджерстің жаңа қарсыластары [[Нью-Йорк Айлендерс]] 1972–73 маусымында ҰХЛ-ға кірген болатын. Олар Рейнджерске аймақтық алым ретінде 4 миллион доллардай төледі. 1975 жылғы плей-оффтың бірінші кезеңінде Рейнджерс Айлендерске қарсы ойнады. Екі команда алғашқы екі ойында жеңісті бөліскен соң, Айлендерс шешуші үшінші ойында овертаймда 11 секунд ішінде жеңіс голын соғып, Рейнджерсті турнирден шығарды. Осыдан бастап екі команда арасындағы қарсыластық жылдар бойы күшейе түсті. 1975 жылы Бостон Брюинзбен ірі ойыншылар алмасу нәтижесінде Рейнджерс командасы Фил Эспозито мен Кэрол Ваднесті алып, орнына Брэд Парк, Жан Ратель және Джо Зануссиді берді. 1978 жылы швед жұлдыздары Андерс Хедберг пен Ульф Нильссон Бүкіләлемдік хоккей ассоциациясының (WHA) бәсекелес лигасынан Рейнджерс сапына қосылды. 1979 жылғы [[Стэнли кубогы]]ның плей-оффында Рейнджерс конференцияның жартылай финалында қарқынды ойнаған Айлендерсті жеңіп, Стэнли кубогының финалына шықты. Бірақ финалда [[Монреаль Канадиенс]]ке есе жіберді. 1982–1984 жылдары қатарынан үш плей-офф кезеңінде Рейнджерс Айлендерстен жеңіліп, жарыстан шығып қалды. Айлендерс бұл жылдардың әрқайсысында Стэнли кубогын жеңіп алды. [[Сурет:Carol_Vadnais_1978.JPG|250px|upright|left|Кэрол Ваднес]] 1980-ші және 1990-шы жылдардың басында Нью-Йорк Рейнджерс тұрақты түрде жоғары деңгейде өнер көрсетіп, әр маусымда плей-оффқа жолдама алды. 1986 жылғы Стэнли кубогының плей-оффында, жаңа қақпашы Джон Ванбисбруктың керемет ойынымен, Рейнджерс Патрик дивизионының жеңімпазы [[Филадельфия Флайерз]] командасын бес ойында жеңді. Кейін Патрик дивизионының финалында [[Вашингтон Кэпиталз]]ды алты ойында жеңді. Алайда Уэльс конференциясының финалында [[Монреаль Канадиенс]] өздерінің жаңа қақпашысы Патрик Руа жетекшілігімен Рейнджерсті жарыстан шығарды. 1986–1987 маусымында команда [[Лос-Анджелес Кингз]]де 12 жылға жуық өнер көрсеткен жұлдызды орталық шабуылшы [[Марсель Дион]]ды қатарға қосты. 1988 жылы Нью-Йорк Рейнджерс сапында ойнап жүргенде, Дион [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ]] тарихындағы голдар саны бойынша үшінші орынға көтерілді. Алайда 1988–1989 маусымында ол тоғыз ойын төменгі лигада өткізіп, содан кейін спорттық мансабын аяқтады. 1991–92 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс [[Президенттер кубогы]]н жеңіп алған кезде, үміт жоғары болғанымен, сәтсіздік шыңына жетті. Команда сол маусымда [[Питтсбург Пингвинз]]ге қарсы серияда 2–1 есеппен алға шыққан еді, бірақ содан кейін қатарынан үш ойында жеңіліп қалды. Келесі маусымда жарақаттар мен тұрақсыз ойындар салдарынан команда маусымның көп бөлігінде плей-офф аймағында болғанымен, соңғы 12 ойынның 11-інде жеңіліп, Патрик дивизионының соңғы орнына түсті. Бас бапкер Роджер Нилсон маусымды аяқтамай қызметінен босатылды. Осы кезеңде Рейнджерс Gulf+Western компаниясының меншігінде болды, ол 1989 жылы Paramount Communications деп өзгертілді. 1994 жылы команда Viacom-ға сатылды. Кейінірек Viacom команда иелігін ITT Corporation мен Cablevision-ға сатты. Бірнеше жыл өткен соң, ITT өз үлесін Cablevision-ға сатты. Cablevision 2010 жылға дейін команданы басқарды, сол жылы MSG активтерін жеке компания ретінде бөліп шығарды. ===1993–1994 жылдар=== 1993–1994 жылғы Нью-Йорк Рейнджерс маусымы соңғы 54 жылдағы ең табысты маусым болды. Майк Кинанның басшылығымен Нью-Йорк Рейнджерс 1994 жылы [[Стэнли кубогы]]н жеңіп алып, төртінші рет чемпион атанды.<ref>{{Cite news|last=Vecsey|first=George|url=https://www.nytimes.com/1994/06/23/sports/sports-of-the-times-houston-finally-has-an-edge.html|title=Sports of The Times; Houston Finally Has an Edge|newspaper=[[The New York Times]]|date=June 24, 1994|access-date=December 05, 2024|author-link=George Vecsey|lang=en}}</ref> Сол маусымға қарай Рейнджерс [[Эдмонтон Ойлерз]]дің бұрынғы чемпиондық командаларынан жеті ойыншыны құрамына қосқан еді: команда капитаны [[Марк Мессье]] (Рейнджерстің жаңа капитаны), Адам Грейвс, Кевин Лоу, Джефф Букебум, Эса Тикканен, Крейг Мактавиш және Гленн Андерсон. Адам Грейвс 52 гол соғып, Вик Хадфилдтің 50 голдық рекордын жаңартты. Рейнджерс маусымды 52–24–8 есебімен аяқтап, 112 ұпай жинап, франшиза тарихындағы ең жоғары көрсеткішпен [[Президенттер кубогы]]н иеленді.<ref>{{cite web|title=Caps spoil Rangers' chance to claim Presidents' Trophy|url=http://www.cbssports.com/nhl/gametracker/recap/NHL_20120407_WAS@NYR/caps-spoil-rangers-chance-to-claim-presidents-trophy|work=CBS Sports|access-date=December 05, 2024|date=April 7, 2012|lang=en}}</ref> Плей-оффтың алғашқы екі кезеңінде Рейнджерс сәтті өнер көрсетті. [[Нью-Йорк Айлендерс]]ті толық жеңіп, [[Вашингтон Кэпиталз]]ты бес ойын ішінде жеңді. Алайда, конференция финалында үшінші орын алған [[Нью-Джерси Девилз]] командасына қарсы ойында Рейнджерс өз алаңында өткен серияның алғашқы матчын қосымша уақытта ұтылды. Бірақ келесі екі ойында жеңіске жетті. Кейін Девилз оларды 3–1 және 4–1 есебімен жеңіп, серияны алты ойынға дейін жеткізді. Мидоулендс стадионында өткен алтыншы ойында [[Марк Мессье]] баспасөзге жеңіске кепілдік беремін деп мәлімдеді. Сол ойында ол соңғы кезеңде үш гол соғып, Рейнджерске 4–2 есебімен жеңіс сыйлады. Бұл жеңіс серияны жетінші ойынға жеткізді. Нью-Йорктегі [[Медисон Скуер Гарден]]де өткен шешуші ойында Стефан Матто қосымша уақытта гол соғып, Рейнджерсті 1979 жылдан бері алғаш рет финалға алып шықты. [[Сурет:Wgretz edit2.jpg|thumb|upright|1996 жылғы маусымаралық кезеңде Нью-Йорк Рейнджерс еркін агент ретінде [[Уэйн Гретцки]]ді өз құрамына қосты.]] [[Ванкувер Кэнакс]]пен финалда Нью-Йорк Рейнджерс өз алаңында өткен серияның бірінші ойынында овертаймда жеңілді. Алайда, Рейнджерс келесі үш ойында жеңіске жетті. Кейін Кэнакс 6:3 және 4:1 есебімен екі матчта жеңіске жетіп, жетінші ойынды өз алаңында өткізуге мүмкіндік алды.<ref>{{Cite book|last=Morrison|first=Scott|title=Hockey Night in Canada: My Greatest Day|year=2008|pages=[https://archive.org/details/mygreatestday50p0000morr/page/106 106–109]|publisher=Key Porter Books|location=Toronto|isbn=978-1-55470-086-8|author-link=Scott Morrison (journalist)|url-access=registration|url=https://archive.org/details/mygreatestday50p0000morr/page/106}}</ref> Жетінші ойында Рейнджерс бірінші кезеңде 2:0 есебімен алға шықты, ал кейін [[Марк Мессье]] гол соғып, есепті 3:1-ге жеткізді – бұл гол Кубокты жеңіп алу үшін шешуші болды. Қорытынды есеп 3:2 болып, Рейнджерс жеңіске жетті. Мессье екі түрлі команданы [[Стэнли кубогы]]на бастап барған тарихтағы алғашқы (және осы күнге дейін жалғыз) капитан атанды.<ref>{{cite web|last1=Popplewell|first1=Brett|title=How Messier emerged from Gretzky's shadow|url=http://www.sportsnet.ca/hockey/nhl/mark-messiers-career-wayne-gretzkys-shadow-but-he-made-sure-that-it-didnt-end-that-way/|publisher=Sportsnet|access-date=December 05, 2024|date=October 10, 2014|lang=en}}</ref> Брайан Лич плей-оффтың ең құнды ойыншысы ретінде Конн Смайт Трофиді жеңіп алған алғашқы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] туған хоккейші болды.<ref>{{cite web|title=Brian Leetch: The Road to the 1994 Conn Smythe Trophy Part One|date=November 21, 2012|first=Michael|last=Rappaport|website=The Hockey Writers|url=http://thehockeywriters.com/brian-leetch-the-road-to-the-1994-conn-smythe-trophy-part-one/|access-date=December 05, 2024|lang=en}}</ref> ===Қымбат трансферлер және плей-оффтағы сәтсіздіктер кезеңі (1995–2005)=== Нью-Йорк Рейнджерс командасын тұрақты маусымда бірінші орынға және [[Стэнли кубогы]]на жеткізгеніне қарамастан, бас бапкер Майк Кинэн бас менеджер Нил Смитпен болған келіспеушілік салдарынан командадан кетті. 1994–1995 маусымы локаутқа байланысты қысқартылды, бірақ Рейнджерс бірінші раундта Квебек Нордиксті жеңіп, екінші раундта [[Филадельфия Флайерз]]ден төрт ойынның қорытындысы бойынша ұтылып қалды. Бас менеджер Нил Смит 1995 жылдың жазында қорғаушы Ульф Самуэльссон мен шабуылшы Люк Робитайды алу үшін Сергей Зубов пен орталық шабуылшы Петр Недведті Питтсбургке ауыстыруды ұйымдастырды. 1996 жылғы плей-оффта Рейнджерс [[Монреаль Канадиенс]]ті алты ойында жеңсе де, екінші раундта [[Питтсбург Пингвинз]]ге бес ойында жеңілді. 1996 жылы команда [[Уэйн Гретцки]]ді қатарға қосты. Грецкидің Нью-Йорк Рейнджерс сапындағы ең үлкен жетістігі – команданы 1997 жылғы конференция финалына алып шығу болды, бірақ онда команда Эрик Линдростың жетекшілігіндегі Филадельфия Флайерзге 4–1 есебімен ұтылды. Оның бұрынғы командаласы, Рейнджерс капитаны [[Марк Мессье]], 1997 жылдың жазында командадан кетіп, Рейнджерс [[Колорадо Эвеланш]] супержұлдызы Джо Сакикті алмастыруға тырысқанда сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{cite web|url=http://www.hockeyrodent.com/RODENTVE.HTM | title=The Curse | author=The Hockey Rodent | date=February 9, 2004 | access-date=December 05, 2024|lang=en}}</ref> Рейнджерс қатарынан жеті маусымда плей-оффқа шыға алмады және өз дивизионында төртінші орыннан жоғары көтерілмеді. Гретцки 1998–99 маусымының соңында спорттық мансабын аяқтады. 2000 жылдың наурызында Нил Смит пен бас бапкер Джон Маклер жұмыстан босатылып, сол жылдың жазында Джеймс Долан Глен Сатерді бас менеджер етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/rangers-hire-sather/ | title=Rangers Hire Sather | agency=Associated Press | date=May 31, 2000 | access-date=December 05, 2024 | publisher=CBS News|lang=en}}</ref> 2000–2001 маусымының соңына қарай Рейнджерс құрамына бірнеше жұлдызды ойыншылар қосылды. [[Марк Мессье]] Нью-Йоркке қайта оралды, Теорен Флери өзінің мансабының көп бөлігін [[Калгари Флэймз]] сапында өткізгеннен кейін командаға қосылды,<ref>{{cite news|url=http://www.canoe.ca/HockeyColoradoArchive/jul8_fle.html |archive-url=https://archive.today/20120802112952/http://www.canoe.ca/HockeyColoradoArchive/jul8_fle.html |url-status=usurped |archive-date=August 2, 2012 | title=Theo Fleury signs with Rangers | agency=Associated Press | date=July 8, 1999 | access-date=December 05, 2024|lang=en}}</ref> ал Эрик Линдрос [[Филадельфия Флайерз]]ден Рейнджерске ауыстырылды.<ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/hockey/nhl/news/2001/08/24/lindros_rangers_ap/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091031070443/http://sportsillustrated.cnn.com/hockey/nhl/news/2001/08/24/lindros_rangers_ap/ |url-status=dead |archive-date=October 31, 2009 | title=Lindros joins Rangers nine years after first trade | agency=Associated Press | date=August 24, 2001 | access-date=December 05, 2024|lang=en | publisher=CNN}}</ref> Сонымен қатар, 2001–2002 маусымының соңында [[Флорида Пантерз]] командасынан [[Павел Владимирович Буре|Павел Буре]] келді.<ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/sports/hockey/stories/2002-03-18-bure.htm | title=Panthers trade Pavel Bure to Rangers | last=Allen | first=Kevin |work=USA Today | date=March 19, 2002 | access-date=December 05, 2024|lang=en}}</ref> Бұл маусым сонымен қатар қақпашы Дэн Блэкберн үшін дебют маусымы болды, ол Нью-Йорк Рейнджерс конференцияның соңғы орнында қалып, плей-оффқа шыға алмағанына қарамастан, NHL All-Rookie Team құрамына енді.<ref>{{cite press release|url=http://www.newyorkrangers.com/pressbox/pressreleases.asp?id=615 | title=Dan Blackburn Selected to 2001–02 NHL All-Rookie Team | publisher=New York Rangers | date=June 20, 2002 | access-date=December 05, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060509035518/http://www.nyrangers.com/pressbox/pressreleases.asp?id=615 | archive-date=May 9, 2006|lang=en}}</ref> Кейінгі жылдары командаға Алексей Ковалев, [[Яромир Ягр]], Мартин Ручински және Бобби Холик сияқты ойыншылар қосылды, бірақ 2002–03 және 2003–04 маусымдарында Рейнджерс плей-оффқа қайта шыға алмады. Блэкберн 2002–03 маусымын жақсы бастағанымен, 17 ойыннан кейін күші сарқылды. Ол 2003–04 маусымын мононуклеоз және сол иығындағы жүйке жарақатына байланысты өткізіп жіберді. Жарақатты қалпына келтіре алмағандықтан, Блэкберн 22 жасында спорттық мансабын аяқтауға мәжбүр болды.<ref>{{cite press release|url=http://www.newyorkrangers.com/pressbox/pressreleases.asp?id=1730 | title=Dan Blackburn to Retire | publisher=New York Rangers | date=May 25, 2005 | access-date=December 05, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060509044805/http://www.nyrangers.com/pressbox/pressreleases.asp?id=1730 | archive-date=May 9, 2006|lang=en}}</ref> Павел Буре мен Марк Мессьенің спорттық мансаптарын аяқтауы, сондай-ақ Эрик Линдростың [[Торонто Мейпл Лифс]] сапына ауысуымен, локауттан кейінгі Рейнджерс жаңа бас бапкер Том Реннидің басқаруымен назарды қымбат ардагерлерден жас әрі талантты ойыншыларға, атап айтқанда, Петр Пруха, Доминик Мур және Блэр Бетс сияқты спортшыларға ауыстыра бастады. ===Хенрик Лундквист дәуірі (2005–2020)=== ====Плей-оффқа қайту (2005–2011)==== [[Сурет:Capitals-Rangers_(3471800427).jpg|thumb|Хенрик Лундквист [[Вашингтон Кэпиталз]] командасына қарсы ойында.]] 2005–06 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс қиындықтарға тап болады деп күтілген еді. Алайда шведтік жаңа қақпашы [[Хенрик Лундквист]]тің тамаша ойынының арқасында команда 44–26–12 есебімен маусымды аяқтап, 1993–94 маусымынан бері ең жақсы нәтижеге қол жеткізді. [[Яромир Ягр]] 2006 жылдың 29 наурызында [[Нью-Йорк Айлендерс]]ке қарсы 5:1 есебімен жеңіске жеткен ойында бірінші кезеңде нәтижелі пас беріп, команда тарихындағы бір маусымда жинаған ұпайлар бойынша рекордты жаңартты.<ref>{{cite web|url=http://www.newyorkrangers.com/gametime/boxscore_archive.asp?BoxScore=boxscore_03292006.asp | title=Box Score – Rangers 5, Islanders 1 | date=March 29, 2006 | access-date=December 5, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070417102804/http://www.newyorkrangers.com/gametime/boxscore_archive.asp?BoxScore=boxscore_03292006.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date =April 17, 2007|lang=en}}</ref> Бұл пас оған маусымдағы 110-шы ұпайын әкеліп, Жан Рательдің рекордын жаңартуға көмектесті.<ref>{{cite web|url=http://www.newyorkrangers.com/gametime/gamenotes.asp?id=960&gametype=Post | title=Game Notes – Rangers 5, Islanders 1 | date=March 29, 2006 | access-date=December 5, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070929095546/http://www.newyorkrangers.com/gametime/gamenotes.asp?id=960&gametype=Post <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date =September 29, 2007|lang=en}}</ref> Екі апта өтпей, 8 сәуір күні Ягр [[Бостон Брюинз]]ге қарсы 53-ші голын соғып, Адам Грейвске тиесілі клуб рекордын жаңартты.<ref>{{cite web|url=http://www.newyorkrangers.com/gametime/gamenotes.asp?id=968&gametype=Post | title=Game Notes – Rangers 4, Boston Bruins 3 (OT) | date=April 8, 2006 | access-date=December 5, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070926222646/http://www.newyorkrangers.com/gametime/gamenotes.asp?id=968&gametype=Post <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date =September 26, 2007|lang=en}}</ref> Осыдан екі ойын бұрын, 4 сәуір күні Рейнджерс [[Филадельфия Флайерз]]ді 3:2 есебімен буллит сериясында жеңіп, 1996–97 маусымнан бері алғаш рет плей-оффқа жолдама алды.<ref>{{cite web|url=http://www.newyorkrangers.com/gametime/gamenotes.asp?id=964&gametype=Post | title=Game Notes – Rangers 3, Philadelphia Flyers 2 (SO) | date=April 4, 2006 | access-date=December 5, 2024|archive-url = https://web.archive.org/web/20070929083446/http://www.newyorkrangers.com/gametime/gamenotes.asp?id=964&gametype=Post <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date =September 29, 2007|lang=en}}</ref> 2006 жылғы конференцияның ширек финалында Нью-Йорк Рейнджерс [[Нью-Джерси Девилз]] командасымен кездесіп, төрт ойындық серияда жеңіліп қалды. Ягр маусым қорытындысы бойынша алтыншы рет Арт Росс Трофейін жеңіп алуға екі ұпай жетпей қалды, бірақ ол ойыншылардың таңдауы бойынша ең үздік ойыншыға берілетін Пирсон сыйлығын үшінші рет иеленді. [[Сурет:Jaromir Jagr picks stick 2008-05-04.JPG|thumb|left|[[Яромир Ягр]] [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ]] 2006-07 маусымында капитан болып тандалды.]] 2005–06 маусымында команданың гол соғуда қиындықтарға тап болғанын түсінген Рейнджерс бір жылдық келісімшартқа Triple Gold Club мүшесі және 30 голдық маусымды 12 рет өткізген Брендан Шэнаханды шақырды. 2006–07 маусымының ашылу күні, 5 қазан 2006 жылы, [[Яромир Ягр]] [[Марк Мессье]] зейнетке шыққаннан бері алғашқы капитан болып тағайындалды<ref>{{cite press release|url=http://www.newyorkrangers.com/pressbox/pressreleases.asp?id=2317 | title= Jagr named 24th captain in Rangers history | publisher=New York Rangers | date=October 5, 2006 | access-date=December 5, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061125170904/http://www.nyrangers.com/pressbox/pressreleases.asp?id=2317 | archive-date=November 25, 2006|lang=en}}</ref>. 2006–07 маусымының бірінші жартысында команданың нәтижесі төмен болса да, маусымның екінші жартысында [[Хенрик Лундквист]]тің керемет қақпашылық ойыны айтарлықтай рөл атқарды. 5 ақпан 2007 жылы Нью-Йорк Рейнджерс [[Лос-Анджелес Кингз]] командасынан шабуылдаушы Шон Эвериді алмасу арқылы команда құрамына қосып, ойынды одан әрі күшейтті. Наурыз айында бірнеше ойыншы жарақат алғанына қарамастан, команда сол айда 10–2–3 нәтижесін көрсетіп, қатарынан екінші рет плей-оффқа шықты. 2007 жылғы плей-оффтың бірінші кезеңінде олар [[Атланта Трэшерз]] командасын төрт ойын қатарынан жеңіп шықты, бірақ екінші раундта [[Баффало Сейбрз]] командасынан жеңіліп қалды. 2007 жылғы [[ҰХЛ драфты]]нда Нью-Йорк Рейнджерс [[Еуропа]]дағы үздік ойыншы ретінде бағаланған Алексей Черепановты 17-ші жалпы таңдау ретінде таңдады.<ref>{{Cite news |url=http://www.lohud.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070627/SPORTS01/706270387/1046/SPORTS0107 |title=Rangers have high hopes for top pick Cherepanov |first=Sam |last=Weinman |work=[[The Journal News]] |date=June 27, 2007 |access-date=December 5, 2024 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514163316/http://www.lohud.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070627%2FSPORTS01%2F706270387%2F1046%2FSPORTS0107 |archive-date=May 14, 2014 |df=mdy-all|lang=en}}</ref> Оған қоса, еркін агенттік кезеңде команда Майкл Нюландерден айырылса да, Скотт Гоместі жеті жылдық, ал Крис Друриді бес жылдық келісімшартпен тартып, құрамды күшейтті.<ref>{{Cite news |url=http://www.lohud.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070702/SPORTS01/707020347/1046/SPORTS0107 |title=Rangers sign top tier centers Drury, Gomez |first=Sam |last=Weinman |work=[[The Journal News]] |date=July 2, 2007 |access-date=December 5, 2024 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150121075809/http://www.lohud.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070702%2FSPORTS01%2F707020347%2F1046%2FSPORTS0107 |archive-date=January 21, 2015 |df=mdy-all|lang=en}}</ref> Бұл өзгерістер оң пікірлерге ие болып, Рейнджерс қатарынан үшінші рет плей-оффқа шығып, екінші раундқа да жетті. Алайда, олар күтпеген нәтиже көрсетіп, [[Питтсбург Пингвинз]]ге екінші раундта жеңілді. Келесі маусымаралық кезеңде команда капитаны [[Яромир Ягр]] [[Құрлықтық хоккей лигасы|ҚХЛ-ға]], ал оның көмекшілері Мартин Страка Чехияға және Брендан Шэнахан [[Нью-Джерси Девилз]] командасына ауысып, Рейнджерс маңызды ойыншыларынан айырылды. [[Сурет:Torts.JPG|thumb|2009 жылы [[Джон Торторелла]] бас жаттықтырушы болып тағайындалды.]] Ягр кеткеннен кейін, 2008 жылдың 3 қазанында Крис Друри команда капитаны болып тағайындалды. Нью-Йорк Рейнджерс 2008–2009 маусымын [[Еуропа]]да бастаған төрт [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ]] командасының бірі болды. Олар [[Швейцария]]ның [[Берн]] қаласында өткен Виктория кубогының финалында Еуропа чемпиондар кубогының жеңімпазы [[Металлург (хоккей клубы, Магнитогорск)|Металлург Магнитогорск) командасын жеңді. Одан кейін, 4 және 5 қазан күндері Прагада [[Тампа-Бэй Лайтнинг]] командасымен екі тұрақты маусым ойынын өткізіп, екеуінде де жеңіске жетті. Рейнджерс 1983–84 жылғы командамен теңесіп, клуб тарихындағы ең үздік бастама — 5–0 нәтижесін қайталады. Сондай-ақ, олар алғашқы 13 ойында 10–2–1 нәтижеге қол жеткізіп, 21 ұпай жинап, маусымды ең сәтті бастауда жаңа клуб рекордын орнатты. Алайда маусымның сәтті басталуы 2007 жылғы бірінші раундта таңдалған [[Алексей Андреевич Черепанов]]тың 13 қазан күні [[Ресей]]дегі [[Құрлықтық хоккей лигасы|ҚХЛ]] ойыны кезінде күтпеген қайғылы қазасымен көлеңкеленді.<ref>{{cite web |last1=Burnside |first1=Scott |title=Cherepanov collapses on bench during game, dies of apparent heart attack |url=https://www.espn.com/nhl/news/story?id=3641566 |website=ESPN.com |access-date=December 6, 2024 |date=October 13, 2008|lang=en}}</ref> Маусымның екінші жартысы көңілсіз өтті. 12 ойында 2–7–3 нәтижесін көрсеткеннен кейін, бас жаттықтырушы Том Ренни қызметінен босатылып, оның орнына 2004 жылғы [[Стэнли кубогы]]ның және Джек Адамс сыйлығының иегері [[Джон Торторелла]] тағайындалды.<ref>{{cite web|url=http://www.pjstar.com/sports/x898854922/Reeling-New-York-Rangers-fire-coach|title= NHL notes: Renney rendered by Rangers|date=February 23, 2009|work=Journal Star news services |access-date=December 6, 2024|lang=en}}</ref> Нью-Йорк Рейнджерс 2009 жылғы плей-оффқа шықты, бірақ бірінші раундта [[Вашингтон Кэпиталз]] командасына 4–3 есебімен жеңілді. 2009 жылдың 30 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс Скотт Гоместі, Том Пиатты және Майкл Бустоны [[Монреаль Канадиенс]] командасына Райан Макдонаг, Крис Хиггинс, Павел Валентенко және Дуг Джаник үшін айырбастады. Гоместің жалақысы төлеу шегінен алынғаннан кейін, Рейнджерс еркін агенттік кезеңнің алғашқы күнінде жұлдызды шабуылшы Мариан Габорикпен келісімшартқа отырды. 2009–10 маусымында Рейнджерс бес жыл ішінде алғаш рет плей-оффқа шыға алмады. Бұл жағдай Габорикті маусымаралық ауысымда алғанына қарамастан, оның тиімділігінің жеткіліксіздігі туралы сынға себеп болды, дегенмен Габорик 42 гол соғып, 86 ұпай жинады. Маусымның соңғы екі ойыны [[Филадельфия Флайерз]] командасына қарсы өткізіліп, екі команда да бір плей-офф орнын алу үшін күресті. Бірінші ойында Нью-Йорк Рейнджерс жеңіске жетіп, плей-оффқа шығу мүмкіндігін сақтап қалды. Екінші ойында Флайерз [[Хенрик Лундквист]]тің қақпасына 47 соққы жасағанымен, тек бір гол соға алды. Ойын буллит сериясында жалғасып, Флайерз жеңіске жетті және плей-оффқа жолдама алды. 2010-11 маусымда Нью-Йорк Рейнджерстің плей-оффқа шығу мүмкіндігі қатарынан екінші жыл тұрақты маусымның соңғы күні шешілді. Команда [[Нью-Джерси Девилз]]ді жеңіп, турнир кестесінде [[Каролина Харрикейнз]]ден озып, өткен маусымда жіберіп алған плей-оффқа қайта оралды. Олар бірінші раундта [[Вашингтон Кэпиталз]] командасына қарсы ойнап, бес ойында сериядан шығып қалды. 2011 жылдың 13 мамырында Нью-Йорк Рейнджерс шабуылшысы Дерек Бугаард [[Миннесота]] штатындағы пәтерінде қайтыс болды<ref>{{cite web | url=https://www.nytimes.com/2011/05/14/sports/hockey/rangers-player-is-found-dead-in-his-home.html | title=Rangers Player Is Found Dead in His Home | access-date=December 6, 2024 |date=May 14, 2011|lang=en}}</ref>. 29 маусымда команда капитаны [[Крис Друри]]дің келісімшарты сатып алынды. 3 шілдеде Рейнджерс еркін агент Брэд Ричардспен тоғыз жылдық келісімшартқа қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Dan |title=Richards signs multi-year deal with Rangers |url=https://www.nhl.com/news/richards-signs-multi-year-deal-with-rangers/c-568285 |website=NHL.com |access-date=December 6, 2024 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009012220/https://www.nhl.com/news/richards-signs-multi-year-deal-with-rangers/c-568285 |archive-date=October 9, 2021 |date=July 3, 2011}}</ref> 12 қыркүйекте Райан Кэллахан Рейнджерс тарихындағы 26-капитан болып тағайындалды.<ref>{{cite news|last1=Klein|first1=Jeff Z.|last2=Belson|first2=Ken|title=Callahan Fills Drury's Role as Captain of Rangers|url=https://www.nytimes.com/2011/09/13/sports/hockey/ryan-callahan-is-named-rangers-26th-captain.html|work=The New York Times|access-date=December 6, 2024|date=September 12, 2011|lang=en}}</ref> Ол клуб тарихындағы ең жас капитандардың бестігіне енді.<ref>{{cite web|last1=Urtz|first1=Tom Jr.|title=New York Rangers: Where Could Ryan Callahan Rank in Lineage of Ranger Captains?|url=http://bleacherreport.com/articles/858722-ny-rangers-where-could-ryan-callahan-rank-amongst-the-teams-25-captains|website=Bleacher Report|access-date=December 6, 2024|date=September 20, 2011|lang=en}}</ref> Сол күні Брэд Ричардс пен Марк Стаал қосалқы капитан атағын алды. ====Финалға қайта оралу және үшінші Президенттер кубогы (2011–2016)==== 2011–12 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс [[Шығыс конференциясы]]нда 51 жеңіс және 109 ұпаймен бірінші орынға ие болды. Команданың көшбасшы шабуылшысы [[Мариан Габорик]] 41 гол және 76 ұпай жинап, барлық 82 ойында өнер көрсетті. Плей-оффтың бірінші раундында Рейнджерс сегізінші орын алған [[Оттава Сенаторз]] командасымен кездесті. Серияда 3–2 есебімен жеңіліп жатқан команда [[Оттава]]дағы 6-ойында және өз алаңындағы 7-ойында жеңіске жетіп, келесі кезеңге өтті. Екінші раундта олар [[Вашингтон Кэпиталзға]] қарсы ойнады. 3-ойында Габорик үшінші овертаймда гол соғып, серияда 2–1 есебімен алға шықты. Алайда Вашингтон 4-ойында есепті теңестірді. 5-ойында Вашингтон Кэпиталз бір гол айырмасымен алда келе жатқанда, Джоэл Уорд екі минуттық қосалқы айып алды. Брэд Ричардс 6,6 секунд қалғанда есепті теңестіріп, овертаймға жол ашты. Овертаймда Марк Стаал Уордтың айыбының екінші минутында гол соғып, Рейнджерсті 4–3 есебімен жеңіске жеткізді. Осылайша, команда 1997 жылдан бері алғаш рет конференция финалына өтті. Конференция финалында Нью-Йорк Рейнджерс өздерінің басты қарсыластарының бірі — [[Нью-Джерси Девилз]] командасына қарсы ойнады. Серияда 2–1 есебімен алда болған команда қатарынан үш ойыннан ұтылып, [[Нью-Джерси]]де өткен 6-ойында овертаймда Девилз шабуылшысы Адам Энриктің голынан кейін 4–2 серия есебімен маусымды аяқтады. 2012 жылдың 23 шілдесінде Нью-Йорк Рейнджерс Брендон Дубинский, Артем Анисимов, Тим Эриксон және 2013 жылғы бірінші раундтағы драфт таңдауын [[Коламбус Блю Джекетс]] командасына [[Рик Нэш]], Стивен Делиль және 2013 жылғы шартты үшінші раундтағы таңдауына айырбастады. 2013 жылғы 3 сәуірдегі [[ҰХЛ драфты|ҰХЛ драфт]] күні, Рейнджерс Мариан Габорик пен Стивен Делильді Колумбусқа ауыстырып, орнына Дерик Брассард, Дерек Дорсетт, Джон Мурды алды. Плей-оффтың екінші раундында Бостонға жеңілгеннен кейін, команда менеджменті бас жаттықтырушы Джон Торторелланы қызметінен босатты. 2013 жылдың 21 маусымында бас менеджер Глен Сатер бұрынғы [[Ванкувер Кэнакс]] жаттықтырушысы Ален Виньоны Торторелланың орнына тағайындады.<ref>{{cite news |title=Rangers hire new coach Vigneault with 5-year deal |first=Ira |last=Podell |url=http://www.cbc.ca/sports-content/hockey/nhl/article/20130622033103718540808/ |agency=Associated Press |publisher=CBC.ca |date=June 22, 2013 |access-date=December 6, 2024|lang=en}}</ref> [[File:Rick Nash Rangers.jpg|thumb|left|Нью-Йорк Рейнджерс 2012 жылы [[Коламбус Блю Джекетс]] командасымен болған көп ойыншыны қамтыған айырбас келісімінің нәтижесінде [[Рик Нэш]]ті құрамына қосты.]] 2013–14 маусымының соңында жасалған маңызды айырбас Рейнджерстің 2014 жылғы [[Стэнли кубогы]]ның финалына шығуына ықпал етті. 2014 жылдың 5 наурызында Нью-Йорк Рейнджерс өз капитаны Райан Кэллаханды, 2015 жылғы бірінші раундтық драфт таңдауы мен 2014 жылғы шартты екінші раундтық және 2015 жылғы шартты жетінші раундтық таңдауларды [[Тампа-Бэй Лайтнинг]] капитаны Мартен Сен-Луиға айырбастады. Бұл айырбас Рейнджерс пен Кэллахан арасындағы келісімшартты ұзартудағы келіспеушіліктерге және Сен-Луидің Тампа-Бэй Лайтнинг ұйымымен қарым-қатынасының нашарлауына байланысты жасалды. 2013–14 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс жаңа рекорд орнатып, сырт алаңда 25 жеңіске қол жеткізді. Плей-оффтың бірінші кезеңінде Нью-Йорк Рейнджерс [[Филадельфия Флайерз]] командасын жеті ойынның нәтижесінде жеңді. Келесі раундта Рейнджерс өз тарихында алғаш рет 3–1 серия есебімен артта қалып, [[Питтсбург Пингвинз]] командасын жеңіп, жетінші ойынға дейін барды. Содан кейін олар [[Монреаль Канадиенс]]ті алты ойынның нәтижесінде жеңіп, [[Шығыс конференциясы]]ның чемпиондары атанды. Бұл команда үшін 20 жылдағы алғашқы финалға шығу еді, олар финалда 2012 жылғы чемпион [[Лос-Анджелес Кингз]] командасымен кездесті. Нью-Йорк Рейнджерс алғашқы екі ойында екі голдық басымдықпен алда болғанымен, әр ойынды овертаймда ұтылып, кейін үйдегі 3-ші ойында 0–3 есебімен жеңілді. 4-ойында Лос-Анджелес Кингз көп шабуыл жасағанымен, Рейнджерс 2–1 есебімен жеңіске жетіп, серияны жалғастырды. Алайда, 5-ші ойында Рейнджерс тағы да алда болғанымен, ойын тең аяқталып, екінші овертаймда Лос-Анджелес Кингз қорғаушысы Алек Мартинес шешуші гол соғып, Лос-Анджелеске 3–2 есебімен жеңіс пен Стэнли кубогын алып берді.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2014/06/14/us/stanley-cup-kings/ |title=Los Angeles Kings win Stanley Cup in thriller |publisher=CNN |date=June 14, 2014 |access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref> 2014 жылы 6 қазанда қорғаушы Райан Макдона команда тарихындағы 27-ші капитан болып тағайындалды, ал Дерек Степан, Дэн Жирарди, Марк Стаал және Мартен Сен-Луи көмекші капитан қызметін атқарды. 2014–15 маусымында Рейнджерс франшиза тарихында үшінші рет [[Президенттер кубогы]]н және жетінші дивизиондық титулды жеңіп алды. Команда ҰХЛ-дағы ең үздік нәтижені тіркеп, 53 жеңіс, 22 жеңіліс және 7 тең ойынмен аяқтады. 53 жеңіс пен 113 ұпай клуб тарихындағы жаңа рекордтар болды. Сонымен қатар, команда маусым ішінде сырт алаңда 28 жеңіске жетіп, өткен маусымдағы рекордты жаңартты. 2015 жылғы Стэнли кубогының плей-оффында Нью-Йорк Рейнджерс бірінші раундта Питтсбург Пингвинзді бес ойынның нәтижесінде жеңді. Екінші раундта Рейнджерс Вашингтон Кэпиталзға қарсы серияда 3–1 есебімен артта қалып, жеті ойынның нәтижесінде жеңіске жетіп, қатарынан екі маусымда 3–1 серия артта қалудан оралып, жеңіске жеткен ҰХЛ тарихындағы алғашқы команда болды. Бұл Рейнджерсті төрт жыл ішінде үшінші рет конференция финалына алып келді. Тампа-Бэй Лайтнингке қарсы финалда Нью-Йорк Рейнджерс алғашқы ойында жеңіске жеткенімен, екінші ойынды төрт гол айырмасымен ұтылды. Серияның алғашқы төрт ойыны тең аяқталды, бірақ бесінші ойында Рейнджерс өз алаңында 2–0 есебімен жеңілді. Алтыншы ойында [[Дерик Брассар]] хет-трик жасап, тағы екі нәтижелі пас беріп, Рейнджерске 7–3 есебімен жеңіс алып келіп, жетінші ойынға жолдама берді.<ref>{{cite web | url=https://www.nhl.com/gamecenter/nyr-vs-tbl/2015/05/26/2014030316 | title=Brassard, Rangers down Lightning to force game seven | website=National Hockey League | access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref> Алайда, [[Нью-Йорк]]тегі шешуші ойында Лайтнинг Рейнджерсті 2–0 есебімен жеңіп, олардың маусымын аяқтады. Бұл Нью-Йорк Рейнджерстің франшиза тарихында алғаш рет өз алаңында жетінші ойында жеңілуі және 2007 жылы [[Баффало Сейбрз]] командасына қарсы ойында өз алаңында шешуші ойынды ұтылғаннан кейінгі алғашқы жағдай еді.<ref>{{cite web | url=https://www.nhl.com/gamecenter/nyr-vs-tbl/2015/05/29/2014030317 | title=Lightning defeat Rangers, advance to Cup Final | website=National Hockey League | access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref> 2015 жылдың 27 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс Карл Хагелинді [[Анахайм Дакс]]қа, Кэм Тэлбот пен бір драфт таңдауын [[Эдмонтон Ойлерз]]ге, ал Райан Хаггертиді [[Чикаго Блэкхокс]]қа айырбастап, [[Антти Раанта]]ны құрамға қосты.<ref>{{cite web |last1=Kreda |first1=Allan |title=Rangers Swap Forwards and Trade Away Cam Talbot |url=https://www.nytimes.com/2015/06/28/sports/hockey/rangers-swap-forwards-and-trade-away-camtalbot.html |website=The New York Times |access-date=December 9, 2024|lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001225301/https://www.nytimes.com/2015/06/28/sports/hockey/rangers-swap-forwards-and-trade-away-camtalbot.html |archive-date=October 1, 2015 |date=June 27, 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Trades completed during 2015 NHL Draft weekend|url=https://www.nhl.com/news/trades-completed-during-2015-nhl-draft-weekend/c-772519|website=National Hockey League|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=June 27, 2015}}</ref> Раанта Тэлботтың орнын басып, Лундквисттің резервтегі қақпашысы болды. Кейін, 1 шілдеде Глен Сатер бас менеджер қызметінен кетті, оның орнын Джефф Гортон басып, клуб тарихындағы 11-ші бас менеджер атанды.<ref>{{cite web|title=Jeff Gorton Named 11th General Manager in Franchise History|url=https://www.nhl.com/rangers/news/jeff-gorton-named-11th-general-manager-in-franchise-history/c-881423|website=National Hockey League|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=July 1, 2015}}</ref> 2 шілдеде Мартен Сен-Луи өзінің кәсіби мансабын аяқтайтынын мәлімдеді.<ref>{{cite news|last1=Whyno|first1=Stephen|title=Martin St. Louis retires from NHL|url=http://www.cbc.ca/sports/hockey/nhl/martin-st-louis-retires-from-nhl-1.3135901|website=CBC Sports|agency=The Canadian Press|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=July 2, 2015}}</ref> Команда Йеспер Фаст, Джей Ти Миллер және Дерек Степанмен келісімшарттарын ұзартты.<ref>{{cite web|last1=Leonard|first1=Pat|title=With Derek Stepan awaiting new deal, Rangers re-sign Jesper Fast, J.T. Miller|url=http://www.nydailynews.com/sports/hockey/rangers/stepan-awaiting-new-deal-rangers-re-sign-fast-miller-article-1.2293525|website=Daily News|location=New York|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=July 16, 2015}}</ref><ref>{{cite web|last1=Leonard|first1=Pat|title=Derek Stepan re-signs with Rangers on $39 million deal|url=http://www.nydailynews.com/sports/hockey/rangers/derek-stepan-re-signs-rangers-39-million-deal-article-1.2305283|website=Daily News|location=New York|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=July 16, 2015}}</ref><ref>{{cite news|last1=Gretz|first1=Adam|title=Rangers sign Derek Stepan to 6-year, $39 million contract|url=http://www.cbssports.com/nhl/news/rangers-sign-derek-stepan-to-6-year-39-million-contract/|work=CBSSports.com|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=July 27, 2015}}</ref> 2015–16 маусымында Рейнджерс алғашқы 18 ойында 14–2–2 рекордын орнатып, тоғыз ойын қатарынан жеңіске жетті. Алайда, команда қарқынын жоғалтып, желтоқсан айында 4–7–2 нәтижесін көрсетті, бар болғаны 10 ұпай жинады. Дегенмен, қысқы үзілістен кейін команда біртіндеп жақсарып, ақпан айында қатарынан екі ойында жеңілмей, 10–3–1 сериясын өткізді. Нью-Йорк Рейнджерс маусымды 101 ұпаймен аяқтап, қатарынан екінші маусымда 100+ ұпай жинады. Жоғары үміттерге қарамастан, команда 2016 жылғы Стэнли кубогының плей-оффының бірінші раундында болашақ чемпион [[Питтсбург Пингвинз]]ден жеңіліп қалды. Жазда Рейнджерс Антти Раантамен келісімшартын ұзартты,<ref>{{cite web|title=Rangers Agree to Terms With Antti Raanta|url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-agree-to-terms-with-antti-raanta/c-881095|website=National Hockey League|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=May 2, 2016}}</ref> Павел Бучневичпен бастаушы деңгейдегі келісімшартқа отырды<ref>{{cite web|title=Rangers Agree to Terms With Forward Pavel Buchnevich|url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-agree-to-terms-with-forward-pavel-buchnevich/c-882664|website=National Hockey League|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=May 13, 2016}}</ref> және Джей Ти Миллер, Крис Крайдер және Кевин Хэйзбен келісімшарттарын жаңартты. ====Қайта құру кезеңі (2016–2020)==== 2016 жылдың 18 шілдесінде Нью-Йорк Рейнджерс Дерик Брассарды және 2018 жылғы жетінші раунд драфт таңдауын Мика Зибанежад пен 2018 жылғы екінші раунд драфт таңдауына айырбастады.<ref>{{cite web|title=Rangers Acquire Forward Mika Zibanejad|url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-acquire-forward-mika-zibanejad/c-889693|website=National Hockey League|access-date=December 9, 2024|date=July 18, 2016|lang=en}}</ref> Сонымен қатар, команда Майкл Грабнермен екі жылдық келісімшартқа қол қойып,<ref>{{cite web|last1=Leonard|first1=Pat|title=Rangers hit the discount rack and sign free agents Michael Grabner and Nathan Gerbe|url=http://www.nydailynews.com/sports/hockey/rangers/rangers-hit-discount-rack-sign-michael-grabner-nathan-gerbe-article-1.2696268|website=Daily News|location=New York|access-date=December 9, 2024|date=July 1, 2016|lang=en}}</ref> университет деңгейіндегі көптен күткен жұлдыз Джимми Везимен екі жылдық кіру деңгейіндегі келісімшартқа қол қойды.<ref>{{cite news|last1=Kreda|first1=Allan|title=Rangers Sign Jimmy Vesey, Coveted by Much of the N.H.L.|url=https://www.nytimes.com/2016/08/20/sports/hockey/ny-rangers-sign-jimmy-vesey.html|website=The New York Times|access-date=December 9, 2024|date=August 19, 2016|lang=en}}</ref> 2016–17 маусымында Рейнджерс [[Метрополитан дивизионы]]нда 102 ұпаймен төртінші орынды иеленді. 2017 жылғы Стэнли кубогының плей-оффының бірінші раундында олар [[Монреаль Канадиенс]] командасынан алты ойынның қорытындысы бойынша жеңіске жетті. Екінші раундта [[Оттава Сенаторз]]ға қарсы серияның екінші ойынында Рейнджерс үш рет екі ұпайлық артықшылыққа ие болғанымен, қосымша уақыттың екінші кезеңінде жеңіліп, серияда 2–0 есеппен артта қалды. Команда 3-ші және 4-ші ойындарда қатарынан 4–1 есебімен жеңіске жетіп, серияны теңестірді. Алайда, келесі екі ойында жеңіліп, Сенаторздан ұтылып қалды. 2017 жылдың 14 маусымында Рейнджерс Дэн Жирарди келісімшартын сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite news|last1=Kreda|first1=Allan|title=Rangers Are Buying Out Dan Girardi's Contract|url=https://www.nytimes.com/2017/06/14/sports/hockey/rangers-dan-girardi.html|website=The New York Times|access-date=December 9, 2024|date=June 14, 2017|lang=en}}</ref> Бір аптадан сәл астам уақыт өткен соң, Рейнджерс Дерек Степан мен Антти Раантаны [[Аризона Койотис]]қа бірінші раундтағы таңдау (жалпы жетінші) және Тони ДеАнджело үшін айырбастады.<ref>{{cite news|last1=Kreda|first1=Allan|title=Rangers Trade Derek Stepan to Coyotes Ahead of N.H.L. Draft|url=https://www.nytimes.com/2017/06/23/sports/hockey/rangers-trade-derek-stepan-to-coyotes-ahead-of-nhl-draft.html|website=The New York Times|access-date=December 9, 2024|date=June 23, 2017|lang=en}}</ref> 1 шілдеде Рейнджерс еркін агент қорғаушы Кевин Шаттенкиркпен төрт жылдық келісімшартқа қол жеткізді.<ref>{{cite web|title=Rangers sign top free agent Kevin Shattenkirk|url=https://www.espn.com/nhl/story/_/id/19783806/new-york-rangers-sign-defenseman-kevin-shattenkirk|publisher=ESPN|access-date=December 9, 2024|date=July 1, 2017|lang=en}}</ref> Шаттенкирк, Крайдер және Зибанежад жарақаттарына байланысты ойынды жіберіп алғандықтан, Рейнджерс қиындыққа тап болды. 2018 жылдың 8 ақпанына қарай команда 25–24–5 рекордты көрсетіп, басшылық жанкүйерлерге команда қайта құруға кірісетінін және бұл үдерісте "таныс жүздерді" жоғалту мүмкін екенін жариялады. 2018 жылғы сауда-саттық мерзімі аяқталуға бір күн қалғанда, Рик Нэш [[Бостон Брюинз]]ге 2018 жылғы бірінші раунд таңдауына, 2019 жылғы жетінші раунд таңдауына, сондай-ақ бірнеше ойыншыға айырбасталды. Келесі күні Рейнджерс капитан Райан Макдона мен Джей Ти Миллерді [[Тампа-Бэй Лайтнинг]] ойыншылары Владислав Наместников, Брэтт Хауэрд және Либор Хайекке және бірнеше драфт таңдауына айырбастады. Команда 2010 жылдан бері алғаш рет плей-оффқа шыға алмады, 2004 жылдан бері алғаш рет 0.500 деңгейінен төмен нәтиже көрсетіп, Метрополитан дивизионының соңғы орнында аяқтады. Маусымның соңында бас бапкер Ален Виньо қызметінен босатылды.<ref>{{cite news|last1=Bailey|first1=Jason M.|title=Rangers Fire Alain Vigneault After Rare Playoff-Less Season|url=https://www.nytimes.com/2018/04/08/sports/hockey/alain-vigneault-fired-rangers.html|website=The New York Times|access-date=December 9, 2024|date=April 8, 2018|lang=en}}</ref> 2019 жылдың 23 мамырында Дэвид Куин командаға жаңа бас бапкер болып тағайындалды.<ref>{{cite web|title=Rangers hire Boston University's David Quinn as coach|url=https://apnews.com/143251cc7cb642abbb59a777287a5e92/Rangers-hire-Boston-University's-David-Quinn-as-coach|website=AP News|access-date=December 9, 2024|date=May 23, 2018|lang=en}}</ref> 2017 жылғы драфттың бірінші раундында таңдалған Филип Хитил ҰХЛ-да дебют жасады,<ref>{{cite web |last1=Best |first1=Neil |title=Andersson, Chytil recalled by Rangers |url=https://www.newsday.com/sports/hockey/rangers/lias-andersson-filip-chytil-recalled-by-rangers-1.17669250 |website=Newsday |access-date=December 9, 2024 |date=March 26, 2018|lang=en}}</ref> ал маусымның басында Райан Спунер Эдмонтонға Райан Стромға айырбасталды.<ref>{{cite web |title=Rangers Acquire Forward Ryan Strome |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-acquire-forward-ryan-strome/c-302005212 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=November 16, 2018|lang=en}}</ref> Сауда-саттық мерзімі жақындаған кезде және плей-офф мүмкіндігі азайып, Нью-Йорк Рейнджерс қайтадан тәжірибелі ойыншыларынан айырылды: жанкүйерлердің сүйікті ойыншысы Матс Цуккарелло екі драфт таңдауына айырбасталып, [[Даллас Старз]]ға жіберілді,<ref>{{cite web |title=Rangers Acquire 2019 Conditional 2nd Rd & 2020 Conditional 3rd Rd Picks |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-acquire-2019-conditional-2nd-rd--2020-conditional-3rd-rd-picks/c-305148148 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=February 23, 2019|lang=en}}</ref> ал Кевин Хэйес [[Виннипег Джетс]] командасымен бірінші раунд таңдауына, шартты таңдауына және шабуылшы Брэндан Лемьеге айырбасталды.<ref>{{cite web |title=Rangers Acquire 2019 1st Rd Pick, Brendan Lemieux & 2022 Conditional Pick |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-acquire-2019-1st-rd-pick-brendan-lemieux--2022-conditional-pick/c-305196900 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=February 25, 2019|lang=en}}</ref> Рейнджерс 2019 жылғы [[ҰХЛ драфты]]нда екінші жалпы таңдау құқығына ие болып,<ref>{{cite web |title=2019 NHL Draft Lottery results |url=https://www.nhl.com/news/2019-nhl-draft-lottery-results/c-306626236 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=April 9, 2019|lang=en}}</ref> оны шабуылшы Каапо Какконы таңдау үшін пайдаланды. 2019 жылдың 17 мамырында бұрынғы қақпашы Джон Дэвидсон [[Коламбус Блю Джекетс]] президенті қызметінен кетіп, Рейнджерске жаңа президент ретінде оралды.<ref>{{cite web |title=John Davidson Named Rangers President |url=https://www.nhl.com/rangers/news/john-davidson-named-rangers-president/c-307447556 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024|date=May 17, 2020|lang=en}}</ref> Дэвидсон мен Гортон команданың қорғаныс мәселелерін шешу үшін Каролинадан екі драфт таңдауына перспективалы ойыншы Адам Фоксты,<ref>{{cite web |title=Rangers Acquire Defenseman Adam Fox |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-acquire-defenseman-adam-fox/c-307122854 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=April 30, 2019|lang=en}}</ref> сондай-ақ тәжірибелі қорғаушы Джейкоб Трубаны сатып алды.<ref>{{cite web |title=Rangers Acquire Jacob Trouba |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-acquire-jacob-trouba/c-307887700 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=June 17, 2019|lang=en}}</ref> Сонымен қатар, команда 1 шілдеде еркін агент [[Артемий Сергеевич Панарин|Артемий Панаринмен]] жеті жылдық келісімшартқа қол қойды.<ref>{{cite web |title=New York Rangers Sign Artemi Panarin to Seven-Year Deal Worth $81.5 Million |url=https://www.blueshirtbanter.com/2019/7/1/20677371/new-york-rangers-to-sign-artemi-panarin-to-seven-year-deal-worth-81-5-million |website=blueshirtbanter.com |access-date=December 9, 2024|date=July 1, 2019|lang=en}}</ref> Жалақы қорының шектеулерін жеңілдету үшін Нью-Йорк Рейнджерс Джимми Весиді айырбастап, Шаттенкирктің келісімшартының соңғы екі жылын сатып алды.<ref>{{cite web |last1=Battaglino |first1=Mike |title=Shattenkirk has contract bought out by Rangers |url=https://www.nhl.com/news/kevin-shattenkirk-contract-bought-out-by-new-york/c-308414136 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024|date=August 1, 2019|lang=en}}</ref> [[Сурет:Panarin_trouba_11_17.jpg|thumb|[[Артемий Сергеевич Панарин|Артемий Панарин]] және [[Джейкоб Труба]]]] 2019–20 маусымы қайта құрылып жатқан Нью-Йорк Рейнджерс үшін алға жасалған қадам болды. Артемий Панарин өзіне артылған үмітті ақтап, Харт Трофейіне үміткер атанды,<ref>{{Cite web | url=https://drive4five.blog/2020/07/21/hart-trophy-leon-draisaitl-nathan-mackinnon-artemi-panarin-aidan-resnick-kush-malhotra/ | title=Hart Trophy Finalists Revealed: Who Will and Should Win? | date=July 21, 2020|access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref> жас қақпашы Игорь Шестеркин қартайған супержұлдыз Хенрик Лундквистің лайықты ізбасары екенін дәлелдеді, Крис Крайдер жеті жылдық келісімшартты ұзартты,<ref>{{cite web |title=Rangers re-sign Chris Kreider to seven-year contract |url=https://nhl.nbcsports.com/2020/02/24/new-york-rangers-chris-kreider-contract-extension/ |website=NBC Sports |access-date=December 9, 2024 |date=February 24, 2020|lang=en}}</ref> ал Мика Зибанежад элиталық шабуылшы ретінде өзін көрсетті. Ол 5 наурызда Вашингтонға қарсы бес гол соғып, маусымды 57 ойында 41 голмен аяқтады. 2020 жылдың наурыз айының басында Рейнджерс екінші уайлд-кард позициясына жақын қалған болатын, бірақ [[Коронавирустық инфекция Covid-19|коронавирус пандемиясы]] тұрақты маусымды тоқтатты. 2020 жылдың мамыр айында лига маусымды аяқтау үшін 24 командалық плей-офф турнирін жариялады, онда Рейнджерс 11-орында болды және [[Каролина Харрикейнз]] командасына қарсы ойнады. Каролина Рейнджерсті жеңіп, турнирден шығарып жіберді. Плей-оффтан шығып қалғаннан кейін, Рейнджерс ҰХЛ драфт лотереясының екінші кезеңіне қатысып, жеңімпаз атанып, 2020 жылғы [[ҰХЛ драфты]]нда бірінші таңдау құқығына ие болды. Джефф Гортон бұл таңдау құқығын Алексис Лафреньеуді таңдауға пайдаланды.<ref>{{cite web |last1=Kaplan |first1=Emily |title=New York Rangers win NHL draft lottery, right to pick Alexis Lafreniere |url=https://www.espn.com/nhl/story/_/id/29635413/new-york-rangers-win-nhl-draft-lottery-right-pick-alexis-lafreniere |website=ESPN.com |access-date=December 9, 2024 |date=August 10, 2020|lang=en}}</ref> Демалыс маусымында команда тәжірибелі қорғаушы Марк Сталды [[Каролина Харрикейнз]] командасына айырбастады. 2020 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк Рейнджерс Хенрик Лундквистің келісімшартының соңғы жылын сатып алды, осылайша оның Нью-Йорктегі 15 жылдық мансабын аяқтады.<ref>{{cite web |title=Rangers Buy Out Contract of Henrik Lundqvist |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-buy-out-contract-of-henrik-lundqvist/c-319243646 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=September 30, 2020|lang=en}}</ref> ===Крис Друри дәуірі (2020 - қазіргі уақытқа дейін)=== [[Сурет:Chris_Drury2.jpg|left|thumb|upright|[[Крис Друри]].]] 2021 жылы 5 мамырда Крис Друри Рейнджерстің жаңа президенті және бас менеджері ретінде жарияланды.<ref>{{cite web |last1=Kaplan |first1=Emily |title=New York Rangers promote Chris Drury to president and GM after firing John Davidson, Jeff Gorton |url=https://www.espn.com/nhl/story/_/id/31394724/new-york-rangers-fire-gm-jeff-gorton-president-john-davidson-source-says |website=ESPN.com |access-date=December 9, 2024 |date=May 5, 2021|lang=en}}</ref> 12 мамырда Друри бас бапкер Дэвид Куинді жұмыстан босатып,<ref>{{cite web |title=Rangers Announce Changes to Coaching Staff |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-announce-changes-to-coaching-staff/c-324617982 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=May 12, 2021|lang=en}}</ref> оның орнына Жерар Галлантты тағайындады.<ref>{{cite web |title=Gerard Gallant Named Rangers Head Coach |url=https://www.nhl.com/rangers/news/gerard-gallant-named-rangers-head-coach/c-325359146 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=June 16, 2021|lang=en}}</ref> Қиын маусымға қарамастан, Адам Фокстың ойыны жарық жұлдыз болып көрінді. Ол [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ]] қорғаушылары арасында 42 нәтижелі паспен көш бастады, 47 ұпаймен екінші орынға шықты және Джеймс Норрис мемориалдық трофейін жеңіп алды.<ref>{{cite web |last1=Leahy |first1=Sean |title=Rangers' Adam Fox wins 2020-21 Norris Trophy |url=https://www.nbcsports.com/nhl/news/rangers-adam-fox-wins-2020-21-norris-trophy |website=NBC Sports |access-date=December 9, 2024 |date=June 29, 2021|lang=en}}</ref> 2021–22 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс негізгі маусымды 52–24–6 көрсеткішімен аяқтап, 2020 жылдан бері алғашқы рет плей-оффқа шықты.<ref>{{cite web |title=Rangers clinch Stanley Cup Playoff berth, defeat Senators |url=https://www.nhl.com/news/ottawa-senators-new-york-rangers-game-recap/c-332796920 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=April 9, 2022|lang=en}}</ref> Команда тарихында үшінші рет 3–1 есебімен артта қалған жағдайдан шығып, бұл жолы бірінші раундта [[Питтсбург Пингвинз]] командасына қарсы Артемий Панариннің ойын соңындағы овертайм голымен жеңіске жетті. Келесі раундта олар [[Каролина Харрикейнз]] командасын жеті ойында жеңіп, 2015 жылдан бері алғашқы рет конференция финалына шықты.<ref>{{cite web |last1=Beard |first1=Aaron |title=Rangers defeat Hurricanes in Game 7, advance to face Lightning in Eastern Conference final |url=https://www.cbc.ca/sports/hockey/nhl/new-york-rangers-carolina-hurricanes-game-7-nhl-playoff-recap-1.6471708 |website=CBC.ca |access-date=December 9, 2024|date=May 30, 2022|lang=en}}</ref><ref>{{cite web |title=#NHLStats: Live Updates – 05/30/2022 |url=https://media.nhl.com/public/live-updates?date=2022-05-30 |website=media.nhl.com |access-date=December 9, 2024 |date=May 30, 2022|lang=en}}</ref> Алайда, финалда өткен екі жыл қатарынан чемпион атанған [[Тампа-Бэй Лайтнинг]] командасына қарсы ойында 2–0 есебімен алда тұрғанына қарамастан, 6 ойынның қорытындысы бойынша жеңіліп қалды.<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Dan |title=Rangers run out of gas, comebacks in Game 6 of East Final |url=https://www.nhl.com/news/rangers-out-of-gas-in-game-6-of-east-final/c-334579348 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=June 12, 2022|lang=en}}</ref> Сезонның соңында Игорь Шестеркин Везина Трофейін жеңіп алды. Келесі маусым соңына қарай Рейнджерс командасы [[Сент-Луис Блюз]] құрамынан Владимир Тарасенко мен Нико Миккола ойыншыларын,<ref>{{cite web|url=https://www.nhl.com/news/vladimir-tarasenko-traded-to-new-york-rangers-by-st-louis-blues/c-340859794 |title=Tarasenko traded to Rangers by Blues |website=nhl.com |date=February 9, 2023|access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref>.сондай-ақ [[Чикаго Блэкхокс]] командасынан Патрик Кейнді сатып алды.<ref>{{cite web |url=https://www.nhl.com/news/patrick-kane-traded-to-new-york-rangers-from-chicago-blackhawks/c-341625462 |title=Kane goes to Rangers in 3-team trade with Blackhawks, Coyotes |website=nhl.com |date=February 28, 2023|access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref> Команда плей-оффқа шықты және дивизионда үшінші орынмен аяқтады.<ref>{{cite web|url=https://www.nhl.com/news/devils-to-play-rangers-in-1st-round-of-playoffs/c-343504654 |title=Devils to play Rangers in 1st round of Stanley Cup Playoffs |website=nhl.com |date=April 13, 2023|access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref> Дегенмен, олар [[Нью-Джерси Девилз]] командасына қарсы жеті ойында жеңіліп қалды. Маусым соңында бас бапкер Жерар Галлант қызметінен босатылды, оның орнына Питер Лавиолетт тағайындалды.<ref>{{cite web |title=Peter Laviolette Named Rangers Head Coach |url=https://www.nhl.com/rangers/news/peter-laviolette-named-rangers-head-coach/c-344849972 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=June 13, 2023|lang=en}}</ref> 2023–24 маусымында «Нью-Йорк Рейнджерс үшінші рет [[Президенттер кубогы]]н жеңіп алды. Плей-офф барысында олар бірінші раундта [[Вашингтон Кэпиталз]]ды жеңіп, кейін Каролина Харрикейнз командасын да жеңді. Алайда, конференция финалында соңында Стэнли кубогының жеңімпазы атанған [[Флорида Пантерз]] командасына қарсы ойында жеңіліп қалды. ==Арена== {{main|Медисон Скуер Гарден}} [[Сурет:Madison_Square_Garden_(MSG)_-_Full_(48124330357).jpg|250px|thumb|left|[[Медисон Скуер Гарден]]]] Нью-Йорк Рейнджерс өз үй ойындарын [[Медисон Скуер Гарден]] аренасында өткізеді. Хоккей ойындары кезінде арена сыйымдылығы 18 200 көрермен. Бастапқыда Madison Square Garden Center деп аталған бұл арена 1968 жылы 11 ақпанда ашылды және Нью-Йорк метрополитан аймағындағы ең ескі ірі спорттық нысан болып табылады. Бұл арена ҰБА-дағы ең ескі, ал ҰХЛ-да [[Сиэтл]]дегі Climate Pledge Arena аренасынан кейінгі екінші ең ескі арена болып табылады. ==Айналымнан шығарылған нөмерлер== [[Сурет:NY Rangers Banner 2 35.jpg|thumb|right|[[Медисон Скуер Гарден]] аренасында Нью-Йорк Рейнджерс командасының айналымнан шығарған нөмерлерінің кейбір баннерлері]] {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ style="background:#fff; border-top:#0033A0 5px solid; border-bottom:#C8102E 5px solid;"| Нью-Йорк Рейнджерс командасының айналымнан шығарған нөмерлері |- ! style="width:40px;"|№. ! style="width:150px;"|Хоккейші ! style="width:40px;"|Позиция ! style="width:130px;"|Карьера ! style="width:150px;"|Айналымнан шыққан кезі |- | '''1'''|| {{ту|Канада}}[[Эдди Джакомин]] || қақпашы || 1965–1976 ||15 наурыз 1989 |- | '''2''' || {{ту|АҚШ}}[[Брайан Лич]] || қорғаушы || 1987–2004 || 24 қаңтар 2008 |- | '''3''' || {{ту|Канада}}[[Харри Хауэлл]] || қорғаушы || 1952–1969 || 22 ақпан 2009 |- | '''7''' || {{ту|Канада}}[[Род Жильбер]] || Вингер || 1960–1978 || 14 қазан 1979 |- | rowspan=2|'''9''' || {{ту|Канада}}[[Энди Батгейт]] || Вингер || 1952–1964 || 22 ақпан 2009 |- | {{ту|Канада}}[[Адам Грэйвз]] || Вингер || 1991–2001 || 3 ақпан 2009 |- | rowspan="2"|'''11''' || {{ту|Канада}} [[Вик Хэдфилд]] || Вингер || 1959–1974 || 2 желтоқсан 2018 |- | {{ту|Канада}}[[Марк Мессье]] || орталық шабуылшы || 1991–1997<br />2000–2004 || 12 қаңтар 2006 |- | '''19''' || {{ту|Канада}}[[Жан Ратель]] || орталық шабуылшы || 1960–1976 || 25 ақпан 2018 |- | '''30''' || {{ту|Швеция}}[[Хенрик Лундквист]] || қақпашы || 2005–2020 || 28 қаңтар 2022 |- | '''35''' || {{ту|АҚШ}}[[Майк Рихтер]] || қақпашы || 1990–2003 || 4 ақпан 2004 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ұлттық Хоккей Лигасы]] gnw9l1uzd6rz6ymsluswes01e129lkw 3612707 3612704 2026-06-02T19:24:16Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kasymov|Kasymov]] ([[User talk:Kasymov|т]]) өңдемелерінен [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] соңғы нұсқасына қайтарды 3611736 wikitext text/x-wiki {{Хоккей клубы |мәтін = |фон = |Ағымдағы маусым = |Атауы = {{Ту|АҚШ}} Нью-Йорк Рейнджерс |Эмблемасы = [[Сурет:New York Rangers.svg|200px]] |Ел = {{байрақ|АҚШ}} |Қала = [[Сурет:Flag of New York City.svg|22px|border|Нью-Йорк қаласының туы]][[Нью-Йорк]] |Негізделген = 1926 |Таратылды = |Тарихы = |Стадионы = [[Медисон Скуер Гарден]] |Сыйымдылығы = 18 200 |Президенті = {{ту|АҚШ}} Крис Друри |Менеджері = |Капитаны = {{ту|АҚШ}} Джейкоб Труба |Жаттықтырушы = {{ту|АҚШ}} Питер Лавиолетт |Иесі = {{ту|АҚШ}} Джеймс Л. Долан |Демеуші = |Түстері = {{color box|#0039A6}} — көк<br>{{color box|#C60C30}} — қызыл<br>{{color box|white}} — ақ |Лигасы = ҰХЛ |Дивизионы = Метрополитан дивизионы (ҰХЛ) |Конференциясы = Шығыс конференциясы (ҰХЛ) |Үлестес клубтар = |Олжалар = Стэнли Кубогы '''4''':(1927–28, 1932–33, 1939–40, 1993–94), Президенттер кубогы '''4''': (1991–92, 1993–94, 2014–15, 2023–24) |Коференция жеңімпаздары = 1993–94, 2013–14 |Дивизион жеңімпаздары = 1926–27, 1931–32, 1989–90, 1991–92, 1993–94, 2011–12, 2014–15, 2023–24 |Сайты = https://www.nhl.com/rangers |БАҚ = |Форма1 = |Форма2 = }} '''«Нью-Йорк Рейнджерс»''' ({{lang-en|New York Rangers}}) — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан кәсіпқой хоккей командасы. «Нью-Йорк Рейнджерс» Шығыс конференциясының [[Метрополитан дивизионы (ҰХЛ)|Метрополитан дивизионында]] [[Ұлттық Хоккей Лигасы]] (ҰХЛ) аясында өнер көрсетеді. Команда өз үй ойындарын Нью-Йорк Никс баскетбол командасымен бөлісетін [[Медисон Скуер Гарден]] аренасында өткізеді. Олар Нью-Йорк метрополитен аймағында орналасқан ҰХЛ-дың үш командасының бірі, қалғандары – [[Нью-Джерси Девилз]] және [[Нью-Йорк Айлендерс]]. Рейнджерс 1926 жылы Текс Рикардтың бастамасымен құрылды және ҰХЛ-дың 1967 жылғы кеңейтілуіне дейінгі «Алғашқы Алтылық» команданың бірі болды. Бұл командалар қатарына [[Бостон Брюинз]], Чикаго Блэкхокс, [[Детройт Ред Уингз]], [[Монреаль Канадиенс]] және [[Торонто Мейпл Лифс]] кіреді. Команда өз тарихындағы алғашқы жетістіктерге Лестер Патрик басқарған кезеңде жетті. Оның жаттықтыруымен Фрэнк Буше, Мюррей Мердок, Бун және Билл Кук сияқты ойыншылар командаға қосылып, екінші маусымында [[Стэнли кубогы]]н жеңіп алды. Олар АҚШ-та Стэнли кубогын жеңген алғашқы ҰХЛ командасы болды. Команда 1933 және 1940 жылдары тағы екі рет Стэнли кубогын жеңіп алды. Алайда, бұл бастапқы жетістіктерден кейін, команда 1940-1960 жылдары қиындықтарға тап болды, плей-оффқа сирек шығып, айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізе алмады. 1970 жылдары команда қайта жандана бастады, сол кезде олар екі рет Стэнли кубогы финалына шықты, бірақ 1972 жылы Брюинзге, ал 1979 жылы Канадиенске жол берді. 1980 және 1990 жылдардың басында команда қайта құрылу кезеңінен өтті, бұл үдеріс 1994 жылы өз нәтижесін берді. Сол жылы команда Марк Мессье, Брайан Литч, Адам Грейвз және Майк Рихтердің басшылығымен төртінші Стэнли кубогын жеңіп алды. Команда кейінгі жылдары бұл жетістікті қайталай алмады. Олар 1998 жылдан 2005 жылға дейін плей-оффқа шықпаған жеті жылдық рекордтық кезеңді бастан өткізді және 2000 жылдардың көп бөлігінде қиындықтарға тап болды. Алайда, 2004–05 жылғы ҰХЛ локаутынан кейін қайта өрлеу кезеңін бастан кешірді. Қақпашы Хенрик Лундквист келгеннен кейін Рейнджерс табысқа жетіп, 2006 жылдан 2017 жылға дейінгі аралықта тек бір рет қана плей-оффтан тыс қалды. 2014 жылы олар [[Стэнли кубогы]] финалына шығып, бес ойыннан кейін Лос-Анджелес Кингз командасына жол берді. Рейнджерс командасының бірнеше бұрынғы мүшелері Хоккей даңқы залына енген, олардың төртеуі – Бадди О'Коннор, Чак Рэйнер, Энди Батгейт және Марк Мессье – командада ойнап жүріп [[Харт Мемориал Трофи]] сыйлығын жеңіп алған. ==Тарихы== ===Алғашқы жылдар (1926–1967)=== [[Медисон Скуер Гарден]] президенті Джордж Льюис Текс Рикард 1926–27 маусымында Нью-Йорк Американс командасымен бәсекелесу үшін [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ]] франшизасын алды. Нью-Йорк Американс командасының алғашқы маусымындағы табысы күтілгеннен асып түсті. Сондықтан Нью-Йорк Американс командасына тек олар ғана осы аренада хоккей ойнайтынын уәде еткеніне қарамастан, Рикардты Медисон Скуер Гарден аренасында екінші команда құруға шешім қабылдады.<ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940CEED6133AF935A25751C0A9659C8B63|title=F.Y.I.|last=Boland |first=Ed Jr.|date=February 16, 2003|work=The New York Times|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> Жаңа команда тез арада "Текстің Рейнджерлері" деген лақап атқа ие болды. [[Сурет:Tex Rickard.jpg|left|thumb|upright|[[Медисон Скуер Гарден]] президенті Джордж Льюис Текс Рикард.]] Рикардтың франшизасы 1926–27 маусымында ойынға шықты. Алғашқы команда эмблемасы көк түспен салынған, хоккей таяғын жоғары көтерген ковбойды мінген жылқы болды, кейін ол таныс "RANGERS" жазуымен диагональды түрде өзгертілді.<ref>{{Cite book |last1=Boucher |first1=Frank |last2=Frayne |first2=Trent |title=When the Rangers Were Young |year=1973 |page=74 |publisher=Dodd, Mead & Company |publication-place=New York |isbn=0-396-06852-9 |lccn=73007485 |ol=5415647M |oclc=799524 |quote=Even before our training camp opened we were widely known as Tex's Rangers, a name given us by George Daley, the sports editor of the New York ''Herald Tribune'', and one that seemed likely to stick. In fact, our first team crest was that of a horse sketched in blue carrying a cowboy waving a hockey stick aloft. The horse was rearing, with the word TEX'S in a crescent at the top of the emblem with RANGERS looped below. But Rickard didn't like the idea and before the season opened our insignia was changed to the present diagonal splash of the word RANGERS.}}</ref> Келешекте [[Торонто Мейпл Лифс]] командасының иесі болған Конн Смайт команда құру үшін жалданды, бірақ ол Рикардтың хоккей маманы, полковник Джон С. Хэммондпен арада түсініспеушілік туғызып, алғашқы маусым алдында менеджер-бапкер ретінде жұмыстан шығарылды – оған кетуі үшін сол уақытта үлкен $2 500 төленді. Смайттың орнына Тынық мұхиты Хоккей Ассоциациясының негізін қалаушылардың бірі Лестер Патрик келді.<ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E04E7DC1638F936A25756C0A962958260|title=Sports of The Times; The Original Ranger, Murray Murdoch, Turns 90 |last=Anderson|first=Dave|date=May 15, 1994|work=The New York Times|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> Смайт құрастырған жаңа команда жеңімпаз болып шықты. Рейнджерс бірінші жылында Американдық дивизион чемпионатын жеңіп алып, бірақ плей-оффта [[Бостон Брюинз]]ге жеңілді.<ref>{{cite web|url=http://www.hockeydb.com/ihdb/stats/leagues/seasons/nhl19271927.html|title=NHL Standings|publisher=The Internet Hockey Database|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hockeydb.com/ihdb/stats/playoffdisplay.php3?league=nhl1927&season=1927&leaguenm=NHL|title=1926–27 NHL Playoff Results|publisher=The Internet Hockey Database|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> Команданың алғашқы жетістіктері ойыншыларды [[Нью-Йорк]] қаласының "Қайнап тұрған жиырмасыншы жылдарындағы" түнгі өмірінің танымал тұлғаларына айналдырды. Осы уақытта, [[Таймс-сквер|Таймс-скверден]] бірнеше көшеде орналасқан 49-шы көшедегі Garden аренасында ойнап жүріп, Рейнджерс "Бродвей Көк жейделілері" деген лақап атқа ие болды. 1929 жылдың 13 желтоқсанында Рейнджерс ҰХЛ-да ұшақпен саяхат жасаған алғашқы команда болды. Олар Curtiss-Wright Corporation компаниясын жалдап, [[Торонто]]ға Мэйпл Лифс командасына қарсы ойынға ұшып барды, бірақ ол матчта 7–6 есебімен жеңіліп қалды.<ref>{{Cite book|last=Dryden|first=Steve|title=The Hockey News: Century Of Hockey|year=2000|page=32|publisher=McClelland & Stewart Ltd.|location=Toronto|isbn=0-7710-4179-9}}</ref> Олар екінші маусымда-ақ 1928 жылы [[Стэнли кубогы]]н жеңіп алып, Монреаль Марунз командасын үш ойыннан екісінде жеңді.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/sports/hockey/cup02/cuphistory.htm|title=Stanley Cup history|date=June 14, 2002|work=USA Today|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> Финалдан шыққан ең есте қаларлық оқиғалардың бірі – 44 жасында Лестер Патриктің қақпашы ретінде ойынға қатысуы болды. Сол уақытта командаларға қосалқы қақпашыны дайындау міндетті емес еді. Рейнджерс командасының негізгі қақпашысы Лорн Чабо көзінен жарақат алып ойыннан шыққан кезде, Марунздың бас бапкері Эдди Жерард шұғыл алмастырушы ретінде [[Оттава Сенаторз]]дың қақпашысы Алекс Коннелді ойнауға рұқсат етпеді, ол сол сәтте трибунада отырған еді. Ашулы Патрик финалдың 2-ойынында қақпада екі кезең тұрды және Марунз шабуылшысы Нелс Стюарттан бір гол жіберіп алды. Нью-Йорк үшін жеңісті голды қосымша уақытта Фрэнк Буше соқты.<ref>{{cite news|url=http://www.sptimes.com/2004/06/05/Lightning/Injuries_sideline_pla.shtml|title=Injuries sideline players only rarely|last=Brink|first=Graham|date=June 5, 2004|newspaper=[[St. Petersburg Times]]|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> 1929 жылы Стэнли кубогының финалында Брюинзге жеңілгеннен кейін<ref name="Rangers Bruins">{{Cite news|last=Anderson|first=Dave|url=https://www.nytimes.com/1995/05/14/sports/sports-of-the-times-at-boston-garden-there-s-much-more-gold-than-green.html|title=Sports of The Times – At Boston Garden, There's Much More Gold Than Green|work=The New York Times|date=May 14, 1995|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> және 1930 жылдардың басындағы қиындықтардан соң, Рейнджерс командасы, оң қанатта Билл Кук, сол қанатта Бун Кук және орталықта Фрэнк Бушенің жетекшілігімен, 1933 жылы Стэнли кубогының финалында Мэйпл Лифс командасын жеңіп, өздерінің екінші Стэнли кубогын иеленді. Лестер Патрик бас бапкер қызметінен кетті, оның орнын Фрэнк Буше басты.<ref>{{cite web|url=http://rangers.nhl.com/team/app?service=page&page=NHLPage&bcid=tra_history|title=Team History|website=New York Rangers|access-date=December 04, 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080411054021/http://rangers.nhl.com/team/app?service=page&page=NHLPage&bcid=tra_history|archive-date=April 11, 2008|df=mdy-all|lang=en}}</ref> [[Сурет:The Bread Line.jpg|thumb|Билл Кук, Бун Кук және [[Фрэнк Буше]] 1926 жылдан 1937 жылға дейін бірге ойнады.]] 1939–40 маусымында Рейнджерс тұрақты маусымды [[Бостон Брюинз]] командасынан кейін екінші орынмен аяқтады. Бұл екі команда плей-оффтың алғашқы кезеңінде кездесті. Брюинз Нью-Йоркке қарсы серияда 2:1 есебімен алға шықты, бірақ одан кейін Рейнджерс қатарынан үш ойынды жеңді. Рейнджерстің алғашқы кезеңдегі жеңісі оларға финалға дейін үзіліс берді. [[Детройт Ред Уингз]] алғашқы кезеңде Нью-Йорк Американс командасын үш ойыннан екісінде жеңді, ал [[Торонто Мейпл Лифс]] Чикаго Блэкхокс командасын екі ойын қатарынан жеңіп, келесі кезеңге өтті. Мэйпл Лифс кейін Детройтты да үш ойындық серияда толық жеңіп, финалға жолдама алды. 1940 жылғы Стэнли кубогының финалы [[Медисон Скуер Гарден]]де басталды. Бірінші ойында Рейнджерс серияда алға шығу үшін овертайм қажет болды, бірақ екінші ойында оларды 6:2 есебімен оңай жеңді. Серия [[Торонто]]ға ауысқанда, Мэйпл Лифс келесі екі ойында жеңіп, серияны 2:2 етіп теңестірді. 5 және 6-шы ойындарда Рейнджерс овертаймда жеңіп, серияны аяқтап, өздерінің үшінші Стэнли кубогын жеңіп алды. Алайда, 1940 жылдардың ортасына қарай Рейнджерс командасының ойындары құлдырап, 15:0 сияқты ауыр жеңілістерге ұшырады. 1943–44 маусымында қақпашы Кен МакОли 50 ойында 310 гол жіберіп алды. Оның сол маусымдағы 6.24 гол жіберу орташа көрсеткіші, маусымда кем дегенде 25 ойын ойнаған қақпашылар арасында, ҰХЛ тарихындағы ең нашар көрсеткіш болып қала береді.<ref>{{cite web|title=Rocky Records: The worst seasons by goaltenders in NHL history|url=https://thehockeynews.com/news/rocky-records-the-worst-seasons-by-goaltenders-in-nhl-history|author=Ellis, Steven|magazine=The Hockey News|access-date=December 04, 2024|date=March 6, 2020|lang=en}}</ref> Команда қатарынан бес маусым плей-оффқа шыға алмай, тек 1947–1948 маусымында ғана төртінші және соңғы плей-офф орнын иеленді. Алайда, олар бірінші кезеңде жеңіліп, 1948–49 маусымында плей-оффқа қайта өтпей қалды. 1950 жылғы [[Стэнли кубогы]]ның финалында Рейнджерс барлық ойындарын, соның ішінде "үй" ойындарын да [[Торонто]] қаласында өткізуге мәжбүр болды, себебі [[Медисон Скуер Гарден]] аренасында цирк бағдарламасы өткізілді. Олар жетінші ойынның овертаймында [[Детройт Ред Уингз]]ге жеңілді. Осы уақытта Ред Уингз иесі Джеймс Э. Норрис Гардендегі ең үлкен акционерге айналды. Дегенмен, ол аренада бақылаушы үлесті сатып алған жоқ, себебі бұл [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ-дың]] бір адамға екі командаға иелік етуге тыйым салу ережесін бұзар еді. Соған қарамастан, ол кеңестің қолдауына ие болып, іс жүзінде бақылауды қолға алды. Рейнджерс «Алғашқы Алтылық» дәуірінің қалған бөлігінде [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ-дың]] сәтсіздік белгісіне айналды, келесі 16 жылдың 12-сінде плей-оффқа шыға алмады. Алайда, команда 1960 жылдардың соңында қайта жаңғырды. Бұдан бір жыл бұрын олар бес жылдық үзілістен кейін плей-оффқа жас қақпашы Эдди Джиакоминнің және 37 жастағы, 1950 жылдардағы [[Монреаль Канадиенс]] жұлдызы Берни "Бум-Бум" Жоффрионның арқасында шықты. Ол 1966 жылы зейнеттен қайта оралған еді. ===«Алғашқы Алтылық»-тан кейінгі дәуір (1967–1993)=== [[Сурет:Jean Ratelle 1972.JPG|upright|thumb|Жан Ратель 1960 жылдан 1975 жылға дейін Рейнджерс командасында ойнады.]] 1970 жылдары Рейнджерс [[Стэнли кубогы]]ның финалына екі рет шықты, бірақ екеуінде де сол кездегі мықты командаларға жол берді. 1972 жылы олар алты ойын нәтижесінде [[Бостон Брюинз]]ге жеңілді. Брюинз құрамында Бобби Орр, Фил Эспозито, Кен Ходж, Джонни Бьюсик және Уэйн Кэшман сияқты жұлдызды ойыншылар болды. Ал 1979 жылы олар бес ойын нәтижесінде [[Монреаль Канадиенс]]ке жеңілді. Монреаль құрамында Боб Гейни, Ги Лафлёр, Ларри Робинсон, Кен Драйден, Ги Лапуант және Серж Савар сияқты ойыншылар өнер көрсетті. 1972 жылы Рейнджерс командасы Стэнли кубогының финалына жоғары нәтижелі орталық ойыншысы Жан Рательден айырылса да жетті. Ол тұрақты маусымның соңында жарақат алып, Брюинздің ойыншысы Фил Эспозитодан озып, 1942 жылы Брайан Хексталлдан кейін ҰХЛ-дың ең үздік бомбардирі атануға жақын еді. Бірақ Бред Парк, Жан Ратель, Вик Хадфилд және Род Гилберт сияқты ойыншылардың, әсіресе "бір ойынға бір гол" ("GAG line") атымен белгілі үштіктің күшті ойыны плей-оффта оларды алға сүйреді. Олар алғашқы кезеңде қорғаушы-чемпион Монреаль Канадиенсті, ал екінші кезеңде Чикаго Блэкхоксты жеңді, бірақ финалда Брюинзден ұтылды. 1972 жылғы плей-офф кезеңінде Жан Ратель аяғын сындырып, ойыннан тыс қалды. Уолт Ткачук Рейнджерс үшін шешуші рөл атқарды. Команда қорғаушы чемпион [[Монреаль Канадиенс]]ті және өткен жылғы финалист Чикаго Блэкхоксты жеңіп, Стэнли кубогының финалына шықты. Финалда Рейнджерс [[Бостон Брюинз]]ден алты ойын нәтижесінде жеңілді. Дегенмен, Ткачук Брюинздің жұлдызды ойыншысы Фил Эспозитоға серия барысында бірде-бір гол соғуға мүмкіндік бермей, үлкен құрметке ие болды. 1974 жылғы плей-оффта Рейнджерс [[Филадельфия Флайерз]]пен жартылай финалда аңызға айналған серия өткізді. Жеті ойыннан кейін жеңіліс тапқан Рейнджерс 1967 жылғы кеңейту кезеңіндегі командаға плей-офф сериясында жеңілген алғашқы «Алғашқы Алтылық» клубы атанды. Бұл серия, әсіресе, жетінші ойындағы Рейнджерс ойыншысы Дейл Рольф пен Флайерз ойыншысы Дэйв Шульц арасындағы төбелеспен есте қалды.<ref>{{cite news|title=Schultz vs. Rolfe: Fight resonates 40 years later|date=April 26, 2014|first=Mike|last=Sielski|work=[[The Philadelphia Inquirer]]|url=http://articles.philly.com/2014-04-26/sports/49408641_1_dave-schultz-dale-rolfe-carl-hagelin|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120022644/http://articles.philly.com/2014-04-26/sports/49408641_1_dave-schultz-dale-rolfe-carl-hagelin|url-status=dead|archive-date=January 20, 2015|access-date=December 04, 2024|lang=en}}</ref> Рейнджерстің жаңа қарсыластары [[Нью-Йорк Айлендерс]] 1972–73 маусымында ҰХЛ-ға кірген болатын. Олар Рейнджерске аймақтық алым ретінде 4 миллион доллардай төледі. 1975 жылғы плей-оффтың бірінші кезеңінде Рейнджерс Айлендерске қарсы ойнады. Екі команда алғашқы екі ойында жеңісті бөліскен соң, Айлендерс шешуші үшінші ойында овертаймда 11 секунд ішінде жеңіс голын соғып, Рейнджерсті турнирден шығарды. Осыдан бастап екі команда арасындағы қарсыластық жылдар бойы күшейе түсті. 1975 жылы Бостон Брюинзбен ірі ойыншылар алмасу нәтижесінде Рейнджерс командасы Фил Эспозито мен Кэрол Ваднесті алып, орнына Брэд Парк, Жан Ратель және Джо Зануссиді берді. 1978 жылы швед жұлдыздары Андерс Хедберг пен Ульф Нильссон Бүкіләлемдік хоккей ассоциациясының (WHA) бәсекелес лигасынан Рейнджерс сапына қосылды. 1979 жылғы [[Стэнли кубогы]]ның плей-оффында Рейнджерс конференцияның жартылай финалында қарқынды ойнаған Айлендерсті жеңіп, Стэнли кубогының финалына шықты. Бірақ финалда [[Монреаль Канадиенс]]ке есе жіберді. 1982–1984 жылдары қатарынан үш плей-офф кезеңінде Рейнджерс Айлендерстен жеңіліп, жарыстан шығып қалды. Айлендерс бұл жылдардың әрқайсысында Стэнли кубогын жеңіп алды. [[Сурет:Carol_Vadnais_1978.JPG|250px|upright|left|Кэрол Ваднес]] 1980-ші және 1990-шы жылдардың басында Нью-Йорк Рейнджерс тұрақты түрде жоғары деңгейде өнер көрсетіп, әр маусымда плей-оффқа жолдама алды. 1986 жылғы Стэнли кубогының плей-оффында, жаңа қақпашы Джон Ванбисбруктың керемет ойынымен, Рейнджерс Патрик дивизионының жеңімпазы [[Филадельфия Флайерз]] командасын бес ойында жеңді. Кейін Патрик дивизионының финалында [[Вашингтон Кэпиталз]]ды алты ойында жеңді. Алайда Уэльс конференциясының финалында [[Монреаль Канадиенс]] өздерінің жаңа қақпашысы Патрик Руа жетекшілігімен Рейнджерсті жарыстан шығарды. 1986–1987 маусымында команда Лос-Анджелес Кингзде 12 жылға жуық өнер көрсеткен жұлдызды орталық шабуылшы Марсель Дионды қатарға қосты. 1988 жылы Нью-Йорк Рейнджерс сапында ойнап жүргенде, Дион [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ]] тарихындағы голдар саны бойынша үшінші орынға көтерілді. Алайда 1988–1989 маусымында ол тоғыз ойын төменгі лигада өткізіп, содан кейін спорттық мансабын аяқтады. 1991–92 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс Президенттер кубогын жеңіп алған кезде, үміт жоғары болғанымен, сәтсіздік шыңына жетті. Команда сол маусымда [[Питтсбург Пингвинз]]ге қарсы серияда 2–1 есеппен алға шыққан еді, бірақ содан кейін қатарынан үш ойында жеңіліп қалды. Келесі маусымда жарақаттар мен тұрақсыз ойындар салдарынан команда маусымның көп бөлігінде плей-офф аймағында болғанымен, соңғы 12 ойынның 11-інде жеңіліп, Патрик дивизионының соңғы орнына түсті. Бас бапкер Роджер Нилсон маусымды аяқтамай қызметінен босатылды. Осы кезеңде Рейнджерс Gulf+Western компаниясының меншігінде болды, ол 1989 жылы Paramount Communications деп өзгертілді. 1994 жылы команда Viacom-ға сатылды. Кейінірек Viacom команда иелігін ITT Corporation мен Cablevision-ға сатты. Бірнеше жыл өткен соң, ITT өз үлесін Cablevision-ға сатты. Cablevision 2010 жылға дейін команданы басқарды, сол жылы MSG активтерін жеке компания ретінде бөліп шығарды. ===1993–1994 жылдар=== 1993–1994 жылғы Нью-Йорк Рейнджерс маусымы соңғы 54 жылдағы ең табысты маусым болды. Майк Кинанның басшылығымен Нью-Йорк Рейнджерс 1994 жылы [[Стэнли кубогы]]н жеңіп алып, төртінші рет чемпион атанды.<ref>{{Cite news|last=Vecsey|first=George|url=https://www.nytimes.com/1994/06/23/sports/sports-of-the-times-houston-finally-has-an-edge.html|title=Sports of The Times; Houston Finally Has an Edge|newspaper=[[The New York Times]]|date=June 24, 1994|access-date=December 05, 2024|author-link=George Vecsey|lang=en}}</ref> Сол маусымға қарай Рейнджерс [[Эдмонтон Ойлерз]]дің бұрынғы чемпиондық командаларынан жеті ойыншыны құрамына қосқан еді: команда капитаны [[Марк Мессье]] (Рейнджерстің жаңа капитаны), Адам Грейвс, Кевин Лоу, Джефф Букебум, Эса Тикканен, Крейг Мактавиш және Гленн Андерсон. Адам Грейвс 52 гол соғып, Вик Хадфилдтің 50 голдық рекордын жаңартты. Рейнджерс маусымды 52–24–8 есебімен аяқтап, 112 ұпай жинап, франшиза тарихындағы ең жоғары көрсеткішпен [[Президенттер кубогы]]н иеленді.<ref>{{cite web|title=Caps spoil Rangers' chance to claim Presidents' Trophy|url=http://www.cbssports.com/nhl/gametracker/recap/NHL_20120407_WAS@NYR/caps-spoil-rangers-chance-to-claim-presidents-trophy|work=CBS Sports|access-date=December 05, 2024|date=April 7, 2012|lang=en}}</ref> Плей-оффтың алғашқы екі кезеңінде Рейнджерс сәтті өнер көрсетті. [[Нью-Йорк Айлендерс]]ті толық жеңіп, [[Вашингтон Кэпиталз]]ты бес ойын ішінде жеңді. Алайда, конференция финалында үшінші орын алған [[Нью-Джерси Девилз]] командасына қарсы ойында Рейнджерс өз алаңында өткен серияның алғашқы матчын қосымша уақытта ұтылды. Бірақ келесі екі ойында жеңіске жетті. Кейін Девилз оларды 3–1 және 4–1 есебімен жеңіп, серияны алты ойынға дейін жеткізді. Мидоулендс стадионында өткен алтыншы ойында [[Марк Мессье]] баспасөзге жеңіске кепілдік беремін деп мәлімдеді. Сол ойында ол соңғы кезеңде үш гол соғып, Рейнджерске 4–2 есебімен жеңіс сыйлады. Бұл жеңіс серияны жетінші ойынға жеткізді. Нью-Йорктегі [[Медисон Скуер Гарден]]де өткен шешуші ойында Стефан Матто қосымша уақытта гол соғып, Рейнджерсті 1979 жылдан бері алғаш рет финалға алып шықты. [[Сурет:Wgretz edit2.jpg|thumb|upright|1996 жылғы маусымаралық кезеңде Нью-Йорк Рейнджерс еркін агент ретінде [[Уэйн Гретцки]]ді өз құрамына қосты.]] [[Ванкувер Кэнакс]]пен финалда Нью-Йорк Рейнджерс өз алаңында өткен серияның бірінші ойынында овертаймда жеңілді. Алайда, Рейнджерс келесі үш ойында жеңіске жетті. Кейін Кэнакс 6:3 және 4:1 есебімен екі матчта жеңіске жетіп, жетінші ойынды өз алаңында өткізуге мүмкіндік алды.<ref>{{Cite book|last=Morrison|first=Scott|title=Hockey Night in Canada: My Greatest Day|year=2008|pages=[https://archive.org/details/mygreatestday50p0000morr/page/106 106–109]|publisher=Key Porter Books|location=Toronto|isbn=978-1-55470-086-8|author-link=Scott Morrison (journalist)|url-access=registration|url=https://archive.org/details/mygreatestday50p0000morr/page/106}}</ref> Жетінші ойында Рейнджерс бірінші кезеңде 2:0 есебімен алға шықты, ал кейін [[Марк Мессье]] гол соғып, есепті 3:1-ге жеткізді – бұл гол Кубокты жеңіп алу үшін шешуші болды. Қорытынды есеп 3:2 болып, Рейнджерс жеңіске жетті. Мессье екі түрлі команданы [[Стэнли кубогы]]на бастап барған тарихтағы алғашқы (және осы күнге дейін жалғыз) капитан атанды.<ref>{{cite web|last1=Popplewell|first1=Brett|title=How Messier emerged from Gretzky's shadow|url=http://www.sportsnet.ca/hockey/nhl/mark-messiers-career-wayne-gretzkys-shadow-but-he-made-sure-that-it-didnt-end-that-way/|publisher=Sportsnet|access-date=December 05, 2024|date=October 10, 2014|lang=en}}</ref> Брайан Лич плей-оффтың ең құнды ойыншысы ретінде Конн Смайт Трофиді жеңіп алған алғашқы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]] туған хоккейші болды.<ref>{{cite web|title=Brian Leetch: The Road to the 1994 Conn Smythe Trophy Part One|date=November 21, 2012|first=Michael|last=Rappaport|website=The Hockey Writers|url=http://thehockeywriters.com/brian-leetch-the-road-to-the-1994-conn-smythe-trophy-part-one/|access-date=December 05, 2024|lang=en}}</ref> ===Қымбат трансферлер және плей-оффтағы сәтсіздіктер кезеңі (1995–2005)=== Нью-Йорк Рейнджерс командасын тұрақты маусымда бірінші орынға және [[Стэнли кубогы]]на жеткізгеніне қарамастан, бас бапкер Майк Кинэн бас менеджер Нил Смитпен болған келіспеушілік салдарынан командадан кетті. 1994–1995 маусымы локаутқа байланысты қысқартылды, бірақ Рейнджерс бірінші раундта Квебек Нордиксті жеңіп, екінші раундта [[Филадельфия Флайерз]]ден төрт ойынның қорытындысы бойынша ұтылып қалды. Бас менеджер Нил Смит 1995 жылдың жазында қорғаушы Ульф Самуэльссон мен шабуылшы Люк Робитайды алу үшін Сергей Зубов пен орталық шабуылшы Петр Недведті Питтсбургке ауыстыруды ұйымдастырды. 1996 жылғы плей-оффта Рейнджерс [[Монреаль Канадиенс]]ті алты ойында жеңсе де, екінші раундта [[Питтсбург Пингвинз]]ге бес ойында жеңілді. 1996 жылы команда [[Уэйн Гретцки]]ді қатарға қосты. Грецкидің Нью-Йорк Рейнджерс сапындағы ең үлкен жетістігі – команданы 1997 жылғы конференция финалына алып шығу болды, бірақ онда команда Эрик Линдростың жетекшілігіндегі Филадельфия Флайерзге 4–1 есебімен ұтылды. Оның бұрынғы командаласы, Рейнджерс капитаны [[Марк Мессье]], 1997 жылдың жазында командадан кетіп, Рейнджерс [[Колорадо Эвеланш]] супержұлдызы Джо Сакикті алмастыруға тырысқанда сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{cite web|url=http://www.hockeyrodent.com/RODENTVE.HTM | title=The Curse | author=The Hockey Rodent | date=February 9, 2004 | access-date=December 05, 2024|lang=en}}</ref> Рейнджерс қатарынан жеті маусымда плей-оффқа шыға алмады және өз дивизионында төртінші орыннан жоғары көтерілмеді. Гретцки 1998–99 маусымының соңында спорттық мансабын аяқтады. 2000 жылдың наурызында Нил Смит пен бас бапкер Джон Маклер жұмыстан босатылып, сол жылдың жазында Джеймс Долан Глен Сатерді бас менеджер етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/rangers-hire-sather/ | title=Rangers Hire Sather | agency=Associated Press | date=May 31, 2000 | access-date=December 05, 2024 | publisher=CBS News|lang=en}}</ref> 2000–2001 маусымының соңына қарай Рейнджерс құрамына бірнеше жұлдызды ойыншылар қосылды. [[Марк Мессье]] Нью-Йоркке қайта оралды, Теорен Флери өзінің мансабының көп бөлігін [[Калгари Флэймз]] сапында өткізгеннен кейін командаға қосылды,<ref>{{cite news|url=http://www.canoe.ca/HockeyColoradoArchive/jul8_fle.html |archive-url=https://archive.today/20120802112952/http://www.canoe.ca/HockeyColoradoArchive/jul8_fle.html |url-status=usurped |archive-date=August 2, 2012 | title=Theo Fleury signs with Rangers | agency=Associated Press | date=July 8, 1999 | access-date=December 05, 2024|lang=en}}</ref> ал Эрик Линдрос [[Филадельфия Флайерз]]ден Рейнджерске ауыстырылды.<ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/hockey/nhl/news/2001/08/24/lindros_rangers_ap/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091031070443/http://sportsillustrated.cnn.com/hockey/nhl/news/2001/08/24/lindros_rangers_ap/ |url-status=dead |archive-date=October 31, 2009 | title=Lindros joins Rangers nine years after first trade | agency=Associated Press | date=August 24, 2001 | access-date=December 05, 2024|lang=en | publisher=CNN}}</ref> Сонымен қатар, 2001–2002 маусымының соңында [[Флорида Пантерз]] командасынан [[Павел Владимирович Буре|Павел Буре]] келді.<ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/sports/hockey/stories/2002-03-18-bure.htm | title=Panthers trade Pavel Bure to Rangers | last=Allen | first=Kevin |work=USA Today | date=March 19, 2002 | access-date=December 05, 2024|lang=en}}</ref> Бұл маусым сонымен қатар қақпашы Дэн Блэкберн үшін дебют маусымы болды, ол Нью-Йорк Рейнджерс конференцияның соңғы орнында қалып, плей-оффқа шыға алмағанына қарамастан, NHL All-Rookie Team құрамына енді.<ref>{{cite press release|url=http://www.newyorkrangers.com/pressbox/pressreleases.asp?id=615 | title=Dan Blackburn Selected to 2001–02 NHL All-Rookie Team | publisher=New York Rangers | date=June 20, 2002 | access-date=December 05, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060509035518/http://www.nyrangers.com/pressbox/pressreleases.asp?id=615 | archive-date=May 9, 2006|lang=en}}</ref> Кейінгі жылдары командаға Алексей Ковалев, [[Яромир Ягр]], Мартин Ручински және Бобби Холик сияқты ойыншылар қосылды, бірақ 2002–03 және 2003–04 маусымдарында Рейнджерс плей-оффқа қайта шыға алмады. Блэкберн 2002–03 маусымын жақсы бастағанымен, 17 ойыннан кейін күші сарқылды. Ол 2003–04 маусымын мононуклеоз және сол иығындағы жүйке жарақатына байланысты өткізіп жіберді. Жарақатты қалпына келтіре алмағандықтан, Блэкберн 22 жасында спорттық мансабын аяқтауға мәжбүр болды.<ref>{{cite press release|url=http://www.newyorkrangers.com/pressbox/pressreleases.asp?id=1730 | title=Dan Blackburn to Retire | publisher=New York Rangers | date=May 25, 2005 | access-date=December 05, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060509044805/http://www.nyrangers.com/pressbox/pressreleases.asp?id=1730 | archive-date=May 9, 2006|lang=en}}</ref> Павел Буре мен Марк Мессьенің спорттық мансаптарын аяқтауы, сондай-ақ Эрик Линдростың [[Торонто Мейпл Лифс]] сапына ауысуымен, локауттан кейінгі Рейнджерс жаңа бас бапкер Том Реннидің басқаруымен назарды қымбат ардагерлерден жас әрі талантты ойыншыларға, атап айтқанда, Петр Пруха, Доминик Мур және Блэр Бетс сияқты спортшыларға ауыстыра бастады. ===Хенрик Лундквист дәуірі (2005–2020)=== ====Плей-оффқа қайту (2005–2011)==== [[Сурет:Capitals-Rangers_(3471800427).jpg|thumb|Хенрик Лундквист [[Вашингтон Кэпиталз]] командасына қарсы ойында.]] 2005–06 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс қиындықтарға тап болады деп күтілген еді. Алайда шведтік жаңа қақпашы [[Хенрик Лундквист]]тің тамаша ойынының арқасында команда 44–26–12 есебімен маусымды аяқтап, 1993–94 маусымынан бері ең жақсы нәтижеге қол жеткізді. [[Яромир Ягр]] 2006 жылдың 29 наурызында [[Нью-Йорк Айлендерс]]ке қарсы 5:1 есебімен жеңіске жеткен ойында бірінші кезеңде нәтижелі пас беріп, команда тарихындағы бір маусымда жинаған ұпайлар бойынша рекордты жаңартты.<ref>{{cite web|url=http://www.newyorkrangers.com/gametime/boxscore_archive.asp?BoxScore=boxscore_03292006.asp | title=Box Score – Rangers 5, Islanders 1 | date=March 29, 2006 | access-date=December 5, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070417102804/http://www.newyorkrangers.com/gametime/boxscore_archive.asp?BoxScore=boxscore_03292006.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date =April 17, 2007|lang=en}}</ref> Бұл пас оған маусымдағы 110-шы ұпайын әкеліп, Жан Рательдің рекордын жаңартуға көмектесті.<ref>{{cite web|url=http://www.newyorkrangers.com/gametime/gamenotes.asp?id=960&gametype=Post | title=Game Notes – Rangers 5, Islanders 1 | date=March 29, 2006 | access-date=December 5, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070929095546/http://www.newyorkrangers.com/gametime/gamenotes.asp?id=960&gametype=Post <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date =September 29, 2007|lang=en}}</ref> Екі апта өтпей, 8 сәуір күні Ягр [[Бостон Брюинз]]ге қарсы 53-ші голын соғып, Адам Грейвске тиесілі клуб рекордын жаңартты.<ref>{{cite web|url=http://www.newyorkrangers.com/gametime/gamenotes.asp?id=968&gametype=Post | title=Game Notes – Rangers 4, Boston Bruins 3 (OT) | date=April 8, 2006 | access-date=December 5, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070926222646/http://www.newyorkrangers.com/gametime/gamenotes.asp?id=968&gametype=Post <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date =September 26, 2007|lang=en}}</ref> Осыдан екі ойын бұрын, 4 сәуір күні Рейнджерс [[Филадельфия Флайерз]]ді 3:2 есебімен буллит сериясында жеңіп, 1996–97 маусымнан бері алғаш рет плей-оффқа жолдама алды.<ref>{{cite web|url=http://www.newyorkrangers.com/gametime/gamenotes.asp?id=964&gametype=Post | title=Game Notes – Rangers 3, Philadelphia Flyers 2 (SO) | date=April 4, 2006 | access-date=December 5, 2024|archive-url = https://web.archive.org/web/20070929083446/http://www.newyorkrangers.com/gametime/gamenotes.asp?id=964&gametype=Post <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date =September 29, 2007|lang=en}}</ref> 2006 жылғы конференцияның ширек финалында Нью-Йорк Рейнджерс [[Нью-Джерси Девилз]] командасымен кездесіп, төрт ойындық серияда жеңіліп қалды. Ягр маусым қорытындысы бойынша алтыншы рет Арт Росс Трофейін жеңіп алуға екі ұпай жетпей қалды, бірақ ол ойыншылардың таңдауы бойынша ең үздік ойыншыға берілетін Пирсон сыйлығын үшінші рет иеленді. [[Сурет:Jaromir Jagr picks stick 2008-05-04.JPG|thumb|left|[[Яромир Ягр]] [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ]] 2006-07 маусымында капитан болып тандалды.]] 2005–06 маусымында команданың гол соғуда қиындықтарға тап болғанын түсінген Рейнджерс бір жылдық келісімшартқа Triple Gold Club мүшесі және 30 голдық маусымды 12 рет өткізген Брендан Шэнаханды шақырды. 2006–07 маусымының ашылу күні, 5 қазан 2006 жылы, [[Яромир Ягр]] [[Марк Мессье]] зейнетке шыққаннан бері алғашқы капитан болып тағайындалды<ref>{{cite press release|url=http://www.newyorkrangers.com/pressbox/pressreleases.asp?id=2317 | title= Jagr named 24th captain in Rangers history | publisher=New York Rangers | date=October 5, 2006 | access-date=December 5, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061125170904/http://www.nyrangers.com/pressbox/pressreleases.asp?id=2317 | archive-date=November 25, 2006|lang=en}}</ref>. 2006–07 маусымының бірінші жартысында команданың нәтижесі төмен болса да, маусымның екінші жартысында [[Хенрик Лундквист]]тің керемет қақпашылық ойыны айтарлықтай рөл атқарды. 5 ақпан 2007 жылы Нью-Йорк Рейнджерс [[Лос-Анджелес Кингз]] командасынан шабуылдаушы Шон Эвериді алмасу арқылы команда құрамына қосып, ойынды одан әрі күшейтті. Наурыз айында бірнеше ойыншы жарақат алғанына қарамастан, команда сол айда 10–2–3 нәтижесін көрсетіп, қатарынан екінші рет плей-оффқа шықты. 2007 жылғы плей-оффтың бірінші кезеңінде олар [[Атланта Трэшерз]] командасын төрт ойын қатарынан жеңіп шықты, бірақ екінші раундта [[Баффало Сейбрз]] командасынан жеңіліп қалды. 2007 жылғы [[ҰХЛ драфты]]нда Нью-Йорк Рейнджерс [[Еуропа]]дағы үздік ойыншы ретінде бағаланған Алексей Черепановты 17-ші жалпы таңдау ретінде таңдады.<ref>{{Cite news |url=http://www.lohud.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070627/SPORTS01/706270387/1046/SPORTS0107 |title=Rangers have high hopes for top pick Cherepanov |first=Sam |last=Weinman |work=[[The Journal News]] |date=June 27, 2007 |access-date=December 5, 2024 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514163316/http://www.lohud.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070627%2FSPORTS01%2F706270387%2F1046%2FSPORTS0107 |archive-date=May 14, 2014 |df=mdy-all|lang=en}}</ref> Оған қоса, еркін агенттік кезеңде команда Майкл Нюландерден айырылса да, Скотт Гоместі жеті жылдық, ал Крис Друриді бес жылдық келісімшартпен тартып, құрамды күшейтті.<ref>{{Cite news |url=http://www.lohud.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070702/SPORTS01/707020347/1046/SPORTS0107 |title=Rangers sign top tier centers Drury, Gomez |first=Sam |last=Weinman |work=[[The Journal News]] |date=July 2, 2007 |access-date=December 5, 2024 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150121075809/http://www.lohud.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070702%2FSPORTS01%2F707020347%2F1046%2FSPORTS0107 |archive-date=January 21, 2015 |df=mdy-all|lang=en}}</ref> Бұл өзгерістер оң пікірлерге ие болып, Рейнджерс қатарынан үшінші рет плей-оффқа шығып, екінші раундқа да жетті. Алайда, олар күтпеген нәтиже көрсетіп, [[Питтсбург Пингвинз]]ге екінші раундта жеңілді. Келесі маусымаралық кезеңде команда капитаны [[Яромир Ягр]] [[Құрлықтық хоккей лигасы|ҚХЛ-ға]], ал оның көмекшілері Мартин Страка Чехияға және Брендан Шэнахан [[Нью-Джерси Девилз]] командасына ауысып, Рейнджерс маңызды ойыншыларынан айырылды. [[Сурет:Torts.JPG|thumb|2009 жылы [[Джон Торторелла]] бас жаттықтырушы болып тағайындалды.]] Ягр кеткеннен кейін, 2008 жылдың 3 қазанында Крис Друри команда капитаны болып тағайындалды. Нью-Йорк Рейнджерс 2008–2009 маусымын [[Еуропа]]да бастаған төрт [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ]] командасының бірі болды. Олар [[Швейцария]]ның [[Берн]] қаласында өткен Виктория кубогының финалында Еуропа чемпиондар кубогының жеңімпазы [[Металлург (хоккей клубы, Магнитогорск)|Металлург Магнитогорск) командасын жеңді. Одан кейін, 4 және 5 қазан күндері Прагада [[Тампа-Бэй Лайтнинг]] командасымен екі тұрақты маусым ойынын өткізіп, екеуінде де жеңіске жетті. Рейнджерс 1983–84 жылғы командамен теңесіп, клуб тарихындағы ең үздік бастама — 5–0 нәтижесін қайталады. Сондай-ақ, олар алғашқы 13 ойында 10–2–1 нәтижеге қол жеткізіп, 21 ұпай жинап, маусымды ең сәтті бастауда жаңа клуб рекордын орнатты. Алайда маусымның сәтті басталуы 2007 жылғы бірінші раундта таңдалған [[Алексей Андреевич Черепанов]]тың 13 қазан күні [[Ресей]]дегі [[Құрлықтық хоккей лигасы|ҚХЛ]] ойыны кезінде күтпеген қайғылы қазасымен көлеңкеленді.<ref>{{cite web |last1=Burnside |first1=Scott |title=Cherepanov collapses on bench during game, dies of apparent heart attack |url=https://www.espn.com/nhl/news/story?id=3641566 |website=ESPN.com |access-date=December 6, 2024 |date=October 13, 2008|lang=en}}</ref> Маусымның екінші жартысы көңілсіз өтті. 12 ойында 2–7–3 нәтижесін көрсеткеннен кейін, бас жаттықтырушы Том Ренни қызметінен босатылып, оның орнына 2004 жылғы [[Стэнли кубогы]]ның және Джек Адамс сыйлығының иегері [[Джон Торторелла]] тағайындалды.<ref>{{cite web|url=http://www.pjstar.com/sports/x898854922/Reeling-New-York-Rangers-fire-coach|title= NHL notes: Renney rendered by Rangers|date=February 23, 2009|work=Journal Star news services |access-date=December 6, 2024|lang=en}}</ref> Нью-Йорк Рейнджерс 2009 жылғы плей-оффқа шықты, бірақ бірінші раундта [[Вашингтон Кэпиталз]] командасына 4–3 есебімен жеңілді. 2009 жылдың 30 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс Скотт Гоместі, Том Пиатты және Майкл Бустоны [[Монреаль Канадиенс]] командасына Райан Макдонаг, Крис Хиггинс, Павел Валентенко және Дуг Джаник үшін айырбастады. Гоместің жалақысы төлеу шегінен алынғаннан кейін, Рейнджерс еркін агенттік кезеңнің алғашқы күнінде жұлдызды шабуылшы Мариан Габорикпен келісімшартқа отырды. 2009–10 маусымында Рейнджерс бес жыл ішінде алғаш рет плей-оффқа шыға алмады. Бұл жағдай Габорикті маусымаралық ауысымда алғанына қарамастан, оның тиімділігінің жеткіліксіздігі туралы сынға себеп болды, дегенмен Габорик 42 гол соғып, 86 ұпай жинады. Маусымның соңғы екі ойыны [[Филадельфия Флайерз]] командасына қарсы өткізіліп, екі команда да бір плей-офф орнын алу үшін күресті. Бірінші ойында Нью-Йорк Рейнджерс жеңіске жетіп, плей-оффқа шығу мүмкіндігін сақтап қалды. Екінші ойында Флайерз [[Хенрик Лундквист]]тің қақпасына 47 соққы жасағанымен, тек бір гол соға алды. Ойын буллит сериясында жалғасып, Флайерз жеңіске жетті және плей-оффқа жолдама алды. 2010-11 маусымда Нью-Йорк Рейнджерстің плей-оффқа шығу мүмкіндігі қатарынан екінші жыл тұрақты маусымның соңғы күні шешілді. Команда [[Нью-Джерси Девилз]]ді жеңіп, турнир кестесінде [[Каролина Харрикейнз]]ден озып, өткен маусымда жіберіп алған плей-оффқа қайта оралды. Олар бірінші раундта [[Вашингтон Кэпиталз]] командасына қарсы ойнап, бес ойында сериядан шығып қалды. 2011 жылдың 13 мамырында Нью-Йорк Рейнджерс шабуылшысы Дерек Бугаард [[Миннесота]] штатындағы пәтерінде қайтыс болды<ref>{{cite web | url=https://www.nytimes.com/2011/05/14/sports/hockey/rangers-player-is-found-dead-in-his-home.html | title=Rangers Player Is Found Dead in His Home | access-date=December 6, 2024 |date=May 14, 2011|lang=en}}</ref>. 29 маусымда команда капитаны [[Крис Друри]]дің келісімшарты сатып алынды. 3 шілдеде Рейнджерс еркін агент Брэд Ричардспен тоғыз жылдық келісімшартқа қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Dan |title=Richards signs multi-year deal with Rangers |url=https://www.nhl.com/news/richards-signs-multi-year-deal-with-rangers/c-568285 |website=NHL.com |access-date=December 6, 2024 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211009012220/https://www.nhl.com/news/richards-signs-multi-year-deal-with-rangers/c-568285 |archive-date=October 9, 2021 |date=July 3, 2011}}</ref> 12 қыркүйекте Райан Кэллахан Рейнджерс тарихындағы 26-капитан болып тағайындалды.<ref>{{cite news|last1=Klein|first1=Jeff Z.|last2=Belson|first2=Ken|title=Callahan Fills Drury's Role as Captain of Rangers|url=https://www.nytimes.com/2011/09/13/sports/hockey/ryan-callahan-is-named-rangers-26th-captain.html|work=The New York Times|access-date=December 6, 2024|date=September 12, 2011|lang=en}}</ref> Ол клуб тарихындағы ең жас капитандардың бестігіне енді.<ref>{{cite web|last1=Urtz|first1=Tom Jr.|title=New York Rangers: Where Could Ryan Callahan Rank in Lineage of Ranger Captains?|url=http://bleacherreport.com/articles/858722-ny-rangers-where-could-ryan-callahan-rank-amongst-the-teams-25-captains|website=Bleacher Report|access-date=December 6, 2024|date=September 20, 2011|lang=en}}</ref> Сол күні Брэд Ричардс пен Марк Стаал қосалқы капитан атағын алды. ====Финалға қайта оралу және үшінші Президенттер кубогы (2011–2016)==== 2011–12 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс [[Шығыс конференциясы]]нда 51 жеңіс және 109 ұпаймен бірінші орынға ие болды. Команданың көшбасшы шабуылшысы [[Мариан Габорик]] 41 гол және 76 ұпай жинап, барлық 82 ойында өнер көрсетті. Плей-оффтың бірінші раундында Рейнджерс сегізінші орын алған [[Оттава Сенаторз]] командасымен кездесті. Серияда 3–2 есебімен жеңіліп жатқан команда [[Оттава]]дағы 6-ойында және өз алаңындағы 7-ойында жеңіске жетіп, келесі кезеңге өтті. Екінші раундта олар [[Вашингтон Кэпиталзға]] қарсы ойнады. 3-ойында Габорик үшінші овертаймда гол соғып, серияда 2–1 есебімен алға шықты. Алайда Вашингтон 4-ойында есепті теңестірді. 5-ойында Вашингтон Кэпиталз бір гол айырмасымен алда келе жатқанда, Джоэл Уорд екі минуттық қосалқы айып алды. Брэд Ричардс 6,6 секунд қалғанда есепті теңестіріп, овертаймға жол ашты. Овертаймда Марк Стаал Уордтың айыбының екінші минутында гол соғып, Рейнджерсті 4–3 есебімен жеңіске жеткізді. Осылайша, команда 1997 жылдан бері алғаш рет конференция финалына өтті. Конференция финалында Нью-Йорк Рейнджерс өздерінің басты қарсыластарының бірі — [[Нью-Джерси Девилз]] командасына қарсы ойнады. Серияда 2–1 есебімен алда болған команда қатарынан үш ойыннан ұтылып, [[Нью-Джерси]]де өткен 6-ойында овертаймда Девилз шабуылшысы Адам Энриктің голынан кейін 4–2 серия есебімен маусымды аяқтады. 2012 жылдың 23 шілдесінде Нью-Йорк Рейнджерс Брендон Дубинский, Артем Анисимов, Тим Эриксон және 2013 жылғы бірінші раундтағы драфт таңдауын [[Коламбус Блю Джекетс]] командасына [[Рик Нэш]], Стивен Делиль және 2013 жылғы шартты үшінші раундтағы таңдауына айырбастады. 2013 жылғы 3 сәуірдегі [[ҰХЛ драфты|ҰХЛ драфт]] күні, Рейнджерс Мариан Габорик пен Стивен Делильді Колумбусқа ауыстырып, орнына Дерик Брассард, Дерек Дорсетт, Джон Мурды алды. Плей-оффтың екінші раундында Бостонға жеңілгеннен кейін, команда менеджменті бас жаттықтырушы Джон Торторелланы қызметінен босатты. 2013 жылдың 21 маусымында бас менеджер Глен Сатер бұрынғы [[Ванкувер Кэнакс]] жаттықтырушысы Ален Виньоны Торторелланың орнына тағайындады.<ref>{{cite news |title=Rangers hire new coach Vigneault with 5-year deal |first=Ira |last=Podell |url=http://www.cbc.ca/sports-content/hockey/nhl/article/20130622033103718540808/ |agency=Associated Press |publisher=CBC.ca |date=June 22, 2013 |access-date=December 6, 2024|lang=en}}</ref> [[File:Rick Nash Rangers.jpg|thumb|left|Нью-Йорк Рейнджерс 2012 жылы [[Коламбус Блю Джекетс]] командасымен болған көп ойыншыны қамтыған айырбас келісімінің нәтижесінде [[Рик Нэш]]ті құрамына қосты.]] 2013–14 маусымының соңында жасалған маңызды айырбас Рейнджерстің 2014 жылғы [[Стэнли кубогы]]ның финалына шығуына ықпал етті. 2014 жылдың 5 наурызында Нью-Йорк Рейнджерс өз капитаны Райан Кэллаханды, 2015 жылғы бірінші раундтық драфт таңдауы мен 2014 жылғы шартты екінші раундтық және 2015 жылғы шартты жетінші раундтық таңдауларды [[Тампа-Бэй Лайтнинг]] капитаны Мартен Сен-Луиға айырбастады. Бұл айырбас Рейнджерс пен Кэллахан арасындағы келісімшартты ұзартудағы келіспеушіліктерге және Сен-Луидің Тампа-Бэй Лайтнинг ұйымымен қарым-қатынасының нашарлауына байланысты жасалды. 2013–14 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс жаңа рекорд орнатып, сырт алаңда 25 жеңіске қол жеткізді. Плей-оффтың бірінші кезеңінде Нью-Йорк Рейнджерс [[Филадельфия Флайерз]] командасын жеті ойынның нәтижесінде жеңді. Келесі раундта Рейнджерс өз тарихында алғаш рет 3–1 серия есебімен артта қалып, [[Питтсбург Пингвинз]] командасын жеңіп, жетінші ойынға дейін барды. Содан кейін олар [[Монреаль Канадиенс]]ті алты ойынның нәтижесінде жеңіп, [[Шығыс конференциясы]]ның чемпиондары атанды. Бұл команда үшін 20 жылдағы алғашқы финалға шығу еді, олар финалда 2012 жылғы чемпион [[Лос-Анджелес Кингз]] командасымен кездесті. Нью-Йорк Рейнджерс алғашқы екі ойында екі голдық басымдықпен алда болғанымен, әр ойынды овертаймда ұтылып, кейін үйдегі 3-ші ойында 0–3 есебімен жеңілді. 4-ойында [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]] Кингз көп шабуыл жасағанымен, Рейнджерс 2–1 есебімен жеңіске жетіп, серияны жалғастырды. Алайда, 5-ші ойында Рейнджерс тағы да алда болғанымен, ойын тең аяқталып, екінші овертаймда Лос-Анджелес Кингз қорғаушысы Алек Мартинес шешуші гол соғып, Лос-Анджелеске 3–2 есебімен жеңіс пен Стэнли кубогын алып берді.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2014/06/14/us/stanley-cup-kings/ |title=Los Angeles Kings win Stanley Cup in thriller |publisher=CNN |date=June 14, 2014 |access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref> 2014 жылы 6 қазанда қорғаушы Райан Макдона команда тарихындағы 27-ші капитан болып тағайындалды, ал Дерек Степан, Дэн Жирарди, Марк Стаал және Мартен Сен-Луи көмекші капитан қызметін атқарды. 2014–15 маусымында Рейнджерс франшиза тарихында үшінші рет [[Президенттер кубогы]]н және жетінші дивизиондық титулды жеңіп алды. Команда ҰХЛ-дағы ең үздік нәтижені тіркеп, 53 жеңіс, 22 жеңіліс және 7 тең ойынмен аяқтады. 53 жеңіс пен 113 ұпай клуб тарихындағы жаңа рекордтар болды. Сонымен қатар, команда маусым ішінде сырт алаңда 28 жеңіске жетіп, өткен маусымдағы рекордты жаңартты. 2015 жылғы Стэнли кубогының плей-оффында Нью-Йорк Рейнджерс бірінші раундта Питтсбург Пингвинзді бес ойынның нәтижесінде жеңді. Екінші раундта Рейнджерс Вашингтон Кэпиталзға қарсы серияда 3–1 есебімен артта қалып, жеті ойынның нәтижесінде жеңіске жетіп, қатарынан екі маусымда 3–1 серия артта қалудан оралып, жеңіске жеткен ҰХЛ тарихындағы алғашқы команда болды. Бұл Рейнджерсті төрт жыл ішінде үшінші рет конференция финалына алып келді. Тампа-Бэй Лайтнингке қарсы финалда Нью-Йорк Рейнджерс алғашқы ойында жеңіске жеткенімен, екінші ойынды төрт гол айырмасымен ұтылды. Серияның алғашқы төрт ойыны тең аяқталды, бірақ бесінші ойында Рейнджерс өз алаңында 2–0 есебімен жеңілді. Алтыншы ойында [[Дерик Брассар]] хет-трик жасап, тағы екі нәтижелі пас беріп, Рейнджерске 7–3 есебімен жеңіс алып келіп, жетінші ойынға жолдама берді.<ref>{{cite web | url=https://www.nhl.com/gamecenter/nyr-vs-tbl/2015/05/26/2014030316 | title=Brassard, Rangers down Lightning to force game seven | website=National Hockey League | access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref> Алайда, [[Нью-Йорк]]тегі шешуші ойында Лайтнинг Рейнджерсті 2–0 есебімен жеңіп, олардың маусымын аяқтады. Бұл Нью-Йорк Рейнджерстің франшиза тарихында алғаш рет өз алаңында жетінші ойында жеңілуі және 2007 жылы [[Баффало Сейбрз]] командасына қарсы ойында өз алаңында шешуші ойынды ұтылғаннан кейінгі алғашқы жағдай еді.<ref>{{cite web | url=https://www.nhl.com/gamecenter/nyr-vs-tbl/2015/05/29/2014030317 | title=Lightning defeat Rangers, advance to Cup Final | website=National Hockey League | access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref> 2015 жылдың 27 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс Карл Хагелинді [[Анахайм Дакс]]қа, Кэм Тэлбот пен бір драфт таңдауын [[Эдмонтон Ойлерз]]ге, ал Райан Хаггертиді [[Чикаго Блэкхокс]]қа айырбастап, [[Антти Раанта]]ны құрамға қосты.<ref>{{cite web |last1=Kreda |first1=Allan |title=Rangers Swap Forwards and Trade Away Cam Talbot |url=https://www.nytimes.com/2015/06/28/sports/hockey/rangers-swap-forwards-and-trade-away-camtalbot.html |website=The New York Times |access-date=December 9, 2024|lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001225301/https://www.nytimes.com/2015/06/28/sports/hockey/rangers-swap-forwards-and-trade-away-camtalbot.html |archive-date=October 1, 2015 |date=June 27, 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Trades completed during 2015 NHL Draft weekend|url=https://www.nhl.com/news/trades-completed-during-2015-nhl-draft-weekend/c-772519|website=National Hockey League|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=June 27, 2015}}</ref> Раанта Тэлботтың орнын басып, Лундквисттің резервтегі қақпашысы болды. Кейін, 1 шілдеде Глен Сатер бас менеджер қызметінен кетті, оның орнын Джефф Гортон басып, клуб тарихындағы 11-ші бас менеджер атанды.<ref>{{cite web|title=Jeff Gorton Named 11th General Manager in Franchise History|url=https://www.nhl.com/rangers/news/jeff-gorton-named-11th-general-manager-in-franchise-history/c-881423|website=National Hockey League|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=July 1, 2015}}</ref> 2 шілдеде Мартен Сен-Луи өзінің кәсіби мансабын аяқтайтынын мәлімдеді.<ref>{{cite news|last1=Whyno|first1=Stephen|title=Martin St. Louis retires from NHL|url=http://www.cbc.ca/sports/hockey/nhl/martin-st-louis-retires-from-nhl-1.3135901|website=CBC Sports|agency=The Canadian Press|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=July 2, 2015}}</ref> Команда Йеспер Фаст, Джей Ти Миллер және Дерек Степанмен келісімшарттарын ұзартты.<ref>{{cite web|last1=Leonard|first1=Pat|title=With Derek Stepan awaiting new deal, Rangers re-sign Jesper Fast, J.T. Miller|url=http://www.nydailynews.com/sports/hockey/rangers/stepan-awaiting-new-deal-rangers-re-sign-fast-miller-article-1.2293525|website=Daily News|location=New York|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=July 16, 2015}}</ref><ref>{{cite web|last1=Leonard|first1=Pat|title=Derek Stepan re-signs with Rangers on $39 million deal|url=http://www.nydailynews.com/sports/hockey/rangers/derek-stepan-re-signs-rangers-39-million-deal-article-1.2305283|website=Daily News|location=New York|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=July 16, 2015}}</ref><ref>{{cite news|last1=Gretz|first1=Adam|title=Rangers sign Derek Stepan to 6-year, $39 million contract|url=http://www.cbssports.com/nhl/news/rangers-sign-derek-stepan-to-6-year-39-million-contract/|work=CBSSports.com|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=July 27, 2015}}</ref> 2015–16 маусымында Рейнджерс алғашқы 18 ойында 14–2–2 рекордын орнатып, тоғыз ойын қатарынан жеңіске жетті. Алайда, команда қарқынын жоғалтып, желтоқсан айында 4–7–2 нәтижесін көрсетті, бар болғаны 10 ұпай жинады. Дегенмен, қысқы үзілістен кейін команда біртіндеп жақсарып, ақпан айында қатарынан екі ойында жеңілмей, 10–3–1 сериясын өткізді. Нью-Йорк Рейнджерс маусымды 101 ұпаймен аяқтап, қатарынан екінші маусымда 100+ ұпай жинады. Жоғары үміттерге қарамастан, команда 2016 жылғы Стэнли кубогының плей-оффының бірінші раундында болашақ чемпион [[Питтсбург Пингвинз]]ден жеңіліп қалды. Жазда Рейнджерс Антти Раантамен келісімшартын ұзартты,<ref>{{cite web|title=Rangers Agree to Terms With Antti Raanta|url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-agree-to-terms-with-antti-raanta/c-881095|website=National Hockey League|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=May 2, 2016}}</ref> Павел Бучневичпен бастаушы деңгейдегі келісімшартқа отырды<ref>{{cite web|title=Rangers Agree to Terms With Forward Pavel Buchnevich|url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-agree-to-terms-with-forward-pavel-buchnevich/c-882664|website=National Hockey League|access-date=December 9, 2024|lang=en|date=May 13, 2016}}</ref> және Джей Ти Миллер, Крис Крайдер және Кевин Хэйзбен келісімшарттарын жаңартты. ====Қайта құру кезеңі (2016–2020)==== 2016 жылдың 18 шілдесінде Нью-Йорк Рейнджерс Дерик Брассарды және 2018 жылғы жетінші раунд драфт таңдауын Мика Зибанежад пен 2018 жылғы екінші раунд драфт таңдауына айырбастады.<ref>{{cite web|title=Rangers Acquire Forward Mika Zibanejad|url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-acquire-forward-mika-zibanejad/c-889693|website=National Hockey League|access-date=December 9, 2024|date=July 18, 2016|lang=en}}</ref> Сонымен қатар, команда Майкл Грабнермен екі жылдық келісімшартқа қол қойып,<ref>{{cite web|last1=Leonard|first1=Pat|title=Rangers hit the discount rack and sign free agents Michael Grabner and Nathan Gerbe|url=http://www.nydailynews.com/sports/hockey/rangers/rangers-hit-discount-rack-sign-michael-grabner-nathan-gerbe-article-1.2696268|website=Daily News|location=New York|access-date=December 9, 2024|date=July 1, 2016|lang=en}}</ref> университет деңгейіндегі көптен күткен [[жұлдыз]] Джимми Везимен екі жылдық кіру деңгейіндегі келісімшартқа қол қойды.<ref>{{cite news|last1=Kreda|first1=Allan|title=Rangers Sign Jimmy Vesey, Coveted by Much of the N.H.L.|url=https://www.nytimes.com/2016/08/20/sports/hockey/ny-rangers-sign-jimmy-vesey.html|website=The New York Times|access-date=December 9, 2024|date=August 19, 2016|lang=en}}</ref> 2016–17 маусымында Рейнджерс [[Метрополитан дивизионы]]нда 102 ұпаймен төртінші орынды иеленді. 2017 жылғы Стэнли кубогының плей-оффының бірінші раундында олар [[Монреаль Канадиенс]] командасынан алты ойынның қорытындысы бойынша жеңіске жетті. Екінші раундта [[Оттава Сенаторз]]ға қарсы серияның екінші ойынында Рейнджерс үш рет екі ұпайлық артықшылыққа ие болғанымен, қосымша уақыттың екінші кезеңінде жеңіліп, серияда 2–0 есеппен артта қалды. Команда 3-ші және 4-ші ойындарда қатарынан 4–1 есебімен жеңіске жетіп, серияны теңестірді. Алайда, келесі екі ойында жеңіліп, Сенаторздан ұтылып қалды. 2017 жылдың 14 маусымында Рейнджерс Дэн Жирарди келісімшартын сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite news|last1=Kreda|first1=Allan|title=Rangers Are Buying Out Dan Girardi's Contract|url=https://www.nytimes.com/2017/06/14/sports/hockey/rangers-dan-girardi.html|website=The New York Times|access-date=December 9, 2024|date=June 14, 2017|lang=en}}</ref> Бір аптадан сәл астам уақыт өткен соң, Рейнджерс Дерек Степан мен Антти Раантаны [[Аризона Койотис]]қа бірінші раундтағы таңдау (жалпы жетінші) және Тони ДеАнджело үшін айырбастады.<ref>{{cite news|last1=Kreda|first1=Allan|title=Rangers Trade Derek Stepan to Coyotes Ahead of N.H.L. Draft|url=https://www.nytimes.com/2017/06/23/sports/hockey/rangers-trade-derek-stepan-to-coyotes-ahead-of-nhl-draft.html|website=The New York Times|access-date=December 9, 2024|date=June 23, 2017|lang=en}}</ref> 1 шілдеде Рейнджерс еркін агент қорғаушы Кевин Шаттенкиркпен төрт жылдық келісімшартқа қол жеткізді.<ref>{{cite web|title=Rangers sign top free agent Kevin Shattenkirk|url=https://www.espn.com/nhl/story/_/id/19783806/new-york-rangers-sign-defenseman-kevin-shattenkirk|publisher=ESPN|access-date=December 9, 2024|date=July 1, 2017|lang=en}}</ref> Шаттенкирк, Крайдер және Зибанежад жарақаттарына байланысты ойынды жіберіп алғандықтан, Рейнджерс қиындыққа тап болды. 2018 жылдың 8 ақпанына қарай команда 25–24–5 рекордты көрсетіп, басшылық жанкүйерлерге команда қайта құруға кірісетінін және бұл үдерісте "таныс жүздерді" жоғалту мүмкін екенін жариялады. 2018 жылғы сауда-саттық мерзімі аяқталуға бір күн қалғанда, Рик Нэш [[Бостон Брюинз]]ге 2018 жылғы бірінші раунд таңдауына, 2019 жылғы жетінші раунд таңдауына, сондай-ақ бірнеше ойыншыға айырбасталды. Келесі күні Рейнджерс капитан Райан Макдона мен Джей Ти Миллерді [[Тампа-Бэй Лайтнинг]] ойыншылары Владислав Наместников, Брэтт Хауэрд және Либор Хайекке және бірнеше драфт таңдауына айырбастады. Команда 2010 жылдан бері алғаш рет плей-оффқа шыға алмады, 2004 жылдан бері алғаш рет 0.500 деңгейінен төмен нәтиже көрсетіп, Метрополитан дивизионының соңғы орнында аяқтады. Маусымның соңында бас бапкер Ален Виньо қызметінен босатылды.<ref>{{cite news|last1=Bailey|first1=Jason M.|title=Rangers Fire Alain Vigneault After Rare Playoff-Less Season|url=https://www.nytimes.com/2018/04/08/sports/hockey/alain-vigneault-fired-rangers.html|website=The New York Times|access-date=December 9, 2024|date=April 8, 2018|lang=en}}</ref> 2019 жылдың 23 мамырында Дэвид Куин командаға жаңа бас бапкер болып тағайындалды.<ref>{{cite web|title=Rangers hire Boston University's David Quinn as coach|url=https://apnews.com/143251cc7cb642abbb59a777287a5e92/Rangers-hire-Boston-University's-David-Quinn-as-coach|website=AP News|access-date=December 9, 2024|date=May 23, 2018|lang=en}}</ref> 2017 жылғы драфттың бірінші раундында таңдалған Филип Хитил ҰХЛ-да дебют жасады,<ref>{{cite web |last1=Best |first1=Neil |title=Andersson, Chytil recalled by Rangers |url=https://www.newsday.com/sports/hockey/rangers/lias-andersson-filip-chytil-recalled-by-rangers-1.17669250 |website=Newsday |access-date=December 9, 2024 |date=March 26, 2018|lang=en}}</ref> ал маусымның басында Райан Спунер Эдмонтонға Райан Стромға айырбасталды.<ref>{{cite web |title=Rangers Acquire Forward Ryan Strome |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-acquire-forward-ryan-strome/c-302005212 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=November 16, 2018|lang=en}}</ref> Сауда-саттық мерзімі жақындаған кезде және плей-офф мүмкіндігі азайып, Нью-Йорк Рейнджерс қайтадан тәжірибелі ойыншыларынан айырылды: жанкүйерлердің сүйікті ойыншысы Матс Цуккарелло екі драфт таңдауына айырбасталып, [[Даллас Старз]]ға жіберілді,<ref>{{cite web |title=Rangers Acquire 2019 Conditional 2nd Rd & 2020 Conditional 3rd Rd Picks |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-acquire-2019-conditional-2nd-rd--2020-conditional-3rd-rd-picks/c-305148148 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=February 23, 2019|lang=en}}</ref> ал Кевин Хэйес [[Виннипег Джетс]] командасымен бірінші раунд таңдауына, шартты таңдауына және шабуылшы Брэндан Лемьеге айырбасталды.<ref>{{cite web |title=Rangers Acquire 2019 1st Rd Pick, Brendan Lemieux & 2022 Conditional Pick |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-acquire-2019-1st-rd-pick-brendan-lemieux--2022-conditional-pick/c-305196900 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=February 25, 2019|lang=en}}</ref> Рейнджерс 2019 жылғы [[ҰХЛ драфты]]нда екінші жалпы таңдау құқығына ие болып,<ref>{{cite web |title=2019 NHL Draft Lottery results |url=https://www.nhl.com/news/2019-nhl-draft-lottery-results/c-306626236 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=April 9, 2019|lang=en}}</ref> оны шабуылшы Каапо Какконы таңдау үшін пайдаланды. 2019 жылдың 17 мамырында бұрынғы қақпашы Джон Дэвидсон [[Коламбус Блю Джекетс]] президенті қызметінен кетіп, Рейнджерске жаңа президент ретінде оралды.<ref>{{cite web |title=John Davidson Named Rangers President |url=https://www.nhl.com/rangers/news/john-davidson-named-rangers-president/c-307447556 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024|date=May 17, 2020|lang=en}}</ref> Дэвидсон мен Гортон команданың қорғаныс мәселелерін шешу үшін Каролинадан екі драфт таңдауына перспективалы ойыншы Адам Фоксты,<ref>{{cite web |title=Rangers Acquire Defenseman Adam Fox |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-acquire-defenseman-adam-fox/c-307122854 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=April 30, 2019|lang=en}}</ref> сондай-ақ тәжірибелі қорғаушы Джейкоб Трубаны сатып алды.<ref>{{cite web |title=Rangers Acquire Jacob Trouba |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-acquire-jacob-trouba/c-307887700 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=June 17, 2019|lang=en}}</ref> Сонымен қатар, команда 1 шілдеде еркін агент [[Артемий Сергеевич Панарин|Артемий Панаринмен]] жеті жылдық келісімшартқа қол қойды.<ref>{{cite web |title=New York Rangers Sign Artemi Panarin to Seven-Year Deal Worth $81.5 Million |url=https://www.blueshirtbanter.com/2019/7/1/20677371/new-york-rangers-to-sign-artemi-panarin-to-seven-year-deal-worth-81-5-million |website=blueshirtbanter.com |access-date=December 9, 2024|date=July 1, 2019|lang=en}}</ref> Жалақы қорының шектеулерін жеңілдету үшін Нью-Йорк Рейнджерс Джимми Весиді айырбастап, Шаттенкирктің келісімшартының соңғы екі жылын сатып алды.<ref>{{cite web |last1=Battaglino |first1=Mike |title=Shattenkirk has contract bought out by Rangers |url=https://www.nhl.com/news/kevin-shattenkirk-contract-bought-out-by-new-york/c-308414136 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024|date=August 1, 2019|lang=en}}</ref> [[Сурет:Panarin_trouba_11_17.jpg|thumb|[[Артемий Сергеевич Панарин|Артемий Панарин]] және [[Джейкоб Труба]]]] 2019–20 маусымы қайта құрылып жатқан Нью-Йорк Рейнджерс үшін алға жасалған қадам болды. Артемий Панарин өзіне артылған үмітті ақтап, Харт Трофейіне үміткер атанды,<ref>{{Cite web | url=https://drive4five.blog/2020/07/21/hart-trophy-leon-draisaitl-nathan-mackinnon-artemi-panarin-aidan-resnick-kush-malhotra/ | title=Hart Trophy Finalists Revealed: Who Will and Should Win? | date=July 21, 2020|access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref> жас қақпашы Игорь Шестеркин қартайған супержұлдыз Хенрик Лундквистің лайықты ізбасары екенін дәлелдеді, Крис Крайдер жеті жылдық келісімшартты ұзартты,<ref>{{cite web |title=Rangers re-sign Chris Kreider to seven-year contract |url=https://nhl.nbcsports.com/2020/02/24/new-york-rangers-chris-kreider-contract-extension/ |website=NBC Sports |access-date=December 9, 2024 |date=February 24, 2020|lang=en}}</ref> ал Мика Зибанежад элиталық шабуылшы ретінде өзін көрсетті. Ол 5 наурызда Вашингтонға қарсы бес гол соғып, маусымды 57 ойында 41 голмен аяқтады. 2020 жылдың наурыз айының басында Рейнджерс екінші уайлд-кард позициясына жақын қалған болатын, бірақ [[Коронавирустық инфекция Covid-19|коронавирус пандемиясы]] тұрақты маусымды тоқтатты. 2020 жылдың мамыр айында лига маусымды аяқтау үшін 24 командалық плей-офф турнирін жариялады, онда Рейнджерс 11-орында болды және [[Каролина Харрикейнз]] командасына қарсы ойнады. Каролина Рейнджерсті жеңіп, турнирден шығарып жіберді. Плей-оффтан шығып қалғаннан кейін, Рейнджерс ҰХЛ драфт лотереясының екінші кезеңіне қатысып, жеңімпаз атанып, 2020 жылғы [[ҰХЛ драфты]]нда бірінші таңдау құқығына ие болды. Джефф Гортон бұл таңдау құқығын Алексис Лафреньеуді таңдауға пайдаланды.<ref>{{cite web |last1=Kaplan |first1=Emily |title=New York Rangers win NHL draft lottery, right to pick Alexis Lafreniere |url=https://www.espn.com/nhl/story/_/id/29635413/new-york-rangers-win-nhl-draft-lottery-right-pick-alexis-lafreniere |website=ESPN.com |access-date=December 9, 2024 |date=August 10, 2020|lang=en}}</ref> Демалыс маусымында команда тәжірибелі қорғаушы Марк Сталды [[Каролина Харрикейнз]] командасына айырбастады. 2020 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк Рейнджерс Хенрик Лундквистің келісімшартының соңғы жылын сатып алды, осылайша оның Нью-Йорктегі 15 жылдық мансабын аяқтады.<ref>{{cite web |title=Rangers Buy Out Contract of Henrik Lundqvist |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-buy-out-contract-of-henrik-lundqvist/c-319243646 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=September 30, 2020|lang=en}}</ref> ===Крис Друри дәуірі (2020 - қазіргі уақытқа дейін)=== [[Сурет:Chris_Drury2.jpg|left|thumb|upright|[[Крис Друри]].]] 2021 жылы 5 мамырда Крис Друри Рейнджерстің жаңа президенті және бас менеджері ретінде жарияланды.<ref>{{cite web |last1=Kaplan |first1=Emily |title=New York Rangers promote Chris Drury to president and GM after firing John Davidson, Jeff Gorton |url=https://www.espn.com/nhl/story/_/id/31394724/new-york-rangers-fire-gm-jeff-gorton-president-john-davidson-source-says |website=ESPN.com |access-date=December 9, 2024 |date=May 5, 2021|lang=en}}</ref> 12 мамырда Друри бас бапкер Дэвид Куинді жұмыстан босатып,<ref>{{cite web |title=Rangers Announce Changes to Coaching Staff |url=https://www.nhl.com/rangers/news/rangers-announce-changes-to-coaching-staff/c-324617982 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=May 12, 2021|lang=en}}</ref> оның орнына Жерар Галлантты тағайындады.<ref>{{cite web |title=Gerard Gallant Named Rangers Head Coach |url=https://www.nhl.com/rangers/news/gerard-gallant-named-rangers-head-coach/c-325359146 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=June 16, 2021|lang=en}}</ref> Қиын маусымға қарамастан, Адам Фокстың ойыны жарық жұлдыз болып көрінді. Ол [[Ұлттық Хоккей Лигасы|ҰХЛ]] қорғаушылары арасында 42 нәтижелі паспен көш бастады, 47 ұпаймен екінші орынға шықты және Джеймс Норрис мемориалдық трофейін жеңіп алды.<ref>{{cite web |last1=Leahy |first1=Sean |title=Rangers' Adam Fox wins 2020-21 Norris Trophy |url=https://www.nbcsports.com/nhl/news/rangers-adam-fox-wins-2020-21-norris-trophy |website=NBC Sports |access-date=December 9, 2024 |date=June 29, 2021|lang=en}}</ref> 2021–22 маусымында Нью-Йорк Рейнджерс негізгі маусымды 52–24–6 көрсеткішімен аяқтап, 2020 жылдан бері алғашқы рет плей-оффқа шықты.<ref>{{cite web |title=Rangers clinch Stanley Cup Playoff berth, defeat Senators |url=https://www.nhl.com/news/ottawa-senators-new-york-rangers-game-recap/c-332796920 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=April 9, 2022|lang=en}}</ref> Команда тарихында үшінші рет 3–1 есебімен артта қалған жағдайдан шығып, бұл жолы бірінші раундта [[Питтсбург Пингвинз]] командасына қарсы Артемий Панариннің ойын соңындағы овертайм голымен жеңіске жетті. Келесі раундта олар [[Каролина Харрикейнз]] командасын жеті ойында жеңіп, 2015 жылдан бері алғашқы рет конференция финалына шықты.<ref>{{cite web |last1=Beard |first1=Aaron |title=Rangers defeat Hurricanes in Game 7, advance to face Lightning in Eastern Conference final |url=https://www.cbc.ca/sports/hockey/nhl/new-york-rangers-carolina-hurricanes-game-7-nhl-playoff-recap-1.6471708 |website=CBC.ca |access-date=December 9, 2024|date=May 30, 2022|lang=en}}</ref><ref>{{cite web |title=#NHLStats: Live Updates – 05/30/2022 |url=https://media.nhl.com/public/live-updates?date=2022-05-30 |website=media.nhl.com |access-date=December 9, 2024 |date=May 30, 2022|lang=en}}</ref> Алайда, финалда өткен екі жыл қатарынан чемпион атанған [[Тампа-Бэй Лайтнинг]] командасына қарсы ойында 2–0 есебімен алда тұрғанына қарамастан, 6 ойынның қорытындысы бойынша жеңіліп қалды.<ref>{{cite web |last1=Rosen |first1=Dan |title=Rangers run out of gas, comebacks in Game 6 of East Final |url=https://www.nhl.com/news/rangers-out-of-gas-in-game-6-of-east-final/c-334579348 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=June 12, 2022|lang=en}}</ref> Сезонның соңында Игорь Шестеркин Везина Трофейін жеңіп алды. Келесі маусым соңына қарай Рейнджерс командасы [[Сент-Луис Блюз]] құрамынан Владимир Тарасенко мен Нико Миккола ойыншыларын,<ref>{{cite web|url=https://www.nhl.com/news/vladimir-tarasenko-traded-to-new-york-rangers-by-st-louis-blues/c-340859794 |title=Tarasenko traded to Rangers by Blues |website=nhl.com |date=February 9, 2023|access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref>.сондай-ақ [[Чикаго Блэкхокс]] командасынан Патрик Кейнді сатып алды.<ref>{{cite web |url=https://www.nhl.com/news/patrick-kane-traded-to-new-york-rangers-from-chicago-blackhawks/c-341625462 |title=Kane goes to Rangers in 3-team trade with Blackhawks, Coyotes |website=nhl.com |date=February 28, 2023|access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref> Команда плей-оффқа шықты және дивизионда үшінші орынмен аяқтады.<ref>{{cite web|url=https://www.nhl.com/news/devils-to-play-rangers-in-1st-round-of-playoffs/c-343504654 |title=Devils to play Rangers in 1st round of Stanley Cup Playoffs |website=nhl.com |date=April 13, 2023|access-date=December 9, 2024|lang=en}}</ref> Дегенмен, олар [[Нью-Джерси Девилз]] командасына қарсы жеті ойында жеңіліп қалды. Маусым соңында бас бапкер Жерар Галлант қызметінен босатылды, оның орнына Питер Лавиолетт тағайындалды.<ref>{{cite web |title=Peter Laviolette Named Rangers Head Coach |url=https://www.nhl.com/rangers/news/peter-laviolette-named-rangers-head-coach/c-344849972 |website=NHL.com |access-date=December 9, 2024 |date=June 13, 2023|lang=en}}</ref> 2023–24 маусымында «Нью-Йорк Рейнджерс үшінші рет [[Президенттер кубогы]]н жеңіп алды. Плей-офф барысында олар бірінші раундта [[Вашингтон Кэпиталз]]ды жеңіп, кейін Каролина Харрикейнз командасын да жеңді. Алайда, конференция финалында соңында Стэнли кубогының жеңімпазы атанған [[Флорида Пантерз]] командасына қарсы ойында жеңіліп қалды. ==Арена== {{main|Медисон Скуер Гарден}} [[Сурет:Madison_Square_Garden_(MSG)_-_Full_(48124330357).jpg|250px|thumb|left|[[Медисон Скуер Гарден]]]] Нью-Йорк Рейнджерс өз үй ойындарын [[Медисон Скуер Гарден]] аренасында өткізеді. Хоккей ойындары кезінде арена сыйымдылығы 18 200 көрермен. Бастапқыда Madison Square Garden Center деп аталған бұл арена 1968 жылы 11 ақпанда ашылды және Нью-Йорк метрополитан аймағындағы ең ескі ірі спорттық нысан болып табылады. Бұл арена ҰБА-дағы ең ескі, ал ҰХЛ-да [[Сиэтл]]дегі Climate Pledge Arena аренасынан кейінгі екінші ең ескі арена болып табылады. ==Айналымнан шығарылған нөмерлер== [[Сурет:NY Rangers Banner 2 35.jpg|thumb|right|[[Медисон Скуер Гарден]] аренасында Нью-Йорк Рейнджерс командасының айналымнан шығарған нөмерлерінің кейбір баннерлері]] {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ style="background:#fff; border-top:#0033A0 5px solid; border-bottom:#C8102E 5px solid;"| Нью-Йорк Рейнджерс командасының айналымнан шығарған нөмерлері |- ! style="width:40px;"|№. ! style="width:150px;"|Хоккейші ! style="width:40px;"|Позиция ! style="width:130px;"|Карьера ! style="width:150px;"|Айналымнан шыққан кезі |- | '''1'''|| {{ту|Канада}}[[Эдди Джакомин]] || қақпашы || 1965–1976 ||15 наурыз 1989 |- | '''2''' || {{ту|АҚШ}}[[Брайан Лич]] || қорғаушы || 1987–2004 || 24 қаңтар 2008 |- | '''3''' || {{ту|Канада}}[[Харри Хауэлл]] || қорғаушы || 1952–1969 || 22 ақпан 2009 |- | '''7''' || {{ту|Канада}}[[Род Жильбер]] || Вингер || 1960–1978 || 14 қазан 1979 |- | rowspan=2|'''9''' || {{ту|Канада}}[[Энди Батгейт]] || Вингер || 1952–1964 || 22 ақпан 2009 |- | {{ту|Канада}}[[Адам Грэйвз]] || Вингер || 1991–2001 || 3 ақпан 2009 |- | rowspan="2"|'''11''' || {{ту|Канада}} [[Вик Хэдфилд]] || Вингер || 1959–1974 || 2 желтоқсан 2018 |- | {{ту|Канада}}[[Марк Мессье]] || орталық шабуылшы || 1991–1997<br />2000–2004 || 12 қаңтар 2006 |- | '''19''' || {{ту|Канада}}[[Жан Ратель]] || орталық шабуылшы || 1960–1976 || 25 ақпан 2018 |- | '''30''' || {{ту|Швеция}}[[Хенрик Лундквист]] || қақпашы || 2005–2020 || 28 қаңтар 2022 |- | '''35''' || {{ту|АҚШ}}[[Майк Рихтер]] || қақпашы || 1990–2003 || 4 ақпан 2004 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ұлттық Хоккей Лигасы]] m4q7lo6oxnkgmt38iuuyvsmazv8bhtn 0 749810 3612947 3584199 2026-06-03T11:00:04Z Бақтыгүл 181563 3612947 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қадырберді қорымы''' — XIX ғ.,(тарихи-архитектуралық [[ескерткіш]]) [[Маңғыстау облысы]] Сенек ауылынан шығысқа қарай 87 шақырым жерде орналасқан. «Қазқайтажаңғырту» институты экспедициясы (1989 ж.) зерттеген. [[ Қорым аумағында сәулеттік ансамбль құрайтын ескі қабірлер, құлпытастар мен күрделі мазарлар бар. Бұл құрылымдар қазақ даласындағы дәстүрлі монументалды өнердің дамуын көрсетеді.]] [[Сонымен қатар]] қорымда кесене және 3 сағанатам орналасқан. Мұнда Nº1 кесене оңтүстікке бағытталып, қорым ортасында орналасқан. Ескерткіш іргетассыз, онша биік емес. Екі сатылы төменгі қаланды үстіне орналасқан, бір бөлмелі. Жоспарда тікбұрышты күмбезді келген. Кесененің қабырғалары үш қабатты қаландымен салынған. Ішкі қабаттары тақта тастармен қапталған. Негізгі беткі бөлігі биіктетілгенімен, С қабырғаларының бұрыш ұштары биік болуымен ерекшеленеді. О беткі бөлігі және жазықтықтары ритмикалы ұшатас және  күрекшелермен бедерленген. Жоспарда келемдері: 4,22×3,24 м, биіктігі 3,6м, материалы — құмтас . Ал Nº1 сағанатам қорымның орталық бөлігінде орналасқан. Оңтүстікке бағыттала салынған. Жоспарда тікбұрышты мемориалды қоршаудан іргетассыз 2 сатылы төменгі қаландыдан салынған. Қабырғалары үш қабатты конструкцияны құрайды. Шойтастан қаланған қаландылар, бет қабаты кесілген жалпақ тастардан тұрады. Жалпақ тастар арнайы ұқыпты айдаумен қаланған. Сағанатам ішіндегі қойтастан тұрып, параллелепипед пішінінде келген. Материалы — әкті құмтас, жоспардағы көлемдері: 4,68×3,41м, биіктігі 2,35 м. Төменгі қаландылары эрозияға ұшыраған. Nº3 сағанатам алдыңғы Nº2 сағанатаммен аналогиялық жағдайда, бір сатылы төменгі қаландыдан құралады. Жоспардағы көлемдері: 4,28×2,89м, биіктігі 1,82 м. Фриздегі жазуына қарағанда сағанатам 1865 жылы салынған. Жел эрозиясына байланысты сағанатамның төменгі  бөлігі отырып қалған. О бөлігінде полихромды бояумен бедерленген жазба сақталған. Nº4 сағанатам көлемдері 4,56×3,57 м, биіктігі 2,15м. Есік қуысы П тәрізді жиектелген. Ескерткіштің бұрыштары үш, төрт бұрышталған шаршы текшедегі бағандар қимасымен сипатталады. Материалы — құмтас. [[Қорым жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілген.]] <ref>Маңғыстау МТМҚ ММ 2009 ж. мұрағат материалдары.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 10d6je7697r7aq9nc8l5j0b95og1rga 0 750698 3612737 3611820 2026-06-02T19:29:04Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:KiranBOT|KiranBOT]] соңғы нұсқасына қайтарды 3522597 wikitext text/x-wiki {{Жаңарту}} {{Әуе апаты | Атауы = Ақтаудағы Embraer E190 апаты | Суреті = Flight 8243 Scale 2km Screenshot From 2024-12-26 06-39-58.png | Сурет атауы = J28243 рейсінің соңғы минуттарындағы ұшу схемасы | Дата = 25 желтоқсан 2024 жылы | Уақыты = 11:28 (UTC+5)<ref>{{Cite web |url=https://www.interfax.ru/world/1000527 |title=Самолет AZAL готовился к посадке в режиме direct mode после отказа системы управления |lang=ru |website=www.interfax.ru |access-date=2024-12-25}}</ref> | Сипаты = | Себебі = Радиоэлектрондық күрес құралдарымен басқарылмайтын күйге келтіру және Ресей әуе қорғанысының жерден атқылауы <small>(алдын ала тергеу деректері бойынша, Әзірбайжан президентінің ресми түрде мәлімдеуі)</small><ref name="meduza2">{{Cite news|url=https://meduza.io/news/2024/12/29/k-sozhaleniyu-pervye-tri-dnya-my-ne-slyshali-ot-rossii-nichego-krome-bredovyh-versiy-aliev-o-prichinah-krusheniya-samoleta-azerbaijan-arilines|title=«К сожалению, первые три дня мы не слышали от России ничего, кроме бредовых версий». Алиев — о причинах крушения самолета Azerbaijan Airlines|website=Meduza|date=2024-12-29|access-date=2024-12-29|lang=ru}}</ref> | Апат орны = [[Ақтау]], [[Түпқараған ауданы|Түпқараған]], [[Маңғыстау облысы]], {{Байрақ|Қазақстан}} | Координаттары = {{coord|43|53|34.00|N|51|0|22.00|E|}} | Қайтыс болғандар = 39<ref>[https://www.golfstriminform.ru/ekonomika/произошло-крушение-самолета-embraer-190ar-в-каза/ Произошло крушение самолета Embraer 190AR в Казахстане: 28 выживших, 39 погибших]</ref> | Жарақаттанғандар = 28 | Әуе кемесінің суреті = | Әуе кемесі суретінің тақырыбы = | Модель = Embraer E190 | Ұшақтың аты = | Әуекомпаниясы = {{Ту|Әзербайжан}} [[Azerbaijan Airlines]] | Ұшып шыққан пункті = | Жолдағы аялдамасы = | Келу пункті = | Сапары = J28243 | Борттық нөмір = 4K-AZ65 | Шыққан жылы = | Жолаушылар = | Экипаж саны = | Қайтыс болғандар1 = | Жарақаттанғандар1 = | Тірі қалғандар = | Модель2 = | Екінші әуе кемесінің суреті2 =Azerbaijan Airlines - Embraer 190AR (ERJ-190-100IGW) 4K-AZ65 Antalya Airport June 18, 2016 (cropped).jpg | Екінші әуе кемесі суретінің тақырыбы2 = Апатқа ұшыраған ұшақ 8 жыл бұрын | Ұшақтың аты2 = «Гусар» | Әуекомпаниясы2 = | Ұшып шыққан пункті2 = [[Гейдар Алиев атындағы халықаралық әуежай]], [[Баку]], {{Байрақ|Әзербайжан}} | Жолдағы аялдамасы2 = | Келу пункті2 = [[Грозный әуежайі]], [[Грозный]], {{Байрақ|Ресей}} | Сапары2 = | Борттық нөмір2 = | Шыққан жылы2 = 2013 | Жолаушылар2 = 62 | Экипаж саны2 = 5 | Қайтыс болғандар2 = | Жарақаттанғандар2 = | Тірі қалғандар2 = 28 | Модель3 = | Үшінші әуе кемесінің суреті3 = | Үшінші әуе кемесі суретінің тақырыбы3 = | Ұшақтың аты3 = | Әуекомпаниясы3 = | Ұшып шыққан пункті3 = | Жолдағы аялдамасы3 = | Келу пункті3 = | Сапары3 = | Борттық нөмір3 = | Шыққан жылы3 = | Жолаушылар3 = | Экипаж саны3 = | Қайтыс болғандар3 = | Жарақаттанғандар3 = | Тірі қалғандар3 = | nocat = }} '''Ақтаудағы Embraer E190 апаты''' — 2024 жылғы 25 желтоқсанда таңертең [[Embraer E190]] ұшағының қатысуымен орын алған қайғылы [[әуе апаты]].<ref>{{Cite web|title=Ақтауда Azerbaijan Airlines ұшағы апатқа ұшырады|url=https://kaz.inform.kz/news/aktauda-ushak-kuladi-a3b704/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-25|publisher=ҚазАқпарат}}</ref> Әзербайжанның көлік министрлігінің алдын ала мәліметіне сәйкес, [[Azerbaijan Airlines]] әуе компаниясына тиесілі жолаушылар ұшағы «[[Баку]]-[[Грозный]]<nowiki/>» бағыты бойынша ұшып бара жатып, [[Ақтау Халықаралық әуежайы|Ақтау әуежайы]] маңында апатқа ұшырады.<ref>{{Cite web |url=https://kaz.zakon.kz/okiga/6054420-atauday-sha-apaty-aman-alandardy-aldyn-ala-tzm-shyty.html |title=Ақтаудағы ұшақ апаты: аман қалғандардың алдын ала тізімі шықты |lang=kk |website=kaz.zakon.kz |access-date=2024-12-25}}</ref> Тергеудің алдын ала нәтижелері бойынша Әзірбайжан билігі мен авиакомпания ұшақтың Қазақстанда «сыртқы әсерден» кейін апатқа ұшырағанын хабарлады. Әзербайжандық үкіметтік дереккөздерге сәйкес, ұшақ «жер-әуе» санатындағы ресейлік зымыранмен «дрондардың белсенділігі кезінде» Грозный аспанында атып түсірілген. Зымыран сынықтары жолаушылар мен экипаж мүшелеріне тиіп, ұшақтың жанында жарылды.<ref name=":4">{{Cite web|title=A Strange Banging Sound, Chaos and Prayers Before a Plane Crashes|url=https://www.nytimes.com/2024/12/27/world/europe/azerbaijan-airlines-crash-kazakhstan-survivors.html|accessdate=2024-12-29|lang=en|publisher=[[The New York Times]]|date=2024-12-27}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|title=Exclusive: Preliminary investigation confirms Russian missile caused Azerbaijan Airlines crash|url=https://www.euronews.com/2024/12/26/exclusive-preliminary-investigation-confirms-russian-missile-over-grozny-caused-aktau-cras|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-26|publisher=[[Euronews]]|lang=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|title=Probe suggests Azerbaijan plane crashed due to 'physical external interference'|url=https://www.rfi.fr/en/international-news/20241227-russia-says-azerbaijani-plane-tried-to-land-during-ukraine-drone-attack|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-27|publisher=RFI|lang=en}}</ref> Тергеу барысымен таныс әзербайжандық дереккөздердің бірі [[Reuters]] агенттігіне алдын ала нәтижелер бойынша ұшақ ресейлік «[[Панцирь-С]]<nowiki/>» әуе қорғаныс жүйесімен атылғанын және Грозныйға жақындаған кезде оның байланыс жүйелері радиоэлектронды күрес жүйелері арқылы істен шығарылғанын хабарлады.<ref>{{Cite web|title=Russian air-defense system downed Azerbaijan plane, sources say|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/azerbaijan-airlines-flight-was-downed-by-russian-air-defence-system-four-sources-2024-12-26/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-27|lang=en|publisher=Reuters|author=Nailia Bagirova, Gleb Stolyarov}}</ref> Осы дереккөзге сәйкес, зақымдалған ұшақ ұшқыштардың шұғыл қону туралы өтінішіне қарамастан Ресей әуежайларына қонудан бас тартылды және [[Каспий теңізі]] арқылы [[Қазақстан]]дағы [[Ақтау]]ға қарай ұшуға бұйрық берілді.<ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref name=":6" /> Ұшақ әуежай үстінде екі айналым жасап, қаладан 3 км<ref name="inbusiness.kz">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/last/aktauda-apatka-ushyragan-ushakta-kazakstandyktar-da-bolgan|title=Ақтауда апатқа ұшыраған ұшақта қазақстандықтар да болған|lang=kk|website=inbusiness.kz|access-date=2024-12-25}}</ref> қашықтықта ұшу-қону жолағына жақын жерде құлап, өртке оранды.<ref>{{Cite web|title=Тірі қалғандар арасында экипаж қызметкерлері де бар|url=https://kaz.orda.kz/tiri-kalgandar-arasynda-jekipazh-kyzmetkerleri-de-bar-129448/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-25|publisher=ORDA|author=Жәукен Әсем}}</ref> Бортта 67 адам (62 жолаушы және 5 экипаж мүшесі) болған, соның 29-ы тірі қалды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/1000530|title=Выжившие в авиакатастрофе в Актау сидели в хвостовой части самолета|lang=ru|website=Интерфакс|date=2024-12-25}}</ref> Ұшақтың құлауынан аман қалған құйрығында, сондай-ақ Киль мен биіктік рульдерінің жазықтықтарында көптеген саңылаулар табылды (олардың кейбіреулері әлі ұшып келе жатқан ұшақтың салонынан да көрінеді), бұл сарапшылардың пікірінше, әуе шабуылына қарсы зымырандардың элементтерінен туындауы мүмкін.<ref>{{Cite web|title=Military expert says Azerbaijan Airlines plane likely downed by anti-aircraft missile|url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/12/27/military-expert-says-azerbaijan-airlines-plane-likely-downed-by-anti-aircraft-missile|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-27|lang=en|author=Gavin Blackburn|publisher=Euronews}}</ref> Тірі қалған жолаушылар сәтсіз қонуға тырысқаннан кейін Грозныйдың үстіндегі аспандағы жарылыстардың дыбыстарын естігендерін айтты.<ref>{{Cite web|title="Сыртқы ықпал": Әзербайжан билігі лайнердің апатқа ұшырау себебін атады|url=https://kaz.nur.kz/world/2206196-syrtqy-yqpal-azerbaizhan-biligi-lainerding-apatqa-ushyrau-sebebin-atady/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-27|author=Талғат Дүйсенбек|publisher=NUR.KZ}}</ref> Ұшақ апатынан үш күн өткен соң, Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] Әзірбайжан президентінен ұшақпен болған «қайғылы оқиға» үшін кешірім сұрады. Әңгіме барысында әзірбайжандық жолаушылар тасымалдайтын әуе кемесі Грозный қаласының әуежайына бірнеше рет қонуға тырысқаны атап өтілді. Осы уақытта Грозный, Моздок және Владикавказ Украинаның жауынгерлік ұшқышсыз ұшу аппараттарына шабуыл жасады, ал ресейлік ӘШҚ бұл шабуылдарды тойтарыс берді. Бұл ретте Путин кеменің құлауына себеп болған ӘШҚ жұмысы екенін ешқашан мойындамады.<ref>{{Cite web|title=Ұшақ апаты: Путин Ресейдің әуе кеңістігінде болған қайғылы оқиғаға байланысты кешірім сұрады|url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6054590-sha-apaty-putin-reseyd-ue-kestgnde-bolan-ayyly-oiaa-baylanysty-keshrm-srady.html|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-28|publisher=Zakon.kz|author=Камшат Сатиева}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ұшақ апаты: Путин Ресейдің әуе кеңістігінде болған қайғылы оқиғаға байланысты кешірім сұрады|url=https://qaz365.kz/politics/11095-vladimir-putin-kin-sin-moiyndap-zerbaizhan-prezidentinen-keshirim-surady/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-28|publisher=Qaz365}}</ref> Әлиев өз кезегінде ұшақ корпусында бірнеше саңылаулардың болуы, жолаушылар мен экипаж мүшелерінің бөгде фрагменттермен жаралану сипаты «физикалық және техникалық сыртқы әсер» фактісін растайтынын атап өтті.<ref>{{Cite web|title=Ұшақ Ресей аумағындағы сыртқы соққының кесірінен апатқа ұшырады – Әзербайжан президенті|url=https://alqamedia.kz/?p=2091|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-28|publisher=alqamedia.kz}}</ref><ref>{{Cite web|title=Azerbaijan Airlines Ақтау маңындағы ұшақ апатының алдын ала себебін атады|url=https://kz.kursiv.media/kk/2024-12-27/zmts-ushaq-apatu-sebebi/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-27|publisher=Курсив|author=Азамат Серікхан}}</ref> Ол сондай-ақ Ресей тарапының апаттың себептері туралы «мәселені шешкісі» келгеніне өкініш білдірді және Ресейден Әзірбайжаннан кешірім сұрауды, өз кінәсін мойындауды, кінәлілерді жазалауды және оларды қылмыстық жауапкершілікке тартуды, сондай-ақ Әзірбайжан мемлекетіне, зардап шеккен жолаушылар мен экипаж мүшелеріне өтемақы төлеуді талап етті. == Ұшақ == Апатқа ұшыраған [[Embraer ERJ-190AR]] ұшағы болатын (Борттық нөмірі 4K-AZ65).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/468275|title=Accident Embraer ERJ-190AR 4K-AZ65, Wednesday 25 December 2024|first=Harro|last=Ranter|website=asn.flightsafety.org|access-date=2024-12-25}}</ref> 22 шілде 2013 жылы ұшақ [[Сан-Жозе-дус-Кампус]] қаласындағы (Бразилия) [[Embraer]] заутынан ұшырылып, Баку қаласына қарай сапарын бастады. Ұшақ Натал, Лас-Пальмас және Пальма-де-Мальорка әуежайлары арқылы ұшып өтті.<ref name=":2" /> 24 шілдеде Бакуге жеткенде, ұшаққа 4K-AZ65 тіркеу белгісі мен «Гусар» атауы берілді. Бұл атау Әзербайжанның Гусар қаласының құрметіне қойылған. Кейінірек ұшақ [[Әзербайжан әуе жолдарына|Әзербайжан әуе жолдары]] және олардың еншілес Buta Airways әуе компаниясында пайдаланылды.<ref name=":2" /> 2017 жылдың қазанында ұшақты [[Buta Airways]] компаниясы сатып алған және ол жерде 2023 жылға дейін қызмет еткен. 2023 жылдың қазанында ұшақ [[AZAR]] компаниясының құрамына қайта оралған.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.planespotters.net/airframe/embraer-erj-190-4k-az65-azal-azerbaijan-airlines/38q464|title=4K-AZ65 AZAL Azerbaijan Airlines Embraer ERJ-190AR (ERJ-190-100 IGW)|lang=en|website=www.planespotters.net|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> Апат алдында, 2023 жылдың 25 желтоқсанынан 2024 жылдың 19 қазанына дейін ұшақ әуе компаниясы орналасқан Баку әуежайында тоқтап тұрды.<ref name=":2" /> == Экипаж және жолаушылар == Ұшақ экипажы келесі мүшелерден тұрды:<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/society/25/12/2024/676bb4419a7947844263d4e2?from=story_676bb5819a7947309a0a4999|title=Крушение пассажирского самолета Баку — Грозный. Главное|lang=ru|website=РБК|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> * Кшнякин Игорь (Капитан) * Кальянинов Александр * Әлиева Хокума * Әсадов Зұлфұғар * Рагимли Айдан Экипаж құрамында осы жоғарыдағы 5 адам болған. Барлық экипаж мүшелері Әзербайжан азаматы.<ref>{{Cite web|url=https://www.azal.az/ru/airline/news/details/?id=25122024#/|title=Информация пресс-службы|website=www.azal.az|access-date=2024-12-25}}</ref> Алдын ала ақпарат бойынша, апаттың салдарынан ұшқыштар қаза тапқан.<ref>{{Cite web |date=2024-12-25 |title=Оперштаб: Оба пилота погибли при крушении самолета AZAL в Актау |url=https://report.az/ru/proisshestviya/opershtab-oba-pilota-pogibli-pri-krushenii-samoleta-azal-v-aktau/ |access-date=2024-12-25 |website=Информационное Агентство Репорт |language=ru}}</ref> Ұшақ капитаны Игорь Кшнякин 15 000 сағаттан астам ұшып шыққан, оның 11 200 сағаттан астамы капитан қызметінде болған.<ref name=":2" /> Тірі қалғандар арасында бортсерік Хокума Алиева жоқ. Стюард Асадов Зульфугар мен стюардесса Рагимли Айдан әртүрлі дәрежедегі жарақаттар алған.<ref>{{Cite web |title=Stüardessanın qardaşı DANIŞDI: "Məndən DNT analizi götürdülər" |url=https://oxu.az/cemiyyet/stuardessanin-qardasi-danisdi-menden-dnt-analizi-goturduler |access-date=2024-12-25 |website=Oxu.az |language=az}}</ref> Ұшақ бортында болған 67 адамның 15-і [[Ресей|Ресей Федерациясының]] азаматтары,<ref>{{Cite web|url=https://t.me/bazabazon/33931|title=Baza - Telegram|website=Telegram|access-date=2024-12-25}}</ref> 37-сі [[Әзербайжан]] азаматтары, 6-ы [[Қазақстан]] азаматтары,<ref name="inbusiness.kz" /><ref>{{Cite web|url=https://t.me/azattyq/27856 |title=Azattyq - Telegram |website=Telegram |access-date=2024-12-25}}</ref> 3-і [[Қырғызстан]] азаматтары екені белгілі болды.<ref>{{Cite web|url=https://t.me/azattyq/27823 |title=Azattyq - Telegram |website=Telegram |access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/society/25/12/2024/676bc9bd9a79473b96ec1207?from=story_676bb5819a7947309a0a4999|title=Azerbaijan Airlines опубликовала список пассажиров разбившегося самолета|lang=ru|website=РБК|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/incident/emergency/2204778-krushenie-samoleta-bliz-aktau-obnarodovan-spisok-passazhirov/|title=Крушение самолета близ Актау: обнародован полный список пассажиров|lang=ru|website=NUR.KZ|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! rowspan="1" |Азаматтық ! colspan="1" |Жолаушылар ! colspan="1" |Экипаж ! colspan="1" |Барлығы |- valign="top" |{{Байрақ|Әзербайжан}} | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |42 |- valign="top" |{{Байрақ|Ресей}} | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |16 |- valign="top" |{{Байрақ|Қазақстан}} | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |6 |- |{{Байрақ|Қырғызстан}} | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 |- valign="top" |'''Барлығы''' | style="text-align:center;" |'''62''' | style="text-align:center;" |'''5''' | style="text-align:center;" |'''67''' |} == Барысы == === Оқиға === {{Maplink|frame=yes|type=data|text=[[Flightradar24]] деректеріне сәйкес ұшақ траекториясы|frame-height=275|frame-long=48.8|frame-lat=42.3|zoom=6|from=Azerbaijan Airlines Flight 8243.map}} 2024 жылдың 25 желтоқсанында, сағат 03:55 UTC-де, ұшақ Баку қаласындағы [[Гейдар Алиев атындағы халықаралық әуежай|Гейдар Алиев атындағы халықаралық әуежайдан]] ұшып, [[Грозный әуежайі|Грозный әуежайына]] бағыт алды.<ref name=":1" /> Грозный әуежайының баспасөз қызметінің мәліметінше, ұшақ межелі әуежайға ұшқанда тұманға байланысты «Үйташ» әуежайына (Махачкала) қайта жіберілді, дегенмен ұшқыштың диспетчермен жарияланған, бірақ расталмаған радио алмасу жазбаларында тұман туралы сөз жоқ.<ref>{{Cite web|title=Бакуден Грозныйға бет алған ұшақ Осетияға не үшін барған|url=https://qaz.ulysmedia.kz/news/24192-bakuden-groznyiga-bet-algan-ushak-osetiiaga-ne-ushin-bargan/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-26|publisher=Ulysmedia.kz|author=Ғалиасқар Думан}}</ref><ref>{{Cite web|title=AZAL ұшағының Грозный әуежайының диспетчерімен сөйлескен сөзі жарияланды|url=https://kaz.orda.kz/azal-ushagynyn-groznyj-auezhajynyn-dispetcherimen-sojlesken-sozi-zharijalandy-129546/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-27|author=Перизат Жарылқасын|publisher=ORDA}}</ref> Осы жазбаларға сүйенсек, жергілікті уақыт бойынша сағат 08:11-де командир диспетчерге Бакуге кететінін, бір минуттан кейін — екі GPS жоғалғанын және сағат 08:16-да ұшақтың басқарудан бас тартқанын, «бұл кабинада құстардың соққысы» болғанын айтты. Сағат 08:17-де ұшқыш минералды суларға баратынын хабарлады, ал 08:20-да ауа-райы туралы ақпаратты біліп, Махачкаланы беруді сұрады. Сағат 08:22-де ұшқыш гидравликаның істен шыққандығы туралы хабарлады, ал бір минуттан кейін ол Махачкалаға барады.<ref>{{Cite web|title=Ақтаудағы ұшақ апаты: экипаж бен диспетчердің сөйлескендері жарияланды|url=https://qaz.ulysmedia.kz/news/24189-aktaudagy-ushak-apaty-ekipazh-ben-dispetcherdin-soileskenderi-zhariialandy/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-25|author=Ғалиасқар Думан|publisher=Ulysmedia.kz}}</ref> Ресейдің басшысы Дмитрий Ядров 27 желтоқсанда ұшақ командирі ұшақты Грозный әуежайына екі рет қондыруға тырысқанын, бірақ мүмкін смогстігін айтты. Грозныйға қонудың сәтсіз әрекеттері туралы тірі қалған жолаушылар мен стюардессалар да айтады. Сонымен, тірі қалғандардың бірі Субхонкул Рахимовтың айтуынша, ұшқыштар үш рет Грозныйға борт отырғызуға тырысты, бірақ «үшінші рет бірдеңе жарылды». Рахимовтың айтуынша, жарылыс ұшақ ішіндегі жарылыс сияқты болған жоқ.<ref>{{Cite web|title=Ақтауға жақын жерде апатқа ұшыраған ұшақтан аман қалған жолаушының айтқандары|url=https://www.altn.news/kz/vizhivshiy-passazhir-rasskazal-podrobnosti-katastrofi-samolyota-bliz-aktau-4094|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-27|publisher=Altn News|author=Кирилл Гуленков}}</ref> Кеменің сыртындағы жарылыс туралы тірі қалған стюардесса Зульфугар Асадов та айтты.<ref name=":7">{{Cite web|title=Грозныйдың үстінде жарылысты, соққы жасалғанын сездік – апатқа ұшыраған ұшақтағы бортсерік|url=https://qaz.ulysmedia.kz/news/24284-groznyidyn-ustinde-zharylysty-sokk-y-zhasalganyn-sezdik-apatka-ushyragan-ushaktagy-bortserik/|accessdate=2024-12-29|publisher=Ulysmedia.kz|author=Сырым Қаржас|date=2024-12-27}}</ref><ref>{{Cite web|title="Командир суға құлайтынымызды айтты": Ақтаудағы ұшақ апатында аман қалған бортсерік оқиғаның қалай болғанын айтып берді|url=https://stan.kz/komandir-suga-kylaytinimizdi-aytti-aktaudagi-yshak-apat-411840/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-28|publisher=Stan.kz|author=Дана Русланқызы}}</ref> Тағы бір жолаушы Заур Мамедов жарылыстар туралы да айтты. Тірі қалған стюардесса Айдана Рагимлидің айтуынша, бірінші соққыдан кейін оттегі маскалары ашылып, стюардессалар жолаушыларға жүгінгісі келгенде, екінші соққы болды, оның барысында стюардесса Асадов сол қолынан жарақат алды, ұшақтың ішіне сынықтар кірді.<ref name=":7" /> Апатқа дейін түсірілген ұшақ салонынан түсірілген кадрларда ұшақта қысымның төмендеуі байқалды, орындықтарда тесіктер байқалады, ал жолаушылар зардап шеккендерге таңу керек дейді.<ref>{{Cite web|title=Ақтауда апатқа ұшыраған ұшақ салонында түсірілген кадрлар тарады|url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6054439-atauda-apata-shyraan-sha-salonynda-tsrlgen-kadrlar-tarady.html|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-25|author=Айдос Қали|publisher=Zakon.kz}}</ref> Ядровтың айтуынша, Грозный аймағында «қиын жағдай» болған: украиналық дрондардың «Грозный және Владикавказ қалаларындағы азаматтық инфрақұрылымға» шабуылына байланысты «кілем» режимі енгізілді (белгілі бір аумақтың үстіндегі аспанның жабылуы), ал Грозный әуежайы «тығыз тұман» жауып, 500 метр биіктікте болған жоқ көріну.<ref>{{Cite web|title=Росавиация Ақтаудағы қайғылы оқиға туралы: Командир ұшақты Грозныйға екі рет қондырмақ болды|url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6054554-rosaviatsiya-atauday-ayyly-oia-turaly-komandir-shaty-groznyya-ek-ret-ondyrma-boldy.html|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-27|publisher=Zakon.kz|author=Айдос Қали}}</ref> Алайда, 25 желтоқсан күні таңертең Шешенстан астанасында әуежайдың жабылуы туралы ресейлік ақпарат агенттіктерінде де, жеделхат арналарында да хабарланған жоқ. Сонымен қатар, Грозный әуежайының бас директоры Альви Шахгириев «кілем» режимі әуе кемесінің командирі қосалқы аэродромға кету туралы шешім қабылдағаннан кейін енгізілгенін айтты.<ref>{{Cite web|title=В аеропорту Грозного, куди не долетів рейс із Баку, знову оголосили план «Килим»|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-aeroport-groznyj-plan-kylym/33254657.html|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-27|lang=uk|publisher=Радіо Свобода}}</ref> Сол күні таңертең Шешенстан Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы Хамзат Қадыров Шешенстанның үстіндегі аспандағы барлық дрондардың жойылғаны туралы» есеп берді, ал келесі күні оның ағасы, Шешенстан басшысы [[Рамзан Қадыров]] Хамзат Қадыровты «Шешен Республикасына сіңірген еңбегі үшін медалімен» марапаттады.<ref>{{Cite web|title=Қадыров Ақтаудағы апатқа себеп болған дрондарды атып түсіру туралы есеп берген інісін марапаттады|url=https://kaz.orda.kz/kadyrov-aktaudagy-apatka-sebep-bolgan-drondardy-atyp-tysiru-turaly-esep-bergen-inisin-marapattady-129508/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-27|publisher=ORDA|author=Аиша Алдаяр}}</ref> 06:07 UTC-ден кешіктірмей (кеменің белгісі ұшу жазбасында қайта пайда болған кезде),<ref>{{Cite web|title="Құстардың соқтығысуы немесе техникалық ақау": Әзірбайжан әуе компаниясына тиесілі ұшақтың Ақтауда құлауына не себеп|url=https://stan.kz/news-411732/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-26|publisher=Stan.kz}}</ref> [[Каспий теңізі]]<nowiki/>нің үстінде,<ref>{{Cite web|url=https://www.flightradar24.com/data/aircraft/4k-az65#3879c26d|title=Live Flight Tracker - Real-Time Flight Tracker Map|lang=en|last=Flightradar24|website=Flightradar24|access-date=2024-12-25}}</ref> ұшақ экипажы [[7700 сигналы]] (төтенше жағдай) берді.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=«Ұшқыштар басқаруды толықтай өз қолдарына ала алмаған сияқты»: ұшақ апатына қатысты маман пікірі|url=https://turkystan.kz/article/253779-ushkyshtar-baskarudy-tolyktai-oz-koldaryna-ala-almagan-siiakty-ushak-apatyna-katysty-maman-pikiri|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-26|publisher=Turkystan.kz|author=Нұрлан Әлинұр}}</ref> Ұшақ белгісі ұшу жазбасында қайта пайда болған кезде, ол Ақтау әуежайына қарай жылжып үлгерді.<ref>{{Cite web|title=Accident Embraer ERJ-190AR 4K-AZ65, Wednesday 25 December 2024.|url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/468275|accessdate=2024-12-29|publisher=asn.flightsafety.org|lang=en}}</ref> Росавиацияда «борттағы штаттан тыс жағдайға байланысты» Ақтаудағы қосалқы әуеайлаққа кету туралы шешімді ұшақ командирі қабылдады.<ref>{{Cite web|title=Росавиация Ақтаудағы ұшақ апатына қатысты пікір білдірді|url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6054416-rosaviatsiya-atauday-sha-apatyna-atysty-pkr-bldrd.html|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-25|publisher=Zakon.kz|author=Айгерим Тарина}}</ref> Апаттық қону тікелей қолмен басқару режимінде орындалды (direct mode).<ref>{{Cite web|title=ҚАЗАҚСТАНДА АПАТҚА ҰШЫРАҒАН БАКУ-ГРОЗНЫЙ БАҒЫТЫНДАҒЫ ҰШАҚ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІ МЕН ҚАЙТАЛАНАТЫН ЖҮЙЕЛЕР ІСТЕН ШЫҚҚАННАН КЕЙІН АҚТАУДА DIRECT MODE РЕЖИМІНДЕ ҚОНУҒА ДАЙЫНДАЛҒАН -ТЖ ОРНЫНДАҒЫ ОПЕРШТАБ|url=https://interfax.kz/?lang=kaz&int_id=21&news_id=61882|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-25|publisher=Интерфакс-Қазақстан}}</ref> Әзірбайжан үкіметінің дереккөздерінің айтуынша, ресейлік «жер-әуе» зымыранымен зақымдалған (украиналық ұшқышсыз ұшу аппараттарының Грозный аспандағы белсенділігі кезінде) ұшақтардың шұғыл қону туралы өтініштеріне қарамастан Ресей әуежайларына қонуға рұқсат берілмеген. Оның орнына ұшқыштарға Каспий теңізі арқылы Ақтауға қарай ұшуға бұйрық берілді. [[Euronews]] корреспонденттері алған мәліметтерге сәйкес, ұшақтың GPS навигациялық жүйелері теңіз үстінен ұшудың барлық жолында өшірілді.<ref name=":0" /> Росавиация басшысы Дмитрий Ядров өз кезегінде командирге қону үшін басқа әуежайлар ұсынылғанын (нақты қандай ядро туралы хабарлаған жоқ), бірақ ол Ақтау әуежайына бару туралы шешім қабылдағанын айтты.<ref name=":8" /> Сағат 06:30 UTC-де (11:30), төмен биіктікте және алдыңғы бөлігі төмен қараған күйде ұшақ әуежайдың ұшу-қону жолағының маңында жерге соқтығысты.<ref name=":1" /> Ұшақ бөліктерге бөлініп кеткен, тірі қалғандардың көпшілігі орналасқан оның артқы бөлігі ажырап,<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/1000530|title=Выжившие в авиакатастрофе в Актау сидели в хвостовой части самолета|lang=ru|website=Интерфакс|date=2024-12-25}}</ref> төңкеріліп қалған.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cn7rj32kr1no|title=Пассажирский самолет, летевший в Грозный, разбился в Казахстане|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> Құтқару жұмыстарына 150 құтқарушы мен 45 техника жұмылдырылды.<ref name="inbusiness.kz" /><ref>{{Cite web|url=https://www.tourdom.ru/news/na-bortu-poterpevshego-krushenie-v-aktau-samoleta-mog-vzorvatsya-ballon-.html|title=На борту потерпевшего крушение в Актау самолета мог взорваться баллон|lang=ru|website=Tourdom.ru|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://sputnik.kz/20241225/aqtau-manyndagy-ushaq-apaty-tiri-qalgandar-sany-25-ke-zhetti-49544854.html |title=Ақтау маңындағы ұшақ апаты: тірі қалғандар саны 25-ке жетті |lang=kk |website=sputnik.kz |access-date=2024-12-25}}</ref> Борттағы ақаулардың нақты себебі әзірге белгісіз. Алайда негізгі болжам — құстармен соқтығысып қалу.<ref>{{Cite web |url=https://kaz.zakon.kz/okiga/6054424-atauday-sha-apaty-an-ortalyyna-zhzdegen-adam-keld.html |title=Ақтаудағы ұшақ апаты: Қан орталығына жүздеген адам келді |lang=kk |website=kaz.zakon.kz |access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://inbusiness.kz/kz/last/aktaudagy-ushak-apaty-12-adam-auruhanaga-zhetkizildi |title=Ақтаудағы ұшақ апатынан кейін 12 адам ауруханаға жеткізілді |lang=kk |website=inbusiness.kz |access-date=2024-12-25}}</ref> Бұл нұсқаны ұшақтың иесі, [[Azerbaijan Airlines]] әуекомпаниясы да топшылап отыр.<ref>{{Cite web |url=https://kaz.orda.kz/songy-sapar-aktauda-apatka-ushyragan-ushak-zhajly-tolyk-akparat-129427/ |title=Соңғы сапар: Ақтауда апатқа ұшыраған ұшақ жайлы толық ақпарат |lang=kk |website=kaz.orda.kz |access-date=2024-12-25}}</ref> == Реакция == Қазақстан президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]],<ref>{{Cite web|title=Ақтаудағы ұшақ апаты: Тоқаев Әзербайжан президентіне көңіл айтты|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/aktaudagyi-ushak-apatyi-tokaev-azerbayjan-prezidentne-konl-364374/|accessdate=2024-12-29|date=2024-12-25|publisher=Tengrinews.kz}}</ref> Сербия президенті [[Александр Вучич]],<ref>{{Cite web|url=https://en.apa.az/official-news/serbian-president-extends-condolences-to-azerbaijan-over-plane-crash-456467|title=Serbian President extends condolences to Azerbaijan over plane crash|lang=en|website=Apa.az|access-date=2024-12-25}}</ref> Пәкістан премьер-министрі [[Шахбаз Шариф]],<ref>{{Cite web|url=https://en.apa.az/foreign-policy/pakistani-prime-minister-shahbaz-sharif-expresses-condolences-to-azerbaijan-over-plane-crash-456472|title=Pakistani Prime Minister Shahbaz Sharif expresses condolences to Azerbaijan over plane crash|lang=en|website=Apa.az|access-date=2024-12-25}}</ref> Қырғызстан президенті [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]],<ref>{{Cite web|url=https://report.az/en/incident/sadyr-japarov-expresses-condolences-to-ilham-aliyev-over-plane-crash-in-aktau/|title=Sadyr Japarov expresses condolences to Ilham Aliyev over plane crash in Aktau|lang=en|website=Report News Agency|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]],<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/676bce6e9a79470708c6102b?from=story_676bb5819a7947309a0a4999|title=Путин выразил соболезнования Алиеву из-за авиакатастрофы в Актау|lang=ru|website=РБК|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> Түркия президенті [[Режеп Тайып Ердоған]],<ref>{{Cite web|url=https://en.apa.az/foreign-policy/turkish-president-recep-tayyip-erdogan-offers-condolences-following-azerbaijan-airlines-plane-crash-in-aktau-456482|title=Turkish President Recep Tayyip Erdogan offers condolences following Azerbaijan Airlines plane crash in Aktau|lang=en|website=Apa.az|access-date=2024-12-25}}</ref> Солтүстік Кипр Түрік Республикасының президенті [[Эрсин Татар]],<ref>{{Cite web |date=2024-12-25 |title=Ersin Tatar təyyarə qəzası ilə əlaqədar Azərbaycana başsağlığı verib |url=https://report.az/xarici-siyaset/ersin-tatar-teyyare-qezasi-ile-bagli-azerbaycana-bassagligi-verib/ |access-date=2024-12-25 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az}}</ref> Иран президенті [[Масуд Пезешкиан]],<ref>{{Cite web |title=İran Prezidenti təyyarə qəzası ilə bağlı Azərbaycana başsağlığı verib |url=https://apa.az/xarici-siyaset/iran-prezidenti-teyyare-qezasi-ile-bagli-azerbaycana-bassagligi-verib-882080 |access-date=2024-12-25 |website=Apa.az |language=az}}</ref> Тәжікстан президенті [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]],<ref>{{Cite web |date=2024-12-25 |title=Emoməli Rəhmon təyyarə qəzası ilə əlaqədar Azərbaycan Prezidentinə başsağlığı verib |url=https://report.az/xarici-siyaset/tacikistan-prezidenti-teyyare-qezasi-ile-elaqedar-azerbaycan-prezidentine-bassagligi-verib/ |access-date=2024-12-25 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az}}</ref> Израиль президенті [[Ицхак Герцог]],<ref>{{Cite web |title=İsrail Prezidenti: AZAL-ın təyyarəsinin qəzaya uğraması xəbəri məni dərindən kədərləndirdi |url=https://apa.az/xarici-siyaset/israil-prezidenti-azal-in-teyyaresinin-qezaya-ugramasi-xeberi-meni-derinden-kederlendirdi-882114 |access-date=2024-12-25 |website=Apa.az |language=az}}</ref> Молдавия президенті [[Майя Григорьевна Санду|Майя Санду]]<ref>{{Cite web|url=https://report.az/ru/vneshnyaya-politika/prezident-moldovy-vyrazila-soboleznovaniya-v-svyazi-s-aviakatastrofoj-azal-v-kazahstane/|title=Президент Молдовы выразила соболезнования в связи с авиакатастрофой AZAL в Казахстане|lang=ru|website=Информационное Агентство Репорт|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> Беларусь президенті [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]],<ref>[https://president.gov.by/ru/events/soboleznovanie-prezidentu-azerbajdzana-il-hamu-alievu Соболезнование Президенту Азербайджана Ильхаму Алиеву]</ref> сондай-ақ [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]]<ref>{{Cite web|url=https://apa.az/xarici-siyaset/abs-ve-boyuk-britaniya-sefirlikleri-teyyare-qezasi-ile-bagli-azerbaycana-bassagligi-verib-882049|title=ABŞ və Böyük Britaniya səfirlikləri təyyarə qəzası ilə bağlı Azərbaycana başsağlığı verib|lang=az|website=Apa.az|access-date=2024-12-25}}</ref> және [[Франция]]<ref>{{Cite web|url=https://report.az/en/foreign-politics/french-embassy-in-azerbaijan-expresses-condolences-over-plane-crash-in-aktau/|title=French Embassy in Azerbaijan expresses condolences over plane crash in Aktau|lang=en|website=Report News Agency|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> елшіліктері, [[Грузия]]<ref>{{Cite web|url=https://en.apa.az/foreign-policy/georgian-mfa-expresses-condolences-to-azerbaijan-over-plane-crash-456476|title=Georgian MFA expresses condolences to Azerbaijan over plane crash|lang=en|website=Apa.az|access-date=2024-12-25}}</ref> мен [[Румыния|Румынияның]]<ref>{{Cite web|url=https://en.apa.az/foreign-policy/romanian-fm-expresses-condolences-to-azerbaijan-over-plane-crash-456477|title=Romanian FM expresses condolences to Azerbaijan over plane crash|lang=en|website=Apa.az|access-date=2024-12-25}}</ref> Сыртқы істер министрліктері [[Әзербайжан|Әзербайжанға]] әуе апатына байланысты көңіл айтты. 26 желтоқсан Әзербайжанда аза тұту күні деп жарияланды.<ref>{{Cite web|url=https://president.az/ru/articles/view/67691|title=Распоряжение Президента Азербайджанской Республики Об объявлении траура в Азербайджанской Республике с целью почтения памяти погибших в результате крушения пассажирского самолета Embraer 190 Закрытого акционерного общества «Азербайджан Хава Йоллары» при выполнении рейса Баку-Грозный (Российская Федерация) » Официальный сайт президента Азербайджанской Республики|lang=ru|website=president.az|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2024/12/25/v-azerbaydzhane-ob-yavlen-traur-v-svyazi-s-krusheniem-samoleta-v-aktau|title=В Азербайджане объявлен траур в связи с крушением самолета в Актау|lang=ru|website=Meduza|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/676befed9a79477f54226cac?from=story_676bb5819a7947309a0a4999|title=В Азербайджане объявили 26 декабря днем траура после крушения самолета|lang=ru|website=РБК|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/7403309|title=В Азербайджане 26 декабря объявлен траур в связи с крушением самолета|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2024/12/25/aliev-ob-yavil-v-azerbaydzhane-26-dekabrya-dnem-traura/|title=Алиев объявил 26 декабря днем траура в Азербайджане|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/26-dekabrya-v-azerbaydzhane-obyavili-traur|title=26 декабря в Азербайджане объявили траур|lang=ru|website=Казинформ|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> Арменияның премьер-министрі [[Никол Пашинян]] әуе апатынан қаза тапқандардың отбасыларына көңіл айтты.<ref>{{Cite web|url=https://news.am/rus/news/858923.html|title=Премьер-министр Армении выразил соболезнования в связи с катастрофой рейса Баку-Грозный|lang=ru|website=news.am|date=2024-12-26|access-date=2024-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.kz/?lang=rus&int_id=21&news_id=160136|title=Премьер Армении соболезнует семьям погибших в авиакатастрофе самолета AZAL в Актау|lang=ru|last=Interfax-Kazakhstan|website=www.interfax.kz|access-date=2024-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ru.axar.az/news/politika/929876.html|title=Пашинян выразил соболезнования в связи с крушением|lang=ru|website=Axar.Az|date=2024-12-25|access-date=2024-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ru.armradio.am/2024/12/25/|title=Никол Пашинян выразил соболезнования семьям погибших в авиакатастрофе рейса Баку-Грозный|lang=ru-RU|website=Общественное Радио Армении|access-date=2024-12-26}}</ref> Әуе апатына байланысты [[Әзербайжан]] президенті [[Ильхам Әлиев]] Ресейге сапарын тоқтатты.<ref>{{Cite web|url=https://president.az/ru/articles/view/67684|title=Сообщение Пресс-службы Президента » Официальный сайт президента Азербайджанской Республики|lang=ru|website=president.az|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/676bd0889a79477f8a523ff5?from=story_676bb5819a7947309a0a4999|title=Алиев прервал визит в Россию из-за авиакатастрофы в Актау|lang=ru|website=РБК|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/1000549|title=Алиев прервал визит в Россию из-за крушения самолета AZAL в Актау|lang=ru|website=Интерфакс|date=2024-12-25}}</ref> Ресей президенті Владимир Путин апат орнына медицина қызметкерлері мен қажетті жабдықтармен МЧС Ресейдің ұшағы жіберілетінін мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/1000586|title=Путин заявил, что к месту авиакатастрофы в Актау вылетает борт МЧС РФ|lang=ru|website=Интерфакс|date=2024-12-25}}</ref> === Әзербайжан === 25 желтоқсандағы оқиға салдарынан Әзербайжанда көп адамның қазасына байланысты аза тұту күні жарияланды.<ref name=":1" /> Әзербайжан футзал лигасының және Әзербайжан Кубогының 8-туры бір минуттық үнсіздікпен басталатын болды.<ref>{{Cite web |date=2024-12-25 |title=Azərbaycanın futzal üzrə Yüksək Liqasının və kubokun oyunlarından əvvəl 1 dəqiqəlik sükut elan olunacaq |url=https://report.az/futbol-xeberleri/azrbaycanin-futzal-uzre-yuksek-liqasinin-ve-kubokun-oyunlarindan-evvel-1-deqiqelik-sukut-elan-olunacaq/ |access-date=2024-12-25 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az}}</ref> Аза тұту күніне орай Әзербайжанда таеквондо чемпионаты мен біріншілігінің кездесулері кейінге қалдырылды.<ref>{{Cite web |date=2024-12-25 |title=Taekvondo üzrə Azərbaycan birinciliyi və çempionatının görüşləri matəm günü ilə əlaqədar təxirə salınıb |url=https://report.az/ferdi/taekvondo-uzre-olke-birinciliyi-ve-cempionatinin-gorusleri-matem-gunu-ile-elaqedar-texire-salinib/ |access-date=2024-12-25 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az}}</ref> «Әзербайжан әуе жолдары» тергеу аяқталғанға дейін Баку — Грозный — Баку және Баку — Махачкала — Баку бағыттарындағы рейстерді орындауды тоқтататынын хабарлады.<ref>{{Cite news|title=Авиакомпания AZAL приостановила рейсы из Баку в Грозный и Махачкалу|url=https://www.interfax.ru/world/1000632|website=Интерфакс|date=2024-12-25}}</ref> Ильхам Әлиев фактілерге негізденсек, ұшақ Ресей аумағында, Грозный қаласының маңында зақымданып, басқару қабілетінен айырылғанын жария еткен. Ресейдің ұшақтың ішінде жарылыс болған деген теориясы қапа қылып, таң қалдырғанын айтты. Осыдан, Ресей бұл апаттың ісін басып тастағысы келіп тұрғаны анық деген пікірін білдіртті. Әзербайжанның осы апатқа қатысты Ресей Федерациясына талаптарын атап өтті.<ref>{{Cite web|date=29 December 2024|title=Ильхам Алиев заявил, что упавший в Актау самолет сбила Россия|url=https://kz.kursiv.media/2024-12-29/zmzh-aliev/|access-date=29 December 2024|website=kz.kursiv.media|author=|work=kz.kursiv.media}}</ref> == Көмек == Оқиға орнына көмек көрсету үшін 22 жедел жәрдем бригадасы мен апаттар медицинасы орталығының алты бригадасы жіберілді.<ref>{{Cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/aktaudagi-ushak-apati-tort-adamnin-denes-tabildi-f3497c/ |title=Ақтаудағы ұшақ апаты: төрт адамның денесі табылды |lang=kk |website=kaz.inform.kz |access-date=2024-12-25}}</ref> <blockquote>«Облыстық көпбейінді ауруханада 30 хирургиялық және травматологиялық төсек-орын, сондай-ақ 10 реанимациялық орын дайындалды. Балалар ауруханасында 20 төсек-орын мен 10 реанимациялық орын ашылды» </blockquote> - деп толықтырды басқарма өкілдері. Сонымен қатар, 11 жастағы бала мен 16 жастағы жасөспірім де ауруханаға жатқызылды. Дәрігерлер мен құтқарушылар зардап шеккендерге көмектесіп жатыр.<ref>{{Cite web |url=https://kaz.orda.kz/ballon-zharyldy-aktaudagy-ushak-apatyna-katysty-songy-derekter-129420/ |title=Баллон жарылды: Ақтаудағы ұшақ апатына қатысты соңғы деректер |lang=kk |website=kaz.orda.kz |access-date=2024-12-25}}</ref> Қазақстанның Орталық қан банкі авиакатастрофа салдарынан зардап шеккендерді тиімді емдеу үшін қан тапсыру қажеттілігін хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Aktau sakinləri təyyarə qəzasında yaralananlara qan verirlər - FOTO |url=https://apa.az/hadise/aktau-sakinleri-teyyare-qezasinda-yaralananlara-qan-verirler-foto-882092 |access-date=2024-12-25 |website=Apa.az |language=az}}</ref> Кейінірек шамамен 300 адам қан тапсыру науқанына қатысу үшін жиналды.<ref>{{Cite web |title=Aktauda yaşayan azərbaycanlı: Qanvermə aksiyasına qoşulmaq üçün 300-ə yaxın insan toplaşıb |url=https://apa.az/sosial/aktauda-yasayan-azerbaycanli-qanverme-aksiyasina-qosulmaq-ucun-300-e-yaxin-insan-toplasib-882094 |access-date=2024-12-25 |website=Apa.az |language=az}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/jiteli-aktau-vyizvalis-pomosch-vyijivshim-krushenii-samoleta-557979/|title=Жители Актау вызвались на помощь выжившим при крушении самолета - люди сдают кровь|lang=ru|last=tengrinews.kz|website=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/social/news/2024/12/25/24713150.shtml|title=Жители Актау выстраиваются в очереди, чтобы сдать кровь для пострадавших в авиакатастрофе - Газета.Ru {{!}} Новости|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> Қазақстанда әуе апатынан зардап шеккендердің туыстары үшін жедел байланыс желісі ашылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/676bbb809a79472dbb7921e4?from=story_676bb5819a7947309a0a4999|title=Казахстан открыл горячую линию для родных пострадавших при авиакатастрофе|lang=ru|website=РБК|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> Апатқа қарамастан, Ақтау әуежайы қалыпты режимде жұмысын жалғастырды.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/22766199|title=Аэропорт Актау работает в обычном режиме после крушения самолета AZAL|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://aif.ru/incidents/aeroport-aktau-rabotaet-v-obychnom-rezhime-posle-krusheniya-samoleta|title=Аэропорт Актау работает в обычном режиме после крушения самолета|lang=ru|website=AiF|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> == Тергеу == Embraer E190 ұшағының Ақтау маңында апатқа ұшырауына байланысты [[Әзербайжан]] Бас прокуратурасы Қылмыстық кодекстің 262.3-бабы (әуе көлігінің қозғалысы мен пайдалану қауіпсіздігі ережелерін бұзу, абайсызда екі немесе одан да көп адамның өліміне әкелу) және 314.3-бабы (немқұрайлылық) бойынша қылмыстық іс қозғады. [[Қазақстан]] құқық қорғау органдары Қылмыстық кодекстің 345-бабы (көлік құралын пайдалану кезінде қауіпсіздік ережелерін бұзу, абайсызда екі немесе одан да көп адамның өліміне әкелу) бойынша іс бастады.<ref>{{Cite web |url=https://halyq-uni.kz/news/43012-aktaudagy-ushak-apaty-boiynsha-kylmystyk-is-kozgaldy/ |title=Ақтаудағы ұшақ апаты бойынша қылмыстық іс қозғалды |lang=kk |website=halyq-uni.kz |access-date=2024-12-25}}</ref> Ал [[Ресей|Ресей Федерациясының]] Тергеу комитеті Қылмыстық кодекстің 263-бабы (әуе көлігінің қозғалысы мен пайдалану қауіпсіздігі ережелерін бұзу) бойынша қылмыстық іс қозғады.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/society/25/12/2024/676bd75c9a79473659912638?from=story_676bb5819a7947309a0a4999|title=Три страны завели уголовные дела после крушения самолета в Актау|lang=ru|website=РБК|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> === Нұсқалар === ==== ӘШҚ (ПВО) қорғаныс құралдарымен зақымдану ==== Ұшақ [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|Ресей мен Украина арасындағы соғыстың]] оқиғасы ретінде Ресейдің Украинаның ұрыс дрондарына тойтарыс беріп жатқан аумағына ұшқан.<ref>https://www.bbc.com/russian/articles/cvg630g67x0o</ref> Апаттан соң, ұшақтың денесінде көптеген айқын шрапнель оқтарынан туатын зақымды көруге болады. Апаттан тірі қалған куәгерлердің айтуы бойынша, ұшу кезінде сырттан ұшақтың маңында жарылыс естілген. Жолаушылардың апатқа дейінгі ұшақтың ішінен түсірілген видеоларында тесілген құтқару күртешелері әрі әйел жолаушының аяғынан қан төгілуі байқалады.<ref>https://news-pravda.com/russia/2024/12/25/940708.html</ref> Әскери аналитик Ян Матвеевтің ойлауынша, апат Ресейдің әуе қорғаныс жүйелері, дәлірек [[Панцирь-С1]] жүйесінің радиолокациялық қателік салдарынан туындаған деген пікірін білдірді<ref>[https://www.currenttime.tv/a/33252822.html ''"Самолет мог быть поврежден зенитной ракетой". Ян Матвеев – о версии авиакатастрофы в Казахстане из-за работы российской ПВО''] </ref>. Авиация аналитигі Ричард Абулафия ''Türkiye Today'' баспасына сөзінде құстармен соқтығысу болжамын жоққа шығарды. ''Türkiye Today'' зақым ауқымдығынан және өрнегінен құстармен соқтығысу болжамы шындыққа жанаспайтынын атап өтті. Керісінше, зымыранныӊ зақымына ұқсайды деген болжамды білдіртті.<ref name=":0">[https://www.turkiyetoday.com/world/growing-evidence-suggests-azerbaijan-airlines-flight-was-targeted-by-missile-strike-97513/ "Growing evidence suggests Azerbaijan Airlines flight was targeted by missile strike"]</ref> ''[[The New York Times]]'' баспасы Әзербайжан тергеушілерініӊ келтірілген залалға Ресейдіӊ Панцирь-С1 әуе қорғаныс жүйесі жауапты деп есептейтінін жеткізген.<ref name=":8">Mazaeva, Milana; Nechepurenko, Ivan (27 December 2024). [https://www.nytimes.com/2024/12/27/world/europe/azerbaijan-airlines-crash-kazakhstan-survivors.html "A Strange Banging Sound, Chaos and Prayers Before a Plane Crashes".] ''New York Times''.</ref> ==== Басқа ==== Апаттың себептерін зерттеу барысында көптеген түрлі болжамдар мен версиялар пайда болады. Осы жағдайдағы бір негізгі болжам — ұшақтың құстармен соқтығысуы немесе ұшақта баллонның жарылуы мүмкіндігі туралы сөз қозғалды.<ref name=":8" /> Алғашқыда, Ресей Авиациясының баспасөз хатшысы Артем Кореняко құстармен соқтығысу нәтижесінде ұшақта «төтенше жағдай» туындап, капитанның қосалқы аэродромға қонуға шешім қабылдағаны туралы мәлімдеген болатын. Алайда, бірнеше сағаттан кейін әлеуметтік желілер мен БАҚ-тарда ұшақтың құйрық бөлігіндегі суреттер мен видеолар жарияланып, онда құстармен соқтығысқан жағдайда пайда болмайтын зақымдар анықталды.<ref name="bbc">{{cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cx26l73dv6po |title=Следы от поражающих элементов, птицы или неисправность? Что могло вызвать катастрофу самолета Azerbaijan Airlines в Актау |author=Павел Аксенов |website=Русская служба BBC |date=2024-12-25 |access-date=2024-12-27}}</ref> === Авиациялық оқиғаның алдын ала зерттеу нәтижелері === Ұшақтан қалған бөлшектерді алғашқы тексеру фюзеляж құйрығына, кильге және тұрақтандырғыш тетігіне, биіктік пен бағыттаушы рульдеріне зақым келтірген, мөлшері мен пішіні әртүрлі көптеген шұрықтар мен тесіктер барын анықтады. Әуе кемесінің сол жақ қозғалтқышына және сол қанатына, сондай-ақ әуе кемесінің агрегаттары мен компоненттеріне де осыған ұқсас зақым келгені анықталды. Кей жерінде қалған зақым ізі дұрыс тікбұрышты пішінді. Құжатта ұшақ қаптамасын тесіп өткен іздер әуе кемесіне «сырттан бөгде заттар тигенін көрсетеді» деп жазылған.<ref name="PRE-REP">{{Cite web |url=https://www.azattyq.org/a/aqtau-azal-ushagy-apaty-zhaily-aldyn-ala-esepte-ne-aitylgan/33303666.html |title=Ақтау маңында құлаған AZAL ұшағы апаты жайлы алдын ала есепте не айтылған? |lang=kk |website=www.azattyq.org |access-date=2025-02-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://azertag.az/ru/xeber/obnarodovana_informaciya_o_predvaritelnom_otchete_rassledovaniya_provedennogo_v_svyazi_s_krusheniem_samoleta_azal_v_aktau-3403751 |title=Обнародована информация о предварительном отчете расследования, проведенного в связи с крушением самолета AZAL в Актау |lang=ru |website=azertag.az |access-date=2025-02-04}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ria.ru/20250204/aktau-1997372669.html |title=Казахстан опубликовал предварительный отчет по катастрофе в Актау |lang=ru |website=ria.ru |access-date=2025-02-04}}</ref> Құжатта Azerbaijan Airlines (AZAL) әуекомпаниясының Embraer ERJ 190-100 жолаушы ұшағы Бакуден Грозныйға тұрақты әуе рейсіне ұшып шыққаны айтылған. Экипаж тиісті медициналық тексеруден және ұшар алдындағы дайындықтан ойдағыдай өткен. Ұшаққа техникалық қызмет көрсетілген. Ұшақта экипаждың бес мүшесі мен 62 жолаушы болған.<ref name="PRE-REP" /><ref>{{Cite web |url=https://www.svoboda.org/a/kazahstan-opublikoval-predvariteljnyy-otchyot-o-krushenii-samoleta-azal/33303108.html |title=Опубликован предварительный отчёт о крушении самолёта AZAL |lang=ru |website=www.svoboda.org |access-date=2025-02-04}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/krushenie-samoleta-aktau-opublikovanyi-kadryi-povrejdeniy-561600/ |title=Крушение самолета под Актау: опубликованы кадры повреждений |lang=ru |website=tengrinews.kz |access-date=2025-02-04}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://1news.az/news/20241225110615977-Sredi-passazhirov-rukhnuvshego-samoleta-byli-grazhdane-chetyrekh-stran-FOTO-VIDEO-OBNOVLENO Құлаған ұшақтың жолаушылары арасында төрт елдің азаматтары болды — ФОТО — ВИДЕО — ЖАҢАРТЫЛДЫ] * [https://www.rbc.ru/story/676bb5819a7947309a0a4999 Баку-Грозный ұшағы апатқа ұшырады] — РБК *[https://www.gov.kz/uploads/2025/2/4/84f9ee83af415a658fc3d2830d317889_original.3875924.pdf Алдын ала есеп Embraer-190 4K-AZ65 AZ AL-2024]{{ref-ru}} — Алдын ала есеп Embraer ERJ 190–100 IGW, 4K-AZ65, 25 желтоқсан 2024 жыл // Қазақстан Республикасының Көлік министрлігі {{Ресейдің Украинаға басып кіруі}} [[Санат:2024 жылғы апаттар]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылдағы Әзербайжан]] [[Санат:Қазақстандағы әуе апаттары]] [[Санат:Маңғыстау облысы тарихы]] [[Санат:Түпқараған ауданы]] [[Санат:Ұшақтардың құстармен соқтығысу салдарынан болған авиациялық апаттар]] buza79fcziqmstvj81cozolx6jxo8fm 0 751404 3612719 3611756 2026-06-02T19:25:23Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Epoxa-HH|Epoxa-HH]] соңғы нұсқасына қайтарды 3497367 wikitext text/x-wiki '''Триттиялар''' ([[Ежелгі грек тілі|ежелгі грекше]]: τριττύες, ''trittúes''), жекеше түрі триттия (τριττύς, ''trittús''), [[Ежелгі Грекия аумақтары|Ежелгі Аттиканың]] халқын ұйымдастыру құрылымының бір бөлігі болған және, әдетте, [[Клисфен|Клисфеннің]] 508 жылы б.з.д. реформаларымен құрылған деп есептеледі. [[File:EPMA-10077-IGI(3)1128-Piraeus boundary stone-1.JPG|thumb| Педион мен Триа триттияларына тиесілі (екеуі де Ойнис руынан) [[Горос]] (шекара тасы), [[Пирей]], б.з.д. V ғасырдың ортасы.]] '''"Триттия"''' атауы "үштен бір" дегенді білдіреді, себебі әр триттия үш түрлі аймақтардан құралған. [[Аттика|Аттикада]] жалпы отыз триттия және он [[фила]] болған ([[Клисфен|Клисфенге]] дейін патшалық отбасылармен байланысты төрт фила ғана болған). Филалар Аттиканың жергілікті батырларының есімдерімен аталған. Триттиялар бір немесе бірнеше [[Дем (Жер аймағы)|демдерден]] құралған; демдер Аттиканың негізгі бөлу бірліктері болып табылған, олар триттиялардың құрамына кіретін халықтың кішігірім бірліктері еді.<ref name=":0">Martin, Thomas R (1996). Ancient Greece From Prehistoric to Hellenistic Times. Yale University. pp. 87</ref><ref>Strassler, Robert B (2009). ''The Landmark Herodotus''. Anchor Books. p. 395</ref> == Шығу тегі == Клисфенге ежелгі [[Афина]] мен оның айналасындағы қала-мемлекеттерді ([[Ежелгі Грекия аумақтары|Ежелгі Аттика]] деп аталатын аймақты) ұйымдастырудың жаңа тәсілін енгізу еңбегі жатады.<ref>Aristotle (1892). ''The Constitution of the Athenians''. Translated by Poste, Edward. Macmillan. pp.35</ref> Ол бастапқыда отбасы байланыстары негізінде құрылған төрт филаны он филаға айналдырды және оларды ерлердің жалпы халқын мүмкіндігінше көбірек қамту үшін ұйымдастырды.<ref name=":0" /> Нәтижесінде 139 демнің (кішігірім қала-мемлекеттердің бөліктері) әрқайсысы триттиялар тобына біріктірілді.<ref>Aristotle (1892). ''The Constitution of the Athenians''. Translated by Poste, Edward. Macmillan. pp. 35-36</ref> Бұл жаңа ұйымдастырудың мақсаты — аймақтарды тең тарату, өкілдікті неғұрлым әділ ету және демографиялық таралуды теңестіру еді. Бұл тарату әдісі әр филаны олардың тиісті триттияларына қосу арқылы жүзеге асырылды, ал әрбір триттия өз кезегінде жағалау ([[паралия]]), қала ([[асти]]) және ішкі аймақ ([[месогея]]) бөліктерін қамтыды.<ref name=":5" /> Осылайша, бірде-бір триттия немесе фила тек қана қалалық, жағалаулық немесе ішкі аймақтардан құралған жоқ. Триттиялар барлық халықтың әділ өкілдігін қамтамасыз ету үшін құрылды, өйткені бұған дейін аймақтар тең таралмаған және өкілдіктің әділеттілігіне баса назар аударылмаған болатын. Бұл реформалар Клисфеннің билігі кезінде іске асырылды.<ref name=":0" /> == Құрылымы және негізі == Триттиялар Ежелгі [[Аттика|Аттиканың]] тайпаларының ([[фила]]) ірі бөлімшелері болды және бір-біріне жақын орналасқан демдерден құралды. Триттиялардың өлшемдері жиі біркелкі болмады, бұл олардың сот істеріндегі өкілдік деңгейіне де әсер етті.<ref name=":1">Traill, John S (19755). The Political Organization of Attics; a study of the Demes, Trittyes and Phylai, and their representation in the Athenian Council. Princeton, N.J., American School of Classical Studies at Athens. pp. 70</ref> Кейбір аймақтарда өкілдердің саны жиырма жетіге дейін жетсе (мысалы, жағалаудағы [[Антиох (тайпа)|Антиох]] (тайпа)), басқа аймақтарда, мысалы, [[Аянт]] қалалық бөлігінде, өкілдер саны тоғыздан аспады, ал кейбір басқа аймақтарда сәл ғана артатын еді.<ref>Traill, John S (19755). The Political Organization of Attics; a study of the Demes, Trittyes and Phylai, and their representation in the Athenian Council. Princeton, N.J., American School of Classical Studies at Athens. pp. 71</ref> Әрбір топтың өкілдік саны уақыт өте келе айтарлықтай өзгерістерге ұшырамаған сияқты.<ref name=":2">Traill, John S (19755). The Political Organization of Attics; a study of the Demes, Trittyes and Phylai, and their representation in the Athenian Council. Princeton, N.J., American School of Classical Studies at Athens. pp. 56</ref> Үнемі қалалық аймақтардың өкілдігі ең аз болып, ал жағалаудағы аймақтардың өкілдігі ішкі аймақтарға қарағанда сәл көбірек болатын.<ref name=":1" /> Кішігірім триттияларда азаматтар саны аз болса, үлкен триттияларда көбірек болатын, дегенмен бұл жағдайдың да ерекшеліктері болды.<ref name=":3">Traill, John S (19755). The Political Organization of Attics; a study of the Demes, Trittyes and Phylai, and their representation in the Athenian Council. Princeton, N.J., American School of Classical Studies at Athens. pp. 72</ref> Триттиядағы тұрғындар қатарына [[Метек|резиденттер (шетелдіктер)]], құлдар және азаматтар кірді (18 жасқа толған ер адамдар әкелері арқылы тиісті демге енгізіліп, триттияның азаматтары болған).<ref name=":3" /> Осыған байланысты бір аймақта азаматтардың саны басқа аймаққа қарағанда аз, бірақ жалпы тұрғындардың саны басқа аймақтарға қарағанда көп болуы мүмкін болды. == Қызметі == Триттиялардың екі негізгі қызметі болды. Бірінші қызметі — әскери ұйымдастыру, яғни әртүрлі аймақтардан әскер жинау үшін топтарды құру. Бұл соғыс кезінде бір аймақтың барлық жұмысқа жарамды ер адамдарынан айырылып қалмауы үшін (адамдарды әртүрлі топтарға бөлу арқылы) жасалды. Екінші қызметі — саяси ұйымның қажеттілігі.<ref>Paga, Jessica. “DEME THEATERS IN ATTICA AND THE TRITTYS SYSTEM.” ''Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens'', vol. 79, no. 3, The American School of Classical Studies at Athens, 2010, pp. 352-353.</ref> Триттиялар қала, жағалау және ішкі аймақтардан тұратын адамдардан құралды.<ref name=":5">Aristotle (1892). ''The Constitution of the Athenians''. Translated by Poste, Edward. Macmillan, pp. 36.</ref> Халықты осылайша бөлу арқылы белгілі бір топтың өкілдігі тек бір аймақта тұратындармен шектелмейтін болды.<ref name=":4">Martin, Thomas R (1996). Ancient Greece From Prehistoric to Hellenistic Times. Yale University, pp. 87-88</ref> Мысалы, қалада жиналыс өткізілгенде, қалалық азаматтар жағалаудағы азаматтарға қарағанда жиналысқа оңай қатыса алса да, барлық аймақтардың белгілі бір дәрежеде өкілдігі болды (өкілдік мақсатында тек ер азаматтар есепке алынғанын атап өткен жөн).<ref name=":4" /> Мұндай өкілдік әдісі жергілікті аймақтардың ақсүйектеріне сайлау нәтижелеріне пара беру немесе басқа әсер ету түрлері арқылы бақылау жүргізуге мүмкіндік бермеді<ref name=":0" />, және өз аймағындағы азаматтардың санына қарай өкілдікке әкелді.<ref name=":2" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ежелгі Грекия қоғамы]] [[Санат:Ежелгі Аттика]] 7lbo25wtrlxjwr6q54wn8twxqdfi7mp 0 757355 3612714 3611749 2026-06-02T19:25:04Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] ([[User talk:Kazakhkingofprince|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3462717 wikitext text/x-wiki {{Театр |атауы = С. Грибоедов атындағы Тбилиси орыс драма театры |Орналасуы = [[Тбилиси]] [[Грузия]] |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =41 |lat_sec =40 |lon_dir =E |lon_deg =44 |lon_min =47 |lon_sec =59 |region = {{Байрақ|Грузия}}, [[Тбилиси]] |CoordScale = |Бұрынғы атаулары = |Сыйымдылығы = |Негізделгені = |Директоры = Николай Свентицкий |Көркемдік жетекшісі = Автандил Варсимашвили |Бас режиссёрі = |Бас дирижёрі = |Бас балетмейстері = |Бас хормейстері = |сайты = http://www.griboedovtheatre.ge/ |сурет = Griboedov Theatre Small Hall.jpg |өлшемі = |сурет атауы = |Commons = Griboyedov theater }} '''А.С.Грибоедов атындағы Тбилиси орыс драма театры''' ({{lang-ka|ა. ს. გრიბოედოვის სახელობის თბილისის რუსული დრამატული თეატრი}}) — [[Грузия]]дағы драма театры, [[Тбилиси]]де Руставели даңғылында орналасқан. 1932 жылы ашылды. 1845 жылы Тбилисиде ашылған бірінші орыс кәсіби драма театрынан бастау алады. == Тарихы == Грузияда орыс театрының пайда болуы XIX ғасырдың басынан басталады. Ол кезде Тбилисиде әуесқой орыс спектакльдері қойылып, 1830 жылдарға қарай көркемөнерпаздар үйірмесінің репертуары А.С.Грибоедовтың «Ақылдың қасіреті» комедиясымен толықтырылды. 1845 жылдың қыркүйегінде губернатор граф М.С.Воронцовтың тұсында бірінші орыс театрының алғашқы маусымы ашылды. Екінші маусымға Мәскеу мен Санкт-Петербургтен актерлер шақырылып, оларды іріктеуге М.Щепкин жетекшілік етті, труппаны А.Яблочкин басқарды. 1901 жылы ақпанда «Көркемөнер қоғамы» театрдың бірінші маусымын ашты, ол «Ақылдың қасіреті» қойылымымен басталды, бір жылдан кейін оған Армян көркемдік қоғамы қосылды, ал 1921 жылы мекеме Шота Руставели атындағы Тбилиси мемлекеттік академиялық театры болып өзгертілді. XIX–XX ғасырларда театрда көптеген танымал тұлғалардың қызметімен есте қалды, олардың арасында М.Ермолова, ағайынды Адельгеймдер, М.Петипа және т.б. 1904–1906 жылдары мекемені В.Мейерхольдтың «Жаңа драма қоғамы» басқарды, ал тоғыз жылдан кейін театрда режиссер А.Туганов басқаратын орыс труппасы – «Орыс театр қоғамы әртістерінің бірлестігі» құрылды. 1921 жылы ол Орыс академиялық театры болып өзгертілді. [[Сурет:Griboyedov Theatre 1.JPG|нобай|оңға|200px|Театрдың бас залы]] 1932 жылы Грузия Халық ағарту комиссарының қолдауымен Тбилиси мемлекеттік орыс драма театры құрылды, ол бұрынғы Тбилиси Қызыл Армия үйінің ғимаратын алды. Содан кейін театр труппасына Тбилисидегі Қызыл Армия үйінің қызметкерлері мен әртүрлі қалалардан келген кеңес өнерпаздары кірді. Бірінші қойылымды қоюға театр реформаторы және Екінші Грузия театрының режиссері [[Константин Александрович Марджанишвили|К.Маржанишвили]] қатысты, ал 1932 жылдың қарашасында М.Горькийдің «Тереңдік түбінде» пьесасы, одан кейін Н.Погодиннің «Менің досым» пьесасы сәтті орындалды. 1933 жылдың күзінде екінші маусым басталды, сол кезде мекеме жаңа үй алып, ал труппа жаңа режиссерлер мен актерлермен толықты. Жастар театрының негізін қалаушы Константин Шах-Азизов жаңа көркемдік жетекші және режиссер қызметіне кірісті. Келесі маусымдар Грузияда маусымдық театр ұжымдарының орнына тұрақты жұмыс істейтін орыс театры қалыптаса бастағанын көрсетті.<ref>{{cite web|url=https://rukivnogi.com/georgia/tbilisi/sights/4746-russkiy-dramaticheskiy-teatr-imeni-as-griboedova|title=Тбилисидегі А. С. Грибоедов атындағы орыс драма театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-04-17 |lang=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/teatr/222/?ysclid=m9l6ieahn1797396841|title=Тбилиси орыс драма театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-04-17 |lang=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://101hotels.com/recreation/georgia/tbilisi/points/theatre/dramatichesky_teatr_griboedova|title=Грибоедов атындағы драма театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-04-17 |lang=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://russian-theater.pro/theaters/tbilisskij-gosudarstvennyij-akademicheskij-russkij-dramaticheskij-teatr-im.-a.s.-griboedova|title=А.С.Грибоедов атындағы Тбилиси мемлекеттік академиялық орыс драма театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-04-17 |lang=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tonkosti.ru/%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B8%D0%BC._%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=Грибоедов атындағы орыс драма театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-04-17 |lang=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://yolo.ge/ru/location/griboedov-theatre|title=А. Грибоедов атындағы театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-04-17 |lang=}}</ref> 1934 жылы театр А.С.Грибоедовтың есімін алды, 1971 жылы театр Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. 1974-1979 жылдары театрдың бас режиссері А.Г.Товстоногов болды.<ref>{{cite web|url=https://tepler.ru/strani/georgia/tbilisi/tbilisskiy-russkiy-dramaticheskiy-teatr-im-a-s-griboedova.html|title=А. С. Грибоедов атындағы Тбилиси орыс драма театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-04-17 |lang=}}</ref> == Театрдың қазіргі өмірі == [[Сурет:Griboyedov Theatre 2.JPG|нобай|оңға|200px|«Холстомер» спектакльі]] Қазіргі уақытта театр көрермендерге театр әлеміндегі заманауи үрдістердің көрінісіне айналған жаңа эстетика мен қойылым стилін ұсынады. Сонымен бірге барлық қойылымдар жоғары деңгейде өтуде, мұнда орыс классикасын да, қазіргі драматургияны да көруге болады. Театр сахнасында өмірге келген пьесалар Булгаковтың «Мастер мен Маргарита», Достоевскийдің «Өлілер үйінен жазбалары», Чеховтың, Мольердің, Агата Кристидің және т.б. барлық жанкүйерлеріне таныс. 2013 жылы мекеме «Театр жұлдызы» сыйлығымен марапатталса, «Алтын Витязь» ХІ халықаралық театр форумында А.Варсимашвилидің «Холстомер.«Ат тарихы» қойылымы жоғары марапатқа ие болды. Қазір театр залдарында орыс тілінде спектакльдер қойылуда. Театр «Бостандық алаңы» метро станциясының дәл артында, қаланың дәл ортасында орналасқан. Театр ғимаратының кіреберісі Воронцов сарайының бақшасына жақын орналасқан.<ref>{{cite web|url=https://www.tourister.ru/world/asia/georgia/city/tbilisi/theatres/32428?ysclid=m9l6j2hwco361815101|title=А.С.Грибоедов атындағы орыс драма театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-04-17 |lang=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.advantour.com/rus/georgia/tbilisi/rus-drama.htm|title=Грибоедов атындағы орыс драма театры, Тбилиси|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-04-17 |lang=}}</ref> Қазіргі таңда Тбилисидегі орыс театры театр өнерінің жанкүйерлері үшін 20-дан астам қойылым дайындады. Ересектер арналған қойылымдар: «Алызыл желкендер», «Шие бағы», «Ағылшын детективі», «Ревизор», «Холстомер. Жылқы тарихы», «Найзағай» т.б.<br /> Кішкентай көрермендер үшін: «Өркешті ат»; «Золушка»; «Чиполлино»; «12 ай»; «Алқызыл гүл»; «Морозко». Сонымен қатар Гогольдің «Ойыншылар» қойылымы, «Дауыл» спектаклі, «Қызыл телпек» және «Ғажайыптар еліне саяхат» атты балаларға арналған музыкалық қойылымдары бар. Бір маусымда Тбилиси театры 28-ге жуық қойылым ұсынады.<ref>{{cite web|url=https://gruziyagid.ru/dostoprimechatelnosti/teatr-imeni-griboedova?ysclid=m9l6naoxp7288889268|title=А.С.Грибоедов атындағы театр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-04-17 |lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тбилиси театрлары]] 2k7fwwlvhxcn5k6oof62zznx4ea22mb 0 761509 3612949 3570099 2026-06-03T11:01:33Z Casserium 68287 3612949 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Басшысының орынбасары |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |қазіргі = [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]], [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]] |тағайындалды = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы|Президент Әкімшілігінің басшысы]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = [[1990 жыл]] (Президент аппараты құрамында)<br>[[2025 жыл]] (қайта енгізілді) |таратылды = [[2023 жыл]] |біріншісі = |соңғысы = |сайты = [https://www.akorda.kz/ akorda.kz] }} '''Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары''' — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] құрылымына кіретін жоғары лауазымды тұлға. Президент Әкімшілігі басшысының орынбасарларын Әкімшілік басшысының ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] қызметке тағайындайды. Олар Президент тапсырған салаларға жетекшілік етіп, қажет болса ішіндегі біреуі Әкімшілік басшысының орнын уақытша басады. 2023 жылғы 1 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]]тің дербестігін арттыру мақсатында Президент Әкімшілігінің құрылымына өзгерістер еніп, Әкімшілік басшысының орынбасарлары қысқартылды.<ref>[https://bes.media/news/tokaev-uprazdnil-dolzhnosti-zamestitelej-rukovoditelya-administracii-prezidenta-2385/ Токаев упразднил должности заместителей руководителя администрации президента]</ref> 2025 жылғы 6 қаңтарда Әкімшілік басшысының бірінші орынбасары лауазымы, кейінірек Әкімшілік басшысының орынбасары лауазымы қайта енгізілді.<ref>[https://kaz.orda.kz/tyrkistannan-akordaga-darhan-satybaldy-prezident-akimshiliginin-birinshi-orynbasary-boldy-129700/ «Түркістаннан Ақордаға»: Дархан Сатыбалды президент әкімшілігінің бірінші орынбасары болды]</ref><ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6055039-asymzhomart-toaev-darkhan-satybaldyny-abyldady.html Қасым-Жомарт Тоқаев Дархан Сатыбалдыны қабылдады]</ref><ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/erbolat-dosaev-zana-lauazymga-tagaiyndaldy Ерболат Досаев жаңа лауазымға тағайындалды]</ref> == Президент Әкімшілігі басшысының бірінші орынбасарлары == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Атқарған уақыты ! Қосымша лауазымы |- | rowspan="2"| 1 || rowspan="2"| [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|99px]] || rowspan="2"| [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 13 сәуір 2006 || Ішкі саясат басқармасының бастығы (2004–2005) |- | 12 қаңтар 2017 || 24 наурыз 2019<ref>[https://nomad.su/?a=10-201704170035 Тажин вернулся, чтобы перезагрузить идеологический блок Акорды - Ашимбаев]</ref> || — |- | 2 || [[Сурет:Darhan Kaletaev (2018).jpg|99px]] || [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]<br>{{small|(1972 туған)}} || 25 наурыз 2019 || 18 желтоқсан 2019 || — |- | 3 || [[Сурет:Mäulen Äşimbaev (2022-12-08).jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 18 желтоқсан 2019 || 4 мамыр 2020 || — |- | 4 || [[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] || [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} || 4 мамыр 2020 || 11 қаңтар 2022 || — |- | 5 || [[Сурет:Timur Suleimenov (cropped).jpg|99px]] || [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]]<br>{{small|(1978 туған)}} || 13 қаңтар 2022 || 1 қыркүйек 2023 || — |- | 6 || [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|99px]] || [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} || 6 қаңтар 2025 || 24 мамыр 2025 || — |} == Президент Әкімшілігі басшысының орынбасарлары == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Атқарған уақыты ! Қосымша лауазымы |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Оралбай Әбдікәрімов]]<br>{{small|(1944 туған)}} || қазан 1995 || қаңтар 1996<ref>[https://nomad.su/?a=3-202309250035 Ордавики]</ref> || Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің меңгерушісі |- | rowspan="3" | [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|99px]] || rowspan="3" | [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || қазан 1995 || ақпан 1999 || Талдау және стратегиялық зерттеу орталығының басшысы |- | 29 тамыз 2002 || 13 сәуір 2006 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары; Ішкі саясат басқармасының бастығы (2004–2005) |- | 12 қаңтар 2017 || 24 наурыз 2019 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Владимир Николаевич Шепель|Владимир Шепель]]<br>{{small|(1947–2021)}} || қазан 1995 || 14 мамыр 2004 || Президент кеңсесінің меңгерушісі (1995–1996) |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Михаил Иванович Тимкин|Михаил Тимкин]]<br>{{small|(1933–2010)}} || қараша 1995 || қараша 1996 || — |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Үсен Жетенов]]<br>{{small|(1952 туған)}} || қаңтар 1996 || қыркүйек 1996 || Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің меңгерушісі |- | [[Сурет:Baimenov Alikhan.jpg|99px]] || [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || қыркүйек 1996 || қазан 1997 || Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің меңгерушісі |- | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|99px]] || [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} || қазан 1997 || қыркүйек 1998<ref>[https://nomad.su/?a=3-202011040035 Из истории президентской администрации]</ref> || Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің меңгерушісі |- | [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|99px]] || [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} || сәуір 1998 || тамыз 1998<ref>[https://nomad.su/?a=19-200504070232 Новая структура Администрации Президента РК]</ref> || — |- | [[Сурет:Сауат Мыңбаев (2003-12-19).jpg|99px]] || [[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев|Сауат Мыңбаев]]<br>{{small|(1962 туған)}} || қаңтар 1999 || шілде 1999 || — |- | [[Сурет:Зауытбек Тұрысбеков (cropped, 2010-06-20).jpg|99px]] || [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]]<br>{{small|(1951 туған)}} || қаңтар 1999 || тамыз 2000 || Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің меңгерушісі |- | [[Сурет:Kairat Mami (cropped).jpg|99px]] || [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]]<br>{{small|(1954 туған)}} || тамыз 1999 || тамыз 2000 || Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі |- | [[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] || [[Жаннат Жұрғалиқызы Ертілесова|Жаннат Ертілесова]]<br>{{small|(1956 туған)}} || мамыр 2000 || маусым 2001 || — |- | rowspan="2" | [[Сурет:Bauyrzhan Mukhamedzhanov.jpg|99px]] || rowspan="2" | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 қыркүйек 2000 || 29 қаңтар 2002 || Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі |- | 16 маусым 2003 || 14 қазан 2005 || Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының бастығы (2004), Мемлекеттік құқық басқармасының бастығы (2004–2005) |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Ержан Әбілқайырұлы Өтембаев|Ержан Өтембаев]]<br>{{small|(1955–2018)}} || желтоқсан 2000 || 25 наурыз 2004 || — |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]]|| [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев|Сарыбай Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949–2012)}}|| 30 қаңтар 2002 || 16 маусым 2003 || — |- | [[Сурет:Рогов ИИновый.jpg|99px]]|| [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]]<br>{{small|(1950 туған)}}|| 31 наурыз 2002 || 15 маусым 2004 || Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі (2002–2004), Мемлекеттік құқық басқармасының бастығы (2004) |- | rowspan="2" | [[Сурет:Yerbol Orynbayev 2008 (cropped).jpg|99px]]|| rowspan="2" | [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}}|| 17 сәуір 2004 || 5 наурыз 2005 || Экономикалық саясат басқармасының бастығы |- | 30 қаңтар 2006 || 11 қаңтар 2007 || — |- | [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 09 (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]<br>{{small|(1962 туған)}} || 15 маусым 2004 || 20 қаңтар 2006 || Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының бастығы (2004–2005) |- | [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|99px]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 19 қазан 2005 || 12 қаңтар 2007 || — |- | [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] || [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 28 қаңтар 2006 || 10 қаңтар 2007 || Президент баспасөз хатшысы (2004–2007) |- | rowspan="2" | [[Сурет:Mäulen Äşimbaev (2022-12-08).jpg|99px]] || rowspan="2" | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 6 қазан 2011 || — |- | 18 желтоқсан 2019 || 4 мамыр 2020 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары |- | [[Сурет:Vladimir Shkolnik (2015-06-17).jpg|99px]] || [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 ақпан 2008 || — |- | rowspan="2" | [[Сурет:Darhan Kaletaev (2018).jpg|99px]] || rowspan="2" | [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]<br>{{small|(1972 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 13 қазан 2008 || — |- | 25 наурыз 2019 || 18 желтоқсан 2019 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Оңалсын Исламұлы Жұмабеков|Оңалсын Жұмабеков]]<br>{{small|(1948 туған)}} || 17 қаңтар 2007 || 14 ақпан 2008 || — |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 13 қазан 2008 || 24 тамыз 2009 || — |- | rowspan="2" | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || rowspan="2" | [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 16 қазан 2008 || 11 желтоқсан 2015 || — |- | 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 || — |- | [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]]<br>{{small|(1974 туған)}} || 24 тамыз 2009 || 17 қаңтар 2013 || — |- | [[Сурет:Mailybayev Baglan2 (cropped).jpg|99px]] || [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]]<br>{{small|(1975 туған)}} || 6 қазан 2011 || 12 қаңтар 2017 || — |- | [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|99px]] || [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 21 қаңтар 2012 || 6 қараша 2013 || — |- | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|99px]] || [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 19 тамыз 2015 || — |- | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|99px]] || [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 4 қыркүйек 2015 || 14 наурыз 2017 || — |- | [[Сурет:Marat Beketaev (25972) (cropped).jpg|99px]] || [[Марат Бақытжанұлы Бекетаев|Марат Бекетаев]]<br>{{small|(1977 туған)}} || 11 желтоқсан 2015 || 13 қыркүйек 2016 || — |- | [[Сурет:Ondassyn Urazalin (cropped).jpg|99px]] || [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин|Оңдасын Оразалин]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 22 наурыз 2017 || 26 ақпан 2019 || — |- | [[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] || [[Әлия Ғалымжанқызы Рақышева|Әлия Рақышева]]<br>{{small|(1980 туған)}} || 5 сәуір 2018 || 23 қазан 2019 || — |- | [[Сурет:Мурзалин Малик (cropped).jpg|99px]] || [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 19 наурыз 2019 || 9 желтоқсан 2022 || — |- | [[Сурет:Timur Suleimenov (cropped).jpg|99px]] || [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]]<br>{{small|(1978 туған)}} || 22 шілде 2019 || 1 қыркүйек 2023 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары (2022–2023) |- | rowspan="2" | [[Сурет:Yerzhan Zhienbayev (cropped).jpg|99px]] || rowspan="2" | [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]]<br>{{small|(1981 туған)}} || 23 қазан 2019 || 1 қыркүйек 2023 || — |- | 3 маусым 2026 || — || — |- | [[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] || [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} || 4 мамыр 2020 || 11 қаңтар 2022 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары |- | [[Сурет:Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg|99px]]|| [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]<br>{{small|(1976 туған)}}|| 25 ақпан 2021 || 5 қаңтар 2022 || — |- | [[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]]|| [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}}|| 11 қаңтар 2022 || 1 қыркүйек 2023 || — |- | [[Сурет:Yerzhan Kazykhanov - 2021 (cropped).jpg|99px]]|| [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]]<br>{{small|(1964 туған)}}|| 11 қаңтар 2022 || 1 қыркүйек 2023 || Президенттің халықаралық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі (2021–2023) |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]]|| [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]]<br>{{small|(1979 туған)}}|| 9 желтоқсан 2022 || 1 қыркүйек 2023 || — |- | [[Сурет:Ruslan Zheldibay (cropped).jpg|99px]]|| [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]]<br>{{small|(1989 туған)}}|| 5 қаңтар 2023 || 1 қыркүйек 2023 || Президент баспасөз хатшысы (2022–2023) |- | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|99px]] || [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} || 6 қаңтар 2025 || 24 мамыр 2025 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары |- | [[Сурет:Erbolat Dosaev, July 2022 (cropped).jpg|99px]]|| [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]]<br>{{small|(1970 туған)}}|| 19 қыркүйек 2025 || 25 наурыз 2026 || — |- | [[Сурет:Assel Zhanasova (cropped).jpg|99px]]|| [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]]<br>{{small|(1987 туған)}}|| 10 желтоқсан 2025 || — || — |} == Президент аппараты басшысының орынбасарлары (1990—1995) == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Атқарған уақыты |- | colspan="5"| '''Президент аппараты басшысының бірінші орынбасарлары''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]]<br>{{small|(1933–2010)}} || тамыз 1991 || тамыз 1992 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Қайыржан Шайхыұлы Тақуов|Қайыржан Тақуов]]<br>{{small|(1947 туған)}} || сәуір 1993 || маусым 1994 |- | 3 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Михаил Иванович Тимкин|Михаил Тимкин]]<br>{{small|(1933–2010)}} || шілде 1994 || қараша 1995 |- | colspan="5"| '''Президент аппараты басшысының орынбасарлары''' |- | rowspan="2"| 1 || rowspan="2"| [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || rowspan="2"| [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]]<br>{{small|(1933–2010)}} || тамыз 1990 || тамыз 1991 |- | тамыз 1992 || қазан 1995 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Дмитрий Селиванов]] || желтоқсан 1990 || тамыз 1991 |- | 3 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Алмабек Нұрышев]] || тамыз 1991 || маусым 1994 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Жиянша Ибрагимов]] || тамыз 1991 || ? |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|99px]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || маусым 1993 || қазан 1994 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Оралбай Әбдікәрімов]]<br>{{small|(1944 туған)}} || желтоқсан 1994 || қазан 1995 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер]] [[Санат:Қазақстан президенті әкімшілігінің қызметкерлері]] ibfcgy548ssey8dsait2u45o224k9n9 0 761511 3612952 3544759 2026-06-03T11:11:16Z Casserium 68287 3612952 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ержан Нұрланұлы Жиенбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Yerzhan Zhienbayev (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Жиенбаев, 2019 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 23 қазан 2019 | Басқаруын аяқтады = 1 қыркүйек 2023 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Әлия Ғалымжанқызы Рақышева|Әлия Рақышева]] | Ізбасары = ''лауазым жойылды'' | Басқара бастады_2 = 3 маусым 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = ''Президент көмекшісі ретінде өзі'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] құқықтық мәселелер жөніндегі көмекшісі | Ту_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 1 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 3 маусым 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = ''лауазым енгізілді'' | Ізбасары_3 = ''лауазым жойылды'' | Туған күні = 20.12.1981 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = [[Тұран (университет)|Тұран университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} {{Парасат ордені}} {{Барыс ордені}} }} '''Ержан Нұрланұлы Жиенбаев''' ([[20 желтоқсан]] [[1981 жыл|1981]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер және заңгер, 2019–2023 жылдары және 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары, 2023–2026 жылдары [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] құқықтық мәселелер жөніндегі көмекшісі. == Өмірбаяны == 1981 жылы [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. 2002 жылы заң мамандығы бойынша «Тұран» Университетін, 2018 жылы Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік басқару академиясын «Executive MBA» бағдарламасы бойынша оқу бітірген. 2002—2005 жылдары [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігінің]] жүйесінде еңбек еткен. 2005—2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің]] құрылымында жұмыс істеді: 2012 жылға дейін Заң бөлімінің аға сарапшысы, бас сарапшысы, бас кеңесшісі, сектор меңгерушісі, бөлім меңгерушінің орынбасары, 2012—2013 жылдары Заңнама, қорғаныс және құқықтық тәртіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, 2013—2019 жылдары Заң бөлімінің меңгерушісі, 2019 жылғы шілде — қазан аралығында Премьер-Министр Кеңсесі басшысының орынбасары болып қызмет атқарды. 2019 жылғы қазаннан 2023 жылғы қыркүйекке дейін [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары]] болып жұмыс істеді. 2022 жылы Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ұсыныстарды тұжырымдау жөніндегі жұмыс тобына жетекшілік етті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-konstituciyasyna-ozgerister-men-tolyktyrular-engizu-turaly-usynystardy-tuzhyrymdau-zhonindegi-zhumys-toby-turaly-292216 Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ұсыныстарды тұжырымдау жөніндегі жұмыс тобы туралы]</ref> 2023 жылғы 1 қыркүйекте Мемлекет басшысының Жарлығымен Президенттің құқықтық мәселелер жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture/kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-zhienbaev-erzhan-nurlanuly Қазақстан Республикасы Президентінің құқықтық мәселелер жөніндегі көмекшісі Жиенбаев Ержан Нұрланұлы]</ref> 2025—2026 жылдары Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы жетекшісінің орынбасары болды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 3 маусымда Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/en-zhienbaev-turaly-352540 Е.Н. Жиенбаев туралы]</ref> == Марапаттары == «Құрмет» (2016), «Парасат» (2021), «Барыс» (2025) ордендерімен, ҚР Президентінің Алғысымен (2020), ҚР Президентінің Құрмет грамотасымен (2021), 7 мерейтойлық медальмен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тұран университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] hv7x60qhxiur9hx0oh8y4pwtg7gh9ry 0 762699 3612950 3602591 2026-06-03T11:02:25Z Casserium 68287 /* Президенттің көмекшілері */ 3612950 wikitext text/x-wiki 1990 жылдан бастап Қазақстан Президентінің көмекшісі болып қызмет атқарған адамдар тізімі. == Атқаратын қызметі == Президент көмекшісін Президент Әкімшілігі басшысының ұсынуымен мемлекет басшысы қызметке тағайындайды. Көмекшінің қызметіне мыналар жатады: * Президенттің, Президент Әкімшілігі Басшысының актілері мен тапсырмаларының орындалуын ұйымдастырады; * Президентті елдегі істің жағдайы туралы хабардар етеді, оны ақпараттық-талдау материалдарымен қамтамасыз етеді; * Бөлініске сәйкес өздерінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіреді; * Бөлініске сәйкес Президент Әкімшілігі құрылымдық бөлімшелерінің қызметін үйлестіруді жүзеге асырады, олардың мемлекеттік органдармен және өзге де ұйымдармен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді; * Президент пен Президент Әкімшілігі Басшысы белгілеген өзге де функцияларды жүзеге асырады.<ref name="ereje">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Президенттің бірінші көмекшілері == 1995 жылы енгізіліп, 1999 жылы қысқартылды. # [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] (1996 — 1998) # [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (1998 — 1999) Бірінші көмекшінің атқарған қызметі: * жалпы мәселелер; * Президенттiң сапарлары мен кездесулерiн даярлау және ұйымдастыру, оның қызметiн хаттамалық қамтамасыз ету; * Президенттiң жұмыс кестесiн жасау; * Республика астанасын Ақмола қаласына көшiру мәселелерi; * Республикалық ұланның, Республика Президентi Күзет қызметiнiң; Президент Кеңесшiлерi тобының қызметiн үйлестiру; * Республика Президентiнiң өзге де тапсырмаларын орындау.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960003144_ Қазақстан Республикасы Президентiнiң қызметiн қамтамасыз ету жүйесi туралы]</ref> == Президенттің көмекшілері == === Қазіргі көмекшілері === # [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]], президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі (2025 жылдан бастап) # [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеев]], президент көмекшісі (2025 жылдан бастап) # [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]], президент көмекшісі (2019 — 2021); президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі (2025 жылдан бастап) # [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі (2026 жылдан бастап) === Бұрынғы көмекшілері === # [[Атамұрат Шәменов]], президент көмекшісі (1990) # [[Хайролла Қабжанов]], президент көмекшісі (1991 — 1993) # [[Гүлжан Жанпейісқызы Қарақұсова|Гүлжан Қарақұсова]], президент көмекшісі (1994 — 1995)<ref>[https://nomad.su/?a=3-202210270030 Они окружают президентов. Часть 1. Экономисты]</ref> # [[Төлен Әбдік]], президент көмекшісі (1994 — 1996) # [[Игорь Матвеевич Романов|Игорь Романов]], президент көмекшісі (1994 — 1996) # [[Әлнұр Әлжаппарұлы Мұсаев|Әлнұр Мұсаев]], президент көмекшісі (1995 — 1996) # [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]], президент көмекшісі (1991 — 1993; 1995 — 1996) # [[Ахан Құсайынұлы Бижанов|Ахан Бижанов]], президент көмекшісі (1995 — 1996) # [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]], президент көмекшісі (1995 — 1997) # [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров|Тоқтар Әубәкіров]], президент көмекшісі (1996 — 1997) # [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]], президент көмекшісі (1996 — 1997) # [[Зейнолла Қалидоллаұлы Кәкімжанов|Зейнолла Кәкімжанов]], президент көмекшісі — Жоғары экономикалық кеңес төрағасының орынбасары (1997); президент көмекшісі — Орнықты даму жөніндегі ұлттық кеңес төрағасының орынбасары (1997 — 1998) # [[Бексұлтан Сәрсеков]], президенттің ұлттық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (1997 — 1999) # [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]], президенттің ұлттық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2001) # [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]], президент көмекшісі (1999 — 2003) # [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]], президент көмекшісі (2003) # [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев|Мәжит Есенбаев]], президент көмекшісі (2003 – 2004) # [[Григорий Александрович Марченко|Григорий Марченко]], президент көмекшісі (2004) # [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]], президент көмекшісі (2003 — 2006) # [[Серік Минаварұлы Бүркітбаев|Серік Бүркітбаев]], президент көмекшісі (2007 — 2008) # [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]], президент көмекшісі — Шағын бизнесті қолдау агенттігінің төрағасы (1998 — 1999); президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2008) # [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2008 — 2009) # [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев|Қуандық Бишімбаев]], президент көмекшісі (2009 – 2010) # [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]], президент көмекшісі (2008 — 2010) # [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]], президент көмекшісі (2010 – 2012) # [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]], президенттің ұлттық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (1999 — 2001, 2001 — 2002); президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2006 — 2007, 2009 — 2013) # [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2013 — 2014) # [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]], президент көмекшісі (2013 – 2015) # [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]], президент көмекшісі (2010 — 2012); президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2014 — 2016; 2018) # [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2016 — 2018) # [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]], президент көмекшісі (2015 – 2018) # [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]], президент көмекшісі (2018) # [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]], президент көмекшісі (2007 — 2008; 2014 — 2019) # [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2018 — 2019) # [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]], президент көмекшісі (2018 – 2019) # [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]], президент көмекшісі (2019) # [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]], президент көмекшісі (2019) # [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2019 — 2020) # [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]], президент көмекшісі — Президент Әкімшілігінің өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі (2019 — 2020) # [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]], президент көмекшісі (2019 — 2021) # [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]], президент көмекшісі (2020 — 2022) # [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]], президент көмекшісі — Президент Әкімшілігінің өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі (2022) # [[Қанатбек Бақытұлы Жайсаңбаев|Қанатбек Жайсаңбаев]], президент көмекшісі — Президент Әкімшілігінің өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі (2022 — 2023) # [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2020 — 2022); президент көмекшісі (2008 — 2009; 2022 — 2023) # [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]], президент көмекшісі — Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы (2022 — 2023) # [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]], президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі (2023 — 2024) # [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], президент көмекшісі — Президент Әкімшілігінің өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі (2020 — 2022); президент көмекшісі (2025) # [[Қанат Бисимбайұлы Шарлапаев|Қанат Шарлапаев]], президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі (2025) # [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]], президент көмекшісі (2008; 2012 — 2014); президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі көмекшісі (2023 — 2025) # [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]], президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі (2023 — 2025); президент көмекшісі — президенттің баспасөз хатшысы (2025 — 2026) # [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]], президенттің құқықтық мәселелер жөніндегі көмекшісі (2023 — 2026) == Тұңғыш президенттің көмекшілері == # [[Абай Айдарханұлы Бисембаев|Абай Бисембаев]] (2019 — 2022) # [[Данияр Талғатұлы Ақышев|Данияр Ақышев]] (2019 — 2022) # [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2021 — 2022) # [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] (2021 бастап, штаттан тыс негізде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер]] [[Санат:Қазақстан президенті әкімшілігінің қызметкерлері]] p9hf8hiba08lj3t7f72za37qmkp8410 10 764845 3612684 3612451 2026-06-02T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3612684 json application/json { "articles": 243875, "pages": 667586, "edits": 3608975, "users": 178380, "activeusers": 384, "admins": 15, "files": 8747 } tkc62k6v6m6bupq9h91s958w1rh5nv5 0 772013 3612776 3588314 2026-06-03T01:53:34Z ShadZ01 56180 /* 2001—2010 */ 3612776 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы | суреті = [[Сурет:Paul Thomas Anderson - BFI Southbank.jpg|250px]] | сурет атауы = 2026 жылғы жеңімпаз: [[Пол Томас Андерсон]] | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Award for Best Adapted Screenplay}} | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | түрі = | үшін марапатталады = бұрын жарияланған материалға негізделген үздік сценарий | жағдайы = белсенді | негіздеуші = [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]] | негізделді = 1929 | алғашқы иегері = Бенджамин Глейзер («Жетінші аспан») | соңғы иегері = [[Пол Томас Андерсон]] («[[Шайқас артынан шайқас]]») | барынша ұсынылған = [[Билли Уайлдер]] (7 рет) | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = {{URL|https://www.oscars.org/}} | Commons = Winners of Academy Award for Best Adapted Screenplay }} '''Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы''' ({{lang-en|Academy Award for Best Adapted Screenplay}}) — америкалық [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның 1929 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Марапат бұрын жарияланған материалдарға (роман, пьеса, қысқа әңгіме, тіпті басқа фильмдер мен телехикаялар) негізделген ең үздік сценарий авторына беріледі. Бұл номинация «[[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік түпнұсқалық сценарий]]ден» айырмашылығы — мұнда сценарист бұрыннан бар сюжетті экранға лайықтап шығу шеберлігі үшін бағаланады. Академия ережесі бойынша, барлық сиквелдер мен римейктер автоматты түрде осы санатқа жатқызылады. Сыйлық қазіргі атауына ие болғанға дейін «Басқа дереккөзден алынған материалға негізделген үздік сценарий» ({{lang-en|Academy Award for Best Screenplay Based On Material From Another Medium}}) деп аталды.<ref>{{Cite web |url=https://www.filmsite.org/bestscreenplays.html |title=Academy Awards Best Screenplays and Writers}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://filmschoolrejects.com/oscar-week-best-adapted-screenplay/ |title=Oscar Week: Best Adapted Screenplay |date=21 February 2008}}</ref> == Рекордтар == * '''Ең көп жеңіс:''' [[Билли Уайлдер]], Чарльз Брэкетт, Майкл Уилсон, Роберт Болт, [[Фрэнсис Форд Коппола]], [[Александр Пэйн]] және Рут Правер Джабвала — 2 марапаттан. * '''Ең көп номинация:''' [[Билли Уайлдер]] — 7 номинация. * '''Ең егде жеңімпаз:''' [[Джеймс Айвори]] (89 жасында «[[Сенің атыңмен мені шақыр]]» фильмі үшін). * '''Ең жас жеңімпаз:''' [[Чарли Уотчтел]] (34 жасында «[[Қара кланшыл]]» фильмі үшін). * '''Екі санатта да жеңіске жеткендер:''' [[Фрэнсис Форд Коппола]], [[Билли Уайлдер]], [[Кристофер Маккуорри]] және [[Квентин Тарантино]] сияқты сценаристер мансабында сценарий үшін берілетін екі номинацияда да (түпнұсқалық және бейімделген) табысты болған. == Жеңімпаздар және номинанттар тізімі == {{swatch-inline|#EEDD82|'''Лауреаттар''' осы түспен белгіленген.}} === 1929—1930 === {| class="wikitable" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="30%" | Номинанттар ! width="40%" | Негізделген материал (түпнұсқа) |- ! rowspan="3" | [[Оскар (1929)|1929]]<br />{{small|(1-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жетінші аспан (фильм, 1927)|Жетінші аспан]]''''' (''7th Heaven'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Бенджамин Глейзер]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Остин Стронгтың аттас пьесасы''' |- |''[[Даңқты Бетси]]'' (''Glorious Betsy'') |Энтони Коулдуэй |Рида Джонсон Янгтың пьесасы |- |''[[Джаз әншісі (фильм, 1927)|Джаз әншісі]]'' (''The Jazz Singer'') |Альфред Кон |Самсон Рафаэльсонның «Өтеу күні» әңгімесі мен пьесасы |- ! rowspan="11" | [[Оскар (1930, сәуір)|1930/I]]<br />{{small|(2-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Патриот (фильм, 1928)|Патриот]]''''' (''The Patriot'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Ханс Кралы]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Альфред Нейманның романы, Эшли Дюкс пен Дмитрий Мережковскийдің пьесалары''' |- |''[[Коп (фильм, 1928)|Коп]]'' (''The Cop'') |Эллиотт Клоусон |— (түпнұсқа сценарий) |- |''[[Ескі Аризонада (фильм, 1928)|Ескі Аризонада]]'' (''In Old Arizona'') |Том Бэрри |[[О. Генри]]дің «Кабальеро жолы» әңгімесі |- |''[[Миссис Чейнидің соңы]]'' (''The Last of Mrs. Cheyney'') |Ханс Кралы |Фредерик Лонсдейлдің аттас пьесасы |- |''[[Былғары мойын]]'' (''The Leatherneck'') |Эллиотт Клоусон |— (түпнұсқа сценарий) |- |''[[Біздің биші қыздарымыз]]'' (''Our Dancing Daughters'') |Джозефин Ловетт |— (түпнұсқа сценарий) |- |''[[Сингапурлық Сэл]]'' (''Sal of Singapore'') |rowspan="2" |Эллиотт Клоусон |Дейл Коллинздің «Сентименталистер» романы |- |''[[Зәулім ғимарат (фильм, 1928)|Зәулім ғимарат]]'' (''Skyscraper'') |Дадли Мерфидің әңгімесі |- |''[[Ержүрек (фильм, 1929)|Ержүрек]]'' (''The Valiant'') |Том Бэрри |Холворти Холл мен Роберт Миддлемасстың аттас пьесасы |- |''[[Іскер әйел (фильм, 1928)|Іскер әйел]]'' (''A Woman of Affairs'') |rowspan="2" |Бесс Мередит |Майкл Арленнің «Жасыл қалпақ» романы |- |''[[Әйелдер ғажайыбы]]'' (''Wonder of Women'') |Герман Зудерманның «Штеффен Тромхолттың әйелі» романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1930, қараша)|1930/II]]<br />{{small|(3-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Үлкен үй (фильм, 1930)|Үлкен үй]]''''' (''The Big House'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Фрэнсис Марион]]''' |style="background:#FAEB86" |'''— (түпнұсқа сценарий)''' |- |''[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 1930)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]]'' (''All Quiet on the Western Front'') |Джордж Эбботт, Максвелл Андерсон және Дел Эндрюс |[[Эрих Мария Ремарк]]тың аттас романы |- |''[[Дизраэли (фильм, 1929)|Дизраэли]]'' (''Disraeli'') |Жюльен Джозефсон |Луи Н. Паркердің аттас пьесасы |- |''[[Ажырасқан әйел]]'' (''The Divorcee'') |Джон Михан |Урсула Пэрроттың «Ex-Wife» романы |- |''[[Сәттілік көшесі]]'' (''Street of Chance'') |Говард Эстабрук |Оливер Х. П. Гарреттің әңгімесі |} === 1931—1940 === {| class="wikitable" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="30%" | Номинанттар ! width="40%" | Негізделген материал (түпнұсқа) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1931)|1931]]<br />{{small|(4-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Симаррон (фильм, 1931)|Симаррон]]''''' (''Cimarron'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Говард Эстабрук]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Эдна Фербердің аттас романы''' |- |''[[Қылмыстық кодекс (фильм)|Қылмыстық кодекс]]'' (''The Criminal Code'') |Сетон Миллер және Фред Нибло кіші |Мартин Флавиннің аттас пьесасы |- |''[[Мереке (фильм, 1930)|Мереке]]'' (''Holiday'') |Хорас Джексон |Филип Барридің аттас пьесасы |- |''[[Кішкентай Цезарь (фильм)|Кішкентай Цезарь]]'' (''Little Caesar'') |Фрэнсис Эдвард Фараго және Роберт Ли |У. Р. Бернетттің аттас романы |- |''[[Скиппи (фильм)|Скиппи]]'' (''Skippy'') |[[Джозеф Лео Манкевич]] және Сэм Минц |Перси Кросбидің комикстері |- ! rowspan="3" | [[Оскар (1932)|1932]]<br />{{small|(5-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жаман қыз (фильм, 1931)|Жаман қыз]]''''' (''Bad Girl'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Эдвин Дж. Берк]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Винья Дельмардың романы мен пьесасы''' |- |''[[Эрроусмит (фильм)|Эрроусмит]]'' (''Arrowsmith'') |Сидни Ховард |Синклер Льюистің аттас романы |- |''[[Доктор Джекилл мен мистер Хайд (фильм, 1931)|Доктор Джекилл мен мистер Хайд]]'' (''Dr. Jekyll and Mr. Hyde'') |Перси Хит және Сэмюэл Хоффенстайн |Роберт Льюис Стивенсонның аттас повесі |- ! rowspan="3" | [[Оскар (1934)|1934]]<br />{{small|(6-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Кішкентай әйелдер (фильм, 1933)|Кішкентай әйелдер]]''''' (''Little Women'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Виктор Хирман]] және [[Сара Мейсон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Луиза Мэй Олкотттың аттас романы''' |- |''[[Бір күндік ханым]]'' (''Lady for a Day'') |Роберт Рискин |Деймон Раньонның «Madame La Gimp» әңгімесі |- |''[[Мемлекеттік жәрмеңке (фильм, 1933)|Мемлекеттік жәрмеңке]]'' (''State Fair'') |Пол Грин және Соня Левиен |Фил Стронгтың аттас романы |- ! rowspan="3" | [[Оскар (1935)|1935]]<br />{{small|(7-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Бір түні болған оқиға]]''''' (''It Happened One Night'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Роберт Рискин]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Сэмюэл Хопкинс Адамстың «Түнгі автобус» әңгімесі''' |- |''[[Арық адам (фильм)|Арық адам]]'' (''The Thin Man'') |Фрэнсис Гудрич және Альберт Хакетт |Дэшил Хэмметтің аттас романы |- |''[[Вива Вилья!]]'' (''Viva Villa!'') |Бен Хект |Эджкамб Пинчон мен О. Б. Стейдтің кітабы |- ! rowspan="3" | [[Оскар (1936)|1936]]<br />{{small|(8-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Хабарлаушы (фильм, 1935)|Хабарлаушы]]''''' (''The Informer'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Дадли Николс]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Лиам О’Флаэртидің аттас романы''' |- |''[[Бенгал лансерінің өмірі (фильм)|Бенгал лансерінің өмірі]]'' (''The Lives of a Bengal Lancer'') |Ахмед Абдулла, Джон Балдерстон, Вальдемар Янг, Гровер Джонс және Уильям Славенс Макнутт |Фрэнсис Йейтс-Браунның мемуарлары |- |''[[«Баунтидегі» бүлік (фильм, 1935)|«Баунтидегі» бүлік]]'' (''Mutiny on the Bounty'') |Джулс Фюртман, Тэлбот Дженнингс және Кэри Уилсон |Джеймс Норман Холл мен Чарльз Нордхоффтың романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1937)|1937]]<br />{{small|(9-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Луи Пастер туралы хикая]]''''' (''The Story of Louis Pasteur'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Пьер Коллингс]] және [[Шеридан Гибни]]''' |style="background:#FAEB86" |'''— (түпнұсқа сценарий)''' |- |''[[Арық адамнан кейін]]'' (''After the Thin Man'') |Фрэнсис Гудрич және Альберт Хакетт |Дэшил Хэмметтің «Арық адам» кейіпкерлері негізінде |- |''[[Додсворт (фильм)|Додсворт]]'' (''Dodsworth'') |Сидни Ховард |Синклер Льюистің романы мен Сидни Ховардтың пьесасы |- |''[[Мистер Дидс қалаға көшеді]]'' (''Mr. Deeds Goes to Town'') |Роберт Рискин |Кларенс Бадингтон Келландтың «Опералық қалпақ» әңгімесі |- |''[[Менің қолбала Годфриім]]'' (''My Man Godfrey'') |Эрик Хэтч және Морри Рискинд |Эрик Хэтчтің «1101 Парк-авеню» романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1938)|1938]]<br />{{small|(10-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Эмиль Золя өмірі]]''''' (''The Life of Emile Zola'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Хайнц Херальд]], [[Геза Херцег]] және [[Норман Рейли Рейн]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Мэттью Джозефсонның «Золя және оның уақыты» кітабы''' |- |''[[Сұмдық шындық (фильм, 1937)|Сұмдық шындық]]'' (''The Awful Truth'') |Винья Дельмар |Артур Ричманның аттас пьесасы |- |''[[Ержүрек капитандар (фильм, 1937)|Ержүрек капитандар]]'' (''Captains Courageous'') |Марк Коннелли, Дейл Ван Эвери және Джон Ли Махин |Редьярд Киплингтің аттас романы |- |''[[Сахна есігі (фильм)|Сахна есігі]]'' (''Stage Door'') |Морри Рискинд және Энтони Вейллер |Эдна Фербер мен Джордж С. Кауфманның аттас пьесасы |- |''[[Жұлдыз туды (фильм, 1937)|Жұлдыз туды]]'' (''A Star Is Born'') |Алан Кэмпбелл, Роберт Карсон және Дороти Паркер |Уильям Уэллман мен Роберт Карсонның әңгімесі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1939)|1939]]<br />{{small|(11-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Пигмалион (фильм, 1938)|Пигмалион]]''''' (''Pygmalion'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Бернард Шоу|Джордж Бернард Шоу]], [[Иэн Дэлримпл]], [[Сесил Льюис]] және [[У. П. Липскомб]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Джордж Бернард Шоудың аттас пьесасы''' |- |''[[Ұлдар қаласы (фильм)|Ұлдар қаласы]]'' (''Boys Town'') |Джон Михан және Дор Шари |Дор Шари мен Элеонор Гриффиннің әңгімесі |- |''[[Цитадель (фильм, 1938)|Цитадель]]'' (''The Citadel'') |Иэн Дэлримпл, Элизабет Хилл және Фрэнк Уияд |Арчибальд Крониннің аттас романы |- |''[[Төрт қыз (фильм, 1938)|Төрт қыз]]'' (''Four Daughters'') |Ленор Коффи және Джулиус Эпштейн |Фанни Херсттің «Sister Act» әңгімесі |- |''[[Оны өзіңмен бірге ала алмайсың (фильм)|Оны өзіңмен бірге ала алмайсың]]'' (''You Can't Take It with You'') |Роберт Рискин |Джордж С. Кауфман мен Мосс Харттың аттас пьесасы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1940)|1940]]<br />{{small|(12-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жел өтіндегі тағдырлар (фильм)|Жел өтіндегі тағдырлар]]''''' (''Gone with the Wind'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Сидни Ховард]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Маргарет Митчеллдің аттас романы''' |- |''[[Қош бол, мистер Чипс (фильм, 1939)|Қош бол, мистер Чипс]]'' (''Goodbye, Mr. Chips'') |Эрик Машвиц, Р. С. Шеррифф және Клодин Уэст |Джеймс Хилтонның аттас повесі |- |''[[Мистер Смит Вашингтонға барады]]'' (''Mr. Smith Goes to Washington'') |Сидни Бакмен |Льюис Р. Фостердің әңгімесі |- |''[[Ниночка (фильм)|Ниночка]]'' (''Ninotchka'') |Чарльз Брэккетт, Вальтер Райш және [[Билли Уайлдер]] |Мельхиор Лендьелдің әңгімесі |- |''[[Найзағайлы асу (фильм, 1939)|Найзағайлы асу]]'' (''Wuthering Heights'') |Бен Хект және Чарльз Макартур |[[Эмили Бронте]]нің аттас романы |} === 1941—1950 === {| class="wikitable" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="30%" | Номинанттар ! width="40%" | Негізделген материал (түпнұсқа) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1941)|1941]]<br />{{small|(13-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Филадельфиялық хикая (фильм)|Филадельфиялық хикая]]''''' (''The Philadelphia Story'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Дональд Огден Стюарт]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Филип Барридің аттас пьесасы''' |- |''[[Ашу-ыза шоғыры (фильм)|Ашу-ыза шоғыры]]'' (''The Grapes of Wrath'') |Наннэлли Джонсон |[[Джон Стейнбек]]тің аттас романы |- |''[[Китти Фойл (фильм)|Китти Фойл]]'' (''Kitty Foyle'') |Далтон Трамбо |Кристофер Морлидің аттас романы |- |''[[Үйге ұзақ сапар]]'' (''The Long Voyage Home'') |Дадли Николс |Юджин О’Нилдің пьесалары |- |''[[Ребекка (фильм, 1940)|Ребекка]]'' (''Rebecca'') |Джоан Харрисон және Роберт Шервуд |Дафна дю Морьенің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1942)|1942]]<br />{{small|(14-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Мистер Джордан келеді]]''''' (''Here Comes Mr. Jordan'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Сидни Бакмен]] және [[Сетон Миллер]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Гарри Сегаллдың «Көк аспан күте тұрады» пьесасы''' |- |''[[Таңды бөгей тұр]]'' (''Hold Back the Dawn'') |Чарльз Брэккетт және [[Билли Уайлдер]] |Кетти Фрингстің романы |- |''[[Алқабым менің, жасыл бел (фильм)|Алқабым менің, жасыл бел]]'' (''How Green Was My Valley'') |Филип Данн |Ричард Ллевеллиннің аттас романы |- |''[[Түлкілер (фильм, 1941)|Түлкілер]]'' (''The Little Foxes'') |Лиллиан Хеллман |Лиллиан Хеллманның аттас пьесасы |- |''[[Мальта сұңқары (фильм, 1941)|Мальта сұңқары]]'' (''The Maltese Falcon'') |[[Джон Хьюстон]] |Дэшил Хэмметтің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1943)|1943]]<br />{{small|(15-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Миссис Минивер]]''''' (''Mrs. Miniver'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джордж Фрёшель]], [[Джеймс Хилтон]], [[Клодин Уэст]] және [[Артур Уимперис]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Ян Струтердің мақалаларындағы Миссис Минивер кейіпкері''' |- |''[[49-шы параллель (фильм)|49-шы параллель]]'' (''49th Parallel'') |Родни Экленд және Эмерих Прессбургер |Эмерих Прессбургердің әңгімесі |- |''[[Янкилер мақтанышы]]'' (''The Pride of the Yankees'') |Герман Манкевич және Джо Сверлинг |Пол Гэлликоның әңгімесі |- |''[[Кездейсоқ өнім (фильм)|Кездейсоқ өнім]]'' (''Random Harvest'') |Джордж Фрёшель, Клодин Уэст және Артур Уимперис |Джеймс Хилтонның аттас романы |- |''[[Қала өсегі (фильм, 1942)|Қала өсегі]]'' (''The Talk of the Town'') |Сидни Бакмен және Ирвин Шоу |Сидни Хармонның әңгімесі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1944)|1944]]<br />{{small|(16-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]''''' (''Casablanca'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Филип Эпштейн]], [[Джулиус Эпштейн]] және [[Говард Кох]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Мюррей Бернетт пен Джоан Элисонның «Барлығы Риктің барына келеді» пьесасы''' |- |''[[Қасиетті неке]]'' (''Holy Matrimony'') |Наннэлли Джонсон |Арнольд Беннеттің «Тірідей көмілгендер» романы |- |''[[Неғұрлым көңілдірек (фильм)|Неғұрлым көңілдірек]]'' (''The More the Merrier'') |Ричард Флурнуа, Льюис Фостер, Фрэнк Росс және Роберт Расселл |Фрэнк Росс пен Роберт Расселлдің әңгімесі |- |''[[Бернадетт әні (фильм)|Бернадетт әні]]'' (''The Song of Bernadette'') |Джордж Ситон |Франц Верфельдің аттас романы |- |''[[Рейндегі күзет]]'' (''Watch on the Rhine'') |Дэшил Хэмметт |Лиллиан Хеллманның аттас пьесасы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1945)|1945]]<br />{{small|(17-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Өз жолыңмен жүр]]''''' (''Going My Way'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Фрэнк Батлер]] және [[Фрэнк Кэветт]]''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Лео Маккэри]]дің әңгімесі''' |- |''[[Қос сақтандыру (фильм)|Қос сақтандыру]]'' (''Double Indemnity'') |Рэймонд Чандлер және [[Билли Уайлдер]] |Джеймс Кейннің аттас романы |- |''[[Газлайт (фильм, 1944)|Газлайт]]'' (''Gaslight'') |Джон Балдерстон, Вальтер Райш және Джон Ван Друтен |Патрик Гамильтонның аттас пьесасы |- |''[[Лора (фильм, 1944)|Лора]]'' (''Laura'') |Джей Дратлер, Сэмюэл Хоффенстайн және Элизабет Рейнхардт |Вера Каспаридің аттас романы |- |''[[Сент-Луисте кездесейік (фильм)|Сент-Луисте кездесейік]]'' (''Meet Me in St. Louis'') |Ирвинг Бречер және Фред Финклхофф |Салли Бенсонның аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1946)|1946]]<br />{{small|(18-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жоғалған уикэнд (фильм)|Жоғалған уикэнд]]''''' (''The Lost Weekend'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Чарльз Брэккетт]] және [[Билли Уайлдер]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Чарльз Джексонның аттас романы''' |- |''[[Джи-Ай Джо туралы хикая]]'' (''The Story of G.I. Joe'') |Леопольд Атлас, Гай Эндор және Филип Стивенсон |Эрни Пайлдың мемуарлары |- |''[[Милдред Пирс (фильм)|Милдред Пирс]]'' (''Mildred Pierce'') |Рэналд Макдугалл |Джеймс Кейннің аттас романы |- |''[[Теңіз жаяу әскерінің мақтанышы]]'' (''Pride of the Marines'') |Альберт Мальц |Роджер Баттерфилдтің «Әл Шмид, теңіз жаяу әскері» кітабы |- |''[[Бруклинде өсетін ағаш (фильм)|Бруклинде өсетін ағаш]]'' (''A Tree Grows in Brooklyn'') |Фрэнк Дэвис және Тесс Слезинджер |Бетти Смиттің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1947)|1947]]<br />{{small|(19-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Өміріміздің үздік жылдары]]''''' (''The Best Years of Our Lives'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Роберт Шервуд]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Маккинлей Кантордың «Маған арналған даңқ» повесі''' |- |''[[Анна және Сиам королі (фильм, 1946)|Анна және Сиам королі]]'' (''Anna and the King of Siam'') |Салли Бенсон және Тэлбот Дженнингс |Маргарет Лэндонның аттас романы |- |''[[Қысқаша кездесу (фильм, 1945)|Қысқаша кездесу]]'' (''Brief Encounter'') |Энтони Хэвлок-Аллан, Дэвид Лин және Рональд Ним |Ноэл Коуардтың «Натюрморт» пьесасы |- |''[[Кісі өлтірушілер (фильм, 1946)|Кісі өлтірушілер]]'' (''The Killers'') |Энтони Вейллер |[[Эрнест Хемингуэй]]дің аттас әңгімесі |- |''[[Рим — ашық қала]]'' (''Rome, Open City'') |Серджио Амидеи және [[Федерико Феллини]] |Серджио Амидеи мен Альберто Консильоның әңгімесі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1948)|1948]]<br />{{small|(20-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[34-ші көшедегі ғажайып (фильм, 1947)|34-ші көшедегі ғажайып]]''''' (''Miracle on 34th Street'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джордж Ситон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Валентин Дэвистің әңгімесі''' |- |''[[Бумеранг (фильм, 1947)|Бумеранг]]'' (''Boomerang'') |Ричард Мерфи |Фултон Оуслердің мақаласы |- |''[[Айқас от (фильм)|Айқас от]]'' (''Crossfire'') |Джон Пакстон |Ричард Брукстың «Кірпіш түлкі іні» романы |- |''[[Джентльмендік келісім (фильм)|Джентльмендік келісім]]'' (''Gentleman's Agreement'') |Мосс Харт |Лора Гобсонның аттас романы |- |''[[Үлкен үміттер (фильм, 1946)|Үлкен үміттер]]'' (''Great Expectations'') |[[Дэвид Лин]], Энтони Хэвлок-Аллан және Рональд Ним |[[Чарльз Диккенс]]тің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1949)|1949]]<br />{{small|(21-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Сьерра-Мадре қазынасы (фильм)|Сьерра-Мадре қазынасы]]''''' (''The Treasure of the Sierra Madre'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Хьюстон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Б. Травеннің аттас романы''' |- |''[[Шет елдік роман (фильм)|Шет елдік роман]]'' (''A Foreign Affair'') |Чарльз Брэккетт, Ричард Брин және [[Билли Уайлдер]] |Дэвид Шоудың әңгімесі |- |''[[Джонни Белинда (фильм, 1948)|Джонни Белинда]]'' (''Johnny Belinda'') |Аллен Винсент және Ирма фон Кубе |Элмер Харристің аттас пьесасы |- |''[[Іздеу (фильм, 1948)|Іздеу]]'' (''The Search'') |Рихард Швейцер және Дэвид Векслер |— (түпнұсқа сценарий) |- |''[[Жылан шұңқыры (фильм)|Жылан шұңқыры]]'' (''The Snake Pit'') |Миллен Брэнд және Франк Партос |Мэри Джейн Уордтың аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1950)|1950]]<br />{{small|(22-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Үш әйелге хат]]''''' (''A Letter to Three Wives'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джозеф Лео Манкевич]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Джон Клемпнердің романы''' |- |''[[Корольдің барлық адамы (фильм, 1949)|Корольдің барлық адамы]]'' (''All the King's Men'') |Роберт Россен |Роберт Пенн Уорреннің аттас романы |- |''[[Велосипед ұрылары]]'' (''Bicycle Thieves'') |Чезаре Дзаваттини |Луиджи Бартолинидің аттас романы |- |''[[Чемпион (фильм, 1949)|Чемпион]]'' (''Champion'') |Карл Форман |Ринг Ларднердің әңгімесі |- |''[[Құлаған пұт (фильм)|Құлаған пұт]]'' (''The Fallen Idol'') |Грэм Грин |Грэм Гриннің «Жертөледегі бөлме» әңгімесі |} === 1951—1960 === {| class="wikitable" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="30%" | Номинанттар ! width="40%" | Негізделген материал (түпнұсқа) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1951)|1951]]<br />{{small|(23-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Барлығы Ева туралы]]''''' (''All About Eve'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джозеф Лео Манкевич]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Мэри Оррдың «Еваның даналығы» әңгімесі''' |- |''[[Асфальтты джунгли (фильм, 1950)|Асфальтты джунгли]]'' (''The Asphalt Jungle'') |[[Джон Хьюстон]] және Бен Мэддоу |У. Р. Бернетттің аттас романы |- |''[[Кеше туғандар (фильм, 1950)|Кеше туғандар]]'' (''Born Yesterday'') |Альберт Маннхаймер |Гарсон Каниннің аттас пьесасы |- |''[[Сынған жебе (фильм, 1950)|Сынған жебе]]'' (''Broken Arrow'') |Альберт Мальц |Эллиотт Арнольдтың «Blood Brother» романы |- |''[[Қалыңдықтың әкесі (фильм, 1950)|Қалыңдықтың әкесі]]'' (''Father of the Bride'') |Фрэнсис Гудрич және Альберт Хакетт |Эдвард Стритердің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1952)|1952]]<br />{{small|(24-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Күн астындағы орын (фильм, 1951)|Күн астындағы орын]]''''' (''A Place in the Sun'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Гарри Браун]] және [[Майкл Уилсон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Теодор Драйзер]]дің «Америкалық трагедия» романы және Патрик Кирнидің пьесасы''' |- |''[[Африкалық падиша (фильм)|Африкалық падиша]]'' (''The African Queen'') |Джеймс Эйджи және [[Джон Хьюстон]] |С. С. Форестердің аттас романы |- |''[[Детективтік хикая (фильм, 1951)|Детективтік хикая]]'' (''Detective Story'') |Роберт Уайлер және Филип Йордан |Сидни Кингслидің аттас пьесасы |- |''[[Карусель (фильм, 1950)|Карусель]]'' (''La Ronde'') |Жак Натансон және Макс Офюльс |Артур Шницлердің аттас пьесасы |- |''[[«Тілек» трамвайы (фильм, 1951)|«Тілек» трамвайы]]'' (''A Streetcar Named Desire'') |Теннесси Уильямс |Теннесси Уильямстың аттас пьесасы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1953)|1953]]<br />{{small|(25-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жамандар мен сұлулар (фильм)|Жамандар мен сұлулар]]''''' (''The Bad and the Beautiful'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Чарльз Шни]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Джордж Брэдшоудың әңгімесі''' |- |''[[Бес саусақ (фильм, 1952)|Бес саусақ]]'' (''5 Fingers'') |Майкл Уилсон |Людвиг Карл Мойзиштің «Цицерон операциясы» романы |- |''[[Дәл түсте (фильм)|Дәл түсте]]'' (''High Noon'') |Карл Форман |Джон У. Каннингемнің «Қалайы жұлдыз» әңгімесі |- |''[[Ақ костюмдегі адам (фильм)|Ақ костюмдегі адам]]'' (''The Man in the White Suit'') |Джон Дайтон, Александр Маккендрик және Роджер Макдугалл |Роджер Макдугаллдың әңгімесі |- |''[[Тыныш адам (фильм)|Тыныш адам]]'' (''The Quiet Man'') |Фрэнк Наджент |Морис Уолштың әңгімесі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1954)|1954]]<br />{{small|(26-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Осыдан мәңгілікке дейін]]''''' (''From Here to Eternity'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Дэниэл Тарадаш]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Джеймс Джонстың аттас романы''' |- |''[[Қатыгез теңіз (фильм, 1953)|Қатыгез теңіз]]'' (''The Cruel Sea'') |Эрик Эмблер |Николас Монсарраттың аттас романы |- |''[[Лили (фильм, 1953)|Лили]]'' (''Lili'') |Хелен Дойч |Пол Гэлликоның «Адамдарды жек көрген адам» әңгімесі |- |''[[Римдік каникул (фильм)|Римдік каникул]]'' (''Roman Holiday'') |Джон Дайтон және Иэн Маклеллан Хантер |Далтон Трамбо-ның әңгімесі |- |''[[Шейн (фильм)|Шейн]]'' (''Shane'') |А. Б. Гатри кіші |Джек Шефердің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1955)|1955]]<br />{{small|(27-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Ауылдық қыз (фильм, 1954)|Ауылдық қыз]]''''' (''The Country Girl'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джордж Ситон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Клиффорд Одетстің аттас пьесасы''' |- |''[[«Кейн» бүлігі (фильм, 1954)|«Кейн» бүлігі]]'' (''The Caine Mutiny'') |Стэнли Робертс |Герман Воуктың аттас романы |- |''[[Аулаға қараған терезе (фильм, 1954)|Аулаға қараған терезе]]'' (''Rear Window'') |Джон Майкл Хейс |Корнелл Вулричтің «Бұл кісі өлімі болуы тиіс еді» әңгімесі |- |''[[Сабрина (фильм, 1954)|Сабрина]]'' (''Sabrina'') |Эрнест Леман, Сэмюэл Тейлор және [[Билли Уайлдер]] |Сэмюэл Тейлордың «Sabrina Fair» пьесасы |- |''[[Жеті ағайындыға жеті қалыңдық (фильм)|Жеті ағайындыға жеті қалыңдық]]'' (''Seven Brides for Seven Brothers'') |Фрэнсис Гудрич, Альберт Хакетт және Дороти Кингсли |Стивен Винсент Бенедің «The Sobbin' Women» әңгімесі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1956)|1956]]<br />{{small|(28-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Марти (фильм)|Марти]]''''' (''Marty'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Пэдди Чайефски]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Пэдди Чайефскидің телепьесасы''' |- |''[[Блэк-роктағы жаман күн (фильм)|Блэк-роктағы жаман күн]]'' (''Bad Day at Black Rock'') |Миллард Кауфман |Говард Бреслиннің «Bad Time at Honda» әңгімесі |- |''[[Мектеп джунглиі (фильм, 1955)|Мектеп джунглиі]]'' (''Blackboard Jungle'') |Ричард Брукс |Эван Хантердің аттас романы |- |''[[Жәннаттан шығысқа қарай (фильм)|Жәннаттан шығысқа қарай]]'' (''East of Eden'') |Пол Осборн |[[Джон Стейнбек]]тің аттас романы |- |''[[Мені сүй немесе таста]]'' (''Love Me or Leave Me'') |Даниэль Фукс және Изобель Леннарт |Даниэль Фукстің әңгімесі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1957)|1957]]<br />{{small|(29-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Әлемді 80 күн ішінде шарлау (фильм, 1956)|Әлемді 80 күн ішінде шарлау]]''''' (''Around the World in 80 Days'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Фэрроу]], [[С. Дж. Перельман]] және [[Джеймс По]]''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Жюль Верн]]-нің аттас романы''' |- |''[[Қуыршақ (фильм, 1956)|Қуыршақ]]'' (''Baby Doll'') |Теннесси Уильямс |Теннесси Уильямстың пьесалары |- |''[[Достық насихат (фильм, 1956)|Достық насихат]]'' (''Friendly Persuasion'') |Майкл Уилсон |Джессамин Уэсттің аттас романы |- |''[[Дің (фильм, 1956)|Дің]]'' (''Giant'') |Фред Гюиоль және Айван Моффат |Эдна Фербердің аттас романы |- |''[[Өмірге құштарлық (фильм, 1956)|Өмірге құштарлық]]'' (''Lust for Life'') |Норман Корвин |Ирвинг Стоунның аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1958)|1958]]<br />{{small|(30-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Квай өзенінен өткен көпір (фильм)|Квай өзенінен өткен көпір]]''''' (''The Bridge on the River Kwai'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Пьер Буль]], [[Карл Форман]] және [[Майкл Уилсон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Пьер Бульдің аттас романы''' |- |''[[12 ашулы кісі (фильм, 1957)|12 ашулы кісі]]'' (''12 Angry Men'') |Реджинальд Роуз |Реджинальд Роуздың телепьесасы мен пьесасы |- |''[[Құдай біледі, мистер Эллисон]]'' (''Heaven Knows, Mr. Allison'') |[[Джон Хьюстон]] және Джон Ли Махин |Чарльз Шоудың аттас романы |- |''[[Пейтон-Плейс (фильм)|Пейтон-Плейс]]'' (''Peyton Place'') |Джон Майкл Хейс |Грейс Металиустың аттас романы |- |''[[Сайонара (фильм, 1957)|Сайонара]]'' (''Sayonara'') |Пол Осборн |Джеймс Э. Миченердің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1959)|1959]]<br />{{small|(31-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жижи (фильм, 1958)|Жижи]]''''' (''Gigi'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Алан Джей Лернер]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Колетттің аттас повесі''' |- |''[[Ыстық шатырдағы мысық (фильм, 1958)|Ыстық шатырдағы мысық]]'' (''Cat on a Hot Tin Roof'') |Ричард Брукс және Джеймс По |Теннесси Уильямстың аттас пьесасы |- |''[[Жылқының аузы (фильм)|Жылқының аузы]]'' (''The Horse's Mouth'') |Алек Гиннесс |Джойс Кэридің аттас романы |- |''[[Өмір сүргім келеді! (фильм, 1958)|Өмір сүргім келеді!]]'' (''I Want to Live!'') |Нельсон Гиддинг және Дон Манкевич |Эдвард С. Монтгомеридің мақалалары мен Барбара Грэмнің хаттары |- |''[[Бөлек үстелдер (фильм, 1958)|Бөлек үстелдер]]'' (''Separate Tables'') |Джон Гэй және Теренс Раттиган |Теренс Раттиганның аттас пьесалары |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1960)|1960]]<br />{{small|(32-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жоғарыдағы бөлме (фильм, 1959)|Жоғарыдағы бөлме]]''''' (''Room at the Top'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Нил Патерсон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Джон Брейннің аттас романы''' |- |''[[Кісі өлімінің анатомиясы (фильм)|Кісі өлімінің анатомиясы]]'' (''Anatomy of a Murder'') |Уэнделл Мейс |Джон Д. Фолькердің аттас романы |- |''[[Бен-Гур (фильм, 1959)|Бен-Гур]]'' (''Ben-Hur'') |Карл Тюнберг |Лью Уоллестің «Бен-Гур: Христ туралы хикая» романы |- |''[[Монах әйел хикаясы (фильм)|Монах әйел хикаясы]]'' (''The Nun's Story'') |Роберт Андерсон |Кэтрин Халменің аттас романы |- |''[[Джазда тек қана қыздар]]'' (''Some Like It Hot'') |И. А. Л. Даймонд және [[Билли Уайлдер]] |«Махаббат фанфарлары» фильмі |} === 1961—1970 === {| class="wikitable" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="30%" | Номинанттар ! width="40%" | Негізделген материал (түпнұсқа) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1961)|1961]]<br />{{small|(33-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Элмер Гантри (фильм)|Элмер Гантри]]''''' (''Elmer Gantry'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Ричард Брукс]]''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Синклер Льюис]]тің аттас романы''' |- |''[[Дауылдың тууы (фильм, 1960)|Дауылдың тууы]]'' (''Inherit the Wind'') |Гарольд Джейкоб Смит және Недрик Янг |Джером Лоуренс пен Роберт Лидің аттас пьесасы |- |''[[Ұлдар мен ғашықтар (фильм)|Ұлдар мен ғашықтар]]'' (''Sons and Lovers'') |Т. Э. Б. Кларк және Гэвин Ламберт |Д. Г. Лоуренстің аттас романы |- |''[[Көшпенділер (фильм, 1960)|Көшпенділер]]'' (''The Sundowners'') |Изобель Леннарт |Джон Клиридің аттас романы |- |''[[Даңқ әуені]]'' (''Tunes of Glory'') |Джеймс Кеннауэй |Джеймс Кеннауэйдің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1962)|1962]]<br />{{small|(34-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Нюрнбергтегі процесс (фильм)|Нюрнбергтегі процесс]]''''' (''Judgment at Nuremberg'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Эбби Манн]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Эбби Маннның телепьесасы''' |- |''[[Тиффанидегі таңғы ас (фильм)|Тиффанидегі таңғы ас]]'' (''Breakfast at Tiffany's'') |Джордж Аксельрод |Трумэн Капотенің аттас повесі |- |''[[Наварон аралының зеңбіректері (фильм)|Наварон аралының зеңбіректері]]'' (''The Guns of Navarone'') |Карл Форман |Алистер Маклиннің аттас романы |- |''[[Алаяқ (фильм, 1961)|Алаяқ]]'' (''The Hustler'') |Сидни Кэрролл және Роберт Россен |Уолтер Тевистің аттас романы |- |''[[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|Вестсайд хикаясы]]'' (''West Side Story'') |Эрнест Леман |Артур Лорентстің аттас мюзиклі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1963)|1963]]<br />{{small|(35-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Құбыжықты өлтіру (фильм)|Құбыжықты өлтіру]]''''' (''To Kill a Mockingbird'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Хортон Фут]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Харпер Лидің аттас романы''' |- |''[[Дэвид пен Лиза]]'' (''David and Lisa'') |Элеанор Перри |Теодор Исаак Рубиннің аттас повесі |- |''[[Арабиялық Лоуренс (фильм)|Арабиялық Лоуренс]]'' (''Lawrence of Arabia'') |Роберт Болт және Майкл Уилсон |Т. Э. Лоуренстің «Даналықтың жеті тірегі» мемуары |- |''[[Лолита (фильм, 1962)|Лолита]]'' (''Lolita'') |[[Владимир Владимирович Набоков|Владимир Набоков]] |[[Владимир Владимирович Набоков|Владимир Набоков]]тың аттас романы |- |''[[Керемет жасаушы (фильм, 1962)|Керемет жасаушы]]'' (''The Miracle Worker'') |Уильям Гибсон |Уильям Гибсонның аттас пьесасы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1964)|1964]]<br />{{small|(36-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Том Джонс (фильм)|Том Джонс]]''''' (''Tom Jones'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Осборн]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Генри Филдингтің «Тастанды Том Джонстың тарихы» романы''' |- |''[[Капитан Ньюмэн, медицина қызметінің майоры]]'' (''Captain Newman, M.D.'') |Ричард Л. Брин, Генри Эфрон және Фиби Эфрон |Лео Ростеннің аттас романы |- |''[[Хад (фильм)|Хад]]'' (''Hud'') |Харриет Фрэнк кіші және Ирвинг Раветч |Ларри Макмертридің «Horseman, Pass By» романы |- |''[[Дала лалагүлдері (фильм)|Дала лалагүлдері]]'' (''Lilies of the Field'') |Джеймс По |Уильям Эдмунд Барреттің аттас романы |- |''[[Вилль-д’Аврейдегі жексенбілер]]'' (''Sundays and Cybele'') |Серж Бургиньон және Антуан Тюдаль |Бернар Эсшассерьоның «Les dimanches de Ville d'Avray» романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1965)|1965]]<br />{{small|(37-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Бекет (фильм, 1964)|Бекет]]''''' (''Becket'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Эдвард Анхальт]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Жан Ануйдың аттас пьесасы''' |- |''[[Доктор Стрейнджлав]]'' (''Dr. Strangelove'') |[[Стэнли Кубрик]], Питер Джордж және Терри Саузерн |Питер Джордждың «Қызыл дабыл» романы |- |''[[Мэри Поппинс (фильм)|Мэри Поппинс]]'' (''Mary Poppins'') |Дон ДаГради және Билл Уолш |П. Л. Трэверстің кітаптар сериясы |- |''[[Менің сұлу ледиім (фильм)|Менің сұлу ледиім]]'' (''My Fair Lady'') |Алан Джей Лернер |Алан Джей Лернердің аттас мюзиклі |- |''[[Грек Зорба (фильм)|Грек Зорба]]'' (''Zorba the Greek'') |Михалис Какояннис |[[Никос Казандзакис]]тің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1966)|1966]]<br />{{small|(38-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Доктор Живаго (фильм)|Доктор Живаго]]''''' (''Doctor Zhivago'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Роберт Болт]]''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Борис Леонидович Пастернак|Борис Пастернак]]тың аттас романы''' |- |''[[Кэт Баллу]]'' (''Cat Ballou'') |Уолтер Ньюман және Фрэнк Пирсон |Рой Чанслордың аттас романы |- |''[[Коллекционер (фильм, 1965)|Коллекционер]]'' (''The Collector'') |Джон Кон және Стэнли Манн |Джон Фаулздың аттас романы |- |''[[Ақымақтар кемесі (фильм)|Ақымақтар кемесі]]'' (''Ship of Fools'') |Эбби Манн |Кэтрин Энн Портердің аттас романы |- |''[[Мың сайқымазақ]]'' (''A Thousand Clowns'') |Херб Гарднер |Херб Гарднердің аттас пьесасы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1967)|1967]]<br />{{small|(39-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Барлық заманның адамы (фильм, 1966)|Барлық заманның адамы]]''''' (''A Man for All Seasons'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Роберт Болт]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Роберт Болттың аттас пьесасы''' |- |''[[Элфи (фильм, 1966)|Элфи]]'' (''Alfie'') |Билл Нотон |Билл Нотонның аттас пьесасы |- |''[[Кәсіпқойлар (фильм, 1966)|Кәсіпқойлар]]'' (''The Professionals'') |Ричард Брукс |Фрэнк О'Рурктың аттас романы |- |''[[Орыстар келе жатыр! Орыстар келе жатыр!]]'' (''The Russians Are Coming...'') |Уильям Роуз |Натаниэль Бенчлидің аттас романы |- |''[[Вирджиния Вулфтан кім қорқады? (фильм)|Вирджиния Вулфтан кім қорқады?]]'' (''Who's Afraid of Virginia Woolf?'') |Эрнест Леман |Эдвард Олбидің аттас пьесасы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1968)|1968]]<br />{{small|(40-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Түн ішінде (фильм)|Түн ішінде]]''''' (''In the Heat of the Night'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Стирлинг Силлифант]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Джон Боллдың аттас романы''' |- |''[[Салқынқанды Люк (фильм)|Салқынқанды Люк]]'' (''Cool Hand Luke'') |Донн Пирс және Фрэнк Пирсон |Донн Пирстің аттас романы |- |''[[Түлек (фильм)|Түлек]]'' (''The Graduate'') |Бак Генри және Колдер Уиллингем |Чарльз Уэббтің аттас повесі |- |''[[Суыққандылықпен (фильм)|Суыққандылықпен]]'' (''In Cold Blood'') |Ричард Брукс |Трумэн Капотенің аттас кітабы |- |''[[Улисс (фильм, 1967)|Улисс]]'' (''Ulysses'') |Фред Хейнс және Джозеф Стрик |[[Джеймс Джойс]]тың аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1969)|1969]]<br />{{small|(41-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Қыстағы арыстан (фильм, 1968)|Қыстағы арыстан]]''''' (''The Lion in Winter'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джеймс Голдман]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Джеймс Голдманның аттас пьесасы''' |- |''[[Оғаш жұп (фильм, 1968)|Оғаш жұп]]'' (''The Odd Couple'') |Нил Саймон |Нил Саймонның аттас пьесасы |- |''[[Оливер! (фильм)|Оливер!]]'' (''Oliver!'') |Вернон Харрис |Лайонел Барттың аттас мюзиклі |- |''[[Рэйчел, Рэйчел]]'' (''Rachel, Rachel'') |Стюарт Стерн |Маргарет Лоренстің «A Jest of God» романы |- |''[[Розмаридің сәбиі (фильм)|Розмаридің сәбиі]]'' (''Rosemary's Baby'') |[[Роман Полански]] |Айра Левиннің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1970)|1970]]<br />{{small|(42-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Түн ортасындағы ковбой]]''''' (''Midnight Cowboy'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Уолдо Солт]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Джеймс Лео Херлихидің аттас романы''' |- |''[[Мың күндік Анна]]'' (''Anne of the Thousand Days'') |Бриджет Боланд, Джон Хейл және Ричард Соколоув |Максвелл Андерсонның аттас пьесасы |- |''[[Қош бол, Колумбус]]'' (''Goodbye, Columbus'') |Арнольд Шульман |Филип Роттың аттас повесі |- |''[[Атылған аттарды да атады ғой, солай емес пе?]]'' (''They Shoot Horses, Don't They?'') |Джеймс По және Роберт Томпсон |Хорас Маккойдың аттас романы |- |''[[Дзета (фильм)|Дзета]]'' (''Z'') |Коста-Гаврас және Хорхе Семпрун |Василис Василикостың аттас романы |} === 1971—1980 === {| class="wikitable" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="30%" | Номинанттар ! width="40%" | Негізделген материал (түпнұсқа) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1971)|1971]]<br />{{small|(43-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[МЭШ (фильм)|МЭШ]]''''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Ринг Ларднер кіші]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Ричард Хукердің «MASH: A Novel About Three Army Doctors» романы''' |- |''[[Әуежай (фильм, 1970)|Әуежай]]'' (''Airport'') |Джордж Ситон |Артур Хейлидің аттас романы |- |''[[Мен ешқашан әкем үшін ән айтқан емеспін]]'' (''I Never Sang for My Father'') |Роберт Андерсон |Андерсонның аттас пьесасы |- |''[[Ғашықтар және басқа бөтен адамдар]]'' (''Lovers and Other Strangers'') |Джозеф Болонья, Дэвид Зелаг Гудман және Рене Тейлор |Болонья мен Тейлордың аттас пьесасы |- |''[[Ғашық әйелдер (фильм)|Ғашық әйелдер]]'' (''Women in Love'') |Ларри Крамер |Д. Г. Лоуренстің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1972)|1972]]<br />{{small|(44-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Француз байланысшысы (фильм)|Француз байланысшысы]]''''' (''The French Connection'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Эрнест Тайдимен]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Робин Мурдың аттас кітабы''' |- |''[[Бұрандалы қызғылт сары (фильм)|Бұрандалы қызғылт сары]]'' (''A Clockwork Orange'') |[[Стэнли Кубрик]] |Энтони Берджесстің аттас романы |- |''[[Конформист (фильм, 1970)|Конформист]]'' (''The Conformist'') |[[Бернардо Бертолуччи]] |Альберто Моравианың аттас романы |- |''[[Финци-Контини бағы (фильм)|Финци-Контини бағы]]'' (''The Garden of the Finzi-Continis'') |Витторио Боничелли және Уго Пирро |Джорджо Бассанидің аттас романы |- |''[[Соңғы киносеанс (фильм)|Соңғы киносеанс]]'' (''The Last Picture Show'') |[[Питер Богданович]] және Ларри Макмертри |Ларри Макмертридің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1973)|1973]]<br />{{small|(45-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Өкіл әке (фильм)|Өкіл әке]]''''' (''The Godfather'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Фрэнсис Форд Коппола]] және [[Марио Пьюзо]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Марио Пьюзоның аттас романы''' |- |''[[Кабаре (фильм, 1972)|Кабаре]]'' (''Cabaret'') |Джей Прессон Аллен |Джо Мастероффтың мюзиклі |- |''[[Эмигранттар (фильм)|Эмигранттар]]'' (''The Emigrants'') |Бенгт Форслунд және Ян Труэль |[[Вильгельм Муберг]]тің «Эмигранттар» және «Жақсы жерге» романдары |- |''[[Пит пен Тилли]]'' (''Pete 'n' Tillie'') |Джулиус Дж. Эпштейн |Питер Де Фриздің «Witch's Milk» повесі |- |''[[Саундер (фильм)|Саундер]]'' (''Sounder'') |Лонн Элдер III |Уильям Х. Армстронгтың аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1974)|1974]]<br />{{small|(46-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Ібілісті қуушы]]''''' (''The Exorcist'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Уильям Питер Блэтти]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Уильям Питер Блэттидің аттас романы''' |- |''[[Соңғы наряд]]'' (''The Last Detail'') |Роберт Таун |Дэррил Пониксанның аттас романы |- |''[[Қағаз соңында (фильм)|Қағаз соңында]]'' (''The Paper Chase'') |Джеймс Бриджес |Джон Джей Осборн кішінің аттас романы |- |''[[Қағаз ай (фильм)|Қағаз ай]]'' (''Paper Moon'') |Элвин Сарджент |Джо Дэвид Браунның «Addie Pray» романы |- |''[[Серпико]]'' (''Serpico'') |Уолдо Солт және Норман Векслер |Питер Маастың «Serpico: The Cop Who Defied the System» кітабы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1975)|1975]]<br />{{small|(47-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Өкіл әке 2]]''''' (''The Godfather Part II'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Фрэнсис Форд Коппола]] және [[Марио Пьюзо]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Марио Пьюзоның «Кіндік әке» романы''' |- |''[[Дадди Кравицтің шәкірттігі]]'' (''The Apprenticeship of Duddy Kravitz'') |Сценарий: Мордехай Рихлер; Беймделуі: Лайонел Четвинд |Мордехай Рихлердің аттас романы |- |''[[Ленни (фильм)|Ленни]]'' (''Lenny'') |Джулиан Бэрри |Джулиан Бэрридің аттас пьесасы |- |''[[Шығыс экспресіндегі өлімі (фильм, 1974)|Шығыс экспресіндегі өлім]]'' (''Murder on the Orient Express'') |Пол Ден |[[Агата Кристи]]дің аттас романы |- |''[[Жас Франкенштейн]]'' (''Young Frankenstein'') |Мел Брукс және Джин Уайлдер |[[Мэри Шелли]]дің «Франкенштейн немесе қазіргі Прометей» романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1976)|1976]]<br />{{small|(48-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Көкектің ұясы (фильм)|Көкектің ұясы]]''''' (''One Flew Over the Cuckoo's Nest'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Бо Голдман]] және [[Лоуренс Хаубен]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Кен Кизидің аттас романы''' |- |''[[Барри Линдон]]'' (''Barry Lyndon'') |[[Стэнли Кубрик]] |[[Уильям Мейкпис Теккерей]]дің «Барри Линдонның сәттілігі» романы |- |''[[Король болғысы келген адам (фильм)|Король болғысы келген адам]]'' (''The Man Who Would Be King'') |Глэдис Хилл және [[Джон Хьюстон]] |[[Редьярд Киплинг]]тің аттас әңгімесі |- |''[[Әйел иісі (фильм, 1974)|Әйел иісі]]'' (''Profumo di donna'') |Руджеро Маккари және Дино Ризи |Джованни Арпиноның «Il buio e il mare» романы |- |''[[Күн сәулелі жігіттер (фильм, 1975)|Күн сәулелі жігіттер]]'' (''The Sunshine Boys'') |Нил Саймон |Нил Саймонның аттас пьесасы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1977)|1977]]<br />{{small|(49-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Президенттің бүкіл жасағы]]''''' (''All the President's Men'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Уильям Голдман]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Карл Бернштейн мен Боб Вудвордтың мемуарлары''' |- |''[[Даңққа жол (фильм, 1976)|Даңққа жол]]'' (''Bound for Glory'') |Роберт Гетчелл |Вуди Гатридің мемуары |- |''[[Феллинидің Казановасы]]'' (''Fellini's Casanova'') |[[Федерико Феллини]] және Бернардино Дзаппони |Джакомо Казанованың «Менің өмірімнің тарихы» мемуары |- |''[[Жеті пайыздық ерітінді (фильм)|Жеті пайыздық ерітінді]]'' (''The Seven-Per-Cent Solution'') |Николас Мейер |Николас Мейердің аттас романы |- |''[[Қарғыс атқандардың саяхаты]]'' (''Voyage of the Damned'') |Дэвид Батлер және Стив Шейган |Гордон Томас пен Макс Морган-Уиттстің кітабы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1978)|1978]]<br />{{small|(50-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Джулия (фильм, 1977)|Джулия]]''''' (''Julia'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Элвин Сарджент]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Лиллиан Хеллманның «Pentimento» мемуары''' |- |''[[Эквус (фильм)|Эквус]]'' (''Equus'') |Питер Шеффер |Питер Шеффердің аттас пьесасы |- |''[[Мен саған ешқашан раушан бағын уәде еткен емеспін]]'' (''I Never Promised You a Rose Garden'') |Льюис Джон Карлино және Гэвин Ламберт |Джоанн Гринбергтің аттас романы |- |''[[О, Құдайым! (фильм)|О, Құдайым!]]'' (''Oh, God!'') |Ларри Гелбарт |Эвери Корманның аттас романы |- |''[[Тілектің сол бұлдыр нысаны]]'' (''That Obscure Object of Desire'') |Сценарий: [[Луис Бунюэль]]; Серіктестік: Жан-Клод Каррьер |Пьер Луидің «Әйел және қуыршақ» романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1979)|1979]]<br />{{small|(51-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Түн ортасындағы экспресс (фильм)|Түн ортасындағы экспресс]]''''' (''Midnight Express'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Оливер Стоун]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Билли Хейс пен Уильям Хоффердің мемуарлары''' |- |''[[Қандас бауырлар (фильм, 1978)|Қандас бауырлар]]'' (''Bloodbrothers'') |Уолтер Ньюман |Ричард Прайстың аттас романы |- |''[[Калифорниялық нөмір (фильм)|Калифорниялық нөмір]]'' (''California Suite'') |Нил Саймон |Нил Саймонның аттас пьесасы |- |''[[Көк аспан күте тұрады (фильм, 1978)|Көк аспан күте тұрады]]'' (''Heaven Can Wait'') |[[Уоррен Битти]] және Элейн Мей |Гарри Сегаллдың аттас пьесасы |- |''[[Келесі жылы дәл осы уақытта]]'' (''Same Time, Next Year'') |Бернард Слейд |Бернард Слейдтың аттас пьесасы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1980)|1980]]<br />{{small|(52-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Крамер Крамерге қарсы]]''''' (''Kramer vs. Kramer'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Роберт Бентон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Эвери Корманның аттас романы''' |- |''[[Бүгінгі күннің ақыры (фильм)|Бүгінгі күннің ақыры]]'' (''Apocalypse Now'') |[[Фрэнсис Форд Коппола]] және Джон Милиус |Джозеф Конрадтың «Түнек жүрегі» романы |- |''[[Есуастар торы (фильм)|Есуастар торы]]'' (''La Cage aux Folles'') |Марчелло Данон, Эдуар Молинаро, Жан Пуаре және Франсис Вебер |Жан Пуаренің аттас пьесасы |- |''[[Кішігірім роман (фильм)|Кішігірім роман]]'' (''A Little Romance'') |Аллан Бернс |Патрик Ковиннің «E=mc2 Mon Amour» романы |- |''[[Норма Рэй]]'' (''Norma Rae'') |Харриет Фрэнк кіші және Ирвинг Раветч |Хэнк Лейферманның «Crystal Lee, a Woman of Inheritance» кітабы |} === 1981—1990 === {| class="wikitable" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="30%" | Номинанттар ! width="40%" | Негізделген материал (түпнұсқа) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1981)|1981]]<br />{{small|(53-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жай адамдар (фильм)|Жай адамдар]]''''' (''Ordinary People'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Элвин Сарджент]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Джудит Гесттің аттас романы''' |- |''[[Морантты ату (фильм)|Морантты ату]]'' (''Breaker Morant'') |Брюс Бересфорд, Джонатан Харди және Дэвид Стивенс |Кеннет Г. Росстың аттас пьесасы |- |''[[Кеншінің қызы (фильм)|Кеншінің қызы]]'' (''Coal Miner's Daughter'') |Томас Рикман |Лоретта Линн мен Джордж Вексидің мемуары |- |''[[Піл-адам (фильм)|Піл-адам]]'' (''The Elephant Man'') |Эрик Бергрен, Кристофер Де Вор және [[Дэвид Линч]] |Фредерик Тривздің мемуары және Эшли Монтагюдің «The Elephant Man: A Study in Human Dignity» кітабы |- |''[[Трюкші (фильм)|Трюкші]]'' (''The Stunt Man'') |Сценарий: Лоуренс Б. Маркус; Беймделуі: Ричард Раш |Пол Бродердің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1982)|1982]]<br />{{small|(54-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Алтын көлде (фильм)|Алтын көлде]]''''' (''On Golden Pond'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Эрнест Томпсон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Эрнест Томпсонның аттас пьесасы''' |- |''[[Француз лейтенантының әйелі (фильм)|Француз лейтенантының әйелі]]'' (''The French Lieutenant's Woman'') |[[Гарольд Пинтер]] |Джон Фаулздың аттас романы |- |''[[Аспаннан жауған тиындар (фильм, 1981)|Аспаннан жауған тиындар]]'' (''Pennies from Heaven'') |Деннис Поттер |Деннис Поттердің аттас телехикаясы |- |''[[Қала ханзадасы (фильм)|Қала ханзадасы]]'' (''Prince of the City'') |Джей Прессон Аллен және [[Сидни Люмет]] |Роберт Дэйлидің аттас кітабы |- |''[[Рэгтайм (фильм)|Рэгтайм]]'' (''Ragtime'') |Майкл Уэллер |Э. Л. Доктороудың аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1983)|1983]]<br />{{small|(55-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Хабар-ошарсыз кеткендер (фильм, 1982)|Хабар-ошарсыз кеткендер]]''''' (''Missing'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Коста-Гаврас]] және [[Дональд Э. Стюарт]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Томас Хаузердің «The Execution of Charles Horman: An American Sacrifice» кітабы''' |- |''[[Су асты қайығы (фильм, 1981)|Су асты қайығы]]'' (''Das Boot'') |Вольфганг Петерсен |Лотар-Гюнтер Буххаймның аттас романы |- |''[[Софидің таңдауы (фильм)|Софидің таңдауы]]'' (''Sophie's Choice'') |Алан Дж. Пакула |Уильям Стайронның аттас романы |- |''[[Үкім (фильм, 1982)|Үкім]]'' (''The Verdict'') |Дэвид Мэмет |Барри Ридтің аттас романы |- |''[[Виктор/Виктория]]'' (''Victor/Victoria'') |Блейк Эдвардс |Райнхольд Шюнцельдің «Виктор және Виктория» фильмі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1984)|1984]]<br />{{small|(56-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Нәзіктік тілі (фильм)|Нәзіктік тілі]]''''' (''Terms of Endearment'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джеймс Л. Брукс]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Ларри Макмертридің аттас романы''' |- |''[[Опат болу (фильм, 1983)|Опат болу]]'' (''Betrayal'') |[[Гарольд Пинтер]] |[[Гарольд Пинтер]]дің аттас пьесасы |- |''[[Костюмер (фильм, 1983)|Костюмер]]'' (''The Dresser'') |Рональд Харвуд |Рональд Харвудтың аттас пьесасы |- |''[[Ританы тәрбиелеу (фильм)|Ританы тәрбиелеу]]'' (''Educating Rita'') |Уилли Расселл |Уилли Расселлдің аттас пьесасы |- |''[[Рубен, Рубен]]'' (''Reuben, Reuben'') |Джулиус Дж. Эпштейн |Герман Шумлиннің «Spofford» пьесасы және Питер Де Фриздің романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1985)|1985]]<br />{{small|(57-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Амадей (фильм)|Амадей]]''''' (''Amadeus'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Питер Шеффер]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Питер Шеффердің аттас пьесасы''' |- |''[[Грейстоук: Тарзан туралы аңыз, маймылдар иесі]]'' (''Greystoke'') |Майкл Остин және Роберт Таун |Эдгар Райс Берроуздың «Тарзан, маймылдар ұрпағы» романы |- |''[[Өлім алқабы (фильм, 1984)|Өлім алқабы]]'' (''The Killing Fields'') |Брюс Робинсон |Сидни Шанбергтің «The Death and Life of Dith Pran» мақаласы |- |''[[Үндістанға саяхат (фильм)|Үндістанға саяхат]]'' (''A Passage to India'') |[[Дэвид Лин]] |Э. М. Форстердің аттас романы |- |''[[Сарбаз хикаясы (фильм)|Сарбаз хикаясы]]'' (''A Soldier's Story'') |Чарльз Фуллер |Чарльз Фуллердің «A Soldier's Play» пьесасы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1986)|1986]]<br />{{small|(58-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Африкадан (фильм)|Африкадан]]''''' (''Out of Africa'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Курт Людтке]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Карен Бликсеннің мемуары және Эррол Тжебински мен Джудит Турманның кітаптары''' |- |''[[Алқызыл түс (фильм, 1985)|Алқызыл түс]]'' (''The Color Purple'') |Менно Мейес |Элис Уокердің аттас романы |- |''[[Өрмекші-әйелдің сүйісі (фильм)|Өрмекші-әйелдің сүйісі]]'' (''Kiss of the Spider Woman'') |Леонард Шредер |Мануэль Пуигтің аттас романы |- |''[[Прицци әулетінің намысы]]'' (''Prizzi's Honor'') |Ричард Кондон және Джанет Роуч |Ричард Кондонның аттас романы |- |''[[Баунтифулға саяхат (фильм)|Баунтифулға саяхат]]'' (''The Trip to Bountiful'') |Хортон Фут |Хортон Футтың аттас пьесасы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1987)|1987]]<br />{{small|(59-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Көрінісі бар бөлме (фильм)|Көрінісі бар бөлме]]''''' (''A Room with a View'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Рут Правер Джабвала]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Э. М. Форстердің аттас романы''' |- |''[[Кіші құдайдың балалары (фильм)|Кіші құдайдың балалары]]'' (''Children of a Lesser God'') |Хеспер Андерсон және Марк Медофф |Марк Медоффтың аттас пьесасы |- |''[[Ақша түсі (фильм)|Ақша түсі]]'' (''The Color of Money'') |Ричард Прайс |Уолтер Тевистің аттас романы |- |''[[Жүрек қылмыстары (фильм)|Жүрек қылмыстары]]'' (''Crimes of the Heart'') |Бет Хенли |Бет Хенлидің аттас пьесасы |- |''[[Менімен бірге бол (фильм)|Менімен бірге бол]]'' (''Stand by Me'') |Брюс А. Эванс және Рейнольд Гидеон |[[Стивен Кинг]]тің «Мәйіт» повесі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1988)|1988]]<br />{{small|(60-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Соңғы император (фильм)|Соңғы император]]''''' (''The Last Emperor'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Бернардо Бертолуччи]] және Марк Пепло''' |style="background:#FAEB86" |'''Пу И-дің «Императордан азаматқа дейін» мемуары''' |- |''[[Өлілер (фильм, 1987)|Өлілер]]'' (''The Dead'') |Тони Хьюстон |[[Джеймс Джойс]]тың аттас әңгімесі |- |''[[Қатерлі әуестік (фильм)|Қатерлі әуестік]]'' (''Fatal Attraction'') |Джеймс Дирден |Джеймс Дирденнің «Diversion» телефильмі |- |''[[Толық металл қабық]]'' (''Full Metal Jacket'') |Густав Хэсфорд, Майкл Херр және [[Стэнли Кубрик]] |Густав Хэсфордтың «The Short-Timers» романы |- |''[[Ит ретіндегі менің өмірім]]'' (''My Life as a Dog'') |[[Лассе Халльстрём]], Рейдар Йёнссон, Брассе Брэннстрём және Пер Берглунд |Рейдар Йёнссонның «Mitt liv som hund» романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1989)|1989]]<br />{{small|(61-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Қауіпті байланыстар (фильм, 1988)|Қауіпті байланыстар]]''''' (''Dangerous Liaisons'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Кристофер Хэмптон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Кристофер Хэмптонның пьесасы және Шодерло де Лаклоның романы''' |- |''[[Еріксіз саяхатшы (фильм)|Еріксіз саяхатшы]]'' (''The Accidental Tourist'') |Фрэнк Галати және Лоуренс Кэздан |Энн Тайлердің аттас романы |- |''[[Тұмандағы гориллалар (фильм)|Тұмандағы гориллалар]]'' (''Gorillas in the Mist'') |Сценарий: Анна Хэмилтон Фелан; Сюжет: Тэб Мерфи және Анна Хэмилтон Фелан |Гарольд Хейздің мақаласы |- |''[[Кішкентай Доррит (фильм, 1987)|Кішкентай Доррит]]'' (''Little Dorrit'') |Кристин Эдзард |[[Чарльз Диккенс]]тің аттас романы |- |''[[Болмыстың төзімсіз жеңілдігі (фильм)|Болмыстың төзімсіз жеңілдігі]]'' (''The Unbearable Lightness of Being'') |Жан-Клод Каррьер және Филип Кауфман |Милан Кундераның аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1990)|1990]]<br />{{small|(62-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Мисс Дэйзидің жүргізушісі (фильм)|Мисс Дэйзидің жүргізушісі]]''''' (''Driving Miss Daisy'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Альфред Ури]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Альфред Уридің аттас пьесасы''' |- |''[[Төртінші шілдеде туған (фильм)|Төртінші шілдеде туған]]'' (''Born on the Fourth of July'') |Рон Ковик және [[Оливер Стоун]] |Рон Ковиктің мемуары |- |''[[Жаулар. Махаббат хикаясы (фильм)|Жаулар. Махаббат хикаясы]]'' (''Enemies, A Love Story'') |[[Пол Мазурски]] және Роджер Л. Саймон |[[Исаак Башевис-Зингер]]дің аттас романы |- |''[[Арман алқабы (фильм)|Арман алқабы]]'' (''Field of Dreams'') |Фил Олден Робинсон |У. П. Кинселланың «Shoeless Joe» романы |- |''[[Менің сол аяғым (фильм)|Менің сол аяғым]]'' (''My Left Foot'') |Шейн Коннотон және Джим Шеридан |Кристи Браунның мемуары |} === 1991—2000 === {| class="wikitable" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="30%" | Номинанттар ! width="40%" | Негізделген материал (түпнұсқа) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1991)|1991]]<br />{{small|(63-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Қасқырлармен билеу (фильм)|Қасқырлармен билеу]]''''' (''Dances with Wolves'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Майкл Блейк]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Майкл Блейктің аттас романы''' |- |''[[Ояну (фильм, 1990)|Ояну]]'' (''Awakenings'') |Стивен Заиллян |Оливер Сакстың мемуары |- |''[[Жақсы жігіттер]]'' (''Goodfellas'') |Николас Пиледжи және [[Мартин Скорсезе]] |Николас Пиледжидің «Wiseguy» кітабы |- |''[[Кидалалар (фильм, 1990)|Кидалалар]]'' (''The Grifters'') |Дональд Э. Уэстлейк |Джим Томпсонның аттас романы |- |''[[Тағдырдың теріс айналуы]]'' (''Reversal of Fortune'') |Николас Казан |Алан Дершовицтің «Reversal of Fortune: Inside the von Bülow Case» мемуары |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1992)|1992]]<br />{{small|(64-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Қозылар үнсіздігі (фильм)|Қозылар үнсіздігі]]''''' (''The Silence of the Lambs'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Тед Тэлли]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Томас Харристің аттас романы''' |- |''[[Еуропа, Еуропа]]'' (''Europa Europa'') |Агнешка Холланд |Соломон Перелдің «I Was Hitler Youth Salomon» мемуары |- |''[[Қуырылған жасыл қызанақтар]]'' (''Fried Green Tomatoes'') |Фэнни Флэгг және Кэрол Собиески |Фэнни Флэггтің «Fried Green Tomatoes at the Whistle Stop Cafe» романы |- |''[[JFK]]'' (''JFK'') |Закари Склар және [[Оливер Стоун]] |Джим Гаррисонның «On the Trail of the Assassins» мемуары және Джим Маррстың «Crossfire: The Plot That Killed Kennedy» кітабы |- |''[[Толқын патшасы (фильм)|Толқын патшасы]]'' (''The Prince of Tides'') |Пэт Конрой және Бекки Джонстон |Пэт Конройдың аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1993)|1993]]<br />{{small|(65-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Говардс-Энд (фильм)|Говардс-Энд]]''''' (''Howards End'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Рут Правер Джабвала]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Э. М. Форстердің аттас романы''' |- |''[[Сәуір айындағы сиқыр]]'' (''Enchanted April'') |Питер Барнс |Элизабет фон Арнимнің аттас романы |- |''[[Ойыншы (фильм, 1992)|Ойыншы]]'' (''The Player'') |Майкл Толкин |Майкл Толкиннің аттас романы |- |''[[Өзен ағады (фильм)|Өзен ағады]]'' (''A River Runs Through It'') |Ричард Фриденберг |Норман Маклиннің аттас повесі |- |''[[Әйел иісі (фильм, 1992)|Әйел иісі]]'' (''Scent of a Woman'') |Бо Голдман |Джованни Арпиноның «Il buio e il miele» романы және Руджеро Маккари мен Дино Ризидің сценарийі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1994)|1994]]<br />{{small|(66-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Шиндлердің тізімі]]''''' (''Schindler's List'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Стивен Заиллян]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Томас Кениллидің «Шиндлер кемесі» романы''' |- |''[[Күнәсіздік дәуірі (фильм, 1993)|Күнәсіздік дәуірі]]'' (''The Age of Innocence'') |Джей Кокс және [[Мартин Скорсезе]] |Эдит Уортонның аттас романы |- |''[[Әке атымен]]'' (''In the Name of the Father'') |Терри Джордж және Джим Шеридан |Джерри Конлонның «Proved Innocent» мемуары |- |''[[Күннің қалған бөлігі (фильм)|Күннің қалған бөлігі]]'' (''The Remains of the Day'') |Рут Правер Джабвала |[[Кадзуо Ишигуро|Кадзуо Исигуро]]ның аттас романы |- |''[[Көлеңкелер елі (фильм, 1993)|Көлеңкелер елі]]'' (''Shadowlands'') |Уильям Николсон |Уильям Николсонның аттас пьесасы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1995)|1995]]<br />{{small|(67-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Форрест Гамп]]''''' (''Forrest Gump'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Эрик Рот]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Уинстон Грумның аттас романы''' |- |''[[Король Георгтың ессіздігі]]'' (''The Madness of King George'') |Алан Беннетт |Алан Беннеттің «The Madness of George III» пьесасы |- |''[[Ешкімнің есуасы емес]]'' (''Nobody's Fool'') |Роберт Бентон |Ричард Руссоның аттас романы |- |''[[Телешоу (фильм)|Телешоу]]'' (''Quiz Show'') |Пол Аттанасио |Ричард Н. Гудвиннің «Remembering America» кітабы |- |''[[Шоушенктен қашу]]'' (''The Shawshank Redemption'') |[[Фрэнк Дарабонт]] |Стивен Кингтің «Рита Хейуорт және Шоушенктен қашу» повесі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1996)|1996]]<br />{{small|(68-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Сезім мен сезімталдық (фильм, 1995)|Сезім мен сезімталдық]]''''' (''Sense and Sensibility'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Эмма Томпсон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Джейн Остин]]ның аттас романы''' |- |''[[Аполлон-13 (фильм)|Аполлон-13]]'' (''Apollo 13'') |Уильям Бройлес кіші және Эл Райнерт |Джим Ловелл мен Джеффри Клугердің «Lost Moon» мемуары |- |''[[Бэйб (фильм)|Бэйб]]'' (''Babe'') |[[Джордж Миллер]] және Крис Нунан |Дик Кинг-Смиттің «The Sheep-Pig» романы |- |''[[Лас-Вегастан кетіп]]'' (''Leaving Las Vegas'') |Майк Фиггис |Джон О’Брайеннің аттас романы |- |''[[Пошташы (фильм, 1994)|Пошташы]]'' (''Il Postino'') |Анна Павиньяно, Майкл Рэдфорд, Фурио Скарпелли, Джакомо Скарпелли және Массимо Троизи |Антонио Скарметаның «Ardiente Paciencia» романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1997)|1997]]<br />{{small|(69-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Өткір жүзді қанжар]]''''' (''Sling Blade'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Билли Боб Торнтон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Билли Боб Торнтонның «Some Folks Call It a Sling Blade» қысқа метражды фильмі''' |- |''[[Сынақ (фильм, 1996)|Сынақ]]'' (''The Crucible'') |Артур Миллер |Артур Миллердің аттас пьесасы |- |''[[Ағылшын емделушісі (фильм)|Ағылшын емделушісі]]'' (''The English Patient'') |[[Энтони Мингелла]] |Майкл Ондатженің аттас романы |- |''[[Гамлет (фильм, 1996)|Гамлет]]'' (''Hamlet'') |Кеннет Брана |[[Уильям Шекспир]]дің аттас пьесасы |- |''[[Ине ұшында]]'' (''Trainspotting'') |Джон Ходж |Ирвин Уэлштің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1998)|1998]]<br />{{small|(70-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Лос-Анджелес құпиялары (фильм)|Лос-Анджелес құпиялары]]''''' (''L.A. Confidential'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Кертис Хэнсон]] және [[Брайан Хелгеленд]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Джеймс Эллройдың аттас романы''' |- |''[[Донни Браско (фильм)|Донни Браско]]'' (''Donnie Brasco'') |Пол Аттанасио |Джозеф Д. Пистоне мен Ричард Вудлидің «Donnie Brasco: My Undercover Life in the Mafia» мемуары |- |''[[Жарқын болашақ (фильм, 1997)|Жарқын болашақ]]'' (''The Sweet Hereafter'') |Атом Эгоян |Рассел Бэнкстің аттас романы |- |''[[Алаяқтық(фильм)|Алаяқтық]]'' (''Wag the Dog'') |Хилари Хенкин және Дэвид Мэмет |Ларри Бейнхарттың «Америкалық қаһарман» романы |- |''[[Көгершін қанаттары (фильм, 1997)|Көгершін қанаттары]]'' (''The Wings of the Dove'') |Хоссейн Амини |Генри Джеймстің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (1999)|1999]]<br />{{small|(71-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Құдайлар мен құбыжықтар (фильм)|Құдайлар мен құбыжықтар]]''''' (''Gods and Monsters'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Билл Кондон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Кристофер Брэмнің «Франкенштейннің әкесі» романы''' |- |''[[Көруден тыс]]'' (''Out of Sight'') |Скотт Фрэнк |Элмор Леонардтың аттас романы |- |''[[Негізгі түстер (фильм)|Негізгі түстер]]'' (''Primary Colors'') |Элейн Мей |Джо Клейннің аттас романы |- |''[[Қарапайым жоспар (фильм)|Қарапайым жоспар]]'' (''A Simple Plan'') |Скотт Смит |Скотт Смиттің аттас романы |- |''[[Жіңішке қызыл сызық (фильм, 1998)|Жіңішке қызыл сызық]]'' (''The Thin Red Line'') |[[Терренс Малик]] |Джеймс Джонстың аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2000)|2000]]<br />{{small|(72-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Сидр үйінің ережелері (фильм)|Сидр үйінің ережелері]]''''' (''The Cider House Rules'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Ирвинг]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Джон Ирвингтің аттас романы''' |- |''[[Сайлау (фильм, 1999)|Сайлау]]'' (''Election'') |[[Александр Пэйн]] және Джим Тейлор |Том Перроттаның аттас романы |- |''[[Жасыл миль (фильм)|Жасыл миль]]'' (''The Green Mile'') |[[Фрэнк Дарабонт]] |[[Стивен Кинг]]тің аттас романы |- |''[[Инсайдер (фильм)|Инсайдер]]'' (''The Insider'') |Майкл Манн және Эрик Рот |Мари Бреннердің «The Man Who Knew Too Much» мақаласы |- |''[[Дарынды мистер Рипли (фильм)|Дарынды мистер Рипли]]'' (''The Talented Mr. Ripley'') |[[Энтони Мингелла]] |Патриция Хайсмиттің аттас романы |} === 2001—2010 === {| class="wikitable" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="30%" | Номинанттар ! width="40%" | Негізделген материал (түпнұсқа) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2001)|2001]]<br />{{small|(73-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Траффик (фильм, 2000)|Траффик]]''''' (''Traffic'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Стивен Гейган]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Саймон Мурдың «Traffik» телехикаясы''' |- |''[[Шоколад (фильм, 2000)|Шоколад]]'' (''Chocolat'') |Роберт Нельсон Джейкобс |Джоанн Харристің аттас романы |- |''[[Жасырынып келе жатқан жолбарыс, тасада күтіп отырған айдаһар]]'' (''Crouching Tiger, Hidden Dragon'') |Ван Хуэйлин, Джеймс Шеймус және Куо Юнг Цай |Ван Дулудың аттас романы |- |''[[Ей, бауырым, қайдасың?]]'' (''O Brother, Where Art Thou?'') |[[Ағайынды Коэн|Джоэл және Итан Коэндер]] |[[Гомер]]дің «[[Одиссея]]» эпикалық поэмасы |- |''[[Вундеркиндтер (фильм)|Вундеркиндтер]]'' (''Wonder Boys'') |Стив Кловис |Майкл Шейбонның аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2002)|2002]]<br />{{small|(74-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Ерекше ақыл]]''''' (''A Beautiful Mind'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Акива Голдсман]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Сильвия Назардың аттас кітабы''' |- |''[[Елестер әлемі (фильм)|Елестер әлемі]]'' (''Ghost World'') |Дэниел Клоуз және Терри Цвигофф |Дэниел Клоуздың графикалық романы |- |''[[Жатын бөлмеде]]'' (''In the Bedroom'') |Роб Фестингер және Тодд Филд |Андре Дюбюстің «Killings» әңгімесі |- |''[[Сақиналар әміршісі: Сақина бауырластығы]]'' (''The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring'') |Филлипа Бойенс, [[Питер Джексон]] және Фрэн Уолш |[[Джон Роналд Руэл Толкин|Дж. Р. Р. Толкин]]нің «Сақина бауырластығы» романы |- |''[[Шрек]]'' (''Shrek'') |Тед Эллиотт, Терри Россио, Джо Стиллман және Роджер Шульман |Уильям Стейгтің суретті кітабы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2003)|2003]]<br />{{small|(75-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Пианист (фильм)|Пианист]]''''' (''The Pianist'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Рональд Харвуд]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Владислав Шпильманның мемуары''' |- |''[[Ұл туралы]]'' (''About a Boy'') |Питер Хеджес, Крис Вайц және Пол Вайц |Ник Хорнбидің аттас романы |- |''[[Адаптация (фильм)|Адаптация]]'' (''Adaptation'') |[[Чарли Кауфман]] және Дональд Кауфман |Сьюзан Орлеанның «Орхидея ұрысы» кітабы |- |''[[Чикаго (фильм, 2002)|Чикаго]]'' (''Chicago'') |Билл Кондон |Фред Эбб пен [[Боб Фосс]]стың мюзиклі |- |''[[Сағаттар (фильм)|Сағаттар]]'' (''The Hours'') |Дэвид Хэйр |Майкл Каннингемнің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2004)|2004]]<br />{{small|(76-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Сақиналар әміршісі: Патшаның оралуы]]''''' (''The Lord of the Rings: The Return of the King'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Филлипа Бойенс]], [[Питер Джексон]] және [[Фрэн Уолш]]''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Роналд Руэл Толкин|Дж. Р. Р. Толкин]]нің «Патшаның оралуы» романы''' |- |''[[Американдық салтанат]]'' (''American Splendor'') |Шари Спрингер Берман және Роберт Пулчини |Харви Пекардың комикстері |- |''[[Құдай қаласы]]'' (''City of God'') |Браулио Мантовани |Пауло Линстің аттас романы |- |''[[Жұмбақ өзен]]'' (''Mystic River'') |Брайан Хелгеленд |Деннис Лихейннің аттас романы |- |''[[Фаворит (фильм, 2003)|Фаворит]]'' (''Seabiscuit'') |Гэри Росс |Лора Хилленбрандтың «Seabiscuit: An American Legend» кітабы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2005)|2005]]<br />{{small|(77-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жол жиегінде]]''''' (''Sideways'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Александр Пэйн]] және [[Джим Тейлор]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Рекс Пиккеттің аттас романы''' |- |''[[Күн батар алдында]]'' (''Before Sunset'') |Сценарий: Жюли Дельпи, Итан Хоук және [[Ричард Линклейтер]]; Сюжет: Ким Кризан және [[Ричард Линклейтер]] |Ким Кризан мен Линклейтердің «Күн шыққанға дейін» фильміндегі кейіпкерлер |- |''[[Сиқырлы ел (фильм)|Сиқырлы ел]]'' (''Finding Neverland'') |Дэвид Маги |Аллан Книдің «The Man Who Was Peter Pan» пьесасы |- |''[[Миллион долларлық балақай]]'' (''Million Dollar Baby'') |Пол Хаггис |Ф. Кс. Тоолдың «Rope Burns: Stories from the Corner» әңгімелер жинағы |- |''[[Мотоциклші күнделігі (фильм)|Мотоциклші күнделігі]]'' (''The Motorcycle Diaries'') |Хосе Ривера |Альберто Гранадоның «Che Guevara-мен саяхат» және Че Гевараның «Мотоциклші күнделігі» мемуарлары |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2006)|2006]]<br />{{small|(78-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Өркешті тау]]''''' (''Brokeback Mountain'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Ларри Макмертри]] және [[Диана Оссана]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Энни Прудың аттас әңгімесі''' |- |''[[Капоте (фильм)|Капоте]]'' (''Capote'') |Дэн Футтерман |Джеральд Кларктың кітабы |- |''[[Берілген бағбан]]'' (''The Constant Gardener'') |Джеффри Кейн |Джон ле Карренің аттас романы |- |''[[Зорлық-зомбылық тарихы]]'' (''A History of Violence'') |Джош Олсон |Джон Вагнер мен Винс Локктың графикалық романы |- |''[[Мюнхен (фильм)|Мюнхен]]'' (''Munich'') |Тони Кушнер және Эрик Рот |Джордж Джонастың «Vengeance» кітабы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2007)|2007]]<br />{{small|(79-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Жолдан тайғандар (фильм)|Жолдан тайғандар]]''''' (''The Departed'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Уильям Монахэн]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Феликс Чонг пен Алан Мак жазған «Ішкі істер» фильмі''' |- |''[[Борат (фильм)|Борат: Қазақстанның даңқты халқының пайдасы үшін Американың мәдениетін тану]]'' (''Borat'') |Сценарий: [[Саша Барон Коен|Саша Барон Коэн]], Энтони Хайнс, Питер Бейнхэм және Дэн Мазер; Сюжет: Барон Коэн, Бейнхэм, Хайнс және Тодд Филлипс |[[Саша Барон Коен|Саша Барон Коэн]]нің «Да Али Джи Шоу» телехикаясындағы Борат Сагдиев кейіпкері |- |''[[Адам баласы (фильм, 2006)|Адам баласы]]'' (''Children of Men'') |[[Альфонсо Куарон]], Тимоти Дж. Секстон, Дэвид Арата, Марк Фергус және Хоук Остби |П. Д. Джеймстің аттас романы |- |''[[Кішкентай балалар (фильм)|Кішкентай балалар]]'' (''Little Children'') |Тодд Филд және Том Перротта |Том Перроттаның аттас романы |- |''[[Жанжалдың жазбалары (фильм)|Жанжалдың жазбалары]]'' (''Notes on a Scandal'') |Патрик Марбер |Зои Хеллердің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2008)|2008]]<br />{{small|(80-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Қарттарға мұнда орын жоқ (фильм)|Қарттарға мұнда орын жоқ]]''''' (''No Country for Old Men'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Ағайынды Коэн]]''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Кормак Маккарти]]дің аттас романы''' |- |''[[Өтеу (фильм, 2007)|Өтеу]]'' (''Atonement'') |Кристофер Хэмптон |Иэн Макьюэннің аттас романы |- |''[[Одан алыс]]'' (''Away from Her'') |Сара Полли |Элис Манроның «The Bear Came Over the Mountain» әңгімесі |- |''[[Скафандр және көбелек (фильм)|Скафандр және көбелек]]'' (''The Diving Bell and the Butterfly'') |Рональд Харвуд |Жан-Доминик Бобидің аттас мемуары |- |''[[Мұнай (фильм)|Мұнай]]'' (''There Will Be Blood'') |[[Пол Томас Андерсон]] |Эптон Синклердің «Мұнай!» романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2009)|2009]]<br />{{small|(81-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Лашықтан шыққан миллионер]]''''' (''Slumdog Millionaire'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Саймон Бофой]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Викас Сваруптың «Сұрақ пен жауап» романы''' |- |''[[Бенджамин Баттонның жұмбақ тарихы]]'' (''The Curious Case of Benjamin Button'') |Сценарий: Эрик Рот; Сюжет: Эрик Рот және Робин Суикорд |[[Фрэнсис Скотт Фицджеральд|Ф. Скотт Фицджеральд]]тың аттас әңгімесі |- |''[[Күмән (фильм, 2008)|Күмән]]'' (''Doubt'') |Джон Патрик Шенли |Джон Патрик Шенлидің аттас пьесасы |- |''[[Фрост Никсонға қарсы]]'' (''Frost/Nixon'') |Питер Морган |Питер Морганның аттас пьесасы |- |''[[Оқырман (фильм, 2008)|Оқырман]]'' (''The Reader'') |Дэвид Хэйр |Бернхард Шлинктің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2010)|2010]]<br />{{small|(82-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Precious (фильм)|Асыл]]''''' (''Precious'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джеффри С. Флетчер]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Сапфирдің «Push» романы''' |- |''[[№ 9 аудан]]'' (''District 9'') |Нил Бломкамп және Терри Татчелл |Нил Бломкамптың «Alive in Joburg» қысқа метражды фильмі |- |''[[Тәрбие (фильм, 2009)|Тәрбие]]'' (''An Education'') |Ник Хорнби |Линн Барбердің мемуары |- |''[[Тұзақта (фильм, 2009)|Тұзақта]]'' (''In the Loop'') |Джесси Армстронг, Саймон Блэквелл, Армандо Ианнуччи және Тони Рош |Армандо Ианнуччидің «The Thick of It» телехикаясындағы Малкольм Такер кейіпкері |- |''[[Мен аспанда болар едім]]'' (''Up in the Air'') |Джейсон Райтман және Шелдон Тернер |Уолтер Кирннің аттас романы |} === 2011—2020 === {| class="wikitable" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="30%" | Номинанттар ! width="40%" | Негізделген материал (түпнұсқа) |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2011)|2011]]<br />{{small|(83-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Әлеуметтік желі (фильм)|Әлеуметтік желі]]''''' (''The Social Network'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Аарон Соркин]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Бен Мезричтің «The Accidental Billionaires» кітабы''' |- |''[[127 сағат]]'' (''127 Hours'') |[[Дэнни Бойл]] және Саймон Бофой |Арон Ралстонның «Between a Rock and a Hard Place» мемуары |- |''[[Ойыншықтар хикаясы 3]]'' (''Toy Story 3'') |Сценарий: Майкл Арндт; Сюжет: Джон Лассетер, Эндрю Стэнтон және Ли Анкрич |Пит Доктер, Лассетер, Джо Рэнфт және Стэнтонның «[[Ойыншықтар хикаясы]]» фильміндегі кейіпкерлер |- |''[[Нағыз төзімділік]]'' (''True Grit'') |[[Ағайынды Коэн]] |Чарльз Портистің аттас романы |- |''[[Қысқы сүйек]]'' (''Winter's Bone'') |Дебра Граник және Энн Роселлини |Дэниел Вудреллдің романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2012)|2012]]<br />{{small|(84-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Ұрпақтар (фильм, 2011)|Ұрпақтар]]''''' (''The Descendants'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Александр Пэйн]], [[Нат Факсон]] және [[Джим Раш]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Кауи Харт Хеммингстің аттас романы''' |- |''[[Гюго (фильм)|Гюго]]'' (''Hugo'') |Джон Логан |Брайан Селзниктің «The Invention of Hugo Cabret» романы |- |''[[Наурыз идалары]]'' (''The Ides of March'') |[[Джордж Клуни]], Грант Хеслов және Бо Уиллимон |Бо Уиллимонның «Farragut North» пьесасы |- |''[[Ақша ойнайтын адам]]'' (''Moneyball'') |Сценарий: Стивен Заиллян және Аарон Соркин; Сюжет: Стэн Червин |Майкл Льюистің «Moneyball: The Art of Winning an Unfair Game» кітабы |- |''[[Шпион, шық!]]'' (''Tinker Tailor Soldier Spy'') |Бриджет О’Коннор және Питер Строхан |Джон ле Карренің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2013)|2013]]<br />{{small|(85-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Арго (фильм)|Арго]]''''' (''Argo'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Крис Террио]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Тони Мендестің «The Master of Disguise» мемуары және Джошуа Бирманның «The Great Escape» мақаласы''' |- |''[[Оңтүстік жабайылары]]'' (''Beasts of the Southern Wild'') |Люси Алибар және Бент Зайтлин |Люси Алибардың «Juicy and Delicious» пьесасы |- |''[[Пи өмірі]]'' (''Life of Pi'') |Дэвид Маги |Янн Мартелдің аттас романы |- |''[[Линкольн (фильм)|Линкольн]]'' (''Lincoln'') |Тони Кушнер |Дорис Кернс Гудвиннің «Team of Rivals: The Political Genius of Abraham Lincoln» кітабы |- |''[[Менің жігітім — ессіз]]'' (''Silver Linings Playbook'') |[[Дэвид О. Расселл]] |Мэттью Куиктің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2014)|2014]]<br />{{small|(86-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[12 жылдық құлдық]]''''' (''12 Years a Slave'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джон Ридли]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Соломон Нортаптың аттас мемуары''' |- |''[[Түн ортасына дейін]]'' (''Before Midnight'') |[[Ричард Линклейтер]], Жюли Дельпи және Итан Хоук |Ким Кризан мен Линклейтердің «Күн шыққанға дейін» фильміндегі кейікерлер |- |''[[Капитан Филлипс]]'' (''Captain Phillips'') |Билли Рэй |Ричард Филлипс пен Стивен Тэлтидің «A Captain's Duty» мемуары |- |''[[Филомена]]'' (''Philomena'') |Стив Куган және Джефф Поуп |Мартин Сиксмиттің «The Lost Child of Philomena Lee» кітабы |- |''[[Уолл-стрит қасқыры]]'' (''The Wolf of Wall Street'') |Теренс Уинтер |Джордан Белфорттың аттас мемуары |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2015)|2015]]<br />{{small|(87-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Имитациялық ойын]]''''' (''The Imitation Game'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Грэм Мур]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Эндрю Ходжестің «Alan Turing: The Enigma» кітабы''' |- |''[[Америкалық мерген]]'' (''American Sniper'') |Джейсон Холл |Крис Кайл, Скотт Макьюэн және Джим Дефелистің аттас мемуары |- |''[[Іштен шыққан мін]]'' (''Inherent Vice'') |[[Пол Томас Андерсон]] |Томас Пинчонның аттас романы |- |''[[Бәрінің теориясы]]'' (''The Theory of Everything'') |Энтони Маккартен |Джейн Хокингтің «Travelling to Infinity: My Life with Stephen» мемуары |- |''[[Шабыт (фильм)|Шабыт]]'' (''Whiplash'') |[[Дэмьен Шазелл]] |Шазеллдің аттас қысқа метражды фильмі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2016)|2016]]<br />{{small|(88-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Үлкен ойын (фильм, 2015)|Үлкен ойын]]''''' (''The Big Short'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Чарльз Рэндольф]] және [[Адам Маккей]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Майкл Льюистің «The Big Short» кітабы''' |- |''[[Бруклин (фильм)|Бруклин]]'' (''Brooklyn'') |Ник Хорнби |Колм Тойбиннің аттас романы |- |''[[Кэрол (фильм)|Кэрол]]'' (''Carol'') |Филлис Нэги |Патриция Хайсмиттің «The Price of Salt» романы |- |''[[Марстық (фильм)|Марстық]]'' (''The Martian'') |Дрю Годдард |Энди Уирдің аттас романы |- |''[[Бөлме (фильм, 2015)|Бөлме]]'' (''Room'') |Эмма Донохью |Эмма Донохьюдің аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2017)|2017]]<br />{{small|(89-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Ай сәулесі (фильм)|Ай сәулесі]]''''' (''Moonlight'') |style="background:#FAEB86" |'''Сценарий: [[Барри Дженкинс]]; Сюжет: [[Тарелл Элвин Маккрани]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Тарелл Элвин Маккранидің «In Moonlight Black Boys Look Blue» пьесасы''' |- |''[[Келу (фильм)|Келу]]'' (''Arrival'') |Эрик Хайссерер |Тед Чанның «Story of Your Life» повесі |- |''[[Қоршаулар]]'' (''Fences'') |Огэст Уилсон |Огэст Уилсонның аттас пьесасы |- |''[[Жасырын фигуралар]]'' (''Hidden Figures'') |Эллисон Шредер және Теодор Мелфи |Марго Ли Шеттерлидің аттас кітабы |- |''[[Арыстан (фильм, 2016)|Арыстан]]'' (''Lion'') |Люк Дэвис |Сару Бриерли мен Ларри Баттроуздың «A Long Way Home» мемуары |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2018)|2018]]<br />{{small|(90-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Мені өз есіміңмен шақыр]]''''' (''Call Me by Your Name'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Джеймс Айвори]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Андре Асиманның аттас романы''' |- |''[[Апатты әртіс]]'' (''The Disaster Artist'') |Скотт Нейстадтер және Майкл Х. Уэбер |Грег Сестеро мен Том Бисселлдің аттас кітабы |- |''[[Логан (фильм)|Логан]]'' (''Logan'') |Сценарий: Скотт Фрэнк, Джеймс Мэнголд және Майкл Грин; Сюжет: Мэнголд |Джон Ромита және Лен Уэйн жасаған Росомаха кейіпкері |- |''[[Моллидің ойыны]]'' (''Molly's Game'') |Аарон Соркин |Молли Блумның мемуары |- |''[[«Мадбаунд» Фермасы]]'' (''Mudbound'') |Вирджил Уильямс және Ди Рис |Хиллари Джорданның аттас романы |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2019)|2019]]<br />{{small|(91-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Қара кланшы]]''''' (''BlacKkKlansman'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Чарли Вахтел]], [[Дэвид Рабинович]], [[Кевин Уиллмотт]] және [[Спайк Ли]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Рон Сталворттың «Black Klansman» мемуары''' |- |''[[Бастер Скраггстың балладасы]]'' (''The Ballad of Buster Scruggs'') |[[Ағайынды Коэн]] |[[Джек Лондон]]ның «All Gold Canyon» және Стюарт Эдвард Уайттың «The Gal Who Got Rattled» әңгімелері |- |''[[Сен мені кешіре аласың ба?]]'' (''Can You Ever Forgive Me?'') |Николь Холофсенер және Джефф Уитти |Ли Израилдің мемуары |- |''[[Егер Бил-стрит сөйлей алса]]'' (''If Beale Street Could Talk'') |Барри Дженкинс |Джеймс Болдуиннің аттас романы |- |''[[Жұлдыз туды]]'' (''A Star Is Born'') |Эрик Рот, [[Брэдли Купер]] және Уилл Феттерс |1937 жылғы аттас фильмнің сценарийі |- ! rowspan="5" | [[Оскар (2020)|2020]]<br />{{small|(92-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Джоджо қоян]]''''' (''Jojo Rabbit'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Тайка Вайтити]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Кристин Лёненстің «Caging Skies» романы''' |- |''[[Ирландиялық (фильм, 2019)|Ирландиялық]]'' (''The Irishman'') |Стивен Заиллян |Чарльз Брандттың «I Heard You Paint Houses» мемуары |- |''[[Джокер (фильм, 2019)|Джокер]]'' (''Joker'') |Тодд Филлипс және Скотт Силвер |Билл Фингер, Боб Кейн және Джерри Робинсон жасаған [[Джокер (DC Comics)|Джокер]] кейіпкері |- |''[[Кішкентай әйелдер (фильм, 2019)|Кішкентай әйелдер]]'' (''Little Women'') |[[Грета Гервиг]] |Луиза Мэй Олкоттың аттас романы |- |''[[Екі папа]]'' (''The Two Popes'') |Энтони Маккартен |Энтони Маккартеннің «The Pope» пьесасы |} === 2021—2030 === {| class="wikitable" ! width="5%" | Жыл ! width="25%" | Фильм ! width="30%" | Номинанттар ! width="40%" | Негізделген материал (түпнұсқа) |- !scope="row" rowspan=5 style="text-align:center;" | [[Оскар (2021)|2021]]<br />{{small|(93-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Әке (фильм, 2020)|Әке]]''''' (''The Father'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Кристофер Хэмптон]] және [[Флориан Зеллер]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Флориан Зеллердің «Le Père» пьесасы''' |- |''[[Борат 2]]'' (''Borat Subsequent Moviefilm'') |Сценарий: [[Саша Барон Коен|Саша Барон Коэн]], Энтони Хайнс, Дэн Суимер, Питер Бейнхэм, Эрика Ривинойя, Дэн Мазер, Джена Фридман және Ли Керн; Сюжет: Барон Коэн, Хайнс, Суимер және Нина Педрад |[[Саша Барон Коен|Саша Барон Коэн]]нің «Да Али Джи Шоу» телехикаясындағы Борат Сагдиев кейіпкері |- |''[[Көшпенділер жері]]'' (''Nomadland'') |[[Хлоя Чжао]] |Джессика Брудердің «Nomadland: Surviving America in the Twenty-First Century» кітабы |- |''[[Майамидегі бір түн]]'' (''One Night in Miami...'') |Кемп Пауэрс |Кемп Пауэрстің аттас пьесасы |- |''[[Ақ жолбарыс (фильм, 2021)|Ақ жолбарыс]]'' (''The White Tiger'') |Рамин Бахрани |Аравинд Адиганың аттас романы |- !scope="row" rowspan=5 style="text-align:center;" | [[Оскар (2022)|2022]]<br />{{small|(94-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[CODA: Саңырау ата-ананың баласы]]''''' (''CODA'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Шан Хейдер]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Виктория Бедос, Тома Бидеген, Станислас Карре де Мальберг және Эрик Лартигоның «[[Белье әулеті]]» фильмі''' |- |''[[Көлігімді жүргіз]]'' (''Drive My Car'') |Рюсукэ Хамагути және Такамаса Оэ |[[Харуки Мураками]]дің аттас қысқа әңгімесі |- |''[[Дөң (фильм, 2021)|Дөң]]'' (''Dune'') |Джон Спэйтс, [[Дени Вильнёв]] және Эрик Рот |[[Фрэнк Герберт]]тің аттас романы |- |''[[Адасқан қыз]]'' (''The Lost Daughter'') |Мэгги Джилленхол |Элена Феррантенің аттас романы |- |''[[Иттің билігі]]'' (''The Power of the Dog'') |[[Джейн Кэмпион]] |Томас Сэвиджтің аттас романы |- !scope="row" rowspan=5 style="text-align:center;" | [[Оскар (2023)|2023]]<br />{{small|(95-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Әйелдер сөйлейді]]''''' (''Women Talking'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Сара Полли]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Мириам Тоуздың аттас романы''' |- |''[[Батыс майданда өзгеріс жоқ (фильм, 2022)|Батыс майданда өзгеріс жоқ]]'' (''All Quiet on the Western Front'') |Эдвард Бергер, Лесли Патерсон және Иэн Стокелл |[[Эрих Мария Ремарк]]тың аттас романы |- |''[[Шыны пияз: Пышақтарды суыру жұмбағы]]'' (''Glass Onion: A Knives Out Mystery'') |Райан Джонсон |Райан Джонсонның «Пышақтарды суыру» фильміндегі Бенуа Бланк кейіпкері |- |''[[Өмір сүру (фильм, 2022)|Өмір сүру]]'' (''Living'') |[[Кадзуо Исигуро]] |Синобу Хасимото, [[Акира Куросава]] және Хидэо Огунидің «Икиру» фильмі |- |''[[Топ Ган: Мэверик]]'' (''Top Gun: Maverick'') |Сценарий: Эрен Крюгер, Эрик Уоррен Сингер және Кристофер Маккуорри; Сюжет: Питер Крейг және Джастин Маркс |Джим Кэш пен Джек Эппс-кішінің «[[Топ Ган]]» фильміндегі кейіпкерлері |- !scope="row" rowspan=5 style="text-align:center;" | [[Оскар (2024)|2024]]<br />{{small|(96-шы)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Америкалық шығарма]]''''' (''American Fiction'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Корд Джефферсон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Персиваль Эверетттің «Өшіру» (Erasure) романы''' |- |''[[Барби (фильм)|Барби]]'' (''Barbie'') |[[Грета Гервиг]] және [[Ноа Баумбах]] |Рут Хэндлер жасаған кейіпкерлер негізінде |- |''[[Оппенгеймер (фильм)|Оппенгеймер]]'' (''Oppenheimer'') |[[Кристофер Нолан]] |Кай Берд пен Мартин Дж. Шервиннің «Америкалық Прометей» кітабы |- |''[[Байғұс жандар]]'' (''Poor Things'') |Тони Макнамара |Аласдер Грейдің аттас романы |- |''[[Қызығушылық аймағы]]'' (''The Zone of Interest'') |[[Джонатан Глейзер]] |Мартин Эмистің аттас романы |- !scope="row" rowspan=5 style="text-align:center;" | [[Оскар (2025)|2025]]<br />{{small|(97-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Конклав (фильм)|Конклав]]''''' (''Conclave'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Питер Строхан]]''' |style="background:#FAEB86" |'''Роберт Харристің аттас романы''' |- |''[[Мүлдем белгісіз]]'' (''A Complete Unknown'') |Джеймс Мэнголд және Джей Кокс |Элайджа Уолдтың «Dylan Goes Electric!» кітабы |- |''[[Эмилия Перес]]'' (''Emilia Pérez'') |Жак Одиар, Тома Бидеген, Леа Мисиус және Николя Ливекки |Борис Разонның «Écoute» романы және Одиардың опералық либреттосы |- |''[[Никель ұлдары (фильм)|Никель ұлдары]]'' (''Nickel Boys'') |РаМелл Росс және Джослин Барнс |Колсон Уайтхедтің аттас романы |- |''[[Синг-Синг (фильм)|Синг-Синг]]'' (''Sing Sing'') |Сценарий: Клинт Бентли және Грег Кведар; Сюжет: Бентли, Кведар, Кларенс Маклин және Джон «Дивайн Джи» Уитфилд |Джон Х. Ричардсонның «The Sing Sing Follies» кітабы мен Брент Буэллдің пьесасы |- !scope="row" rowspan=6 style="text-align:center;" | [[Оскар (2026)|2026]]<br />{{small|(98-ші)}} |style="background:#FAEB86" |'''''[[Шайқас артынан шайқас]]''''' (''One Battle After Another'') |style="background:#FAEB86" |'''[[Пол Томас Андерсон]]''' |style="background:#FAEB86" |'''[[Томас Пинчон]]ның «Вайнленд» романы''' |- |''[[Бугония]]'' (''Bugonia'') |Уилл Трейси |Чан Чжун Хванның «Жасыл планетаны құтқару!» фильміне жазған түпнұсқа сценарийі |- |''[[Пойыз түстері (фильм)|Пойыз түстері]]'' (''Train Dreams'') |Клинт Бентли және Грег Кведар |Денис Джонсонның аттас повесі |- |''[[Франкенштейн (фильм, 2025)|Франкенштейн]]'' (''Frankenstein'') |[[Гильермо дель Торо]] |[[Мэри Шелли]]дің «[[Франкенштейн немесе қазіргі Прометей]]» романы |- |''[[Хамнет (фильм)|Хамнет]]'' (''Hamnet'') |[[Хлоя Чжао]] және [[Мэгги О’Фаррелл]] |Мэгги О’Фарреллдің аттас романы |} == Тағы қараңыз == * [[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы}} {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] 2hdaadxlvw5hqujn4qgypd6ypg3ho7c 4 775564 3612782 3612462 2026-06-03T03:04:49Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3612782 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 88246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 114224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 271299] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 41797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 121635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 368401] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 14156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 36044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 78999] |- |4 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 129297] |- |5 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 271772] |- |6 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 7422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 12573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 12573] |- |7 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 7767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 12620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 18530] |- |8 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 117491] |- |9 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 5941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 15846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83574] |- |10 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 5830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 15434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 107878] |- |11 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 5607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 8146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16921] |- |12 |[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5522] |- |13 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50959] |- |14 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 86379] |- |15 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 4724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 8855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 30021] |- |16 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 25727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 112748] |- |17 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 53531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72867] |- |18 |[[Жәңгір мектебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 4193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 4430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 5273] |- |19 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 4071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 15021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27885] |- |20 |[[Қазақстан көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23198] |- |21 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 60293] |- |22 |[[Қазақ халық аңыздары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10472] |- |23 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 3793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 24563] |- |24 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64268] |- |25 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 3605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 6478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 23186] |- |26 |[[Бірқазандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5268] |- |27 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17285] |- |28 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 21178] |- |29 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 20104] |- |30 |[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 3413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 4904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10737] |- |31 |[[Татьяна Николаевна Бурмистрова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4511] |- |32 |[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7368] |- |33 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 13661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 67377] |- |34 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 5025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15529] |- |35 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 51027] |- |36 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 123476] |- |37 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 101268] |- |38 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 24534] |- |39 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 3298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 6650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 22708] |- |40 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23580] |- |41 |[[Жеңіс күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5108] |- |42 |[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 3118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 8112] |- |43 |[[Құралайдың салқыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 5089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 6848] |- |44 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29847] |- |45 |[[Партизандық соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3757] |- |46 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7558] |- |47 |[[Халифат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 2994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 3211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 5283] |- |48 |[[Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 4829] |- |49 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 85778] |- |50 |[[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 2907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 3025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 4428] |- |51 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60849] |- |52 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 6629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42677] |- |53 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 8816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 82435] |- |54 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 25050] |- |55 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33634] |- |56 |[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10321] |- |57 |[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 2734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 4255] |- |58 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 39300] |- |59 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 27730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40675] |- |60 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6264] |- |61 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7802] |- |62 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27618] |- |63 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16728] |- |64 |[[Алкандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7661] |- |65 |[[Құрбан айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 2710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 3315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 9898] |- |66 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 2607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 4011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7543] |- |67 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 59862] |- |68 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40710] |- |69 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18596] |- |70 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 27521] |- |71 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15803] |- |72 |[[Нарықтық экономика қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2926] |- |73 |[[Франсиско Франко]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2812] |- |74 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11615] |- |75 |[[Ғаламдық экологиялық проблемалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9796] |- |76 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 7455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22910] |- |77 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 78067] |- |78 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 2454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 11769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 30266] |- |79 |[[Нұркен Әбдіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5741] |- |80 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26558] |- |81 |[[Етіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 2472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 3337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 9807] |- |82 |[[Саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11215] |- |83 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 7984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30870] |- |84 |[[Толық ішкі шағылудың шектік бұрышы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2639] |- |85 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35745] |- |86 |[[Серік Қапшықбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2597] |- |87 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 9733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43505] |- |88 |[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 2363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 4505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 17390] |- |89 |[[Жәркен Бөдешұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7813] |- |90 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 65479] |- |91 |[[Гамета]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 2354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 2543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 3166] |- |92 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 40138] |- |93 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37164] |- |94 |[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5668] |- |95 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33334] |- |96 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16980] |- |97 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9616] |- |98 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 4495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 41345] |- |99 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15938] |- |100 |[[Игельстром реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4566] |- |101 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 59651] |- |102 |[[Азаматтық қоғам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 2266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 2838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 6105] |- |103 |[[Вегетативтік көбею]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 2255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 2614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3309] |- |104 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49308] |- |105 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27490] |- |106 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 63281] |- |107 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24253] |- |108 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46726] |- |109 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31515] |- |110 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 7865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21975] |- |111 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27902] |- |112 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9084] |- |113 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 25412] |- |114 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 3295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8311] |- |115 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 2094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 5166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 21189] |- |116 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8223] |- |117 |[[Изосызықтар тәсілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2139] |- |118 |[[Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2309] |- |119 |[[Ұлы жасақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 2109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 2339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 5198] |- |120 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28896] |- |121 |[[Ыңғайлас салалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 6863] |- |122 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10364] |- |123 |[[Батыр Баян (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 4041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 19776] |- |124 |[[Ауыл (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3559] |- |125 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28606] |- |126 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16417] |- |127 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 40960] |- |128 |[[Жасақ (Яса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 2224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 4036] |- |129 |[[Жаяу Мұса Байжанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9418] |- |130 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36904] |- |131 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12294] |- |132 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8620] |- |133 |[[Әмір Темір жорықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5058] |- |134 |[[Құрбандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 2242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 7591] |- |135 |[[Қызыл кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 10221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 27861] |- |136 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 1986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 18333] |- |137 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28351] |- |138 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10325] |- |139 |[[Дүниежүзілік тұқым қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2240] |- |140 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55279] |- |141 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15648] |- |142 |[[Александр Сергеевич Пушкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6247] |- |143 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10199] |- |144 |[[Экологиялық пирамида ережесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 1924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 2206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 3113] |- |145 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30019] |- |146 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12658] |- |147 |[[Қабанбай (Үржар ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1999] |- |148 |[[Ерте темір дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 10120] |- |149 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36575] |- |150 |[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 1877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 16300] |- |151 |[[Салалас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11320] |- |152 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31525] |- |153 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30845] |- |154 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 26344] |- |155 |[[Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2742] |- |156 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40278] |- |157 |[[Кенжебай Мәденов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2154] |- |158 |[[Сәукеле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4384] |- |159 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16399] |- |160 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23942] |- |161 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3737] |- |162 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24921] |- |163 |[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12951] |- |164 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 56126] |- |165 |[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5170] |- |166 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35556] |- |167 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7925] |- |168 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25046] |- |169 |[[Шалғай (Батыс Қазақстан облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1921] |- |170 |[[Бір корпусты сүңгуір қайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1797] |- |171 |[[Үш Жүз партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10113] |- |172 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54691] |- |173 |[[Ағартушылық дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2902] |- |174 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27273] |- |175 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 7364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 49020] |- |176 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 6584] |- |177 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40912] |- |178 |[[Жүйке жасушалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6992] |- |179 |[[Александр Викторович Затаевич]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 2187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 3193] |- |180 |[[Жынысты көбею және ұрықтану ерекшеліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2605] |- |181 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39926] |- |182 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21669] |- |183 |[[Сарқылатын ресурстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3466] |- |184 |[[Химия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 2148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 6801] |- |185 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 20803] |- |186 |[[Қазақ тілі тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4729] |- |187 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 36263] |- |188 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13506] |- |189 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28111] |- |190 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27104] |- |191 |[[Экологиялық мәдениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2531] |- |192 |[[Демікпе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 3466] |- |193 |[[Тұмар ханша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 2597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 10343] |- |194 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13685] |- |195 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4482] |- |196 |[[Гарнизон және қарауыл қызметі жарғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2210] |- |197 |[[Сыбаға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 2962] |- |198 |[[Аманай мен Заманай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 3337] |- |199 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7735] |- |200 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25277] |- |201 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 5662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24718] |- |202 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20547] |- |203 |[[:Сурет:Amre Kashaubaev.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1687] |- |204 |[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11778] |- |205 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37200] |- |206 |[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1706] |- |207 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26669] |- |208 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 6624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 27216] |- |209 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 9240] |- |210 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 3243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6614] |- |211 |[[Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1958] |- |212 |[[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 5631] |- |213 |[[Орта білім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 2243] |- |214 |[[Жүрегім, ойбай, соқпа енді...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1641] |- |215 |[[Қазақ солдаты (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4551] |- |216 |[[Қазақстанның кен ресурстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6403] |- |217 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 5143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30205] |- |218 |[[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6353] |- |219 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 4923] |- |220 |[[Сарматтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 12609] |- |221 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 6437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 32531] |- |222 |[[Ақсақ құлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 6395] |- |223 |[[Сәулет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 2333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5219] |- |224 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16217] |- |225 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37003] |- |226 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5104] |- |227 |[[Ересектер арасындағы сауатсыздықты жою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 2529] |- |228 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16183] |- |229 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 4335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 23614] |- |230 |[[Өсімдіктер систематикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 4063] |- |231 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 2180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5649] |- |232 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20541] |- |233 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 23935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 57751] |- |234 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 5943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33267] |- |235 |[[Күкірт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 2074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 7793] |- |236 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 9275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 66686] |- |237 |[[Жұлын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 2394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 6847] |- |238 |[[Сүйектің құрылысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3436] |- |239 |[[Қазақстандағы туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5761] |- |240 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16253] |- |241 |[[Сөзжасам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 1481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 2126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8613] |- |242 |[[Сақ-сармат дәуiрiндегi Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4631] |- |243 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15332] |- |244 |[[Роза Мұқанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4460] |- |245 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 19938] |- |246 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35128] |- |247 |[[Қатысушы талқылауы:Сатыбалды Нурдаулет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1471] |- |248 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4825] |- |249 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 2460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6071] |- |250 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17842] |- |251 |[[Әскери форма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1537] |- |252 |[[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6432] |- |253 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 24446] |- |254 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30156] |- |255 |[[Синтаксис]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 1425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 7526] |- |256 |[[Жаһандық жылыну]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 2967] |- |257 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 38525] |- |258 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 4753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26814] |- |259 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 7540] |- |260 |[[Әбілқайыр хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4057] |- |261 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11288] |- |262 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13858] |- |263 |[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2965] |- |264 |[[Америка әсерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1751] |- |265 |[[Мақаншы ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3424] |- |266 |[[Құдайберген Тәуекелұлы Сұлтанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2327] |- |267 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17841] |- |268 |[[Жоғары молекулалы қосылыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3597] |- |269 |[[Еңбек тәрбиесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 2126] |- |270 |[[Сперматозоид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 3778] |- |271 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30330] |- |272 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17078] |- |273 |[[Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы заң]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1537] |- |274 |[[Иван Васильевич Панфилов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2594] |- |275 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 6610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 31607] |- |276 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17662] |- |277 |[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10411] |- |278 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22064] |- |279 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11855] |- |280 |[[Салт-дәстүр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 3013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 10071] |- |281 |[[Қазақстан халқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7631] |- |282 |[[Қазақстан халқының бірлігі күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7577] |- |283 |[[Арыстан (арнайы бөлімше)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2399] |- |284 |[[Ауыз әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5386] |- |285 |[[Атмосфераның ластануы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 2442] |- |286 |[[Көне дәуірдегі Қазақстан жеріндегі ежелгі этникалық үдерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2900] |- |287 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 3783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32378] |- |288 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58976] |- |289 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12719] |- |290 |[[Бәйтерек (мифология)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 4708] |- |291 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23614] |- |292 |[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17629] |- |293 |[[Даладағы дабыл (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1391] |- |294 |[[Қабанбай (Жетісу облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1618] |- |295 |[[Әлеуметтік қақтығыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1913] |- |296 |[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18724] |- |297 |[[Салт етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 4198] |- |298 |[[Қабанбай (Шығыс Қазақстан облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1425] |- |299 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 5462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 64225] |- |300 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24652] |- |301 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15743] |- |302 |[[Сын есімнің шырайлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7792] |- |303 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24677] |- |304 |[[Наурыз-думан әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1898] |- |305 |[[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 3671] |- |306 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 5675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 33318] |- |307 |[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1645] |- |308 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32274] |- |309 |[[Мұңал рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4058] |- |310 |[[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 1831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 4762] |- |311 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7987] |- |312 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22642] |- |313 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26587] |- |314 |[[Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4378] |- |315 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 19748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29581] |- |316 |[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12959] |- |317 |[[Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 3790] |- |318 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 4180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 24038] |- |319 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32129] |- |320 |[[Оптика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2612] |- |321 |[[Жанар Хамитова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2262] |- |322 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29595] |- |323 |[[Магмалық тау жыныстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5299] |- |324 |[[Қазақстан археологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5197] |- |325 |[[Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1445] |- |326 |[[Астанадағы ең биік ғимараттардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2470] |- |327 |[[Қазақстан қор биржасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1972] |- |328 |[[Жақып Ақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5149] |- |329 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14678] |- |330 |[[Географиялық ақпараттық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 8110] |- |331 |[[Атырау облысының климаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1606] |- |332 |[[Эндокриндік жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7255] |- |333 |[[Бронх демікпесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 4135] |- |334 |[[Қазақ халқының дәстүрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 2062] |- |335 |[[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1784] |- |336 |[[Қазақ газеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1959] |- |337 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10679] |- |338 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 4507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25608] |- |339 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16750] |- |340 |[[Үйсін антропологиялық типі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1437] |- |341 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 5215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30626] |- |342 |[[Алаш автономиясының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4481] |- |343 |[[Балғабек Қыдырбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5688] |- |344 |[[Қонақжайлылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2184] |- |345 |[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4020] |- |346 |[[Дамушы елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8010] |- |347 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19868] |- |348 |[[Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2428] |- |349 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47507] |- |350 |[[Антропология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 3249] |- |351 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15360] |- |352 |[[Ауырсынуды басатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2180] |- |353 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 6883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18412] |- |354 |[[Balapan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 3281] |- |355 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 10039] |- |356 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 4871] |- |357 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9712] |- |358 |[[Салыстырмалы қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2093] |- |359 |[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21066] |- |360 |[[Тәуелдік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13907] |- |361 |[[Құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11892] |- |362 |[[28 гвардияшы-панфиловшылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2169] |- |363 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1881] |- |364 |[[Қылмыстық процеске қатысушылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2293] |- |365 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4543] |- |366 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17919] |- |367 |[[Әбілхан Қастеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 4276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20109] |- |368 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13999] |- |369 |[[Зәйтүн тұқымдасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1231] |- |370 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 5018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12433] |- |371 |[[Ұлы отан соғысы жылдарындағы КСРО-ның адам шығыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1586] |- |372 |[[:Санат:Қазақстан газ кен орындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1760] |- |373 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15443] |- |374 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15370] |- |375 |[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12166] |- |376 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 6544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41237] |- |377 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 4120] |- |378 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16964] |- |379 |[[Шежіре-и Түрк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 2628] |- |380 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22409] |- |381 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23866] |- |382 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26825] |- |383 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 3772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16476] |- |384 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32652] |- |385 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13576] |- |386 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20348] |- |387 |[[Қазақ хандығы (телесериал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 1661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 4483] |- |388 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19956] |- |389 |[[Ілия Жақанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3954] |- |390 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12787] |- |391 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17200] |- |392 |[[Сексеуіл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 5915] |- |393 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22937] |- |394 |[[Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2079] |- |395 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15794] |- |396 |[[Мұнай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 10716] |- |397 |[[Қыпшақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 18065] |- |398 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30989] |- |399 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4855] |- |400 |[[Аралас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4812] |- |401 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 2279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10400] |- |402 |[[Бурабай (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2881] |- |403 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18441] |- |404 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22146] |- |405 |[[Андроново мәдениеті кезеңінің ескерткіштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2696] |- |406 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7438] |- |407 |[[Мәдениеттану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 7367] |- |408 |[[Рай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 5745] |- |409 |[[Қазақстан экономикасының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3692] |- |410 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 17296] |- |411 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 3657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23705] |- |412 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19621] |- |413 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11791] |- |414 |[[Есімше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 11223] |- |415 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18725] |- |416 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12866] |- |417 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14678] |- |418 |[[Жатыр миомасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3971] |- |419 |[[Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2662] |- |420 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13348] |- |421 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 3528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14630] |- |422 |[[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8653] |- |423 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13848] |- |424 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 4006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28852] |- |425 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16831] |- |426 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9298] |- |427 |[[Талқылау:Сүңгуір қайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1013] |- |428 |[[Экологиялық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6649] |- |429 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32797] |- |430 |[[Ауыл шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9671] |- |431 |[[Эмбрион]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 2612] |- |432 |[[Лифт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1182] |- |433 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 4441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 22090] |- |434 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15879] |- |435 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 2083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7065] |- |436 |[[Антропологиялық типтер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1074] |- |437 |[[Бактериялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10441] |- |438 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15778] |- |439 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15888] |- |440 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19462] |- |441 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 3851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 29141] |- |442 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13523] |- |443 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27064] |- |444 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17208] |- |445 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20999] |- |446 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7314] |- |447 |[[Есімді сөз тіркестері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3913] |- |448 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 40063] |- |449 |[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3128] |- |450 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1093] |- |451 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6552] |- |452 |[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1054] |- |453 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18079] |- |454 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8385] |- |455 |[[Жүктілік кезіндегі гестоз ауруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2595] |- |456 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 4632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 24393] |- |457 |[[Қазақстанның орта ғасырлардағы сәулет өнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4266] |- |458 |[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26406] |- |459 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31289] |- |460 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 3762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16853] |- |461 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9272] |- |462 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12834] |- |463 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 25446] |- |464 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21004] |- |465 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 10310] |- |466 |[[Экономикалық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1307] |- |467 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11181] |- |468 |[[Қылмыстық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 4105] |- |469 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 6803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16396] |- |470 |[[Конор Макгрегор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 1349] |- |471 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 2236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8971] |- |472 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 17382] |- |473 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6552] |- |474 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21593] |- |475 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17587] |- |476 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16231] |- |477 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9983] |- |478 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6950] |- |479 |[[Әзілхан Нұршайықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6079] |- |480 |[[Қазақстандағы жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3439] |- |481 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20633] |- |482 |[[Нивелир]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1926] |- |483 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9406] |- |484 |[[Ресми стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 6031] |- |485 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12731] |- |486 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17378] |- |487 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19928] |- |488 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16408] |- |489 |[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3324] |- |490 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14016] |- |491 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 16284] |- |492 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 3182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 17003] |- |493 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16606] |- |494 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13226] |- |495 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13693] |- |496 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 4166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19194] |- |497 |[[Өздігінен тозаңдану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1113] |- |498 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3167] |- |499 |[[Қыз Жібек (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8913] |- |500 |[[Негізді тау жыныстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 904] |- |501 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 4595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28446] |- |502 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15900] |- |503 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 19047] |- |504 |[[Жерлеу рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 3947] |- |505 |[[Жылқы өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1770] |- |506 |[[Қазақ (этноним)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 5028] |- |507 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 7960] |- |508 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11382] |- |509 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1690] |- |510 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15997] |- |511 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10760] |- |512 |[[Ауа ластануы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 5596] |- |513 |[[Түр критерийлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1524] |- |514 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7414] |- |515 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8784] |- |516 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12699] |- |517 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4341] |- |518 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 15177] |- |519 |[[Фототранзистор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 905] |- |520 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31130] |- |521 |[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1029] |- |522 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19535] |- |523 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 17825] |- |524 |[[Қаһарлы күндер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2225] |- |525 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12675] |- |526 |[[Ысмайыл Ғаспыралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1943] |- |527 |[[316-атқыштар дивизиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2041] |- |528 |[[Параллелепипед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 1089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 2962] |- |529 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12780] |- |530 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23247] |- |531 |[[Бақтыораз Бейсекбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3477] |- |532 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15452] |- |533 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17608] |- |534 |[[Хабарды жол-жөнекей ұстау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 839] |- |535 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20077] |- |536 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19657] |- |537 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9536] |- |538 |[[Ескертпе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 911] |- |539 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24232] |- |540 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25981] |- |541 |[[Қазақ мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5687] |- |542 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 2815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 15755] |- |543 |[[Тыныс белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8175] |- |544 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 4854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25816] |- |545 |[[Гастрит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 3701] |- |546 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38322] |- |547 |[[Жалпақтал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 1346] |- |548 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16165] |- |549 |[[Илон Маск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 3913] |- |550 |[[25 мамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1211] |- |551 |[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9063] |- |552 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7704] |- |553 |[[Невралгия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1634] |- |554 |[[Әбілхайыр ханның тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1190] |- |555 |[[Қатерлі ісік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 6609] |- |556 |[[Столыпин реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 6178] |- |557 |[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6387] |- |558 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 2912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 15098] |- |559 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27607] |- |560 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12415] |- |561 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3739] |- |562 |[[Одағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 2540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 11786] |- |563 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12307] |- |564 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13154] |- |565 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 2700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 9743] |- |566 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5845] |- |567 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12351] |- |568 |[[Кіші Кордяга]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 793] |- |569 |[[Хантавирус инфекциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 785] |- |570 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11199] |- |571 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 21131] |- |572 |[[Назарбаев Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2749] |- |573 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6432] |- |574 |[[Талқылау:Деректер қорының жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 780] |- |575 |[[Әдеби жанрлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6667] |- |576 |[[Табиғи қорлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1540] |- |577 |[[Көсемше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 7437] |- |578 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12727] |- |579 |[[Сәукеле кигізу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1070] |- |580 |[[Орталық Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9086] |- |581 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12311] |- |582 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19125] |- |583 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11803] |- |584 |[[Петров мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3091] |- |585 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 3335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 19044] |- |586 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11569] |- |587 |[[Джек Лондон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 2072] |- |588 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7481] |- |589 |[[Қазақстан Ғарыш Сапары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 1731] |- |590 |[[Нанотехнология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 4330] |- |591 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9112] |- |592 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 3035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18099] |- |593 |[[Айдау (Мұнай және газ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 933] |- |594 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 17345] |- |595 |[[Тәуекел Мүслім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4154] |- |596 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11896] |- |597 |[[Қайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1690] |- |598 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12744] |- |599 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 7657] |- |600 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 3563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 23437] |- |601 |[[Алтын белгі төсбелгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1206] |- |602 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2942] |- |603 |[[Көксағыз бақбағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 983] |- |604 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9429] |- |605 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7108] |- |606 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3523] |- |607 |[[Қазақстанның Қызыл кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9396] |- |608 |[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7286] |- |609 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11852] |- |610 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9060] |- |611 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17907] |- |612 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 23520] |- |613 |[[Шек беру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 3308] |- |614 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9468] |- |615 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15125] |- |616 |[[Майкл Джексон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 3824] |- |617 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16062] |- |618 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 3279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20455] |- |619 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 25063] |- |620 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9684] |- |621 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14209] |- |622 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16716] |- |623 |[[Эссе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7363] |- |624 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6252] |- |625 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6631] |- |626 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10177] |- |627 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2733] |- |628 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 3158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 21847] |- |629 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13236] |- |630 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8256] |- |631 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32697] |- |632 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6250] |- |633 |[[Түменбай Қуандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4495] |- |634 |[[Жүйке жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9981] |- |635 |[[Қызғалдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 13838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 21629] |- |636 |[[Еліктеу сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10519] |- |637 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9592] |- |638 |[[Мезозой]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 3648] |- |639 |[[Іле Алатауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 4302] |- |640 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 11063] |- |641 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 2002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11767] |- |642 |[[Алаштану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 950] |- |643 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6994] |- |644 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9375] |- |645 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4843] |- |646 |[[Бастың ауыруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 6621] |- |647 |[[Ленинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2948] |- |648 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20269] |- |649 |[[Білім инновациялық лицейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3542] |- |650 |[[Құрбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3190] |- |651 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5615] |- |652 |[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5522] |- |653 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7804] |- |654 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12334] |- |655 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12887] |- |656 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13519] |- |657 |[[Электр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 1991] |- |658 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 2247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11534] |- |659 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17433] |- |660 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11482] |- |661 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8537] |- |662 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10732] |- |663 |[[Сөздің қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 891] |- |664 |[[Популяция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 4242] |- |665 |[[Эйфель мұнарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 3481] |- |666 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 2089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5890] |- |667 |[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14453] |- |668 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12312] |- |669 |[[Абайдың философиялық көзқарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2710] |- |670 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22119] |- |671 |[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3208] |- |672 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9995] |- |673 |[[Жай сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3019] |- |674 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12580] |- |675 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15047] |- |676 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19903] |- |677 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 2623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17300] |- |678 |[[Нәлқожа Ақбалаұлы Ергешбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 806] |- |679 |[[Күй (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2602] |- |680 |[[Сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 3854] |- |681 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7658] |- |682 |[[Қазақ даласында өмір сүрген ежелгі тайпалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5585] |- |683 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9408] |- |684 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8329] |- |685 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8892] |- |686 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 3472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17813] |- |687 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17265] |- |688 |[[Жолжазба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 712] |- |689 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 15980] |- |690 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9174] |- |691 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13705] |- |692 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7314] |- |693 |[[Даңқ ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2093] |- |694 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3153] |- |695 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12229] |- |696 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11792] |- |697 |[[Аңыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 3575] |- |698 |[[Кәмелеттік жасқа толмағандардың істері бойынша іс жүргізу ерекшеліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1299] |- |699 |[[Қосай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 2782] |- |700 |[[Халық қаһарманы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7754] |- |701 |[[Бабалар сөзі (жинақ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 3289] |- |702 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8431] |- |703 |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3618] |- |704 |[[Біржан мен Сара айтысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10768] |- |705 |[[Кірме сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5857] |- |706 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6991] |- |707 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 17968] |- |708 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9533] |- |709 |[[Сөздік қор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 3715] |- |710 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8131] |- |711 |[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8650] |- |712 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8465] |- |713 |[[Бұқаралық ақпарат құралдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6642] |- |714 |[[Қазақстанның биік тау шыңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6073] |- |715 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11832] |- |716 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 3727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10733] |- |717 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 4144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19533] |- |718 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8521] |- |719 |[[Әже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 15516] |- |720 |[[Вирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 6185] |- |721 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25302] |- |722 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11855] |- |723 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10008] |- |724 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 11295] |- |725 |[[Серке газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3971] |- |726 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11576] |- |727 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 3129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18904] |- |728 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3731] |- |729 |[[Алма Мүтәліпқызы Қыраубаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1704] |- |730 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 7442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22839] |- |731 |[[Гелиос]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 1084] |- |732 |[[Қой]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 7334] |- |733 |[[Неолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 10964] |- |734 |[[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6921] |- |735 |[[Күй аңызы (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10603] |- |736 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14192] |- |737 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6648] |- |738 |[[Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2612] |- |739 |[[Иштуан Қоңыр Мандоки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 980] |- |740 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7428] |- |741 |[[Құмкөл мұнай-газ кен орны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1518] |- |742 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3156] |- |743 |[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6514] |- |744 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15465] |- |745 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13890] |- |746 |[[Жау тылындағы бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 20759] |- |747 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8217] |- |748 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5570] |- |749 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9683] |- |750 |[[Картоп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 2303] |- |751 |[[Орман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 4742] |- |752 |[[Жалаң сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2232] |- |753 |[[Шайтанкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2770] |- |754 |[[Қазақ хандықтарының сыртқы саясаты мен дипломатиясы (15-17 ғасыр)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 3103] |- |755 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8701] |- |756 |[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9167] |- |757 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8216] |- |758 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24395] |- |759 |[[Галстук]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2614] |- |760 |[[Көпжылдық өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 706] |- |761 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2861] |- |762 |[[Көкбауыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 4184] |- |763 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7365] |- |764 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8114] |- |765 |[[Қоршаған ортаны қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 9942] |- |766 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11792] |- |767 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10990] |- |768 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12452] |- |769 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5603] |- |770 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20587] |- |771 |[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3959] |- |772 |[[Деннис Тито]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 697] |- |773 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8304] |- |774 |[[Айтыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 11755] |- |775 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11113] |- |776 |[[Төлеген Тоқтаров көшесі (Астана)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 709] |- |777 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10948] |- |778 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7901] |- |779 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15662] |- |780 |[[Үрмелі музыка аспаптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3446] |- |781 |[[Жайылма сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2994] |- |782 |[[Ким Серікбайұлы Серікбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 792] |- |783 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17229] |- |784 |[[Ибраһим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 5771] |- |785 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10708] |- |786 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 11443] |- |787 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 6029] |- |788 |[[Жүсіп Баласағұни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 24776] |- |789 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7093] |- |790 |[[Әсет Болғанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1157] |- |791 |[[Ацетилсалицил қышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 2935] |- |792 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 3347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17722] |- |793 |[[Роман Васильевич Скляр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 1481] |- |794 |[[Табиғат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 2479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 13833] |- |795 |[[Лейкоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 3182] |- |796 |[[Заң Шығару Бастамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 792] |- |797 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12156] |- |798 |[[Жылқы (қазақ дәстүрі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 5960] |- |799 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 11035] |- |800 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 13777] |- |801 |[[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6212] |- |802 |[[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9710] |- |803 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4831] |- |804 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7027] |- |805 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12573] |- |806 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 3978] |- |807 |[[Алюминий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 5506] |- |808 |[[Литосфера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 5800] |- |809 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14379] |- |810 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 12833] |- |811 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8728] |- |812 |[[Желдірме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 828] |- |813 |[[Педагогика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8156] |- |814 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2013] |- |815 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 13988] |- |816 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10874] |- |817 |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің кадет корпусы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 712] |- |818 |[[Жиембет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12835] |- |819 |[[Мұзды өлке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 1278] |- |820 |[[Қорғалжын қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12507] |- |821 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15478] |- |822 |[[:Санат:Қазақ жазушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5619] |- |823 |[[Нүктелі үтір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 2101] |- |824 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8105] |- |825 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10115] |- |826 |[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17279] |- |827 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9791] |- |828 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25352] |- |829 |[[Мемлекеттік басқару формасы бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5080] |- |830 |[[Сақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1945] |- |831 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9846] |- |832 |[[Қатысушы:Алмас Алимжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 607] |- |833 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23023] |- |834 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7592] |- |835 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7801] |- |836 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4871] |- |837 |[[Эмбриология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1150] |- |838 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10592] |- |839 |[[Компьютерлік қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 3019] |- |840 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12041] |- |841 |[[Алтынемел ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7414] |- |842 |[[Оксидтер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 6944] |- |843 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11925] |- |844 |[[Лексикалық мағына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1827] |- |845 |[[Әбділда Тәжібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6276] |- |846 |[[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 11580] |- |847 |[[Мәлік Ғабдуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12580] |- |848 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2659] |- |849 |[[Нуклеин қышқылдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5417] |- |850 |[[Бүйрекүсті безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 3516] |- |851 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14362] |- |852 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7852] |- |853 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9428] |- |854 |[[Азаматтық іс жүргізудің құқықтық қатынастарына қатысушылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1167] |- |855 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11805] |- |856 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12578] |- |857 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7951] |- |858 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7603] |- |859 |[[Әскери қызмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3425] |- |860 |[[Барыс ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2761] |- |861 |[[Толеранттық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 2849] |- |862 |[[Шешендік өнер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 6840] |- |863 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6824] |- |864 |[[Эрнест Хемингуэй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 4016] |- |865 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7062] |- |866 |[[Мәңгілік ел қақпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 2685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18274] |- |867 |[[Астана Опера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4813] |- |868 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15655] |- |869 |[[Монополистік, жетілмеген бәсеке. Бәсекенің формалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1010] |- |870 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7995] |- |871 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6637] |- |872 |[[Дауысты дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17037] |- |873 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8217] |- |874 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 6269] |- |875 |[[Шалкиіз Тіленшіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10924] |- |876 |[[Қазақстанның автомобиль жолдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1727] |- |877 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1820] |- |878 |[[Бақбақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4381] |- |879 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10746] |- |880 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16132] |- |881 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20040] |- |882 |[[Жалмауыз кемпір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 1606] |- |883 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6889] |- |884 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12508] |- |885 |[[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4396] |- |886 |[[Тіршілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2529] |- |887 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3309] |- |888 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13710] |- |889 |[[Аусыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 2285] |- |890 |[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3752] |- |891 |[[Жүзу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 2918] |- |892 |[[Қазақстанның сыртқы саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7337] |- |893 |[[Айқындауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 5897] |- |894 |[[Түрік руна жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4757] |- |895 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5789] |- |896 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7310] |- |897 |[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6714] |- |898 |[[Дүние жүзінің саяси картасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6347] |- |899 |[[Адамаралық қарым-қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3900] |- |900 |[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12402] |- |901 |[[Көшбасшылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4197] |- |902 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6989] |- |903 |[[Күлтегін ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12519] |- |904 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9496] |- |905 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9481] |- |906 |[[Пысықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10375] |- |907 |[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8094] |- |908 |[[Қайым Мұқамедханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7702] |- |909 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 4792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6555] |- |910 |[[Астана қаласының бас мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6578] |- |911 |[[Плацента]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 1542] |- |912 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12268] |- |913 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4738] |- |914 |[[Ғұндар өркениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1930] |- |915 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8583] |- |916 |[[Махмұд Қашқари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 1908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 13555] |- |917 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8433] |- |918 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9982] |- |919 |[[Термометр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 3616] |- |920 |[[Талас шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14476] |- |921 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12875] |- |922 |[[Жекешелендіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 1918] |- |923 |[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8990] |- |924 |[[Аналитикалық тәсіл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 4140] |- |925 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16096] |- |926 |[[Публицистикалық стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10475] |- |927 |[[Конституциялық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3939] |- |928 |[[Халиди Құрбанғали]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1665] |- |929 |[[Василий Васильевич Радлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2574] |- |930 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5496] |- |931 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7989] |- |932 |[[Бұлшық ет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 13766] |- |933 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9891] |- |934 |[[Қазақстан елтаңбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11796] |- |935 |[[Ғылыми әдіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 3584] |- |936 |[[Қырғи қабақ соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13151] |- |937 |[[Таласбек Әсемқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3329] |- |938 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 2826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 14677] |- |939 |[[Аминқышқылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7151] |- |940 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4036] |- |941 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16640] |- |942 |[[Уикипедия:Санаттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3493] |- |943 |[[Мұражай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5765] |- |944 |[[Заңды өкіл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 842] |- |945 |[[Жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9499] |- |946 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6951] |- |947 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 14697] |- |948 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4599] |- |949 |[[Тырысқақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 3650] |- |950 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3764] |- |951 |[[Әдет-ғұрыптар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2253] |- |952 |[[Абай лирикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2806] |- |953 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9393] |- |954 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12611] |- |955 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 2057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 6803] |- |956 |[[Теңіз машығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 514] |- |957 |[[Жаңабай (Дулат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4320] |- |958 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9025] |- |959 |[[Дәстүрлі билер соты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 1290] |- |960 |[[Химиялық реакциялардың типтері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2342] |- |961 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16043] |- |962 |[[Нұрлы көш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 2277] |- |963 |[[Жаңа білім беру жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 5481] |- |964 |[[Христиандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8292] |- |965 |[[Жәнібек Ақатұлы Елеуісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1044] |- |966 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 3823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 18720] |- |967 |[[Барлас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2495] |- |968 |[[Метафора]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 12767] |- |969 |[[Сөйлемнің бірыңғай мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9448] |- |970 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7612] |- |971 |[[Флеш-жад]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 868] |- |972 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6836] |- |973 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 30243] |- |974 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6589] |- |975 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 14702] |- |976 |[[Тәңіршілдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5717] |- |977 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10699] |- |978 |[[Күш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 5131] |- |979 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9326] |- |980 |[[Елтаңба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 12989] |- |981 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6327] |- |982 |[[Ішкі қызмет жарғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1152] |- |983 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16764] |- |984 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13544] |- |985 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6480] |- |986 |[[Түрксіб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 8231] |- |987 |[[Үтір намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4735] |- |988 |[[Ақуыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 10218] |- |989 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11004] |- |990 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13197] |- |991 |[[Тұрлаулы мүшелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2476] |- |992 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5972] |- |993 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8388] |- |994 |[[Құстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13029] |- |995 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9361] |- |996 |[[Ортағасыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 4410] |- |997 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7366] |- |998 |[[Сабақты етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2224] |- |999 |[[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6037] |- |1000 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4688] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 8xwiuggn5t3du2jg865ejhure6s175z 0 776256 3612819 3612113 2026-06-03T04:35:06Z Tuttiorchestra687 173049 3612819 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 1.5.1936 |Туған жері = [[Мәскеу]], [[КСРО]] |Қайтыс болған күні = 20.03.2018 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Ташкент|Ташкентте}}, [[Өзбекстан]] |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{USSR}} |Мамандықтары = [[дирижер]], скрипкашы, музыка мұғалімі |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[скрипка]] |Жанрлары = [[классикалық музыка]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр]] |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{Хамза атындағы Өзбек КСР мемлекеттік сыйлығы}} {{КСРО халық әртісі}} {{Халықтар Достығы ордені}} {{Мехнат шухрати ордені}} |Сайты = }} '''Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова''' ({{lang-uz|Dilbar Gʻulomovna Abdurahmonova}}, [[1 мамыр]] [[1936]] ж., [[Мәскеу]] – [[20 наурыз]] [[2018]] ж., [[Ташкент]]) — КСРО халық әртісі, Әлішер Науаи атындағы Мемлекеттік академиялық Үлкен опера және балет театрының бас дирижёрі болған. [[Өзбекстанның]] алғашқы кәсіби әйел дирижёрі.<ref>{{citeweb|url=https://riamediabank.ru/media/2570508.html?ysclid=mmm4yrzueb592483364|title=Дильбар Гулямовна Абдурахманова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Ділбар Әбдірахманова 1936 жылы 1 мамырда [[Мәскеу|Мәскеуде]] ата-анасы Гулям Әбдірахманов пен Зухра Файзиева оқыған П.И. Чайковский атындағы Мәскеу консерваториясының жанындағы өзбек опера студиясында дүниеге келді. Дилбардың ата-анасы опера театрындағы жұмыстарын жалғастырды. Қыз әкесімен бірге әр қойылым мен репетицияға барып, оркестрдің шұңқырының жанында сағаттап тұратын. Скрипкашы-концертмейстер [[Виктор Криворучко]] Ділбардың құлшынысын байқап, оның музыкалық талантын бағалағаннан кейін, оны скрипкадан сабақ беретін Глиер мектебіне апарып, қызды өз сыныбына жазды. Осылайша, болашақ халық әртісі музыкалық білім ала бастады және алғашқы ұстазының адалдығы мен өзінің еңбекқорлығының арқасында жалпы білім беретін мектепті де, музыка мектебін де бітірді.<ref>{{citeweb|url=https://darakchi.uz/ru/46500?ysclid=mmm8g33l4s56904410|title=Ушла из жизни первая в Узбекистана женщина-дирижер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}</ref> Оның оркестрді дирижерлеудегі алғашқы тәжірибесі музыка мектебінің соңғы курстарында болды. 1955 жылы Дилбар Абдурахманова консерваторияға түсіп, екі кафедрада оқыды: Дирижëр [[Мухтар Ашрафи]] сыныбында опера және симфониялық дирижëрлік және Борис Титель сыныбында [[скрипка]] бойынша 1957 жылы үшінші курс студенті ретінде Ділбар Әбдірахманова Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың оркестрінде скрипкада ойнай бастады. Сол жылы ол дирижерлік дебютін жасады, сол кезде Мухтар Ашрафи оған үлкен гала-концертте балет нөмірлерінің бірін дирижерлеуді сеніп тапсырды. Сол жылы ол жас дирижерлерге арналған іріктеу кезеңінде жеңіске жетіп, Мәскеуде өткен VI Дүниежүзілік жастар мен студенттер фестивалінде бірінші дәрежелі диплом алды.<ref>{{citeweb|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020?ysclid=mmm897njhm934494802|title=Поэтесса дирижерской палочки|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Тәуелсіз жұмысының алғашқы онжылдығында Ділбар балетке ерекше қызығушылық танытты. Ол қазіргі репертуардағы «Аида», «Травиата», «Пальяччи» және басқа да операларға дирижерлік еткенімен, хореографияға берік көңіл бөлді. Ол өз театрындағы барлық балет қойылымдарын дирижерлік етіп қана қоймай, [[Душанбе|Душанбеге]] шақырылып, «Аққу көлі» мен «Жизель» қойылымдарына қатысып, труппаның көптеген гастрольдік сапарларына қатысты. Жас дирижердің ең маңызды жұмыстарының қатарында театр өміріндегі маңызды оқиғалар «Спартак», «Анна Каренина» және «Кармен сюитасы» қойылымдары болды. Ал 1974 жылы Ділбар Әбдірахманова труппадағы әріптестерінің тобымен бірге А.Ф. Козловскийдің «Тановар» балетін қойғаны үшін Өзбек КСР-нің Хамза атындағы беделді Мемлекеттік сыйлығына ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://www.belcanto.ru/abdurakhmanova.html?ysclid=mmm4y18x1b733907303|title=Дильбар Гулямовна Абдурахманова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}</ref> 1975 жылы Мухтар Ашрафи өз шәкіртіне Өзбек опера және балет театрының бас дирижері және көркемдік жетекшісі деген жауапты лауазымды тапсырды. Ділбар Әбдірахманова үмітті ақтайды. Әрбір жаңа жұмысында ол шығармашылық жетілу мен байыпты көркемдік көзқарастың артуын көрсетеді. Ол соңғы жылдары ол ірі операларға көбірек бет бұрды. А. Петровтың «Петр Ұлы», М. Ашрафи мен С.Василенконың «Қарлы боран», Гуноның «Фауст» және С.Прокофьевтің «Отты періште» операларын қоюы елеулі жетістіктері. Ол 1978 жылы КСРО халық әртісі атағына ие болды.<ref>{{citeweb|url=https://nuz.uz/2018/03/20/tashkent-proschaetsya-s-pervoy-na-vostoke-zhenschinoy-dirizherom/|title=Ташкент прощается с первой на Востоке женщиной-дирижёром|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-11|lang=}}</ref> == Марапаттары == *Өзбек КСР халық әртісі (1969) *Хамза атындағы Өзбек КСР Мемлекеттік сыйлығы (1973) *КСРО халық әртісі (1977) *Халықтар достығы ордені (1986) *Мехнат Шухрати ордені (2001, Өзбекстан) *Федокорона құрметі ордені (2012, Өзбекстан) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбек КСР халық әртістері]] [[Санат:Мәскеуде туғандар]] [[Санат:Өзбекстан дирижерлері]] qmk7uf5su7hd9trcfm0e7vfjqociqan 0 778886 3612580 3610888 2026-06-02T14:25:40Z RaiymbekZh 170385 /* Өмірбаяны */ 3612580 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Қазаш Қапайұлы|Туған күні=29.05.1872|Қайтыс болған күні=14.02.1919|Туған жері=[[Марьяновка (Павлодар облысы)|Марьяновка]], {{туғанжері|Павлодар облысы|Павлодар облысында}}|Қайтыс болған жері=[[Ақмола]]|Азаматтығы={{байрақ|Ресей империясы}} → {{байрақ|КСРО}}|Белсенді жылдары=1919|Не үшін белгілі=Ақмола қаласындағы кеңестік билікті орнатушылардың бірі|Әкесі=Қапай Байтасұлы|Марапаттары={{Ленин ордені}}{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}} (қайтыс болғаннан кейін)|Туған кездегі есімі=Қазыбек Қапайұлы}} '''Қазаш Қапайұлы''' ({{lang-ru|Казач Капаев}}; азан шақырған есімі – ''Қазыбек''; [[1872 жыл|1872]], [[Марьяновка (Павлодар облысы)|Марьяновка]], [[Павлодар облысы|Павлодар уезі]] — [[1919 жыл|1919]], [[Ақмола]]<ref>[https://www.findagrave.com/memorial/300647297/kazybek-kazash-kapayev Kazybek ''Kazash'' Kapayev//FIND A GRAVE]</ref>— батыр, 1919 жылғы Ақмола қаласында [[Қазан төңкерісі]]нде қаза тапқан.<ref name=":0">[https://egemen.kz/article/389615-bauyrlas-elder-tarikhyna-bayypty-kozqaras КАЗАЧ КАПАЕВ]</ref> == Өмірбаяны == Қазаш Қапайұлы 1872 жылы [[Павлодар уезі|Павлодар уезінің]] [[Марьяновка (Павлодар облысы)|Марьяновка]] ауылында Қапай байдың отбасында дүниеге келеді. 1887 жылы Омбы қаласында оқыды. 1916 жылы Ақмола қаласына [[Нестор Монин|Монинмен]] бірге келеді. 1919 жылы [[Меньшевиктер|меньшевиктердің]] қолынан қаза табады.<ref name=":0" /> Өлімінен кейін [[Ленин ордені|Ленин]] және [[Қазан төңкерісі ордені|Қазаң төңкерісі]] ордендерімен марапатталды. [[Қараөткел зираты|Қараөткел зиратының]] маңында жерленген.<ref>Қазаш Қапайұлы зираты – ҒҰМАР ҚАРАШ К-СІ 66</ref> == Естелік == Кейіннен Қазаштың қайтыс болған жерде Ақмоланың бір шағын ауданы Қазаш Қапайұлы (Казачий Капай) атына ие болды.<ref>[https://varandej.livejournal.com/456406.html Казачий Капай Шағын ауданы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Астанада қайтыс болғандар]] [[Санат:Павлодар облысында туғандар]] [[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Қайтыс болғаннан кейін КСРО-да ақталғандар]] 6umlwjoxiraxmtaa01kl1zzr3iua7a2 3612581 3612580 2026-06-02T14:25:56Z RaiymbekZh 170385 /* Өмірбаяны */ 3612581 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Қазаш Қапайұлы|Туған күні=29.05.1872|Қайтыс болған күні=14.02.1919|Туған жері=[[Марьяновка (Павлодар облысы)|Марьяновка]], {{туғанжері|Павлодар облысы|Павлодар облысында}}|Қайтыс болған жері=[[Ақмола]]|Азаматтығы={{байрақ|Ресей империясы}} → {{байрақ|КСРО}}|Белсенді жылдары=1919|Не үшін белгілі=Ақмола қаласындағы кеңестік билікті орнатушылардың бірі|Әкесі=Қапай Байтасұлы|Марапаттары={{Ленин ордені}}{{!}}{{Қазан төңкерісі ордені}} (қайтыс болғаннан кейін)|Туған кездегі есімі=Қазыбек Қапайұлы}} '''Қазаш Қапайұлы''' ({{lang-ru|Казач Капаев}}; азан шақырған есімі – ''Қазыбек''; [[1872 жыл|1872]], [[Марьяновка (Павлодар облысы)|Марьяновка]], [[Павлодар облысы|Павлодар уезі]] — [[1919 жыл|1919]], [[Ақмола]]<ref>[https://www.findagrave.com/memorial/300647297/kazybek-kazash-kapayev Kazybek ''Kazash'' Kapayev//FIND A GRAVE]</ref>— батыр, 1919 жылғы Ақмола қаласында [[Қазан төңкерісі]]нде қаза тапқан.<ref name=":0">[https://egemen.kz/article/389615-bauyrlas-elder-tarikhyna-bayypty-kozqaras КАЗАЧ КАПАЕВ]</ref> == Өмірбаяны == Қазаш Қапайұлы 1872 жылы [[Павлодар уезі|Павлодар уезінің]] [[Марьяновка (Павлодар облысы)|Марьяновка]] ауылында Қапай байдың отбасында дүниеге келеді. 1887 жылы Омбы қаласында оқыды. 1916 жылы Ақмола қаласына [[Нестор Монин|Монинмен]] бірге келеді. 1919 жылы [[Меньшевиктер|меньшевиктердің]] қолынан қаза табады.<ref name=":0" /> Өлімінен кейін [[Ленин ордені|Ленин]] және [[Қазан төңкерісі ордені|Қазан төңкерісі]] ордендерімен марапатталды. [[Қараөткел зираты|Қараөткел зиратының]] маңында жерленген.<ref>Қазаш Қапайұлы зираты – ҒҰМАР ҚАРАШ К-СІ 66</ref> == Естелік == Кейіннен Қазаштың қайтыс болған жерде Ақмоланың бір шағын ауданы Қазаш Қапайұлы (Казачий Капай) атына ие болды.<ref>[https://varandej.livejournal.com/456406.html Казачий Капай Шағын ауданы]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Астанада қайтыс болғандар]] [[Санат:Павлодар облысында туғандар]] [[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Қайтыс болғаннан кейін КСРО-да ақталғандар]] 9s6knymktman3creqkt03t2pczb0ni7 3 780544 3612553 3597759 2026-06-02T13:05:53Z AccountVanishRequests 160572 AccountVanishRequests [[Қатысушы талқылауы:Lub1tel M4sl4]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user ccecbb847983e24f4fcbe35a6a174645]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Lub1tel M4sl4|Lub1tel M4sl4]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user ccecbb847983e24f4fcbe35a6a174645|Renamed user ccecbb847983e24f4fcbe35a6a174645]]" 3597759 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Lub1tel M4sl4}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 18:11, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) 8decpv3k7zh52bx3j5fxwl583p776jr 4 780876 3612587 3612382 2026-06-02T15:00:13Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3612587 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-06-01'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1012" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 012] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[КешYOU]] | data-sort-value="637" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 637] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Халықаралық балаларды қорғау күні]] | data-sort-value="455" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 455] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="364" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 364] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Халықаралық балалар күні]] | data-sort-value="347" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 347] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="308" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 308] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Жоба:Уики-көктем 2026]] | data-sort-value="212" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 212] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Мөлдір Әуелбекова]] | data-sort-value="193" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 193] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="161" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 161] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="161" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 161] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="153" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 153] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="152" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 152] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 132] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="112" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 112] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="110" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 110] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="106" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 106] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 98] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 95] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 90] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 85] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 85] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 84] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Темір хан]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 83] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 82] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 80] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 80] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 79] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 78] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 76] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 76] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Сақтар]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 76] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 74] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 74] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 73] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 73] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 72] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 71] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 70] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Қазақстандағы ұжымдастыру]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 69] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 69] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 68] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 67] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 67] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 67] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 66] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 65] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 65] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 65] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg|Сурет:Young stalin screenshot.jpg]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 64] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Арғын]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 63] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 62] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 62] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 62] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 61] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 60] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 60] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 59] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 59] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 58] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 57] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 56] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 56] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Жыр Құтлы]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D1%80_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%BB%D1%8B 56] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Қазан төңкерісі]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 55] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 55] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 54] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 53] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 53] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 52] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 51] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 51] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Оянған өлке (роман)]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 50] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 50] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 50] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 49] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 49] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 48] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 48] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Алаш партиясының бағдарламасы]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 48] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 48] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 48] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 47] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 47] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Дыбыс үндестігі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 47] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 47] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 47] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 47] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Төлебек Қосмамбетов]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 46] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 46] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 45] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 45] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 44] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 44] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 44] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 43] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Құйынды мекен (телехикая)]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 43] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 42] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 42] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 42] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Шежіре]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 42] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 42] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 42] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 41] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Жаныс]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 41] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 41] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Қатысушы талқылауы:Nurtenge]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ANurtenge 40] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 40] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Қараша (Кіші жүз)]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 40] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 39] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 39] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 39] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 39] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 38] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Нитра]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B0 38] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 38] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 38] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 38] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Алматы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 37] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 37] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 36] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 36] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 36] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 36] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 35] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 35] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 35] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 35] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 35] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Фонетика]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 34] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 34] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 34] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Албан руы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 34] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 32] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Қазақстан 2030]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 32] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Қ]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 32] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Сарыағаш ауданы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 32] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 32] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 32] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 31] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Крупки]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BA%D0%B8 31] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 31] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Сүре]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 31] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Астана]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 31] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 31] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Уикипедия:Форум/Басқалар]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 31] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 31] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 30] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 30] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 30] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Өмірзая (роман)]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 30] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Доктрина]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 30] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Сиқым]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 30] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Алаш автономиясы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Келінжан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 29] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Еуропа]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 29] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Менің атым Қожа (фильм)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 29] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Филипп Исаевич Голощёкин]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 29] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Күй (повесть)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 29] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 29] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 29] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Адай]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 29] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 29] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Эрнест Хемингуэй]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 29] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 28] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Логойск]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA 28] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Болашақ (стипендия)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 28] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 28] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Балтышақ]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B0%D2%9B 28] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 28] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Сарыағаш]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88 28] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 28] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Әт-Тәкуир сүресі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 27] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Алтын Орда хандарының тізімі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Алаш Орда]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 27] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 27] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Наймандар]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 27] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Жәркен Бөдешұлы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Қазақ газеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Түркістан автономиясы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 26] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 26] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Зар Заман ақындары]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 26] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 26] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 26] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Индиго]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 25] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 25] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Қаһар]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 25] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Александр Константинович Протозанов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 24] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Жәдидшілдік]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 24] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Құтадғу білік]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 24] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Суан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Бесеудің хаты]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 24] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Керей хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 24] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Ғабиден Мұстафин]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 24] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Ғұндар мемлекеті]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 24] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Серке газеті]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Жаңа экономикалық саясат]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 24] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Педагогика]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 23] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Қорықтар]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 23] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Әскери жарғы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 23] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 23] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Бірінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 23] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Қожа]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 23] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 23] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Жалпақтал]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 23] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Төре]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 23] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Андроново мәдениеті]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 23] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 23] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Ұлт-азаттық көтерілістер]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 23] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Әже]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 23] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 23] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Жүсіп Баласағұни]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 23] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Исатай-Махамбет көтерілісі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 22] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 22] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Дулат]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 22] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Жетісай ауданы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 22] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 22] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Қайрат Сатыбалдыұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Қытай]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 22] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Табын]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 22] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Шымкент]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 22] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Ысты]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 22] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Есекжем]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 22] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 22] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Шал мен теңіз]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 21] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 21] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Алексей Иванович Неклюдов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Қазақстан Компартиясының басшылары (1920-1991)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%281920-1991%29 21] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Мұхит]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 21] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 21] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[ChatGPT]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 21] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 21] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 21] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Эйфель мұнарасы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Майкл Джексон]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 21] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 21] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 21] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Батырлар жыры]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Зат есім]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 21] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 21] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 21] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Алексей Семенович Колебаев]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Мақтаарал ауданы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 20] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Тың игеру]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 20] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 20] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 20] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 20] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Марат Төлегенұлы Жыланбаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Ұрыс хан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 20] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 20] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Астана LRT]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 20] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 20] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Түргеш қағанаты]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 20] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Ханзада Жумонг (телехикая)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 20] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 20] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 19] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Теңіз Бұқа]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0 19] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Үш Жүз партиясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Саяси қуғын-сүргін]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD 19] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 19] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Қатысушы:Taldau - National Report/Ұлттық баяндама]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATaldau_-_National_Report%2F%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0 19] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 19] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 19] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 19] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 19] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Тарих-и Рашиди]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85-%D0%B8_%D0%A0%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B4%D0%B8 19] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Неолит]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 19] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 19] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Жаппас]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 19] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 19] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Компьютерлік желі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 19] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 19] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 19] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 19] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Уикипедия:Санаттар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Елтаңба]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 19] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Беріш]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 19] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 19] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 19] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 18] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Әскери коммунизм саясаты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Наурыз мейрамы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 18] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Зейнеп Ахметова]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Бесжылдық жоспар (КСРО)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80_%28%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E%29 18] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Екінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 18] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Ресей]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Шалкиіз Тіленшіұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Орталық Қазақстан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Шылау]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 18] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 18] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Шегір]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80 18] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Алшын]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 18] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 18] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 18] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 18] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 18] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Қарақытай мемлекеті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Мекемтас Мырзахметұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 18] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 17] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 17] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Биология]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Ауыл шаруашылығы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Әзілхан Нұршайықов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Мұстафа Кемал Ататүрік]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 17] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Қазақтар (этногенез)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7%29 17] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Әміре Қашаубаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 17] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Құлбек Сәрсенұлы Ергөбек]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%BA 17] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 17] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Талас шайқасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 17] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Арал теңізі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 17] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Жетісу]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 17] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 17] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 17] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Қазақ ұлттық медицина университеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Ілияс Омаров]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Сын есім]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 17] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Шортанбай Қанайұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 17] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Үстеу]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 17] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 17] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Тараз]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 17] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Ғашық жүрек]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 17] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Обсессия (фильм, 2025)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B1%D1%81%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 16] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Портал:Шолу]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D1%83 16] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 16] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 16] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Домбыра]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 16] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Салауат]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 16] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 16] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 16] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 16] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Қарқаралы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Нұртай Салихұлы Сабильянов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Қорқай дұғасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Қайрат (футбол клубы)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 16] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 16] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Жақайым]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 16] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Қасым ханның қасқа жолы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 16] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 16] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Қазақ этногенезінің түркілік кезеңі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 16] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Орталық Азия]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 16] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Ноғай ордасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Үлгі:Алтын Орда беклербектері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 16] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Ми]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 16] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Қазақ билері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 16] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Жай сөйлем және оның түрлері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 15] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Дауыссыз дыбыстар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Тұманбай Молдағалиев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 15] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Аида Ғалымқызы Балаева]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Көмірсулар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 15] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 15] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Болат Жамитұлы Өтемұратов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 15] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 15] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Халықаралық ұйымдар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 15] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Қазақстан теңгесі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Еңбек Қызыл Туы ордені]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%A2%D1%83%D1%8B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 15] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Пневмония]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Нұра ауданы (Астана)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 15] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Жасуша]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 15] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[IC 544]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 15] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Ақсүйек]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 15] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Сайын Мұратбеков]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Футболдан әлем чемпионаты]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 15] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Шығыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 15] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Әл-Бақара сүресі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Төле би]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 15] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Темір дәуірі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[:Санат:Түркістан облысы аудандары|Санат:Түркістан облысы аудандары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Дәрия Әбдімәлікқызы Жүсіп]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF 15] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Білім инновациялық лицейлері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 15] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 15] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Жусан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Арқалық (қала)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 15] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Қазақ (этноним)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 15] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Етеккір]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 15] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Қарақұрт]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 15] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Бесік жыры]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Алаш қозғалысы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 14] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Балаларды қорғау]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 14] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Жазылбек Қуанышбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 14] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Алатау (қала)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Тәуекел Мүслім]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 14] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Ақтау]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 14] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Мал шаруашылығы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 14] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Әл-Кәфирун сүресі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Шақшақ Жәнібек батыр]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Сарышаян]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%B0%D1%8F%D0%BD 14] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Іштің қатуы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Қайыңды (көл)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 14] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Сыбайлас жемқорлық]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 14] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Қамар сұлу]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 14] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Моңғол шапқыншылығы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Қазақ шежіресі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Жүрек аурулары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Ырысбек Мәуіт]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 14] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Қайың]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 14] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Дауысты дыбыстар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 14] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Елгезек Әзбергенов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Сырдария]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[ГУЛАГ]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%93 14] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Тарих саласының терминдері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 14] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Дулат Бабатайұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Туберкулез]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 14] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Бәбісек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Тезис]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%81 14] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Ақсақ құлан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[:Санат:Қазақ ақындары|Санат:Қазақ ақындары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Көлсай көлдері ұлттық паркі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 13] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[:Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары|Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 13] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Сая Оразғалиева]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 13] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 13] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Астана қаласының бас мешіті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Саржомарт]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 13] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Қазақстан елтаңбасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Нанотехнология]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Макаров тапаншасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Адай көтерілісі (1870)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 13] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 13] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Аборт]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 13] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 13] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Есімдік]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 13] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[2026 жыл]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 13] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Күн жүйесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Байұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Жатыр мойны эрозиясы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Жезқазған]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Жәдитшілік]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 13] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[География]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Зеренді ауданы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Қазақстан Республикасының Президенті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 13] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Жүрек-қантамырлар жүйесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA-%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Қазақ радиосы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Шет ауданы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Асқар Алтай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Ақтөбе (Николаев облысы)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 13] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Есентемір]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 13] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Жанар Дұғалова]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Ислам]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Етістік]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 13] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Уикипедия:Мақалаға бастама]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 13] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Айқап]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 13] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Проксения]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Тыныс белгілері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Көлсай көлдері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 13] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Ілияс Есенберлин]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Қожа. Жаңа саяхат]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0._%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%B0%D1%82 13] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Қазақстан газеттері тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Төлеңгіттер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Орталық жүйке жүйесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Бату хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Таңбалы археологиялық ландшафтының петроглифтері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Трансмашхолдинг]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 13] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Сәттіғұл Жанғабылұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Саңырауқұлақтар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Маусым]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BC 12] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Исаак Ньютон]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 12] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Кушан патшалығы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 12] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Көптік жалғау]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 12] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Қалың мал]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 12] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Ұзындығы бойынша өзендер тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Жағалбайлы (ру)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 12] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Қымыз]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 12] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Үлгі:Еуропа елдері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Есім хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 12] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Роман Васильевич Скляр]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 12] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Аңыз әңгімелер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC 12] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Сөз тіркесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Досымжан Қарпықұлы Таңатаров]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Томирис (фильм)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B8%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 12] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 12] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Мұхамеджан Сералин]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Ом заңы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 12] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Александр Порфирьевич Бородин]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD 12] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Асық ойыны]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Индустрияландыру]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 12] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Қызыл кітап]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 12] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Мәдениет]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 12] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Шоңай Қожамқұлұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%A3%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 12] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Жер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Келес ауданы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Қарағанды еңбекпен түзету лагері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 12] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Африка]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 12] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Айыртау ауданы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Сүйінбай Аронұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Павлодар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Қырғи қабақ соғысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Абай операсы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Мемлекеттік ту]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 12] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Лай суға май бітпес қой өткенге...]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 12] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 12] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Мақал-мәтелдер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Түркия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Смағұл Сәдуақасов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Қазақстан тарихы (ғылым)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 12] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Таласбек Әсемқұлов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Шымыр]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 12] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Төлеген Айышұлы Хасанов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Жапония]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Шахмұрат Мүтәліп]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 12] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 11] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Орал]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 11] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Жіктік жалғау]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 11] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Күлтегін ескерткіші]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 11] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Аң стилі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Махатма Ганди]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%BC%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8 11] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Қарахан кесенесі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Қазақ графикасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Уикипедия:Елшілік]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D0%BB%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 11] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Үлкен деректер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Орда Ежен хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Моральдық зиян]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD 11] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Сайрам ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 11] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Нархоз университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Психологияның зерттеу әдістері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Алматы ауданы (Астана)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Асқар Сүлейменов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Әйел дирижёрлер (тізім)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 11] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Бақыт Әбдірахманұлы Сәрсекбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Қатысушы:1nter pares]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 11] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Балбал]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BB 11] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Ежелгі грек тілі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Шыңғыс хан әулеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Материалдық-техникалық база]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D0%B0 11] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Әл-Кәһф сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 11] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 11] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 11] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Қарағай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Есім ханның ескі жолы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Тәңіршілдік]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 11] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Аустралия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Аминқышқылдар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Қадырғали Жалайыр]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Жуан Канселу]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83 11] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[:Санат:Ресей өзендері|Санат:Ресей өзендері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Созақ]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 11] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Шернияз Жарылғасұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 11] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Қасым Қайсенов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Қонаев (қала)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Оңтүстік Америка]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Әбенов Зияда Әбенұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4%D0%B0_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Медицина]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 11] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Қаш (фильм, 2022)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 11] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Балуан Шолақ]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 11] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Уалбай Утмаханбетұлы Өмірбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A3%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Уикипедия:Жаңалықтар/Техникалық]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%2F%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 11] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Kapital.kz]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kapital.kz 11] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Еріншектер Елі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Қазақ солдаты (роман)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Қара құрдым]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BC 11] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Қапез Байғабылұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Ошақты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Алгоритм]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 11] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Маса]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%B0 11] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Сөз варианттары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Қамбар батыр (жыр)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 11] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Арал (қала)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Күнсұлу Тұрғынбекқызы Шаяхметова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Бала құқықтары туралы конвенция]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Минет]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 11] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Павлодар облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Алма Дінмұхамедқызы Оразбаева]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Мажарстан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Эссе]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 11] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Таңбалы тас]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%81 11] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Өмірзақ Көбегенұлы Бейіспеков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Морфология (лингвистика)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Есет Көкіұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Үлгі:Бейімбет Майлин шығармалары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Күн (жұлдыз)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 10] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Метафора]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 10] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[1 маусым]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1_%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BC 10] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Ешкі малының атаулары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Шығанақ Берсиев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 10] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Дін]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 10] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Қияттар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Мырзатай Жолдасбеков]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Адам тісі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Мемлекет]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 10] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Үгедей хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Алғашқы ұстаз (кітап)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 10] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[:Санат:Қазақ жыраулары|Санат:Қазақ жыраулары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Миграция]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Лиро-эпостық жырлар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Элизия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Хо Жун]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD 10] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Еуропа одағы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Қорғалжын қорығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Тана]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 10] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Батыр Баян (поэма)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 10] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Қарқаралы петициясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Түменбай Қуандық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Өтебай Қанахин]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BD 10] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Ғ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92 10] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Жаужүрек мың бала]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 10] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Қатысушы:Nurbek2007]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ANurbek2007 10] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Түркілер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 10] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Шұғаның белгісі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Үстірт қорығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Құран]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Рауан Кенжеханұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Оңтүстік Америка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Мәнті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Сарыжылан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Мейірім Жоламанұлы Қалауи]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BC_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B8 10] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Тобықты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[YouTube]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 10] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Мөңке би Тілеуұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 10] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Ақпан төңкерісі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Бейсенбай Кенжебаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Шардара ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[:Санат:Уикилендіруі қажет мақалалар|Санат:Уикилендіруі қажет мақалалар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[SCAT]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 10] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Ботбай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Шекті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Павлония]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Қытай тарихы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Қазақ халық аңыздары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Жылқы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 10] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 10] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Автомобиль маркаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Кемел Тоқаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Ас қорыту жүйесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Жалау Мыңбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%9C%D1%8B%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Байбақты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Қатысушы:Rasulbek Adil]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 10] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Намазды бұзатын нәрселер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%BD%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Гомосексуалдылық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Қанат Ислам]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 10] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BD 10] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Сүндеттеу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 10] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Османлы сұлтандарының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Эбола ауруы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Полихромды стиль]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Сарыүйсін]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 10] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Портал:Африка/Африка елдері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Жарма ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Біржан Қожағұлұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Мәтін]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 10] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Қазығұрт ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Бұланты шайқасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Менеджмент]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 10] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Үлгі:Алматыдағы университеттер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Қайрат Әукенұлы Байбосынов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[НАТО]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%90%D0%A2%D0%9E 10] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Сүлеймен пайғамбар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Вирустар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Заң]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3 10] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Мұртты обалар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Қазақстан Конституциялық Соты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Қазақстан демографиясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Тоғжан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Жаңабай (Дулат)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 10] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} hfwo4m19tjz506zuxxa4ee8zbo8jzid 0 781855 3612655 3612401 2026-06-02T17:18:01Z 1nter pares 146705 3612655 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Николай Семенович Боголюбов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = РКФСР бас мемлекеттік арбитрі | Ту = Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg | Ту2 = Emblem of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1920–1954).svg | Басқара бастады = 1956 | Басқаруын аяқтады = 1974 | Ізашары = [[Зинаида Алексеевна Праволамская|Зинаида Праволамская]] | Ізбасары = [[Николай Иванович Сапожников|Николай Сапожников]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қырғызстан К(б)П ОК бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1952–1991); Flag of Kyrgyzstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg | Басқара бастады_2 = 26 шілде 1945 | Басқаруын аяқтады_2 = 7 шілде 1950 | Ізашары_2 = [[Алексей Власович Вагов|Алексей Вагов]] | Ізбасары_2 = [[Исхак Раззакұлы Раззаков|Исхак Раззакұлы]] | Титулы_3 = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_3 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_3 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_3 = 5 қыркүйек 1944 | Басқаруын аяқтады_3 = тамыз 1945 | Ізашары_3 = [[Федор Зиновьевич Рванцев|Федор Рванцев]] | Ізбасары_3 = [[Ілияс Омаров|Ілияс Омарұлы]] | Титулы_4 = [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Алматы облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_4 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_4 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_4 = тамыз 1943 | Басқаруын аяқтады_4 = қыркүйек 1944 | Ізашары_4 = [[Джек Ғалиақпарұлы Кулитов|Джек Кулитов]] | Ізбасары_4 = [[Нұрмұхамед Бозжанов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_5 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_5 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_5 = қазан 1939 | Басқаруын аяқтады_5 = қазан 1942 | Ізашары_5 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_5 = [[Харитон Лазаревич Анастасьев|Харитон Анастасьев]] | Титулы_6 = Қазақстан К(б)П [[Бурабай ауданы|Щучинск]] аудандық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_6 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_6 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_6 = қараша 1937 | Басқаруын аяқтады_6 = маусым 1938 | Ізашары_6 = ''белгісіз'' | Ізбасары_6 = ''белгісіз'' | Титулы_7 = Қазақстан К(б)П [[Келлер ауданы|Келлер]] аудандық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_7 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_7 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_7 = қараша 1936 | Басқаруын аяқтады_7 = қараша 1937 | Ізашары_7 = ''белгісіз'' | Ізбасары_7 = ''белгісіз'' | Туған күні = 24.11.1905 | Туған жері = {{Туғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 4.6.1975 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Жерленді = [[Новодевичье зираты]] | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П / КОКП]] | Білімі = [[Н. Э. Бауман атындағы Мәскеу мемлекеттік техникалық университеті|Мәскеу механикалық-машина жасау институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} }} {{қатар | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Николай Семенович Боголюбов''' ([[24 қараша]] [[1905 жыл|1905]], [[Мәскеу]], [[Ресей империясы]] — [[4 маусым]] [[1975 жыл|1975]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері. Қырғызстан К(б)П ОК бірінші хатшысы (1945–1950). == Өмірбаяны == 1905 жылы 24 қарашада [[Мәскеу]] қаласында дүниеге келді. 1921—1924 жылдары шаруа қожалығында жұмыс істеді. 1924 жылдың қарашасынан — 1925 жылдың ақпанына дейін оқу лашығының меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1925 жылдың желтоқсанынан — 1928 жылдың қазанына дейін БК(б)П Волоколамск уездік комитетінің есептік-үйлестіргіш, ақпарат бөлімі меңгерушісі ([[Мәскеу губерниясы]]) болып еңбек етті. 1928 жылдың қазанынан — 1929 жылдың қазанына дейін Бүкілодақтық «Оргстрой» қоғамының нұсқаушы-тиімділендіруші (Мәскеу) лауазымында мехнат қылды. 1929—1930 жылдары М. И. Калинин атындағы кешкі жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды. 1929 жылдың қазанынан — 1930 жылдың желтоқсанына дейін Өнеркәсіптік басқару кеңсесінің ғылыми қызметкері, Техника институтындағы Басқару техникасы институтының эксперименттік тексеру және сараптама секторының меңгерушісі (Мәскеу) болып еңбектенді. 1930 жылдың желтоқсанынан — 1931 жылдың маусымына дейін Бүкілодақтық ауыр машина жасау бірлестігіндегі Ұйымдастыру басқармасының Әкімшілік секторы басшысы болды. 1932 жылдың қаңтарынан — 1934 жылдың ақпанына дейін [[Н. Э. Бауман атындағы Мәскеу мемлекеттік техникалық университеті|Мәскеу механика-машина жасау институтында]] оқыды. 1934 жылдың ақпанынан — 1936 жылдың қарашасына дейін Чушкалы сүт-ет кеңшарының Саяси бөлім басшысы ([[Солтүстік Қазақстан облысы]]) міндетін атқарды. 1936 жылдың қарашасынан — 1937 жылдың қарашасына дейін [[Келлер ауданы|Келлер]] аудандық комитетінің 1-хатшысы (Солтүстік Қазақстан облысы) ретінде жұмыс істеді. 1937 жылдың қарашасынан — 1938 жылдың маусымына дейін [[Бурабай ауданы|Щучинск]] аудандық комитетінің 1-хатшысы (Солтүстік Қазақстан облысы) болып қызмет атқарды. 1938 жылдың маусымынан — 1939 жылдың шілдесіне дейін [[Қазақстан КП Солтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитетінің]] 3-хатшысы болып еңбек етті. 1939 жылдың шілде-қазан айлары аралығында Қазақстан К(б)П Солтүстік Қазақстан облыстық комитетінің үгіт-насихат жөніндегі хатшысы лауазымында мехнат қылды. 1939 жылдың қазанынан — 1942 жылдың қазанына дейін [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Семей облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып еңбектенді. 1943 жылдың 15 ақпанынан<ref>1943 жылдың 11–15 ақпандағы Қазақстан К(б)П ОК VIII пленумының қаулысы. 1942 жылдың қазанында Қазақстан К(б)П ОК Бюросының қаулысымен бекітілді.</ref> тамызға дейін Қазақстан К(б)П ОК 3-хатшысы болды. 1943 жылдың тамызынан — 1944 жылдың қыркүйегіне дейін [[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Алматы облыстық комитетінің]] 1-хатшысы міндетін атқарды. 1944 жылдың 5 қыркүйегінен — 1945 жылдың тамызына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы ретінде жұмыс істеді. 1945 жылдың 26 шілдесінен<ref>1945 жылдың 25–26 шілдесінде өткен Қырғызстан К(б)П ОК XIV пленумының қаулысы</ref> — 1950 жылдың 7 шілдесіне<ref>1950 жылдың 6–7 шілдесінде өткен Қырғызстан К(б)П ОК VI пленумының қаулысы</ref> дейін Қырғызстан К(б)П ОК 1-хатшысы болып қызмет атқарды. 1945 жылдың 26 шілдесінен — 1950 жылдың 7 шілдесіне дейін Қырғызстан К(б)П ОК Бюро мүшесі болып еңбек етті. 1950—1951 жылдары БК(б)П ОК жанындағы Қайта даярлау курстарының тыңдаушысы болды. 1951—1956 жылдары РКФСР Министрлер Кеңесі жанындағы Бас жол басқармасы басшысы, РКФСР жол және көлік шаруашылығы министрінің орынбасары, КСРО автомобиль көлігі және тас жолдар министрінің орынбасары лауазымында мехнат қылды. 1956—1974 жылдары РКФСР МК жанындағы Мемлекеттік арбитраждың бас мемлекеттік төрешісі болып еңбектенді. 1974 жылы зейнетке шықты<ref>Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008</ref>. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-3 шақырылымдары депутаты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20180427212727/http://www.knowbysight.info/BBB/01461.asp Николай Боголюбов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы {{ref-ru}} [[Санат:Қырғыз КСР КП ОК бірінші хатшылары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 1-шақырылым депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП аудандық комитеттерінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Одақтық маңызы бар дербес зейнеткерлер]] 11hjw4tb9v243ksdknp3mt7tw3mxb8x 0 781892 3612748 3611997 2026-06-02T19:37:40Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[User talk:Daniyal.aidarov5|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3611494 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} '''Бақытжан Бұқарбай''' ([[27 наурыз]] [[1987 жыл|1987]]) — баспагер, жазушы, саясаттанушы, суретші AmalBooks баспасының негізін қалаушы.<ref>https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4873365-kandidat-proekta-100-novyh-lits.html</ref> Қазақ әдебиетіне нон-фикшн жанрын әкелген қаламгер. == Өмірбаяны == [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін]] «саясаттану» мамандығы бойынша тәмамдаған (2009), сол жерден әлеуметтік ғылымдар магистрі дәрежесін алған (2011). 2009 жылы «Қазақстан кәсіпкерлері қауымдастығы» вице-президентінің көмекшісі болды. 2009–2011 жылдар аралығында [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінде]] бейнематериалдар бойынша редактор және интернет жобалар редакциясының редакторы қызметтерін атқарған. 2009–2010 жылдар аралығында Vox Populi журналының шолушысы болды. 2011–2012 жылдар аралығында [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтында]] ғылыми қызметкер болды. Сол жерде 2012–2013 жылдары әлеуметтік-саяси зерттеулер бөлімінің меңгерушісі, 2013–2014 жылдары аға ғылыми қызметкер қызметін атқардыі. 2014 жылы «Оңтүстік Астана» телерадио компаниясы» АҚ арнайы жобалар редакциясының әлеуметтік жобалар редакторы. 2015 жылы – [[Ақтау]] қаласы әкімінің штаттан тыс кеңесшісі. Алматы қаласы «Ақпарат және талдау орталығы» ШЖҚ КМК әлеуметтанулық зерттеулер бөлімінің меңгерушісі. 2020–2023 жылдар аралығында [[Forbes Kazakhstan]] журналының қазақша нұсқасының тұңғыш бас редакторы.<ref>https://mail.kz/kz/news/economic/bakytzhan-bukarbai-forbes-tin-kazaksha-nuskasynyn-bas-redaktory-boldy</ref> Қазақ тілін дамытуға бағытталған жобалардың авторы. Солардың ішінде өзіндік оқыту әдістемесі қалыптасқан BAS QOSU жобасы (2014–2018) шеңберінде мыңнан астам адам қазақ тілін үйреніп шықты. Жобаға қазақ тілін үйренуге оннан астам елдің азаматтары қатысты.<ref>https://kstnews.kz/newspaper/16795/</ref> 2016 жылдан бері AmalBooks баспасының негізін қалаушысы және жетекшісі.<ref>https://aikyn.kz/265407/bak-ytzhan-bu-k-arbay--amalbooks-baspasynyn--negizin-k-alaushy--baspager--avtor-k-azak-tyn--u-k-yptylyg-yna-suysinipti</ref><ref>https://www.marwin.kz/izdatelstvo/amalbooks/</ref> == Шығармашылығы == Бақытжан Бұқарбай бірнеше кітаптың авторы: * «Алматы сегодня» (2010); * «Қарулы қақтығыстардағы ақпараттық технологиялар: әлемдік тәжірибе және келешегі» (2012); * «Қазақстан-2050» терминологиялық анықтамалығы (2014); * «Күміс кітап» (2016) – қазақ тілінде нон-фикшн жанрында жазылған алғашқы туынды;<ref>https://massaget.kz/zhaaly/kums-ktap-jaryikka-shyiktyi-43234/</ref> * «Настольная книга казахского бизнесмена» (2018); * «Күнкөрістен кет, байлыққа жет!» (2018);<ref>https://egemen.kz/article/344469-korkem-adebiette-tunyq-tarbie-dgatyr</ref> * «Prezident» (2020); * «Қарызсыз қазақ» (2020);<ref>https://ruh.kz/qaryzsyz-qazaq-en-kop-satylgan-5-kitap_15848/</ref> * «Бір жылда қалай баспаналы болдым?» (2022);<ref>https://almaty.tv/kz/news/obschestvo/1624-bir-dgylda-kalay-baspanaly-boldym-almatyda-bakytdgan-bukarbaydyn-kitaby-dgaryk-kordi</ref> * «Марғұлан. Бизнес пен өмір туралы» (2023).<ref>https://informburo.kz/kaz/tanym/bai-ari-baqytty-bolgynyz-kele-me-biznes-turaly-qazaqsa-uzdik-kitaptar</ref> Суретші ретінде екі жеке көрмесін өткізді: * «Өмір шеңбері» тұңғыш жеке көрмесі, Алматы, 2014; * Шұбаркөл көмір кен орнының отыз жылдығына арналған графика жұмыстарының көрмесі, Астана, Алматы, Шымкент, 2015. == Марапаттары == Журналистерге тағайындалатын «Нұр Сұңқар» республикалық сыйлығының (2013), баспа, радио, интернет-журналистика саласындағы жетістіктері үшін берілетін қазақстандық Ұлттық «URKER» сыйлығының (2021) лауреаты. Қазақстан Республикасы президентінің атынан алғыс хат (2012, 2022) алған. ҚСЗИ 25 жылдығына орай мерекелік медалімен (2018), қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтуға қосқан үлесі үшін Қазақстан халық ассамблеясының «Мейірім» медалімен және [[Халық алғысы медалі|«Халық алғысы» медалімен]] (екеуі де 2020 жылы) марапатталған. [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін» медалімен]] наградталған (2026). == Жеке тұлғасы == Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін меңгерген. Үйленген, екі қыз тәрбиелеп отыр. Хоббиі – эррористика, қолтаңба қойылған кітаптар мен автографтар коллекциясын жинау. Ғылыми қызығушылығы – креативті индустриялар. Баспасынан шыққан кейбір кітаптары даулы болып, қоғамда пікірталас тудырды.<ref>https://informburo.kz/kaz/kogam/baqytzan-buqarbai-tarixtagy-ashhy-satterdi-qabyldagyn-kelmeui-olar-bolmady-degen-soz-emes</ref> == Дереккөздер == <references /> bdzspku4yc1t9jkxji8dh7se38hrjgy 10 781895 3612557 3612501 2026-06-02T13:18:16Z Мағыпар 100137 үлгі 3612557 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Минск облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Минск облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Березино]]{{•}} [[Борисов (қала)|Борисов]]{{•}} [[Вилейка]]{{•}} [[Воложин]]{{•}} [[Дзержинск (Минск облысы)|Дзержинск]]{{•}} [[Жодино]]{{•}} [[Заславль]]{{•}} [[Клецк]]{{•}} [[Копыль]]{{•}} [[Крупки]]{{•}} [[Логойск]]{{•}} [[Любань]]{{•}} [[Марьина Горка]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Минск облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> n8mz5kbfhfmlsur1fd0h2728owhfadu 3612855 3612557 2026-06-03T05:49:58Z Мағыпар 100137 үлгі 3612855 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Минск облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Минск облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Березино]]{{•}} [[Борисов (қала)|Борисов]]{{•}} [[Вилейка]]{{•}} [[Воложин]]{{•}} [[Дзержинск (Минск облысы)|Дзержинск]]{{•}} [[Жодино]]{{•}} [[Заславль]]{{•}} [[Клецк]]{{•}} [[Копыль]]{{•}} [[Крупки]]{{•}} [[Логойск]]{{•}} [[Любань]]{{•}} [[Марьина Горка]]{{•}} [[Молодечно]]{{•}} }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Минск облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> csu9icugy65873ecvgudvjvvjhgn83u 3612965 3612855 2026-06-03T11:55:02Z Мағыпар 100137 3612965 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Минск облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Минск облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Березино]]{{•}} [[Борисов (қала)|Борисов]]{{•}} [[Вилейка]]{{•}} [[Воложин]]{{•}} [[Дзержинск (Минск облысы)|Дзержинск]]{{•}} [[Жодино]]{{•}} [[Заславль]]{{•}} [[Клецк]]{{•}} [[Копыль]]{{•}} [[Крупки]]{{•}} [[Логойск]]{{•}} [[Любань]]{{•}} [[Марьина Горка]]{{•}} [[Молодечно]]{{•}} [[Мядель]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Минск облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ozp9u7upgjdhebpndp54xfvjuvkw7c8 0 781913 3612656 3610687 2026-06-02T17:19:57Z 1nter pares 146705 3612656 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Федор Зиновьевич Рванцев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Украина К(б)П Енакиево қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991).svg | Ту2 = Emblem of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991), Emblem of Ukraine (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1944 | Басқаруын аяқтады = 1947 | Ізашары = ''белгісіз'' | Ізбасары = ''белгісіз'' | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1938 | Басқаруын аяқтады_2 = 5 қыркүйек 1944 | Ізашары_2 = [[Василий Иванович Железов|Василий Железов]] | Ізбасары_2 = [[Николай Семенович Боголюбов|Николай Боголюбов]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 02.10.1902 | Туған жері = [[Флорищи|Флор]] ауылы, [[Владимир губерниясы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 1967 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|РК(б)П / БК(б)П / КОКП]] | Білімі = [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|Мәскеу түсті металдар және алтын институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} }} '''Федор Зиновьевич Рванцев''' ([[2 қазан]] [[1902 жыл|1902]], [[Флорищи|Флор]] ауылы, [[Владимир губерниясы]], [[Ресей империясы]] — қыркүйек [[1967 жыл|1967]], [[Мәскеу]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — кеңестік мемлекет, партия және шаруашылық қайраткері. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1-шақырылым депутаты. == Өмірбаяны == 1902 жылы 2 қазанда [[Ресей империясы|Ресей империясындағы]] [[Владимир губерниясы|Владимир губерниясының]] [[Флорищи|Флор]] ауылында ([[Ресей]], [[Иваново облысы]], Кольчугин ауданы, Флорищи ауылы) дүниеге келді. 1919—1921 жылдары [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|ЖШҚӘ]] қатарында әскери борышын өтеді. 1922—1924 жылдары РКЖО Кольчугин уездік комитеті Төралқасының мүшесі (Иваново-Вознесенск губерниясы) болды. 1924—1925 жылдары [[КСРО ХКК қарамағындағы БМСБ|БМСБ]] әскерлерінде қызмет атқарды. 1929 жылға дейін Ф. Э. Дзержинский атындағы фабрика фабкомының төрағасы болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, осы жылға дейін кешкі жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды. 1929—1934 жылдары [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|Мәскеу түсті металдар және алтын институтында]] оқыды. 1934—1936 жылдары №34 зауыттың (Мәскеу) инженері, бас инженері болып еңбек етті. 1938 жылға дейін «Главцветметобработка» орталық ғылыми-зерттеу зертханасының инженері лауазымында мехнат қылды. 1938 жылдан бастап — 1939 жылдың қазанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы (орталығы [[Семей]] қаласы) ретінде еңбектенді. 1939 жылдың қазанынан — 1940 жылдың 2 наурызына дейін<ref>Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық I конференциясының қаулысы, 1940 ж. 2–6 наурыз</ref> Қазақстан К(б)П ОК Шығыс Қазақстан облысы бойынша Ұйымдастыру бюросының 1-хатшысы болды. 1940 жылдың 6 наурызынан<ref>Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитеті I пленумының қаулысы</ref> — 1944 жылдың 5 қыркүйегіне дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы (орталығы [[Өскемен]] қаласы) қызметін атқарды. 1944—1947 жылдары Украина К(б)П Енакиево қалалық комитетінің 1-хатшысы ([[Донецк облысы|Сталин облысы]]) болып еңбек етті. 1948 жылы Енакиево цемент зауыты директорының орынбасары (Сталин облысы) міндетін атқарды. 1948—1951 жылдары «Новоросцемент» тресі басшысының орынбасары ([[Новороссийск]] қ., [[Краснодар өлкесі]]) лауазымында мехнат қылды. 1951 жылы Первомайск цемент зауытының директоры (Краснодар өлкесі) ретінде еңбектенді. 1967 жылдың қыркүйегінде Мәскеуде көз жұмды.<ref>Ашимбаев Д.Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20180214144033/http://www.knowbysight.info/RRR/15046.asp Федор Рванцев]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}} qk6b97yeh9wunwpjba41rzg6cayyzb7 0 781964 3612775 3612054 2026-06-03T01:46:17Z ShadZ01 56180 3612775 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Адам баласы |Шынайы атауы = {{lang-en|Children of Men}} |Суреті = Children of men ver4.jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиғалы]]<br>[[Драма (жанр)|драма]]<br>[[Ғылыми фантастикалық фильм|ғылыми фантастика]]<br>[[Триллер (жанр)|триллер]]<br>[[антиутопия]] |Режиссёрі = [[Альфонсо Куарон]] |Продюсері = [[Марк Абрахам]]<br>[[Эрик Ньюман]]<br>Хилари Шор<br>[[Иэн Смит]]<br>[[Тони Смит (менеджер)|Тони Смит]] |Сазгері = [[Джон Тавенер]] |Қоюшы суретші = [[Джеффри Керкленд]] |Негізі = [[Филлис Дороти Джеймс]]тің осы аттас романы |Сценарийші = Альфонсо Куарон<br>Тимоти Дж. Секстон<br>Дэвид Арата<br>Марк Фергус<br>Хоук Остби |Актерлер = [[Клайв Оуэн]]<br>[[Джулианна Мур]]<br>[[Майкл Кейн]] |Операторы = [[Эммануэль Любецки]] |Компания = [[Universal Pictures]] |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 109 минут<ref>{{cite web|title=''CHILDREN OF MEN'' (15)|url=https://www.bbfc.co.uk/releases/children-men-1|work=[[Universal Pictures|Universal Studios]]|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=2006-09-15|accessdate=2014-05-30|lang=en}}</ref> |Бюджеті = 76 000 000 [[АҚШ доллары|доллар]]<ref name="mojo" /> |Түсім = 70 455 770 [[АҚШ доллары|доллар]]<ref name=mojo>{{mojo title|childrenofmen|Адам баласы}}</ref> |Мемлекет = {{GBR}}<br>{{USA}}<br>{{JPN}}<ref>{{cite web|title=Children of Men (2006)|url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8b6cfc9d|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160220072216/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8b6cfc9d|url-status=dead|archivedate=2016-02-20|publisher=[[British Film Institute]]|accessdate=2020-04-23|lang=en}}</ref> |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2006 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0206634 |Сайты = |Ортаққор = }} '''«Адам баласы»''' ({{Lang-en|Children of Men}}) — [[2006 жыл кинода|2006 жылғы]] [[Антиутопия|антиутопиялық]] [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] [[триллер]],<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/children-of-men-v326222|title=Children of Men (2006) - Alfonso Cuarón|website=[[AllMovie]]|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Film/63743-CHILDREN-OFMEN?sid=572d308d-a791-4cfa-87fc-e7a6568e2cde|title=AFI Catalog - Children of Men|website=[[American Film Institute]]|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-12-06|archivedate=2023-09-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230930164841/https://catalog.afi.com/Film/63743-CHILDREN-OFMEN?sid=572d308d-a791-4cfa-87fc-e7a6568e2cde|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2006/sep/22/juliannemoore.thriller|title=Children of Men review – explosively violent future-nightmare thriller|first=Peter|last=Bradshaw|author-link=Peter Bradshaw|work=[[The Guardian]]|date=2006-09-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=live|accessdate=2024-01-11|archivedate=2023-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123164135/https://www.theguardian.com/film/2006/sep/22/juliannemoore.thriller|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eastman.org/children-men|title=Children of Men|website=[[George Eastman Museum]]|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=dead|accessdate=2019-09-30|archivedate=2020-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717225918/https://www.eastman.org/children-men|lang=en}}</ref> режиссер әрі сценарийдің соавторы [[Альфонсо Куарон]]ның алтыншы толықметражды фильмі. [[Филлис Дороти Джеймс]]тің 1992 жылғы «{{Iw|Адам баласы|3=en|4=The Children of Men}}<nowiki/>» романына негізделген сценарийді бес жазушы бірігіп жазған, ал [[Клайв Оуэн]] титрде көрсетілмеген үлес қосқан.<ref name=":0" /> Фильмдегі оқиға 2027 жылы, екі онжылдыққа созылған жаппай [[Адам|адамзат]]тық [[бедеулік]] қоғамды күйреу шегіне жеткізген кезде өрбиді. [[Баспана іздеуші]]лер Ұлыбританиядан пана іздейді, алайда үкімет тарапынан олар ұсталып, депортациялауға ұшырайды. Клайв Оуэн хаос ортасында қалған босқын қыз Киге ({{Iw|Клэйр-Хоуп Ашити|3=en|4=Clare-Hope Ashitey}}) құтылуға көмектесетін мемлекеттік қызметкер Тео Фаронның рөлін сомдайды. Фильмде сонымен қатар [[Джулианна Мур]], [[Чиветель Эджиофор]], [[Пэм Феррис]], [[Чарли Ханнэм]] және [[Майкл Кейн]] түскен. Фильмнің тұсаукесері 2006 жылғы 3 қыркүйекте [[63-ші Венеция кинофестивалі]]нде өтті, онда ол басты награда — «[[Алтын арыстан]]<nowiki/>» жүлдесі үшін режиссер [[Цзя Чжанкэ]]нің «[[Натюрморт (фильм)|Натюрморт]]<nowiki/>» картинасымен бәсекелесті.<ref name=":0" /> Фильмді [[Universal Pictures]] компаниясы 2006 жылғы 22 қыркүйекте Ұлыбританияда, ал 2006 жылғы 25 желтоқсанда АҚШ-та прокатқа шығарды.<ref>{{cite web|author=Ian Mohr|url=http://www.variety.com/article/VR1117956691.html?categoryid=1082&cs=1|title='Men' takes a bigger bow|subtitle=Sci fi thriller expands to over 1,200 locations|publisher=[[Variety]]|date=2007-01-04|access-date=2012-12-05|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012193833/http://www.variety.com/article/VR1117956691.html?categoryid=1082&cs=1|archive-date=2007-10-12}}</ref> Дистрибьютор тарапынан марапаттар маусымы кезінде шектеулі көрсетілім мен нақты маркетингтік стратегияның мүлдем болмағанына қарамастан,<ref>{{cite news|date=2006-12-12|last=Hoberman|first=J.|title=Don't Believe the (Lack of) Hype|journal=[[The Village Voice]]|url=https://www.villagevoice.com/2006/12/12/dont-believe-the-lack-of-hype/|access-date=2020-09-17|archive-date=2023-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209071122/https://www.villagevoice.com/2006/12/12/dont-believe-the-lack-of-hype/|url-status=live|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bfi.org.uk/features/children-men-alfonso-cuaron|title=Children of Men: Why Alfonso Cuarón's anti-Blade Runner looks more relevant than ever|last=Dalton|first=Stephen|date=2019-02-18|website=BFI.org.uk|access-date=|accessdate=2020-09-17|lang=en}}</ref><ref>{{cite news|date=2016-12-26|last=Riesman|first=Abraham|title=Future Shock|journal=[[Vulture.com]]|url=https://www.vulture.com/2016/12/children-of-men-alfonso-cuaron-c-v-r.html|access-date=2020-09-17|lang=en}}</ref> «Адам баласы» фильмі сыншылардың жоғары бағасына ие болды және сценарийі, операторлық жұмысы, көркемдік жетекшілігі мен бір кадрмен түсірілген жаңашыл экшн-сахналары үшін танылды. Туынды «[[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]]<nowiki/>», «[[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс]]<nowiki/>» және «[[Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы|Үздік монтаж]]<nowiki/>» номинациялары бойынша 3 [[Оскар (2007)|«Оскар» сыйлығы]]на ұсынылды. Сонымен қатар ол 3 [[BAFTA (2007)|BAFTA сыйлығы]]на ұсынылып, «[[Үздік операторлық жұмыс үшін BAFTA сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс]]<nowiki/>» және «[[Қоюшы суретшінің үздік жұмысы үшін BAFTA сыйлығы|Қоюшы суретшінің үздік жұмысы]]<nowiki/>» марапаттарын жеңіп алды, сондай-ақ 3 [[Сатурн (сыйлық, 2007)|«Сатурн» сыйлығы]]на ұсынылып, «[[Үздік ғылыми-фантастикалық фильм үшін Сатурн сыйлығы|Үздік ғылыми-фантастикалық фильм]]<nowiki/>» аталымында үздік шықты. 2016 жылы бұл туынды бүкіл әлемнен жиналған 117 киносыншы [[BBC нұсқасы бойынша ХХІ ғасырдағы ең керемет 100 фильм|XXI ғасырдың ең үздік]] туындылары деп таныған 100 фильмнің ішінде 13-орынға жайғасты. Фильмнің сюжеті әдеби нұсқасынан айтарлықтай ерекшеленеді; экрандау барысында тек кейіпкерлер ғана пайдаланылып, ал оқиғалар желісі мүлдем басқа бағытта өрбиді. Картина 76 000 000 [[АҚШ доллары|доллар]] бюджетімен небары 70 000 000 доллар жинап, кассада сәтсіздікке ұшырады, бірақ әлемнің жетекші киносыншыларының оң бағасын алды. == Сюжеті == [[2027 жыл]]. Жаппай [[бедеулік]] адамзатты тығырыққа тіреді — соңғы сәбидің дүниеге келгеніне 18 жыл өткен. Бүкіл әлемді хаос жайлаған, тек мемлекетті әскери лагерьге айналдырған [[Ұлыбритания]] ғана тәртіпті сақтап тұр. [[Заңсыз иммиграция|Заңсыз иммигрант]]тар елге кіруге тырысқанымен, оларды ұстап, торға қамайды, аралдан депортациялайды және атып тастайды. Тео Фарон — бұрынғы саяси белсенді, ұлының өлімі мен әйелімен ажырасудан кейін айналада болып жатқан оқиғаларға мүлдем бей-жай қарайды. «Балықтар» [[Лаңкестік ұйым|террорлық ұйымы]]ның мүшелері Теоны ұрлап әкетеді. Террористер жетекшілерінің бірі, Теоның бұрынғы әйелі Джулиан Тейлор оған шекарадағы тексерістен айналып өтіп, елден кетуі керек жас босқын қыз Кидің еркін жүріп-туру рұқсат қағазы үшін 5000 фунт ұсынады. Немере ағасы Найджелдің көмегімен Тео құжаттарды қолға түсіреді. Алайда, алынған рұқсат қағазы Киге тек Теомен бірге ғана жүріп-тұруға мүмкіндік береді. Джулиан өзінің серіктестерінің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ки Теоға өзінің басты құпиясын ашады — ол жүкті екен. Джулиан оны қазіргі тығырықтан шығудың жолын іздеп жүрген жұмбақ ғалымдар тобы — «Адамзат» жобасына жеткізбекші болған еді. «Балықтар» ұйымы баланы саяси құрал ретінде пайдалануды жоспарлап отырғанын білген соң, Ки, Тео және акушер Мириам лаңкестер лагерінен қашып шығады. Мириам «Адамзат» жобасының кемесімен кездесу геттоға айналған босқындар лагері — Бексхилл қаласының маңындағы теңізде белгіленгенін түсіндіреді. Теоның ескі досы, бұрынғы саяси карикатурист Джаспер олардың қалаға заңсыз [[гастарбайтер]]лер кейпінде өтуін ұйымдастырады. Кидің ізіне түскен лаңкестер Джасперді өлтіріп кетеді. Тео мен Ки Бексхиллге кірген сәтте, Кидің толғағы басталады. Мириам шекарашылардың назарын басқа жаққа аудару үшін өзін діни фанат етіп көрсетіп, тұтқындалады. Бексхиллдегі қараусыз қалған үйлердің бірінде Ки қыз бала дүниеге әкеледі. Олардың жасырынған жері әшкереленіп қалғанымен, Маричка есімді қарт үй иесі оларға сыртқа шығуға көмектеседі. Осы кезде жеткен «Балықтар» тобы басты кейіпкерлерді қолға түсіреді, алайда басталған көше шайқастары мен хаос кезінде Тео қашып үлгереді. Ол британ әскері қоршауға алған көпқабатты ғимарат ішінен Киді тауып алады. Бірақ Джулианның орнына «Балықтар» лаңкестік ұйымының жаңа жетекшісі болған Люк Теоны атып, жаралап үлгереді. Жаңа туған нәрестені көргенде, сарбаздар мен көтерілісшілер бір сәт атысты тоқтатып, қашқындарды өткізіп жібереді. Шайқас қайта басталғанда, Тео Маричканы, ал оның көмегімен қайықты тауып алады. Дәл «Адамзат» жобасының кемесі тұман арасынан көрінген сәтте, жараланған Тео көп қан жоғалтудан есінен танып қалады. Бала мен Кидің одан арғы тағдыры белгісіз болып қала береді. Алайда фильмнің соңғы титрлері жүріп жатқанда бала күлкісі естіледі, ал туынды жақсылыққа деген үміт сыйлайтын санскрит тіліндегі эпилогпен аяқталады. == Рөлдерде == * [[Оуэн, Клайв|Клайв Оуэн]] — ''Теодор Фарон'', бұрынғы саяси белсенді. * {{iw|Клэр-Хоуп Ашити||en|Clare-Hope Ashitey}} — ''Ки'', соңғы 18 жылда Жер бетінде жүкті болғаны белгілі жалғыз әйел, қара нәсілді қыз. * [[Джулианна Мур]] — ''Джулиан Тейлор'', «Балықтар» террорлық тобының жетекшісі, Теоның бұрынғы әйелі. * [[Майкл Кейн]] — ''Джаспер Палмер'', Теоның досы, бұрынғы саяси карикатурист. * [[Чиветел Эджиофор]] — ''Люк'' * [[Чарли Ханнэм]] — ''Патрик'' * [[Пэм Феррис]] — ''Мириам'' * [[Питер Маллан]] — ''Сид'' * [[Дэнни Хьюстон]] — ''Найджел'', Теоның немере ағасы. * [[Оана Пелля]] — ''Маричка'' * [[Пол Шарма]] — ''Иэн'' * [[Яцек Коман]] — ''Томаш'' * [[Темина Санни]] — ''Зара'' == Түсірілім тобы == * Режиссері: [[Альфонсо Куарон]] * Продюсерлері: Марк Абрахам (''Marc Abraham''), Эрик Ньюман (''Eric Newman''), Хилари Шор (''Hilary Shor''), Иэйн Смит (''Iain Smith''), Тони Смит (''Tony Smith'') * Атқарушы продюсерлері: Армян Бернштейн (''Armyan Bernstein''), Томас Блисс (''Thomas A. Bliss'') * Сценарий авторлары: [[Альфонсо Куарон]], Дэвид Арата (''David Arata''), Тимоти Секстон (''Timothy J. Sexton''), Марк Fergus (''Mark Fergus''), Хок Остби (''Hawk Ostby'') :: [[Филлис Дороти Джеймстің]] осы аттас романы бойынша * Операторы: [[Эммануэль Любецки]] * Композиторы: [[Джон Тавенер]] * Монтаж: [[Альфонсо Куарон]], Алекс Родригес (''Alex Rodríguez'') [[Universal Pictures]] кинокомпаниясының өнімі (бюджеті 76 млн доллар). Тұсаукесері [[2006 жыл кино|2006 жылдың]] [[3 қыркүйек|3 қыркүйегінде]] [[Венеция кинофестивалі|Венеция кинофестивалінде]] өтті. Экрандарға [[22 қыркүйек|22 қыркүйектен]] бастап шықты ([[Ұлыбритания]] және [[Ирландия]]). == Саундтрегі == # «[[Hush (Билли Джо Роялдың әні)|Hush]]» <small>([[Deep Purple]])</small> — 4:25 # «Witness (1 Hope)» <small>([[Roots Manuva]])</small> — 4:14 # «Tomorrow Never Knows» <small>([[Джуниор Паркер]])</small> — 3:30 # «Sleepy Shores» <small>([[Майкл Прайс]])</small> — 2:52 # «[[In the Court of the Crimson King|The Court of the Crimson King]]» <small>([[King Crimson]])</small> — 4:49 # «Backward» <small>([[Kode9]], [[Spaceape]])</small> — 4:33 # «Wait» <small>([[The Kills]])</small> — 4:47 # «There Is an Ocean» <small>([[Донован (музыкант)|Донован]])</small> — 4:47 # «[[Ruby Tuesday]]» <small>([[Франко Баттиато]])</small> — 3:37 # «Money Honey» <small>([[Warrior Queen]], [[Кевин Мартин (музыкант)|Кевин Мартин]])</small> — 3:46 # «Arbeit Macht Frei» <small>([[The Libertines]])</small> — 1:15 # «Indian Stomp» <small>([[Cyrus]])</small> — 3:29 # «Bring on the Lucie (Freda Peeple)» <small>([[Джон Леннон]])</small> — 4:13 # «Running the World» <small>([[Джарвис Кокер]])</small> — 4:43 # «[[Хиросима құрбандарына жылау]]» <small>([[Кшиштоф Пендерецкий]])</small> == Шығарылымы == * Фильмнің [[Ұлыбритания]]дағы прокаты 2006 жылғы 22 қыркүйекте басталды. * Фильмнің [[Қазақстан]]дағы прокаты 2006 жылғы 19 қазанда басталды. * Фильмнің [[АҚШ]]-тағы прокаты [[Рождество]] мерекесіне орай 2006 жылғы 25 желтоқсанда басталды. == Марапаттары мен номинациялары == Марапаттардың толық тізімін [http://www.imdb.com/title/tt0206634/awards IMDb.com] сайтынан қараңыз. * 2007 — «[[Оскар (2007)|Оскар]]» сыйлығының 3 номинациясы: «Үздік бейімделген сценарий» (Альфонсо Куарон, Тимоти Дж. Секстон, Дэвид Арата, Марк Фергус, Хоук Остби), «Үздік монтаж» (Альфонсо Куарон, Алекс Родригес), «Үздік операторлық жұмыс» (Эммануэль Любецки) * 2007 — [[BAFTA (2007)|BAFTA]]-ның 2 марапаты: «Үздік операторлық жұмыс» (Эммануэль Любецки), «Қоюшы суретшінің үздік жұмысы» (Джеффри Керкленд, Джим Клэй, Дженнифер Уильямс), сондай-ақ «[[BAFTA үздік визуалды эффектілер|Үздік визуалды эффектілер]]» номинациясы (Фрейзер Черчилль, Тим Уэббер, Майк Эймс, Пол Корболд) * 2007 — «[[Сатурн (сыйлық, 2007)|Сатурн]]» сыйлығының «Үздік ғылыми-фантастикалық фильм» марапаты, сондай-ақ 2 номинация: «Үздік режиссер» (Альфонсо Куарон), «Үздік ер адам рөлі» (Клайв Оуэн) * 2006 — [[63-ші Венеция кинофестивалі|Венеция кинофестивалінің]] екі жүлдесі: *Бірегей техникалық үлес үшін «Алтын Озелла»* (Эммануэль Любецки), *«Laterna Magica»* (Альфонсо Куарон), сондай-ақ *«Алтын Арыстан»* номинациясы (Альфонсо Куарон) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.childrenofmen.net/ Фильмнің ресми сайты]{{ref-en}} * [https://www.apple.com/trailers/universal/childrenofmen/ Фильмнің жарнамалық трейлері] * [https://web.archive.org/web/20060628002553/http://kino-express.ru/stills/children_of_men Фильм галереясы] * [http://www.calendarlive.com/movies/cl-et-children19dec19,0,2371870.story?coll=cl-movies Фильмді жасаушылардың LA Times газетіне берген сұхбатында] * [http://nymag.com/movies/profiles/25584/index.html Клайв Оуэннің New York Magazine журналына берген сұхбаты] '''Пікірлер''' * {{cite web|author=Роман Волобуев|url=https://www.afisha.ru/movie/177183/?reviewid=152868|title=О фильме «Дитя человеческое»|lang=ru|website=Афиша.ру|publisher=|date=2006-10-18|access-date=2020-02-07|ref=Волобуев}} * {{публикация|статья|автор=Валерий Кичин|заглавие=Пока еще кино|подзаголовок=Венецианский киноконкурс пророчит нам ужасы|ссылка=https://rg.ru/2006/09/07/kino.html|издание=[[Российская газета]]|место=|издательство=|год=2006|месяц=09|день=07|номер=4164|страницы=|ref=Кичин}} * {{cite web|author=Роман Корнеев|url=http://www.kinokadr.ru/articles/2006/10/22/childrenofmen.shtml|title=Дитя человеческое: Если бы люди всей земли|lang=ru|website=«Кинокадр»|publisher=|date=2006-10-22|access-date=2020-02-07|ref=Корнеев}} * {{cite web|author=Roger Ebert|author-link=Эберт, Роджер|url=https://www.rogerebert.com/reviews/children-of-men-2007|title=Children of Men|website=RogerEbert.com|lang=en|date=2007-10-04|access-date=2012-12-01|ref=Ebert}} [[Санат:2006 жылғы Ұлыбритания фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:2006 жылғы қиял-ғажайып фильмдер]] [[Санат:Антиутопиялық фильмдер]] [[Санат:2000 жылдардағы антиутопиялық фильмдер]] [[Санат:Ұлыбританияның антиутопиялық фильмдері]] [[Санат:Ұлыбританияның драмалық фильмдері]] [[Санат:АҚШ драмалық фильмдері]] [[Санат:Ұлыбританияның ғылыми-фантастикалық фильмдері]] [[Санат:АҚШ ғылыми-фантастикалық фильмдері]] [[Санат:Ұлыбританияның шытырман оқиғалы фильмдері]] [[Санат:АҚШ шытырман оқиғалы фильмдері]] [[Санат:Ұлыбританияның триллер фильмдері]] [[Санат:АҚШ триллер фильмдері]] [[Санат:АҚШ постапокалиптикалық фильмдері]] [[Санат:Ұлыбритания романдарының экрандалуы]] [[Санат:Pinewood студиясында түсірілген фильмдер]] [[Санат:Ғылыми-фантастикалық триллер фильмдері]] [[Санат:Альфонсо Куарон сценарийі бойынша түсірілген фильмдер]] [[Санат:2006 жылғы Жапония фильмдері]] [[Санат:Иммигранттар туралы фильмдер]] [[Санат:Неонуар фильмдер]] 7mlf6thjcxtaos929spwrdwbp5vkz9v 0 781972 3612883 3612478 2026-06-03T06:46:03Z 1nter pares 146705 /* */ 3612883 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Mononegavirales | суреті = Fmicb-10-01490-g001.jpg | сурет сипаттамасы = Везикулярлық стоматит вирусы (VSV) вирионы және Mononegavirales геномдары | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | кіші тип = | класс = Monjiviricetes | жасақ = Mononegavirales | тұқымдас = | кіші тұқымдас = | туыс = | туыс_беті = | түр = | түр_беті = | вирус = | штамм = | серотип = | типтері мен кластары = | синонимдері = | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Mononegavirales''' — сегменттелмеген геномдары бар [[Negarnaviricota|теріс мағыналы РНҚ-вирустар]] жасағы. Бұл жасақ құрамындағы адам ауруларын тудыратын өкілдерге [[Ebolavirus|Эбола вирусы]], [[адамның респираторлық-синцитиалды вирусы]], [[қызылша вирусы]], [[паротит вирусы]], [[Нипах вирусы]] және [[құтыру вирусы]] жатады. Адамнан өзге жануарлар мен өсімдіктердің маңызды патогендері де осы топқа кіреді. Жасаққа он бір вирус тұқымдасы кіреді: ''[[Artoviridae]]'', ''[[Bornaviridae]]'', ''[[Filoviridae]]'', ''[[Lispiviridae]]'', ''[[Mymonaviridae]]'', ''[[Nyamiviridae]]'', ''[[Paramyxoviridae]]'', ''[[Pneumoviridae]]'', ''[[Rhabdoviridae]]'', ''[[Sunviridae]]'' және ''[[Xinmoviridae]]''.<ref name=":0" /> == Атаудың қолданылуы == ''Mononegavirales'' (айтылуы: {{IPAc-en|ˌ|m|ɒ|n|ə|ˌ|n|ɛ|ɡ|ə|v|i|ˈ|r|ɑː|l|ɪ|z}}) — 1991 жылы құрылған вирусологиялық таксон.{{efn|Вирустар таксономиясы жөніндегі халықаралық комитеттің (ICTV) таксон атауларын беру ережелеріне сәйкес, ''Mononegavirales'' атауы әрдайым бас әріппен жазылады, курсивпен беріледі және ешқашан қысқартылмайды. Жасақтың нақты өкілдерінің атаулары (''mononegaviruses'' немесе ''mononegavirads'') кіші әріптермен жазылады, курсивпен берілмейді және артикльдерсіз қолданылады.}}<ref name=King2011/><ref name=KuhnArch/><ref name=Pringle1991>{{cite journal | title = The order Mononegavirales | journal = Archives of Virology | volume = 117 | issue = 1–2 | pages = 137–40 | year = 1991 | pmid = 2006902 | doi = 10.1007/BF01310499 | last1 = Pringle | first1 = C. R. | s2cid = 312908 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite book | vauthors = Pringle CR | chapter = Order Mononegavirales|year=1991 | veditors = Francki RI, Fauquet CM, Knudson DK, Brown F |title=Classification and Nomenclature of Viruses-Fifth Report of the International Committee on Taxonomy of Viruses. Archives of Virology Supplement, vol. 2|pages=239–41|publisher=Springer|location=Vienna, Austria|isbn=978-0-387-82286-0}}</ref> Ол 1995,<ref>{{cite book | vauthors = Bishop DH, Pringle CR | chapter = Order Mononegavirales|year=1995 | veditors = Murphy FA, Fauquet CM, Bishop DH, Ghabrial SA, Jarvis AW, Martelli GP, Mayo MA, Summers DM |title=Virus Taxonomy—Sixth Report of the International Committee on Taxonomy of Viruses. Archives of Virology Supplement | volume = 10 | pages = 265–267 | publisher=Springer|location=Vienna, Austria|isbn=978-3-211-82594-5}}</ref> 1997,<ref name=Pringle1997>{{cite journal | vauthors = Pringle CR | title = The order Mononegavirales--current status | journal = Archives of Virology | volume = 142 | issue = 11 | pages = 2321–6 | year = 1997 | pmid = 9672597 }}</ref> 2000,<ref>{{cite book | vauthors = Pringle CR | chapter = Order Mononegavirales|year=2000 | veditors = van Regenmortel MK, Fauquet CM, Bishop DH, Carstens EB, Estes MK, Lemon SM, Maniloff J, Mayo MA, McGeoch DJ, Pringle CR, Wickner RB |title=Virus Taxonomy—Seventh Report of the International Committee on Taxonomy of Viruses|pages=525–530|publisher=Academic Press|location=San Diego, USA|isbn=978-0-12-370200-5}}</ref> 2005,<ref name=Fauquet2005>{{cite book | vauthors = Pringle CR | chapter = Order Mononegavirales|year=2005 | veditors = Fauquet CM, Mayo M, Maniloff J, Desselberger U, Ball LA | title=Virus Taxonomy—Eighth Report of the International Committee on Taxonomy of Viruses|pages=609–614|publisher=Elsevier/Academic Press|location=San Diego, USA|isbn=978-0-12-370200-5}}</ref> 2011,<ref name=King2011>{{cite book | vauthors = Easton A, Pringle CR | chapter = Order Mononegavirales|year=2011 | veditors = King AM, Adams MJ, Carstens EB, Lefkowitz EJ |title=Virus Taxonomy—Ninth Report of the International Committee on Taxonomy of Viruses| url = https://archive.org/details/virustaxonomyixt00king | url-access = limited |pages=[https://archive.org/details/virustaxonomyixt00king/page/n626 653]–657|publisher=Elsevier/Academic Press|location=London, UK|isbn=978-0-12-384684-6}}</ref> 2016,<ref>{{cite journal | vauthors = Afonso CL, Amarasinghe GK, Bányai K, Bào Y, Basler CF, Bavari S, Bejerman N, Blasdell KR, Briand FX, Briese T, Bukreyev A, Calisher CH, Chandran K, Chéng J, Clawson AN, Collins PL, Dietzgen RG, Dolnik O, Domier LL, Dürrwald R, Dye JM, Easton AJ, Ebihara H, Farkas SL, Freitas-Astúa J, Formenty P, Fouchier RA, Fù Y, Ghedin E, Goodin MM, Hewson R, Horie M, Hyndman TH, Jiāng D, Kitajima EW, Kobinger GP, Kondo H, Kurath G, Lamb RA, Lenardon S, Leroy EM, Li CX, Lin XD, Liú L, Longdon B, Marton S, Maisner A, Mühlberger E, Netesov SV, Nowotny N, Patterson JL, Payne SL, Paweska JT, Randall RE, Rima BK, Rota P, Rubbenstroth D, Schwemmle M, Shi M, Smither SJ, Stenglein MD, Stone DM, Takada A, Terregino C, Tesh RB, Tian JH, Tomonaga K, Tordo N, Towner JS, Vasilakis N, Verbeek M, Volchkov VE, Wahl-Jensen V, Walsh JA, Walker PJ, Wang D, Wang LF, Wetzel T, Whitfield AE, Xiè JT, Yuen KY, Zhang YZ, Kuhn JH | title = Taxonomy of the order Mononegavirales: update 2016 | journal = Archives of Virology | volume = 161 | issue = 8 | pages = 2351–60 | date = August 2016 | pmid = 27216929 | pmc = 4947412 | doi = 10.1007/s00705-016-2880-1 | bibcode = 2016ArcV..161.2351A }}</ref> 2017<ref>{{cite journal | vauthors = Amarasinghe GK, Bào Y, Basler CF, Bavari S, Beer M, Bejerman N, Blasdell KR, Bochnowski A, Briese T, Bukreyev A, Calisher CH, Chandran K, Collins PL, Dietzgen RG, Dolnik O, Dürrwald R, Dye JM, Easton AJ, Ebihara H, Fang Q, Formenty P, Fouchier RA, Ghedin E, Harding RM, Hewson R, Higgins CM, Hong J, Horie M, James AP, Jiāng D, Kobinger GP, Kondo H, Kurath G, Lamb RA, Lee B, Leroy EM, Li M, Maisner A, Mühlberger E, Netesov SV, Nowotny N, Patterson JL, Payne SL, Paweska JT, Pearson MN, Randall RE, Revill PA, Rima BK, Rota P, Rubbenstroth D, Schwemmle M, Smither SJ, Song Q, Stone DM, Takada A, Terregino C, Tesh RB, Tomonaga K, Tordo N, Towner JS, Vasilakis N, Volchkov VE, Wahl-Jensen V, Walker PJ, Wang B, Wang D, Wang F, Wang LF, Werren JH, Whitfield AE, Yan Z, Ye G, Kuhn JH | title = Taxonomy of the order Mononegavirales: update 2017 | journal = Archives of Virology | volume = 162 | issue = 8 | pages = 2493–2504 | date = August 2017 | pmid = 28389807 | pmc = 5831667 | doi = 10.1007/s00705-017-3311-7 }}</ref> және 2018 жылдары<ref name=":0">{{cite journal | vauthors = Amarasinghe GK, Aréchiga Ceballos NG, Banyard AC, Basler CF, Bavari S, Bennett AJ, Blasdell KR, Briese T, Bukreyev A, Caì Y, Calisher CH, Campos Lawson C, Chandran K, Chapman CA, Chiu CY, Choi KS, Collins PL, Dietzgen RG, Dolja VV, Dolnik O, Domier LL, Dürrwald R, Dye JM, Easton AJ, Ebihara H, Echevarría JE, Fooks AR, Formenty PB, Fouchier RA, Freuling CM, Ghedin E, Goldberg TL, Hewson R, Horie M, Hyndman TH, Jiāng D, Kityo R, Kobinger GP, Kondō H, Koonin EV, Krupovic M, Kurath G, Lamb RA, Lee B, Leroy EM, Maes P, Maisner A, Marston DA, Mor SK, Müller T, Mühlberger E, Ramírez VM, Netesov SV, Ng TF, Nowotny N, Palacios G, Patterson JL, Pawęska JT, Payne SL, Prieto K, Rima BK, Rota P, Rubbenstroth D, Schwemmle M, Siddell S, Smither SJ, Song Q, Song T, Stenglein MD, Stone DM, Takada A, Tesh RB, Thomazelli LM, Tomonaga K, Tordo N, Towner JS, Vasilakis N, Vázquez-Morón S, Verdugo C, Volchkov VE, Wahl V, Walker PJ, Wang D, Wang LF, Wellehan JF, Wiley MR, Whitfield AE, Wolf YI, Yè G, Zhāng YZ, Kuhn JH | title = Taxonomy of the order Mononegavirales: update 2018 | journal = Archives of Virology | volume = 163 | issue = 8 | pages = 2283–2294 | date = April 2018 | pmid = 29637429 | pmc = 6076851 | doi = 10.1007/s00705-018-3814-x }}</ref> толықтырылып, қайта қаралған. ''Mononegavirales'' атауы [[Ежелгі грек тілі|көне гректің]] ''μóνος'' (''monos'', «бір» деген мағынада; мононегавирустардың көпшілігінің бір бөлікті және бір тізбекті [[геном]]дарына сілтеме жасайды) сөзінен, [[Латын тілі|латынның]] ''negare'' («теріске шығару»; бұл геномдардың теріс полярлығына сілтеме жасайды) етістігінен және вирустар жасағын білдіретін [[Таксономия (биология)|таксономиялық]] ''-virales'' [[жұрнақ|жұрнағынан]] құралған.<ref name="KuhnArch">{{cite journal | vauthors = Kuhn JH, Becker S, Ebihara H, Geisbert TW, Johnson KM, Kawaoka Y, Lipkin WI, Negredo AI, Netesov SV, Nichol ST, Palacios G, Peters CJ, Tenorio A, Volchkov VE, Jahrling PB | title = Proposal for a revised taxonomy of the family Filoviridae: classification, names of taxa and viruses, and virus abbreviations | journal = Archives of Virology | volume = 155 | issue = 12 | pages = 2083–103 | date = December 2010 | pmid = 21046175 | pmc = 3074192 | doi = 10.1007/s00705-010-0814-x }}</ref> == Жасаққа енгізу критерийлері == [[Сурет:Doi.10.1128.JVI.00175-20.F1.large.jpg|thumb|Mononegavirales жасағының геномдық ұйымдасуы және РНҚ синтезі]] ''Mononegavirales'' жасағына вирус келесі белгілерге ие болған жағдайда жатқызылады:<ref name="King2011" /><ref name="KuhnArch" /> * оның геномы сызықтық, әдетте (бірақ әрдайым емес) сегменттелмеген, бір тізбекті, жұқпалы емес, теріс полярлы [[Рибонуклеин қышқылы|РНҚ]] болып табылады; 3′ және 5′ ұштарында кері-комплементарлы тізбектер болады және геном [[ақуыз]]бен [[Коваленттік байланыс|ковалентті]] байланыспаған; * оның геномында [[ген]]дердің тән орналасу реті болады: 3′-UTR–өзек ақуыздарының гендері–қабықша ақуыздарының гендері–РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза гені–5′-UTR (3′-N-P-M-G-L-5′) (дегенмен кейбір ерекшеліктер кездеседі); * ол геномынан 3′-ұшында орналасқан бір промотордан басталатын полярлы тізбекті транскрипция арқылы 5–10 әртүрлі [[Ақпараттық РНҚ|мРНҚ]] түзеді; бұл мРНҚ-лардың 5′-қақпақшасы болады және олар полиаденилденген; * ол толық антигеномдарды синтездеу арқылы репликацияланады; * ол мРНҚ, антигеном және геном синтезіне матрица ретінде қызмет ететін жұқпалы спиральді рибонуклеокапсидтер түзеді; * ол басқа мононегавирустардың сәйкес ферменттерімен жоғары дәрежеде [[Гомологиялық ұқсастық|гомологты]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp, L) кодтайды; және/немесе * ол әдетте (бірақ әрдайым емес) молекулалық массасы 300–1 000 × 10⁶ болатын, [[Сведберг|S20W]] көрсеткіші 550–>1 045 аралығындағы және CsCl ерітіндісіндегі қалқу тығыздығы 1,18–1,22 г/см³ болатын қабықшалы вириондар түзеді. == Өмірлік циклі == [[Сурет:DOI_10_5772_54598_image2.jpg|thumb|Везикуловирустардың өмірлік циклі]] ''Мононегавирустардың'' өмірлік циклі вирионның жасуша бетінде орналасқан арнайы рецепторларға жабысуынан басталады. Бұдан кейін вирион қабықшасы жасушалық мембраналармен қосылып, сонымен бір мезгілде вирустың [[капсид|нуклеокапсиді]] цитозольге босап шығады. Вирустың RdRp ферменті нуклеокапсидті ішінара қапсыздандырып, [[ген]]дерді оң мағыналы мРНҚ-ларға [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]]. Кейін бұл [[Ақпараттық РНҚ|мРНҚ-лар]] құрылымдық және құрылымдық емес ақуыздарға [[Трансляция (биология)|трансляцияланады]].<ref name="Fauquet2005" /> Мононегавирустардың RdRp ферменттері геномның 3′-ұшында орналасқан бір ғана промотормен байланысады. Транскрипция белгілі бір геннен кейін тоқтауы немесе геном бойымен келесі генге дейін жалғасуы мүмкін. Соның нәтижесінде геномның 3′-ұшына жақын орналасқан гендер ең көп мөлшерде транскрипцияланады, ал 5′-ұшына қарай орналасқан гендердің транскрипциялану ықтималдығы ең төмен болады. Сондықтан гендердің орналасу реті транскрипцияны реттеудің қарапайым, бірақ тиімді механизмі болып табылады. Жасушадағы концентрациясы RdRp ферментінің ген транскрипциясынан геном репликациясына ауысу сәтін анықтайтын ең көп түзілетін ақуыз — [[Информосомалар|нуклеопротеин]].<ref name="Fauquet2005" /> Репликация нәтижесінде толық ұзындықтағы оң мағыналы антигеномдар түзіледі, олар кейін өз кезегінде теріс мағыналы ұрпақтық вирустық геном көшірмелерінің транскрипциясы үшін матрица ретінде қызмет етеді. Жаңадан синтезделген құрылымдық ақуыздар мен геномдар өздігінен жиналып, [[жасуша мембранасы]]ның ішкі бетіне жақын аймақта шоғырланады. Вириондар жасушадан бүршіктену арқылы бөлініп шығады және бүршіктенген жасушалық мембранадан өз қабықшаларын алады. Кейін жетілген ұрпақтық бөлшектер циклді қайталау үшін басқа жасушаларды жұқтырады.<ref name="Fauquet2005" /> == Палеовирусологиясы == [[Сурет:Fmicb-10-01490-g013.jpg|thumb|''Mononegavirales'' жасағының филогенетикалық ағашы]] Мононегавирустардың эволюциялық тарихы ондаған миллион жылдарға созылады. Олардың ежелгі іздері [[сүтқоректілер]] геномына кіріккен мононегавирустық гендер немесе ген фрагменттері түрінде анықталған. Мысалы, борнавирустардың генетикалық іздері [[Қолқанаттылар|жарқанаттардың]], [[балықтар]]дың, дамандардың, [[қалталылар]]дың, [[приматтар]]дың, [[кеміргіштер]]дің, [[Күйіс қайыратындар|күйіс қайыратын]] жануарлардың және [[пілдер]]дің геномдарынан табылған.<ref name="Horie2010">{{cite journal|vauthors=Horie M, Honda T, Suzuki Y, Kobayashi Y, Daito T, Oshida T, Ikuta K, Jern P, Gojobori T, Coffin JM, Tomonaga K|date=January 2010|title=Endogenous non-retroviral RNA virus elements in mammalian genomes|journal=Nature|volume=463|issue=7277|pages=84–7|bibcode=2010Natur.463...84H|doi=10.1038/nature08695|pmc=2818285|pmid=20054395}}</ref><ref name="Belyi2010">{{cite journal|vauthors=Belyi VA, Levine AJ, Skalka AM|date=July 2010|editor1-last=Buchmeier|editor1-first=Michael J.|title=Unexpected inheritance: multiple integrations of ancient bornavirus and ebolavirus/marburgvirus sequences in vertebrate genomes|journal=PLOS Pathogens|volume=6|issue=7|article-number=e1001030|doi=10.1371/journal.ppat.1001030|pmc=2912400|pmid=20686665 |doi-access=free }}</ref><ref name="Katzourakis2010">{{cite journal|vauthors=Katzourakis A, Gifford RJ|date=November 2010|editor1-last=Malik|editor1-first=Harmit S.|title=Endogenous viral elements in animal genomes|journal=PLOS Genetics|volume=6|issue=11|article-number=e1001191|doi=10.1371/journal.pgen.1001191|pmc=2987831|pmid=21124940 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Cui J, Wang LF|date=November 2015|title=Genomic Mining Reveals Deep Evolutionary Relationships between Bornaviruses and Bats|journal=Viruses|volume=7|issue=11|pages=5792–800|doi=10.3390/v7112906|pmc=4664979|pmid=26569285|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Horie M, Tomonaga K|date=April 2018|title=Paleovirology of bornaviruses: What can be learned from molecular fossils of bornaviruses|journal=Virus Research|volume=262|pages=2–9|doi=10.1016/j.virusres.2018.04.006|pmid=29630909|s2cid=4776419 }}</ref> Филовирустардың генетикалық іздері жарқанаттардың, кеміргіштердің, [[жертесерлер]]дің, тенректердің және [[қалталылар]]дың геномдарынан анықталған.<ref name="Belyi2010" /><ref name="Katzourakis2010" /><ref name="Taylor2010">{{cite journal|vauthors=Taylor DJ, Leach RW, Bruenn J|date=June 2010|title=Filoviruses are ancient and integrated into mammalian genomes|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=10|issue=1 |page=193|doi=10.1186/1471-2148-10-193|pmc=2906475|pmid=20569424 |doi-access=free |bibcode=2010BMCEE..10..193T }}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Taylor DJ, Dittmar K, Ballinger MJ, Bruenn JA|date=November 2011|title=Evolutionary maintenance of filovirus-like genes in bat genomes|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=11|issue=1 |page=336|doi=10.1186/1471-2148-11-336|pmc=3229293|pmid=22093762 |doi-access=free |bibcode=2011BMCEE..11..336T }}</ref> Midway вирусының генетикалық ізі зебрабалықтың геномынан табылған.<ref name="Belyi2010" /> Сондай-ақ рабдовирустардың генетикалық іздері [[шаянтәрізділер]]дің, [[маса]]лардың, кенелердің және [[өсімдіктер]]дің геномдарынан анықталған.<ref>{{cite journal|vauthors=Metegnier G, Becking T, Chebbi MA, Giraud I, Moumen B, Schaack S, Cordaux R, Gilbert C|date=2015|title=Comparative paleovirological analysis of crustaceans identifies multiple widespread viral groups|journal=Mobile DNA|volume=6|page=16|doi=10.1186/s13100-015-0047-3|pmc=4573495|pmid=26388953 |doi-access=free }}</ref><ref name="Katzourakis2010" /><ref name="Chiba2011">{{cite journal|vauthors=Chiba S, Kondo H, Tani A, Saisho D, Sakamoto W, Kanematsu S, Suzuki N|date=July 2011|editor1-last=Nagy|editor1-first=Peter D|title=Widespread endogenization of genome sequences of non-retroviral RNA viruses into plant genomes|journal=PLOS Pathogens|volume=7|issue=7|article-number=e1002146|doi=10.1371/journal.ppat.1002146|pmc=3136472|pmid=21779172|doi-access=free }}</ref><ref name="Ford2012">{{cite journal|vauthors=Fort P, Albertini A, Van-Hua A, Berthomieu A, Roche S, Delsuc F, Pasteur N, Capy P, Gaudin Y, Weill M|date=January 2012|title=Fossil rhabdoviral sequences integrated into arthropod genomes: ontogeny, evolution, and potential functionality|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=29|issue=1|pages=381–90|doi=10.1093/molbev/msr226|pmid=21917725|doi-access=free|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00649757/file/msr226.pdf}}</ref> == Таксономиясы == Жасақ құрамына келесі он бір тұқымдас кіреді:<ref>{{cite web|title=Virus Taxonomy: 2024 Release|url=https://ictv.global/taxonomy|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=13 March 2025}}</ref> * ''[[Artoviridae]]'' * ''[[Bornaviridae]]'' * ''[[Filoviridae]]'' * ''[[Lispiviridae]]'' * ''[[Mymonaviridae]]'' * ''[[Nyamiviridae]]'' * ''[[Paramyxoviridae]]'' * ''[[Pneumoviridae]]'' * ''[[Rhabdoviridae]]'' * ''[[Sunviridae]]'' * ''[[Xinmoviridae]]'' == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Mononegavirales]] [[Санат:Вирустар жасақтары]] [[Санат:Жануарлардың вирустық аурулары]] [[Санат:Өсімдіктердің вирустық аурулары мен патогендері]] [[Санат:Зооноздық вирустық аурулар]] gjq0cf9csjnz40cmqrgg1ksw2bouv35 0 781976 3612659 3612407 2026-06-02T17:22:43Z 1nter pares 146705 3612659 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Андрей Иванович Устенко | Шынайы есімі = {{lang-uk|Андрій Іванович Устенко}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 15 қараша 1955 | Басқаруын аяқтады = 9 шілде 1958 | Ізашары = [[Ғабдолла Шалқарұлы Қаржаубаев|Ғабдолла Қаржаубаев]] | Ізбасары = [[Георгий Алексеевич Козлов|Георгий Козлов]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Украина К(б)П Каменец-Подольский облыстық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991).svg | Ту2_2 = Emblem of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991), Emblem of Ukraine (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 15 наурыз 1944 | Басқаруын аяқтады_2 = 24 қыркүйек 1949 | Ізашары_2 = [[Александр Иосифович Власов|Александр Власов]] | Ізбасары_2 = [[Василий Андреевич Бегма|Василий Бегма]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.12.1904 | Туған жері = Великая Березка ауылы, Протопопов болысы, Новгород-Северский уезі, Чернигов губерниясы, [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 15.6.1998 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]] | Білімі = 1. Харьков Қызыл профессура кадрлары институты<br /> 2. [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі]] (''бітірмеді'')<br /> 3. БК(б)П ОК біліктілікті арттыру курстары | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} }} '''Андрей Иванович Устенко''' ({{lang-uk|Андрій Іванович Устенко}}; [[1 желтоқсан]] [[1904 жыл|1904]], Великая Березка ауылы, Протопопов болысы, Новгород-Северский уезі, Чернигов губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[15 маусым]] [[1998 жыл|1998]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері. Украина К(б)П ОК мүшесі (1949-1952). Украин КСР Жоғарғы Кеңесінің II-IV шақырылымдары депутаты. КСРО Жоғарғы Кеңесінің II-шақырылым депутаты. == Өмірбаяны == Ол 1904 жылы 1 желтоқсанда [[Ресей империясы]], [[Чернигов губерниясы]], Новгород-Северский уезі, Протопопов болысының Великая Березка ауылында (қазіргі [[Украина]], [[Сумы облысы]], Шостка ауданы, Середино-Будский қалалық қауымдастығындағы ауыл) сілесірдің отбасында дүниеге келген. 1918—1923 жылдары Большеберезковский қант зауытында сілесірдің шәкірті, сілесір, қазандықшы болып жұмыс істеді. 1920 жылы комсомол қатарына қосылды. 1923 жылдан бастап — 1925 жылдың сәуіріне дейін Велико-Березовский ауылдық кеңесінің төрағасы (Глуховский ауданы) міндетін атқарды. 1925 жылдың сәуірінен — 1926 жылдың шілдесіне дейін Украина ЛКЖО Середино-Буда аудандық комитетіндегі экономика бөлімі меңгерушісі (Глуховский ауданы) болып еңбек етті. 1926 жылы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]] қатарына кірді. 1926 жылдың шілдесінен — 1929 жылдың желтоқсанына дейін Глухов округтік тұтыну қоғамдары одағының нұсқаушысы, ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. 1929 жылдың желтоқсанынан — 1930 жылына дейін Винница округтік тұтынушылар қоғамдары одағының меңгерушісі болып еңбектенді. 1930—1931 жылдары Хмельницкий аудандық тұтынушылар қоғамдары одағының басқарма төрағасы болып істеді. 1931—1932 жылдары Укопсоюздың Харьков дайындау кеңсесінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды. 1932 жылдың қазанына дейін Харьков қаласындағы МСБ кооперативі бөлімінің меңгерушісі болып жұмыс істеді. 1932 жылдың қазанынан — 1933 жылдың қыркүйегіне дейін Харьков марксизм кадрлары институтында оқыды. 1933 жылдың қыркүйегінен — 1935 жылдың ақпанына дейін Ново-Светловская машина-трактор станциясындағы саяси бөлімі басшысының орынбасары ([[Донецк облысы]]) міндетін атқарды. 1935 жылдың ақпанынан — 1937 жылдың желтоқсанына дейін Ровеньки машина-трактор станциясындағы саяси мәселелер жөніндегі директордың орынбасары (Донецк облысы) болып еңбек етті. 1937 жылдың желтоқсанынан — 1938 жылдың шілдесіне дейін Ровеньки машина-трактор станциясының директоры (Донецк-Ворошиловград облысы) қызметін атқарды. 1938 жылдың шілдесінен — 1939 жылдың қыркүйегіне дейін Украина К(б)П Ровеньки аудандық комитетінің 2-хатшысы (Ворошиловград облысы) болып еңбектенді. 1939 жылдың қыркүйегінен — 1942 жылдың тамызына дейін Украина К(б)П Ворошиловград облыстық комитетіндегі ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1942 жылдың тамызынан — 1943 жылдың наурызына дейін БК(б)П ОК ауыл шаруашылығы бөлімінің нұсқаушысы лауазымында мехнат қылды. 1943 жылдың наурызынан — 1944 жылдың наурызына дейін Украина К(б)П Ворошиловград облыстық комитетіндегі ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, мал шаруашылығы жөніндегі хатшы, содан соң сол жерде 3-хатшы болып жұмыс істеді. 1944 жылдың 15 наурызынан — 1949 жылдың 24 қыркүйегіне дейін Украина К(б)П Каменец-Подольский облыстық комитетінің 1-хатшысы міндетін атқарды. 1949 жылдың қыркүйек-желтоқсан айлары аралығында [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің]] тыңдаушысы (бітірмеді) болды. 1949 жылдың желтоқсанынан — 1950 жылдың желтоқсанына дейін БК(б)П ОК жанындағы біліктілікті арттыру курстарының тыңдаушысы болды. 1949 жылдың 28 қаңтарынан — 1952 жылдың 23 қыркүйегіне дейін Украина К(б)П ОК мүшесі болып келді. 1951 жылдың 6 ақпанынан<ref>Украина К(б)П Дрогобыч облыстық комитеті I пленумының қаулысы.</ref> — 1955 жылдың сәуіріне дейін Украина К(б)П Дрогобыч облыстық комитетінің 2-хатшысы болып еңбек етті. 1955 жылдың мамырынан — 15 қарашасына дейін Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 2-хатшысы қызметін атқарды. 1955 жылдың 15 қарашасынан — 1958 жылдың 9 шілдесіне дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып еңбектенді. 1958—1962 жылдары Винница облыстық кеңесіндегі Атқару комитеті төрағасының орынбасары болып істеді. 1962 жылы зейнетке шықты.<ref>Ашимбаев Д.Г. Кто есть Кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. — Алматы, 2008.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20170311135050/http://www.knowbysight.info/UUU/04830.asp Андрей Устенко.] 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}} [[Санат:Украин КСР Жоғарғы Кеңесінің 2-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Украин КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Украин КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Украина КП Хмельницкий облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Украина КП Дрогобыч облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары]] [[Санат:КСРО-ның дербес зейнеткерлері]] clf59ppqjx66hyucp0qigwbsanajq2n 0 781987 3612689 3611691 2026-06-02T19:20:57Z Kasymov 10777 «[[Санат:Вознесенск ауданы (Николаев облысы) елді мекендері|Вознесенск ауданы (Николаев облысы) елді мекендері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612689 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Ауыл |қазақша атауы = Ақтөбе |шынайы атауы = {{lang-uk|Актове}} |сурет = ST839595 stitch.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Украина |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min =42 |lat_sec = 12 |lon_dir = E|lon_deg =31 |lon_min = 27|lon_sec =0 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Николаев облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Вознесенск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 64 |климаты = |ресми тілі = украин тілі |тұрғыны = 631 |санақ жылы = [[2001 жыл|2001]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = +2 |телефон коды = +380 5431 |пошта индексі = 56537<ref>[https://xn----ctbhccqqveaj8ad3e3ci.cybo.com/%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0/ Украина пошта индекстері]</ref> |пошта индекстері = |автомобиль коды ={{ту|Украина}} UA BE, 15 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Aktove Canyon |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Ақтөбе (айрық)}} '''Ақтөбе''' ({{lang-uk|Актове}}) — [[Украина|Украин Республикасының]] [[Николаев облысы]], Вознесенск ауданындағы ауыл. Халқы — 631 адам. == Орналасуы == Ауыл облыс орталығы — [[Николаев]] қаласынан солтүстікке қарай 90 шақырым жерде. Ал мемлекет орталығы — [[Киев]] қаласынан оңтүстікке қарай 308 шақырым жерде жатыр. Жазық далада орналасады, теңіз деңгейінен биіктігі 64 метрді құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Вознесенск ауданы (Николаев облысы) елді мекендері]] bm2sj9a0sxxjw72tbipivhuzhg9hbl1 0 781992 3612743 3611916 2026-06-02T19:33:14Z Kasymov 10777 3612743 wikitext text/x-wiki '''«Балқаш» атом электр станциясы (Балқаш АЭС)''' ''(қысқаша – Балқаш АЭС; [[Орыс тілі|орысша]]: «Атомная электростанция „Балхаш“», [[Ағылшын тілі|ағылшынша]]: Balkhash Nuclear Power Plant)'' – [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның оңтүстігінде [[Алматы облысы]]ндағы [[Балқаш]] көлі жағалауында, Үлкен ауылы маңында орнасатын, электр энергиясын өндіруге арналған [[атом электр станциясы]]. Бұл нысан Қазақстан тарихындағы алғашқы АЭС<ref name=":0">{{Cite web|title=«Балқаш» атом электр станциясы – Қазақстандағы алғашқы АЭС-тің атауы болады|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy/press/news/details/1106638}}</ref>. == Тарихы == Қазақстанда [[Атом өнеркәсібі|атом энергетикасын]] дамыту және алғашқы АЭС салу мәселесі бірнеше жыл талқыланғаннан кейін [[Референдум|жалпыұлттық референдумға]] шығарылды. 2024 жылғы 6 қазанда өткен референдумда дауыс берген азаматтардың көпшілігі елде атом электр станциясын салуды қолдады. 2025 жылы Үлкен ауылы маңындағы алаң Үкімет шешімімен бірінші АЭС құрылысының ресми орны ретінде бекітілді. 2025 жылдың тамызында Үлкенде инженерлік-геологиялық және басқа да іздестіру жұмыстары ресми түрде басталды<ref>{{Cite web|title="Кемінде бір жыл қажет": Росатом "Балқаш" атом электр станциясының құрылысына қатысты пікір білдірді|url=https://stan.kz/keminde-bir-zyl-qazet-rosatom-balqas-atom-elektr-stanciiasynyn-qurylys-434508/}}</ref>. 2025 жылғы 10 қазанда атау беру конкурсының нәтижесі бойынша станцияға «Балқаш» атауы ресми түрде таңдалып, жарияланды<ref name=":1">{{Cite web|title=Қазақстандағы алғашқы АЭС құрылысына $16,4 млрд жұмсалады|url=https://kapital.kz/kk/economic/148611/khazakhstandaghy-alghashkhy-aes-khurylysyna-dollar164-mlrd-zhumsalady.html}}</ref>. === Хронологиясы === * 1998 – Қазақстанда жаңа АЭС салу идеясы талқылауды бастады. * 2022 маусым – Үлкен ауылы маңындағы [[Балқаш|Балқаш жағалауы]] АЭС орны ретінде алдын ала таңдалды. * 2024 жылғы 6 қазан – АЭС салу туралы референдум, құрылысқа қолдау. * 2025 наурыз – [[Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі|Атом энергиясы жөніндегі агенттік]] құрылды. * 2025 маусым – Балқаш маңы бірінші АЭС ауданы ретінде бекітілді, «[[Росатом]]<nowiki/>» – консорциум көшбасшысы. * 2025 жылғы 8 тамызда Алматы облысының Үлкен ауылында АЭС салу жобасы аясындағы алғашқы жұмыстар – оңтайлы алаңды таңдау мен жобалық құжаттаманы дайындауға арналған инженерлік ізденістер басталды. * «Росатом» 2025 жылы Қазақстанмен ВВЭР-1200 үлгісіндегі екі атом энергоблогын салу жөніндегі жол картасына қол қойды. * 2025 қазан – жалпыұлттық конкурс нәтижесі бойынша атауы «Балқаш» АЭС болып бекітілді. * 2026 қаңтар – сол аудан екінші АЭС мүмкін орны ретінде де белгіленді. * 2026 мамыр – құрылыс 2027 жылы басталып, толық іске қосу 2030 жылдардың ортасына жоспарланғаны жарияланды. * 2026 жылғы 2 ақпанда премьер-министр [[Олжас Бектенов үкіметі|Олжас Бектенов]] Қазақстан үкіметінің 2026 жылғы 26 қаңтардағы №40 қаулысына қол қойды. Құжатта екінші атом электр станциясын салу қарастырылған. Ол [[Алматы облысы|Алматы облысының]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданында]] орналасады. Екінші АЭС-тің жұмыс атауы – '''«Мойынқұм»'''. * 2029 (жоспар) – бірінші бетонды құю және негізгі құрылыс фазасы. * АЭС-ті толық іске қосу 2030 жылдың орта тұсына жоспарланып отыр<ref>{{Cite web|title=Балқаш АЭС құрлысы 2027 жылы басталады|url=https://kaz.inform.kz/news/balkash-aes-kurlisi-2027-zhili-bastaladi-644cf657}}</ref> 2026 жылғы 17 сәуірде президент «Қазақстан Республикасының атом саласын 2050 жылға дейін дамыту стратегиясын» бекітті. Құжатқа сәйкес, 2050 жылға қарай Қазақстанда кемінде үш АЭС жұмыс істеуі тиіс<ref>{{Cite web|title=Қазақстанда екінші АЭС қайда салынатыны айтылды|url=https://baq.kz/qazaqstanda-ekinshi-aes-qayda-salynatyny-aytyldy-320023440/}}</ref>. Сонымен қатар төртінші станция салу жобасы да қарастырылған. [[Шағын модульдік реактор|Шағын модульдік реакторлар]] (ШМР) негізінде АЭС салу нұсқалары да зерттеледі. Атом электр станциялары Қазақстанның батысында, [[Курчатов|Курчатовта]] және [[Қостанай облысы|Қостанайда]] салынуы мүмкін<ref name=":1" />. === Орналасуы === Балқаш АЭС Алматы облысы Жамбыл ауданы аумағында, Балқаш көлінің оңтүстік жағалауындағы Үлкен ауылына жақын жерде салынбақ. Алаңды таңдау кезінде су ресурстарына жақындығы, сейсмикалық қауіпсіздік, энергетикалық жүйеге қосылу мүмкіндіктері мен инфрақұрылымның дамуы ескерілген. === Атауы === 2025 жылғы 5 қыркүйекте құрамына қоғам өкілдері, креатив индустрия мамандары, сондай-ақ атом энергетикасы, [[филология]] және [[тарих]] салаларының сарапшылары кірген Конкурс комиссиясы құрылды. Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясына атау беру үшін 2025 жылғы 25 қыркүйек пен 10 қазан аралығында [[eGov Mobile]] платформасы арқылы жалпыұлттық конкурс өткізілді<ref>{{Cite web|title=Қазақстандағы алғашқы АЭС "Балқаш" деп аталады|url=https://sputnik.kz/20251117/qazaqstandagy-algashqy-aes-balqash-dep-atalady-58851032.html}}</ref>. Түскен барлық өтінімдерден 10 460 бірегей нұсқа анықталды. Өңдеу барысында [[кириллица]], [[Латын әліпбиі|латын]] әрпі және мағыналас сөздер сияқты жазудың түрлі формалары да ескерілді.<ref name=":0" /> Конкурс комиссиясының отырысында ең танымал 100 атау қаралды. «Балқаш» атом электр станциясы» атауын 882 азамат ұсынды және ол танымалдығы бойынша қорытынды рейтингте бірінші орын алып, конкурс жеңімпазы атанды. Конкурс комиссиясы атаудың үш тілдегі ресми нұсқасын бекітті: қазақша – «Балқаш атом электр станциясы», орысша – «Атомная электростанция „Балхаш“», ағылшынша – Balkhash Nuclear Power Plant.<ref name=":0" /> === Құрылыс және іске қосу жоспарлары === Алдын ала жоспар бойынша Балқаш АЭС құрылысының негізгі кезеңі 2027 жылы басталып, нысанды кезең-кезеңімен іске қосу 2030 жылдардың басына жоспарланып отыр. Жобалық құжаттарда алғашқы бетон құю мерзімі ретінде 2029 жыл көзделген, нақты кесте инженерлік ізденістер мен жобалық-сметалық құжаттаманы аяқтауға қарай нақтыланады. Станцияны салу үшін инфрақұрылымдық дайындық, жол, электр желілері мен әлеуметтік нысандарды дамыту жұмыстары Үлкен ауылы маңында жүргізіліп жатыр. === Техникалық сипаттамалары === Балқаш АЭС екі энергоблоктан тұратын ірі атом станциясы ретінде жоспарланған. Жобалық электр қуаты шамамен 2400 МВт, яғни әр энергоблоктың қуаты 1200 МВт деңгейінде болады деп қарастырылған. Реакторлар типі ретінде заманауи су-сулы энергетикалық реакторлар – ВВЭР-1200 технологиясы қарастырылған, ол халықаралық тәжірибеде кеңінен қолданылатын генерация III+ санатына жатады. Құрылыс аяқталғаннан кейін станция Қазақстанның біріктірілген энергетикалық жүйесіне қосылып, елдің оңтүстік өңірлеріне және жалпы ұлттық жүйеге базалық электр қуатын жеткізеді. === Жобаны жүзеге асыратын ұйымдар === Балқаш атом электр станциясын салу жобасын жүзеге асыруға Ресейдің «Росатом» мемлекеттік корпорациясы жетекшілік ететін халықаралық консорциум тартылған. Қазақстан жағынан жобаны үйлестіру мен атом энергетикасы саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруды Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі мен уәкілетті мемлекеттік органдар қадағалайды. === Құны === «Росатомның» қатысуымен салынатын екі энергоблоктың алдын ала құны шамамен 15 млрд доллар деп бағаланған<ref>{{Cite web|title=Балқаш көлінің маңындағы АЭС құрылысы: жоспарлар, болашағы мен тәуекелдер|url=https://mobilaser.kz/bal-ash-k-lini-ma-ynda-y-aes-rylysy-zhosparlar-bolasha-y-men-t-uekelder/tehnologiyalar/?lang=kk-kz}}</ref>. Атом энергиясы агенттігінің төрағасы Алмасадам Сәтқалиев Ресей Қазақстанға АЭС құрылысына қажет қаражаттың 85%-ын несие түрінде беретінін, қалған 15%-ын Қазақстан үкіметі қаржыландыратынын айтқан болатын. 6,4 млрд доллар – екі энергоблоктың тікелей құны. Оның шамамен 2 млрд доллары физикалық қауіпсіздік жүйесі мен әлеуметтік инфрақұрылымға бағытталады<ref name=":1" />. == Қоғамдық пікір == Қазақстан қоғамында атом электр станциясын салу мәселесі бойынша әртүрлі көзқарастар бар: бір бөлігі оны экономикалық даму мен энергия қауіпсіздігі үшін қажет деп санаса, енді бір бөлігі экологиялық және техногендік тәуекелдерге алаңдаушылық білдіреді. Қоғамдық талқылаулар, ақпараттық науқандар мен референдумдар АЭС құрылысы жөніндегі шешімнің ашықтығын қамтамасыз етуге және халықтың қатысуын кеңейтуге бағытталды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан: атом электр стансасы болмаса да, Балқашты Аралдың тағдыры күтіп тұр ма?|url=https://cabar.asia/kk/aza-stan-atom-elektr-stansasy-bolmasa-da-bal-ashty-araldy-ta-dyry-k-tip-t-r-ma}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атомдық өнеркәсіп]] 5zn3m6xtdo0e2spbs96es2sjbvr3tex 3612744 3612743 2026-06-02T19:34:55Z Kasymov 10777 «[[Санат:Атомдық өнеркәсіп|Атомдық өнеркәсіп]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Қазақстан атом электр станциялары|Қазақстан атом электр станциялары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612744 wikitext text/x-wiki '''«Балқаш» атом электр станциясы (Балқаш АЭС)''' ''(қысқаша – Балқаш АЭС; [[Орыс тілі|орысша]]: «Атомная электростанция „Балхаш“», [[Ағылшын тілі|ағылшынша]]: Balkhash Nuclear Power Plant)'' – [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның оңтүстігінде [[Алматы облысы]]ндағы [[Балқаш]] көлі жағалауында, Үлкен ауылы маңында орнасатын, электр энергиясын өндіруге арналған [[атом электр станциясы]]. Бұл нысан Қазақстан тарихындағы алғашқы АЭС<ref name=":0">{{Cite web|title=«Балқаш» атом электр станциясы – Қазақстандағы алғашқы АЭС-тің атауы болады|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy/press/news/details/1106638}}</ref>. == Тарихы == Қазақстанда [[Атом өнеркәсібі|атом энергетикасын]] дамыту және алғашқы АЭС салу мәселесі бірнеше жыл талқыланғаннан кейін [[Референдум|жалпыұлттық референдумға]] шығарылды. 2024 жылғы 6 қазанда өткен референдумда дауыс берген азаматтардың көпшілігі елде атом электр станциясын салуды қолдады. 2025 жылы Үлкен ауылы маңындағы алаң Үкімет шешімімен бірінші АЭС құрылысының ресми орны ретінде бекітілді. 2025 жылдың тамызында Үлкенде инженерлік-геологиялық және басқа да іздестіру жұмыстары ресми түрде басталды<ref>{{Cite web|title="Кемінде бір жыл қажет": Росатом "Балқаш" атом электр станциясының құрылысына қатысты пікір білдірді|url=https://stan.kz/keminde-bir-zyl-qazet-rosatom-balqas-atom-elektr-stanciiasynyn-qurylys-434508/}}</ref>. 2025 жылғы 10 қазанда атау беру конкурсының нәтижесі бойынша станцияға «Балқаш» атауы ресми түрде таңдалып, жарияланды<ref name=":1">{{Cite web|title=Қазақстандағы алғашқы АЭС құрылысына $16,4 млрд жұмсалады|url=https://kapital.kz/kk/economic/148611/khazakhstandaghy-alghashkhy-aes-khurylysyna-dollar164-mlrd-zhumsalady.html}}</ref>. === Хронологиясы === * 1998 – Қазақстанда жаңа АЭС салу идеясы талқылауды бастады. * 2022 маусым – Үлкен ауылы маңындағы [[Балқаш|Балқаш жағалауы]] АЭС орны ретінде алдын ала таңдалды. * 2024 жылғы 6 қазан – АЭС салу туралы референдум, құрылысқа қолдау. * 2025 наурыз – [[Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі|Атом энергиясы жөніндегі агенттік]] құрылды. * 2025 маусым – Балқаш маңы бірінші АЭС ауданы ретінде бекітілді, «[[Росатом]]<nowiki/>» – консорциум көшбасшысы. * 2025 жылғы 8 тамызда Алматы облысының Үлкен ауылында АЭС салу жобасы аясындағы алғашқы жұмыстар – оңтайлы алаңды таңдау мен жобалық құжаттаманы дайындауға арналған инженерлік ізденістер басталды. * «Росатом» 2025 жылы Қазақстанмен ВВЭР-1200 үлгісіндегі екі атом энергоблогын салу жөніндегі жол картасына қол қойды. * 2025 қазан – жалпыұлттық конкурс нәтижесі бойынша атауы «Балқаш» АЭС болып бекітілді. * 2026 қаңтар – сол аудан екінші АЭС мүмкін орны ретінде де белгіленді. * 2026 мамыр – құрылыс 2027 жылы басталып, толық іске қосу 2030 жылдардың ортасына жоспарланғаны жарияланды. * 2026 жылғы 2 ақпанда премьер-министр [[Олжас Бектенов үкіметі|Олжас Бектенов]] Қазақстан үкіметінің 2026 жылғы 26 қаңтардағы №40 қаулысына қол қойды. Құжатта екінші атом электр станциясын салу қарастырылған. Ол [[Алматы облысы|Алматы облысының]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданында]] орналасады. Екінші АЭС-тің жұмыс атауы – '''«Мойынқұм»'''. * 2029 (жоспар) – бірінші бетонды құю және негізгі құрылыс фазасы. * АЭС-ті толық іске қосу 2030 жылдың орта тұсына жоспарланып отыр<ref>{{Cite web|title=Балқаш АЭС құрлысы 2027 жылы басталады|url=https://kaz.inform.kz/news/balkash-aes-kurlisi-2027-zhili-bastaladi-644cf657}}</ref> 2026 жылғы 17 сәуірде президент «Қазақстан Республикасының атом саласын 2050 жылға дейін дамыту стратегиясын» бекітті. Құжатқа сәйкес, 2050 жылға қарай Қазақстанда кемінде үш АЭС жұмыс істеуі тиіс<ref>{{Cite web|title=Қазақстанда екінші АЭС қайда салынатыны айтылды|url=https://baq.kz/qazaqstanda-ekinshi-aes-qayda-salynatyny-aytyldy-320023440/}}</ref>. Сонымен қатар төртінші станция салу жобасы да қарастырылған. [[Шағын модульдік реактор|Шағын модульдік реакторлар]] (ШМР) негізінде АЭС салу нұсқалары да зерттеледі. Атом электр станциялары Қазақстанның батысында, [[Курчатов|Курчатовта]] және [[Қостанай облысы|Қостанайда]] салынуы мүмкін<ref name=":1" />. === Орналасуы === Балқаш АЭС Алматы облысы Жамбыл ауданы аумағында, Балқаш көлінің оңтүстік жағалауындағы Үлкен ауылына жақын жерде салынбақ. Алаңды таңдау кезінде су ресурстарына жақындығы, сейсмикалық қауіпсіздік, энергетикалық жүйеге қосылу мүмкіндіктері мен инфрақұрылымның дамуы ескерілген. === Атауы === 2025 жылғы 5 қыркүйекте құрамына қоғам өкілдері, креатив индустрия мамандары, сондай-ақ атом энергетикасы, [[филология]] және [[тарих]] салаларының сарапшылары кірген Конкурс комиссиясы құрылды. Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясына атау беру үшін 2025 жылғы 25 қыркүйек пен 10 қазан аралығында [[eGov Mobile]] платформасы арқылы жалпыұлттық конкурс өткізілді<ref>{{Cite web|title=Қазақстандағы алғашқы АЭС "Балқаш" деп аталады|url=https://sputnik.kz/20251117/qazaqstandagy-algashqy-aes-balqash-dep-atalady-58851032.html}}</ref>. Түскен барлық өтінімдерден 10 460 бірегей нұсқа анықталды. Өңдеу барысында [[кириллица]], [[Латын әліпбиі|латын]] әрпі және мағыналас сөздер сияқты жазудың түрлі формалары да ескерілді.<ref name=":0" /> Конкурс комиссиясының отырысында ең танымал 100 атау қаралды. «Балқаш» атом электр станциясы» атауын 882 азамат ұсынды және ол танымалдығы бойынша қорытынды рейтингте бірінші орын алып, конкурс жеңімпазы атанды. Конкурс комиссиясы атаудың үш тілдегі ресми нұсқасын бекітті: қазақша – «Балқаш атом электр станциясы», орысша – «Атомная электростанция „Балхаш“», ағылшынша – Balkhash Nuclear Power Plant.<ref name=":0" /> === Құрылыс және іске қосу жоспарлары === Алдын ала жоспар бойынша Балқаш АЭС құрылысының негізгі кезеңі 2027 жылы басталып, нысанды кезең-кезеңімен іске қосу 2030 жылдардың басына жоспарланып отыр. Жобалық құжаттарда алғашқы бетон құю мерзімі ретінде 2029 жыл көзделген, нақты кесте инженерлік ізденістер мен жобалық-сметалық құжаттаманы аяқтауға қарай нақтыланады. Станцияны салу үшін инфрақұрылымдық дайындық, жол, электр желілері мен әлеуметтік нысандарды дамыту жұмыстары Үлкен ауылы маңында жүргізіліп жатыр. === Техникалық сипаттамалары === Балқаш АЭС екі энергоблоктан тұратын ірі атом станциясы ретінде жоспарланған. Жобалық электр қуаты шамамен 2400 МВт, яғни әр энергоблоктың қуаты 1200 МВт деңгейінде болады деп қарастырылған. Реакторлар типі ретінде заманауи су-сулы энергетикалық реакторлар – ВВЭР-1200 технологиясы қарастырылған, ол халықаралық тәжірибеде кеңінен қолданылатын генерация III+ санатына жатады. Құрылыс аяқталғаннан кейін станция Қазақстанның біріктірілген энергетикалық жүйесіне қосылып, елдің оңтүстік өңірлеріне және жалпы ұлттық жүйеге базалық электр қуатын жеткізеді. === Жобаны жүзеге асыратын ұйымдар === Балқаш атом электр станциясын салу жобасын жүзеге асыруға Ресейдің «Росатом» мемлекеттік корпорациясы жетекшілік ететін халықаралық консорциум тартылған. Қазақстан жағынан жобаны үйлестіру мен атом энергетикасы саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруды Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі мен уәкілетті мемлекеттік органдар қадағалайды. === Құны === «Росатомның» қатысуымен салынатын екі энергоблоктың алдын ала құны шамамен 15 млрд доллар деп бағаланған<ref>{{Cite web|title=Балқаш көлінің маңындағы АЭС құрылысы: жоспарлар, болашағы мен тәуекелдер|url=https://mobilaser.kz/bal-ash-k-lini-ma-ynda-y-aes-rylysy-zhosparlar-bolasha-y-men-t-uekelder/tehnologiyalar/?lang=kk-kz}}</ref>. Атом энергиясы агенттігінің төрағасы Алмасадам Сәтқалиев Ресей Қазақстанға АЭС құрылысына қажет қаражаттың 85%-ын несие түрінде беретінін, қалған 15%-ын Қазақстан үкіметі қаржыландыратынын айтқан болатын. 6,4 млрд доллар – екі энергоблоктың тікелей құны. Оның шамамен 2 млрд доллары физикалық қауіпсіздік жүйесі мен әлеуметтік инфрақұрылымға бағытталады<ref name=":1" />. == Қоғамдық пікір == Қазақстан қоғамында атом электр станциясын салу мәселесі бойынша әртүрлі көзқарастар бар: бір бөлігі оны экономикалық даму мен энергия қауіпсіздігі үшін қажет деп санаса, енді бір бөлігі экологиялық және техногендік тәуекелдерге алаңдаушылық білдіреді. Қоғамдық талқылаулар, ақпараттық науқандар мен референдумдар АЭС құрылысы жөніндегі шешімнің ашықтығын қамтамасыз етуге және халықтың қатысуын кеңейтуге бағытталды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан: атом электр стансасы болмаса да, Балқашты Аралдың тағдыры күтіп тұр ма?|url=https://cabar.asia/kk/aza-stan-atom-elektr-stansasy-bolmasa-da-bal-ashty-araldy-ta-dyry-k-tip-t-r-ma}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан атом электр станциялары]] mpi45ar1ypu85dslvkjfkgrc0gg6l3c 3612745 3612744 2026-06-02T19:35:11Z Kasymov 10777 «[[Санат:Балқаш ауданы|Балқаш ауданы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612745 wikitext text/x-wiki '''«Балқаш» атом электр станциясы (Балқаш АЭС)''' ''(қысқаша – Балқаш АЭС; [[Орыс тілі|орысша]]: «Атомная электростанция „Балхаш“», [[Ағылшын тілі|ағылшынша]]: Balkhash Nuclear Power Plant)'' – [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның оңтүстігінде [[Алматы облысы]]ндағы [[Балқаш]] көлі жағалауында, Үлкен ауылы маңында орнасатын, электр энергиясын өндіруге арналған [[атом электр станциясы]]. Бұл нысан Қазақстан тарихындағы алғашқы АЭС<ref name=":0">{{Cite web|title=«Балқаш» атом электр станциясы – Қазақстандағы алғашқы АЭС-тің атауы болады|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy/press/news/details/1106638}}</ref>. == Тарихы == Қазақстанда [[Атом өнеркәсібі|атом энергетикасын]] дамыту және алғашқы АЭС салу мәселесі бірнеше жыл талқыланғаннан кейін [[Референдум|жалпыұлттық референдумға]] шығарылды. 2024 жылғы 6 қазанда өткен референдумда дауыс берген азаматтардың көпшілігі елде атом электр станциясын салуды қолдады. 2025 жылы Үлкен ауылы маңындағы алаң Үкімет шешімімен бірінші АЭС құрылысының ресми орны ретінде бекітілді. 2025 жылдың тамызында Үлкенде инженерлік-геологиялық және басқа да іздестіру жұмыстары ресми түрде басталды<ref>{{Cite web|title="Кемінде бір жыл қажет": Росатом "Балқаш" атом электр станциясының құрылысына қатысты пікір білдірді|url=https://stan.kz/keminde-bir-zyl-qazet-rosatom-balqas-atom-elektr-stanciiasynyn-qurylys-434508/}}</ref>. 2025 жылғы 10 қазанда атау беру конкурсының нәтижесі бойынша станцияға «Балқаш» атауы ресми түрде таңдалып, жарияланды<ref name=":1">{{Cite web|title=Қазақстандағы алғашқы АЭС құрылысына $16,4 млрд жұмсалады|url=https://kapital.kz/kk/economic/148611/khazakhstandaghy-alghashkhy-aes-khurylysyna-dollar164-mlrd-zhumsalady.html}}</ref>. === Хронологиясы === * 1998 – Қазақстанда жаңа АЭС салу идеясы талқылауды бастады. * 2022 маусым – Үлкен ауылы маңындағы [[Балқаш|Балқаш жағалауы]] АЭС орны ретінде алдын ала таңдалды. * 2024 жылғы 6 қазан – АЭС салу туралы референдум, құрылысқа қолдау. * 2025 наурыз – [[Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі|Атом энергиясы жөніндегі агенттік]] құрылды. * 2025 маусым – Балқаш маңы бірінші АЭС ауданы ретінде бекітілді, «[[Росатом]]<nowiki/>» – консорциум көшбасшысы. * 2025 жылғы 8 тамызда Алматы облысының Үлкен ауылында АЭС салу жобасы аясындағы алғашқы жұмыстар – оңтайлы алаңды таңдау мен жобалық құжаттаманы дайындауға арналған инженерлік ізденістер басталды. * «Росатом» 2025 жылы Қазақстанмен ВВЭР-1200 үлгісіндегі екі атом энергоблогын салу жөніндегі жол картасына қол қойды. * 2025 қазан – жалпыұлттық конкурс нәтижесі бойынша атауы «Балқаш» АЭС болып бекітілді. * 2026 қаңтар – сол аудан екінші АЭС мүмкін орны ретінде де белгіленді. * 2026 мамыр – құрылыс 2027 жылы басталып, толық іске қосу 2030 жылдардың ортасына жоспарланғаны жарияланды. * 2026 жылғы 2 ақпанда премьер-министр [[Олжас Бектенов үкіметі|Олжас Бектенов]] Қазақстан үкіметінің 2026 жылғы 26 қаңтардағы №40 қаулысына қол қойды. Құжатта екінші атом электр станциясын салу қарастырылған. Ол [[Алматы облысы|Алматы облысының]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданында]] орналасады. Екінші АЭС-тің жұмыс атауы – '''«Мойынқұм»'''. * 2029 (жоспар) – бірінші бетонды құю және негізгі құрылыс фазасы. * АЭС-ті толық іске қосу 2030 жылдың орта тұсына жоспарланып отыр<ref>{{Cite web|title=Балқаш АЭС құрлысы 2027 жылы басталады|url=https://kaz.inform.kz/news/balkash-aes-kurlisi-2027-zhili-bastaladi-644cf657}}</ref> 2026 жылғы 17 сәуірде президент «Қазақстан Республикасының атом саласын 2050 жылға дейін дамыту стратегиясын» бекітті. Құжатқа сәйкес, 2050 жылға қарай Қазақстанда кемінде үш АЭС жұмыс істеуі тиіс<ref>{{Cite web|title=Қазақстанда екінші АЭС қайда салынатыны айтылды|url=https://baq.kz/qazaqstanda-ekinshi-aes-qayda-salynatyny-aytyldy-320023440/}}</ref>. Сонымен қатар төртінші станция салу жобасы да қарастырылған. [[Шағын модульдік реактор|Шағын модульдік реакторлар]] (ШМР) негізінде АЭС салу нұсқалары да зерттеледі. Атом электр станциялары Қазақстанның батысында, [[Курчатов|Курчатовта]] және [[Қостанай облысы|Қостанайда]] салынуы мүмкін<ref name=":1" />. === Орналасуы === Балқаш АЭС Алматы облысы Жамбыл ауданы аумағында, Балқаш көлінің оңтүстік жағалауындағы Үлкен ауылына жақын жерде салынбақ. Алаңды таңдау кезінде су ресурстарына жақындығы, сейсмикалық қауіпсіздік, энергетикалық жүйеге қосылу мүмкіндіктері мен инфрақұрылымның дамуы ескерілген. === Атауы === 2025 жылғы 5 қыркүйекте құрамына қоғам өкілдері, креатив индустрия мамандары, сондай-ақ атом энергетикасы, [[филология]] және [[тарих]] салаларының сарапшылары кірген Конкурс комиссиясы құрылды. Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясына атау беру үшін 2025 жылғы 25 қыркүйек пен 10 қазан аралығында [[eGov Mobile]] платформасы арқылы жалпыұлттық конкурс өткізілді<ref>{{Cite web|title=Қазақстандағы алғашқы АЭС "Балқаш" деп аталады|url=https://sputnik.kz/20251117/qazaqstandagy-algashqy-aes-balqash-dep-atalady-58851032.html}}</ref>. Түскен барлық өтінімдерден 10 460 бірегей нұсқа анықталды. Өңдеу барысында [[кириллица]], [[Латын әліпбиі|латын]] әрпі және мағыналас сөздер сияқты жазудың түрлі формалары да ескерілді.<ref name=":0" /> Конкурс комиссиясының отырысында ең танымал 100 атау қаралды. «Балқаш» атом электр станциясы» атауын 882 азамат ұсынды және ол танымалдығы бойынша қорытынды рейтингте бірінші орын алып, конкурс жеңімпазы атанды. Конкурс комиссиясы атаудың үш тілдегі ресми нұсқасын бекітті: қазақша – «Балқаш атом электр станциясы», орысша – «Атомная электростанция „Балхаш“», ағылшынша – Balkhash Nuclear Power Plant.<ref name=":0" /> === Құрылыс және іске қосу жоспарлары === Алдын ала жоспар бойынша Балқаш АЭС құрылысының негізгі кезеңі 2027 жылы басталып, нысанды кезең-кезеңімен іске қосу 2030 жылдардың басына жоспарланып отыр. Жобалық құжаттарда алғашқы бетон құю мерзімі ретінде 2029 жыл көзделген, нақты кесте инженерлік ізденістер мен жобалық-сметалық құжаттаманы аяқтауға қарай нақтыланады. Станцияны салу үшін инфрақұрылымдық дайындық, жол, электр желілері мен әлеуметтік нысандарды дамыту жұмыстары Үлкен ауылы маңында жүргізіліп жатыр. === Техникалық сипаттамалары === Балқаш АЭС екі энергоблоктан тұратын ірі атом станциясы ретінде жоспарланған. Жобалық электр қуаты шамамен 2400 МВт, яғни әр энергоблоктың қуаты 1200 МВт деңгейінде болады деп қарастырылған. Реакторлар типі ретінде заманауи су-сулы энергетикалық реакторлар – ВВЭР-1200 технологиясы қарастырылған, ол халықаралық тәжірибеде кеңінен қолданылатын генерация III+ санатына жатады. Құрылыс аяқталғаннан кейін станция Қазақстанның біріктірілген энергетикалық жүйесіне қосылып, елдің оңтүстік өңірлеріне және жалпы ұлттық жүйеге базалық электр қуатын жеткізеді. === Жобаны жүзеге асыратын ұйымдар === Балқаш атом электр станциясын салу жобасын жүзеге асыруға Ресейдің «Росатом» мемлекеттік корпорациясы жетекшілік ететін халықаралық консорциум тартылған. Қазақстан жағынан жобаны үйлестіру мен атом энергетикасы саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруды Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі мен уәкілетті мемлекеттік органдар қадағалайды. === Құны === «Росатомның» қатысуымен салынатын екі энергоблоктың алдын ала құны шамамен 15 млрд доллар деп бағаланған<ref>{{Cite web|title=Балқаш көлінің маңындағы АЭС құрылысы: жоспарлар, болашағы мен тәуекелдер|url=https://mobilaser.kz/bal-ash-k-lini-ma-ynda-y-aes-rylysy-zhosparlar-bolasha-y-men-t-uekelder/tehnologiyalar/?lang=kk-kz}}</ref>. Атом энергиясы агенттігінің төрағасы Алмасадам Сәтқалиев Ресей Қазақстанға АЭС құрылысына қажет қаражаттың 85%-ын несие түрінде беретінін, қалған 15%-ын Қазақстан үкіметі қаржыландыратынын айтқан болатын. 6,4 млрд доллар – екі энергоблоктың тікелей құны. Оның шамамен 2 млрд доллары физикалық қауіпсіздік жүйесі мен әлеуметтік инфрақұрылымға бағытталады<ref name=":1" />. == Қоғамдық пікір == Қазақстан қоғамында атом электр станциясын салу мәселесі бойынша әртүрлі көзқарастар бар: бір бөлігі оны экономикалық даму мен энергия қауіпсіздігі үшін қажет деп санаса, енді бір бөлігі экологиялық және техногендік тәуекелдерге алаңдаушылық білдіреді. Қоғамдық талқылаулар, ақпараттық науқандар мен референдумдар АЭС құрылысы жөніндегі шешімнің ашықтығын қамтамасыз етуге және халықтың қатысуын кеңейтуге бағытталды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан: атом электр стансасы болмаса да, Балқашты Аралдың тағдыры күтіп тұр ма?|url=https://cabar.asia/kk/aza-stan-atom-elektr-stansasy-bolmasa-da-bal-ashty-araldy-ta-dyry-k-tip-t-r-ma}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан атом электр станциялары]] [[Санат:Балқаш ауданы]] fqtiyogxei7s5pdo7pcox1gmaj5ibl4 3612746 3612745 2026-06-02T19:36:17Z Kasymov 10777 «[[Санат:Балқаш ауданы|Балқаш ауданы]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612746 wikitext text/x-wiki '''«Балқаш» атом электр станциясы (Балқаш АЭС)''' ''(қысқаша – Балқаш АЭС; [[Орыс тілі|орысша]]: «Атомная электростанция „Балхаш“», [[Ағылшын тілі|ағылшынша]]: Balkhash Nuclear Power Plant)'' – [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның оңтүстігінде [[Алматы облысы]]ндағы [[Балқаш]] көлі жағалауында, Үлкен ауылы маңында орнасатын, электр энергиясын өндіруге арналған [[атом электр станциясы]]. Бұл нысан Қазақстан тарихындағы алғашқы АЭС<ref name=":0">{{Cite web|title=«Балқаш» атом электр станциясы – Қазақстандағы алғашқы АЭС-тің атауы болады|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy/press/news/details/1106638}}</ref>. == Тарихы == Қазақстанда [[Атом өнеркәсібі|атом энергетикасын]] дамыту және алғашқы АЭС салу мәселесі бірнеше жыл талқыланғаннан кейін [[Референдум|жалпыұлттық референдумға]] шығарылды. 2024 жылғы 6 қазанда өткен референдумда дауыс берген азаматтардың көпшілігі елде атом электр станциясын салуды қолдады. 2025 жылы Үлкен ауылы маңындағы алаң Үкімет шешімімен бірінші АЭС құрылысының ресми орны ретінде бекітілді. 2025 жылдың тамызында Үлкенде инженерлік-геологиялық және басқа да іздестіру жұмыстары ресми түрде басталды<ref>{{Cite web|title="Кемінде бір жыл қажет": Росатом "Балқаш" атом электр станциясының құрылысына қатысты пікір білдірді|url=https://stan.kz/keminde-bir-zyl-qazet-rosatom-balqas-atom-elektr-stanciiasynyn-qurylys-434508/}}</ref>. 2025 жылғы 10 қазанда атау беру конкурсының нәтижесі бойынша станцияға «Балқаш» атауы ресми түрде таңдалып, жарияланды<ref name=":1">{{Cite web|title=Қазақстандағы алғашқы АЭС құрылысына $16,4 млрд жұмсалады|url=https://kapital.kz/kk/economic/148611/khazakhstandaghy-alghashkhy-aes-khurylysyna-dollar164-mlrd-zhumsalady.html}}</ref>. === Хронологиясы === * 1998 – Қазақстанда жаңа АЭС салу идеясы талқылауды бастады. * 2022 маусым – Үлкен ауылы маңындағы [[Балқаш|Балқаш жағалауы]] АЭС орны ретінде алдын ала таңдалды. * 2024 жылғы 6 қазан – АЭС салу туралы референдум, құрылысқа қолдау. * 2025 наурыз – [[Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі|Атом энергиясы жөніндегі агенттік]] құрылды. * 2025 маусым – Балқаш маңы бірінші АЭС ауданы ретінде бекітілді, «[[Росатом]]<nowiki/>» – консорциум көшбасшысы. * 2025 жылғы 8 тамызда Алматы облысының Үлкен ауылында АЭС салу жобасы аясындағы алғашқы жұмыстар – оңтайлы алаңды таңдау мен жобалық құжаттаманы дайындауға арналған инженерлік ізденістер басталды. * «Росатом» 2025 жылы Қазақстанмен ВВЭР-1200 үлгісіндегі екі атом энергоблогын салу жөніндегі жол картасына қол қойды. * 2025 қазан – жалпыұлттық конкурс нәтижесі бойынша атауы «Балқаш» АЭС болып бекітілді. * 2026 қаңтар – сол аудан екінші АЭС мүмкін орны ретінде де белгіленді. * 2026 мамыр – құрылыс 2027 жылы басталып, толық іске қосу 2030 жылдардың ортасына жоспарланғаны жарияланды. * 2026 жылғы 2 ақпанда премьер-министр [[Олжас Бектенов үкіметі|Олжас Бектенов]] Қазақстан үкіметінің 2026 жылғы 26 қаңтардағы №40 қаулысына қол қойды. Құжатта екінші атом электр станциясын салу қарастырылған. Ол [[Алматы облысы|Алматы облысының]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданында]] орналасады. Екінші АЭС-тің жұмыс атауы – '''«Мойынқұм»'''. * 2029 (жоспар) – бірінші бетонды құю және негізгі құрылыс фазасы. * АЭС-ті толық іске қосу 2030 жылдың орта тұсына жоспарланып отыр<ref>{{Cite web|title=Балқаш АЭС құрлысы 2027 жылы басталады|url=https://kaz.inform.kz/news/balkash-aes-kurlisi-2027-zhili-bastaladi-644cf657}}</ref> 2026 жылғы 17 сәуірде президент «Қазақстан Республикасының атом саласын 2050 жылға дейін дамыту стратегиясын» бекітті. Құжатқа сәйкес, 2050 жылға қарай Қазақстанда кемінде үш АЭС жұмыс істеуі тиіс<ref>{{Cite web|title=Қазақстанда екінші АЭС қайда салынатыны айтылды|url=https://baq.kz/qazaqstanda-ekinshi-aes-qayda-salynatyny-aytyldy-320023440/}}</ref>. Сонымен қатар төртінші станция салу жобасы да қарастырылған. [[Шағын модульдік реактор|Шағын модульдік реакторлар]] (ШМР) негізінде АЭС салу нұсқалары да зерттеледі. Атом электр станциялары Қазақстанның батысында, [[Курчатов|Курчатовта]] және [[Қостанай облысы|Қостанайда]] салынуы мүмкін<ref name=":1" />. === Орналасуы === Балқаш АЭС Алматы облысы Жамбыл ауданы аумағында, Балқаш көлінің оңтүстік жағалауындағы Үлкен ауылына жақын жерде салынбақ. Алаңды таңдау кезінде су ресурстарына жақындығы, сейсмикалық қауіпсіздік, энергетикалық жүйеге қосылу мүмкіндіктері мен инфрақұрылымның дамуы ескерілген. === Атауы === 2025 жылғы 5 қыркүйекте құрамына қоғам өкілдері, креатив индустрия мамандары, сондай-ақ атом энергетикасы, [[филология]] және [[тарих]] салаларының сарапшылары кірген Конкурс комиссиясы құрылды. Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясына атау беру үшін 2025 жылғы 25 қыркүйек пен 10 қазан аралығында [[eGov Mobile]] платформасы арқылы жалпыұлттық конкурс өткізілді<ref>{{Cite web|title=Қазақстандағы алғашқы АЭС "Балқаш" деп аталады|url=https://sputnik.kz/20251117/qazaqstandagy-algashqy-aes-balqash-dep-atalady-58851032.html}}</ref>. Түскен барлық өтінімдерден 10 460 бірегей нұсқа анықталды. Өңдеу барысында [[кириллица]], [[Латын әліпбиі|латын]] әрпі және мағыналас сөздер сияқты жазудың түрлі формалары да ескерілді.<ref name=":0" /> Конкурс комиссиясының отырысында ең танымал 100 атау қаралды. «Балқаш» атом электр станциясы» атауын 882 азамат ұсынды және ол танымалдығы бойынша қорытынды рейтингте бірінші орын алып, конкурс жеңімпазы атанды. Конкурс комиссиясы атаудың үш тілдегі ресми нұсқасын бекітті: қазақша – «Балқаш атом электр станциясы», орысша – «Атомная электростанция „Балхаш“», ағылшынша – Balkhash Nuclear Power Plant.<ref name=":0" /> === Құрылыс және іске қосу жоспарлары === Алдын ала жоспар бойынша Балқаш АЭС құрылысының негізгі кезеңі 2027 жылы басталып, нысанды кезең-кезеңімен іске қосу 2030 жылдардың басына жоспарланып отыр. Жобалық құжаттарда алғашқы бетон құю мерзімі ретінде 2029 жыл көзделген, нақты кесте инженерлік ізденістер мен жобалық-сметалық құжаттаманы аяқтауға қарай нақтыланады. Станцияны салу үшін инфрақұрылымдық дайындық, жол, электр желілері мен әлеуметтік нысандарды дамыту жұмыстары Үлкен ауылы маңында жүргізіліп жатыр. === Техникалық сипаттамалары === Балқаш АЭС екі энергоблоктан тұратын ірі атом станциясы ретінде жоспарланған. Жобалық электр қуаты шамамен 2400 МВт, яғни әр энергоблоктың қуаты 1200 МВт деңгейінде болады деп қарастырылған. Реакторлар типі ретінде заманауи су-сулы энергетикалық реакторлар – ВВЭР-1200 технологиясы қарастырылған, ол халықаралық тәжірибеде кеңінен қолданылатын генерация III+ санатына жатады. Құрылыс аяқталғаннан кейін станция Қазақстанның біріктірілген энергетикалық жүйесіне қосылып, елдің оңтүстік өңірлеріне және жалпы ұлттық жүйеге базалық электр қуатын жеткізеді. === Жобаны жүзеге асыратын ұйымдар === Балқаш атом электр станциясын салу жобасын жүзеге асыруға Ресейдің «Росатом» мемлекеттік корпорациясы жетекшілік ететін халықаралық консорциум тартылған. Қазақстан жағынан жобаны үйлестіру мен атом энергетикасы саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруды Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі мен уәкілетті мемлекеттік органдар қадағалайды. === Құны === «Росатомның» қатысуымен салынатын екі энергоблоктың алдын ала құны шамамен 15 млрд доллар деп бағаланған<ref>{{Cite web|title=Балқаш көлінің маңындағы АЭС құрылысы: жоспарлар, болашағы мен тәуекелдер|url=https://mobilaser.kz/bal-ash-k-lini-ma-ynda-y-aes-rylysy-zhosparlar-bolasha-y-men-t-uekelder/tehnologiyalar/?lang=kk-kz}}</ref>. Атом энергиясы агенттігінің төрағасы Алмасадам Сәтқалиев Ресей Қазақстанға АЭС құрылысына қажет қаражаттың 85%-ын несие түрінде беретінін, қалған 15%-ын Қазақстан үкіметі қаржыландыратынын айтқан болатын. 6,4 млрд доллар – екі энергоблоктың тікелей құны. Оның шамамен 2 млрд доллары физикалық қауіпсіздік жүйесі мен әлеуметтік инфрақұрылымға бағытталады<ref name=":1" />. == Қоғамдық пікір == Қазақстан қоғамында атом электр станциясын салу мәселесі бойынша әртүрлі көзқарастар бар: бір бөлігі оны экономикалық даму мен энергия қауіпсіздігі үшін қажет деп санаса, енді бір бөлігі экологиялық және техногендік тәуекелдерге алаңдаушылық білдіреді. Қоғамдық талқылаулар, ақпараттық науқандар мен референдумдар АЭС құрылысы жөніндегі шешімнің ашықтығын қамтамасыз етуге және халықтың қатысуын кеңейтуге бағытталды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан: атом электр стансасы болмаса да, Балқашты Аралдың тағдыры күтіп тұр ма?|url=https://cabar.asia/kk/aza-stan-atom-elektr-stansasy-bolmasa-da-bal-ashty-araldy-ta-dyry-k-tip-t-r-ma}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан атом электр станциялары]] [[Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] 1yuew05tempnn13l5lfha1hw9kd0t2x 3612747 3612746 2026-06-02T19:36:30Z Kasymov 10777 3612747 wikitext text/x-wiki '''«Балқаш» атом электр станциясы (Балқаш АЭС)''' ''(қысқаша – Балқаш АЭС; [[Орыс тілі|орысша]]: «Атомная электростанция „Балхаш“», [[Ағылшын тілі|ағылшынша]]: Balkhash Nuclear Power Plant)'' – [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның оңтүстігінде [[Алматы облысы]]ндағы [[Балқаш]] көлі жағалауында, [[Үлкен (Жамбыл ауданы)|Үлкен]] ауылы маңында орнасатын, электр энергиясын өндіруге арналған [[атом электр станциясы]]. Бұл нысан Қазақстан тарихындағы алғашқы АЭС<ref name=":0">{{Cite web|title=«Балқаш» атом электр станциясы – Қазақстандағы алғашқы АЭС-тің атауы болады|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy/press/news/details/1106638}}</ref>. == Тарихы == Қазақстанда [[Атом өнеркәсібі|атом энергетикасын]] дамыту және алғашқы АЭС салу мәселесі бірнеше жыл талқыланғаннан кейін [[Референдум|жалпыұлттық референдумға]] шығарылды. 2024 жылғы 6 қазанда өткен референдумда дауыс берген азаматтардың көпшілігі елде атом электр станциясын салуды қолдады. 2025 жылы Үлкен ауылы маңындағы алаң Үкімет шешімімен бірінші АЭС құрылысының ресми орны ретінде бекітілді. 2025 жылдың тамызында Үлкенде инженерлік-геологиялық және басқа да іздестіру жұмыстары ресми түрде басталды<ref>{{Cite web|title="Кемінде бір жыл қажет": Росатом "Балқаш" атом электр станциясының құрылысына қатысты пікір білдірді|url=https://stan.kz/keminde-bir-zyl-qazet-rosatom-balqas-atom-elektr-stanciiasynyn-qurylys-434508/}}</ref>. 2025 жылғы 10 қазанда атау беру конкурсының нәтижесі бойынша станцияға «Балқаш» атауы ресми түрде таңдалып, жарияланды<ref name=":1">{{Cite web|title=Қазақстандағы алғашқы АЭС құрылысына $16,4 млрд жұмсалады|url=https://kapital.kz/kk/economic/148611/khazakhstandaghy-alghashkhy-aes-khurylysyna-dollar164-mlrd-zhumsalady.html}}</ref>. === Хронологиясы === * 1998 – Қазақстанда жаңа АЭС салу идеясы талқылауды бастады. * 2022 маусым – Үлкен ауылы маңындағы [[Балқаш|Балқаш жағалауы]] АЭС орны ретінде алдын ала таңдалды. * 2024 жылғы 6 қазан – АЭС салу туралы референдум, құрылысқа қолдау. * 2025 наурыз – [[Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі|Атом энергиясы жөніндегі агенттік]] құрылды. * 2025 маусым – Балқаш маңы бірінші АЭС ауданы ретінде бекітілді, «[[Росатом]]<nowiki/>» – консорциум көшбасшысы. * 2025 жылғы 8 тамызда Алматы облысының Үлкен ауылында АЭС салу жобасы аясындағы алғашқы жұмыстар – оңтайлы алаңды таңдау мен жобалық құжаттаманы дайындауға арналған инженерлік ізденістер басталды. * «Росатом» 2025 жылы Қазақстанмен ВВЭР-1200 үлгісіндегі екі атом энергоблогын салу жөніндегі жол картасына қол қойды. * 2025 қазан – жалпыұлттық конкурс нәтижесі бойынша атауы «Балқаш» АЭС болып бекітілді. * 2026 қаңтар – сол аудан екінші АЭС мүмкін орны ретінде де белгіленді. * 2026 мамыр – құрылыс 2027 жылы басталып, толық іске қосу 2030 жылдардың ортасына жоспарланғаны жарияланды. * 2026 жылғы 2 ақпанда премьер-министр [[Олжас Бектенов үкіметі|Олжас Бектенов]] Қазақстан үкіметінің 2026 жылғы 26 қаңтардағы №40 қаулысына қол қойды. Құжатта екінші атом электр станциясын салу қарастырылған. Ол [[Алматы облысы|Алматы облысының]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданында]] орналасады. Екінші АЭС-тің жұмыс атауы – '''«Мойынқұм»'''. * 2029 (жоспар) – бірінші бетонды құю және негізгі құрылыс фазасы. * АЭС-ті толық іске қосу 2030 жылдың орта тұсына жоспарланып отыр<ref>{{Cite web|title=Балқаш АЭС құрлысы 2027 жылы басталады|url=https://kaz.inform.kz/news/balkash-aes-kurlisi-2027-zhili-bastaladi-644cf657}}</ref> 2026 жылғы 17 сәуірде президент «Қазақстан Республикасының атом саласын 2050 жылға дейін дамыту стратегиясын» бекітті. Құжатқа сәйкес, 2050 жылға қарай Қазақстанда кемінде үш АЭС жұмыс істеуі тиіс<ref>{{Cite web|title=Қазақстанда екінші АЭС қайда салынатыны айтылды|url=https://baq.kz/qazaqstanda-ekinshi-aes-qayda-salynatyny-aytyldy-320023440/}}</ref>. Сонымен қатар төртінші станция салу жобасы да қарастырылған. [[Шағын модульдік реактор|Шағын модульдік реакторлар]] (ШМР) негізінде АЭС салу нұсқалары да зерттеледі. Атом электр станциялары Қазақстанның батысында, [[Курчатов|Курчатовта]] және [[Қостанай облысы|Қостанайда]] салынуы мүмкін<ref name=":1" />. === Орналасуы === Балқаш АЭС Алматы облысы Жамбыл ауданы аумағында, Балқаш көлінің оңтүстік жағалауындағы Үлкен ауылына жақын жерде салынбақ. Алаңды таңдау кезінде су ресурстарына жақындығы, сейсмикалық қауіпсіздік, энергетикалық жүйеге қосылу мүмкіндіктері мен инфрақұрылымның дамуы ескерілген. === Атауы === 2025 жылғы 5 қыркүйекте құрамына қоғам өкілдері, креатив индустрия мамандары, сондай-ақ атом энергетикасы, [[филология]] және [[тарих]] салаларының сарапшылары кірген Конкурс комиссиясы құрылды. Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясына атау беру үшін 2025 жылғы 25 қыркүйек пен 10 қазан аралығында [[eGov Mobile]] платформасы арқылы жалпыұлттық конкурс өткізілді<ref>{{Cite web|title=Қазақстандағы алғашқы АЭС "Балқаш" деп аталады|url=https://sputnik.kz/20251117/qazaqstandagy-algashqy-aes-balqash-dep-atalady-58851032.html}}</ref>. Түскен барлық өтінімдерден 10 460 бірегей нұсқа анықталды. Өңдеу барысында [[кириллица]], [[Латын әліпбиі|латын]] әрпі және мағыналас сөздер сияқты жазудың түрлі формалары да ескерілді.<ref name=":0" /> Конкурс комиссиясының отырысында ең танымал 100 атау қаралды. «Балқаш» атом электр станциясы» атауын 882 азамат ұсынды және ол танымалдығы бойынша қорытынды рейтингте бірінші орын алып, конкурс жеңімпазы атанды. Конкурс комиссиясы атаудың үш тілдегі ресми нұсқасын бекітті: қазақша – «Балқаш атом электр станциясы», орысша – «Атомная электростанция „Балхаш“», ағылшынша – Balkhash Nuclear Power Plant.<ref name=":0" /> === Құрылыс және іске қосу жоспарлары === Алдын ала жоспар бойынша Балқаш АЭС құрылысының негізгі кезеңі 2027 жылы басталып, нысанды кезең-кезеңімен іске қосу 2030 жылдардың басына жоспарланып отыр. Жобалық құжаттарда алғашқы бетон құю мерзімі ретінде 2029 жыл көзделген, нақты кесте инженерлік ізденістер мен жобалық-сметалық құжаттаманы аяқтауға қарай нақтыланады. Станцияны салу үшін инфрақұрылымдық дайындық, жол, электр желілері мен әлеуметтік нысандарды дамыту жұмыстары Үлкен ауылы маңында жүргізіліп жатыр. === Техникалық сипаттамалары === Балқаш АЭС екі энергоблоктан тұратын ірі атом станциясы ретінде жоспарланған. Жобалық электр қуаты шамамен 2400 МВт, яғни әр энергоблоктың қуаты 1200 МВт деңгейінде болады деп қарастырылған. Реакторлар типі ретінде заманауи су-сулы энергетикалық реакторлар – ВВЭР-1200 технологиясы қарастырылған, ол халықаралық тәжірибеде кеңінен қолданылатын генерация III+ санатына жатады. Құрылыс аяқталғаннан кейін станция Қазақстанның біріктірілген энергетикалық жүйесіне қосылып, елдің оңтүстік өңірлеріне және жалпы ұлттық жүйеге базалық электр қуатын жеткізеді. === Жобаны жүзеге асыратын ұйымдар === Балқаш атом электр станциясын салу жобасын жүзеге асыруға Ресейдің «Росатом» мемлекеттік корпорациясы жетекшілік ететін халықаралық консорциум тартылған. Қазақстан жағынан жобаны үйлестіру мен атом энергетикасы саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруды Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі мен уәкілетті мемлекеттік органдар қадағалайды. === Құны === «Росатомның» қатысуымен салынатын екі энергоблоктың алдын ала құны шамамен 15 млрд доллар деп бағаланған<ref>{{Cite web|title=Балқаш көлінің маңындағы АЭС құрылысы: жоспарлар, болашағы мен тәуекелдер|url=https://mobilaser.kz/bal-ash-k-lini-ma-ynda-y-aes-rylysy-zhosparlar-bolasha-y-men-t-uekelder/tehnologiyalar/?lang=kk-kz}}</ref>. Атом энергиясы агенттігінің төрағасы Алмасадам Сәтқалиев Ресей Қазақстанға АЭС құрылысына қажет қаражаттың 85%-ын несие түрінде беретінін, қалған 15%-ын Қазақстан үкіметі қаржыландыратынын айтқан болатын. 6,4 млрд доллар – екі энергоблоктың тікелей құны. Оның шамамен 2 млрд доллары физикалық қауіпсіздік жүйесі мен әлеуметтік инфрақұрылымға бағытталады<ref name=":1" />. == Қоғамдық пікір == Қазақстан қоғамында атом электр станциясын салу мәселесі бойынша әртүрлі көзқарастар бар: бір бөлігі оны экономикалық даму мен энергия қауіпсіздігі үшін қажет деп санаса, енді бір бөлігі экологиялық және техногендік тәуекелдерге алаңдаушылық білдіреді. Қоғамдық талқылаулар, ақпараттық науқандар мен референдумдар АЭС құрылысы жөніндегі шешімнің ашықтығын қамтамасыз етуге және халықтың қатысуын кеңейтуге бағытталды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан: атом электр стансасы болмаса да, Балқашты Аралдың тағдыры күтіп тұр ма?|url=https://cabar.asia/kk/aza-stan-atom-elektr-stansasy-bolmasa-da-bal-ashty-araldy-ta-dyry-k-tip-t-r-ma}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан атом электр станциялары]] [[Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] drpkqp5tx8tg8gvbze6uq8ohx0el3vp 0 781993 3612660 3612406 2026-06-02T17:23:25Z 1nter pares 146705 3612660 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Георгий Алексеевич Козлов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = шілде 1958 | Басқаруын аяқтады = мамыр 1959 | Ізашары = [[Андрей Иванович Устенко|Андрей Устенко]] | Ізбасары = [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = КОКП Свердлов қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = желтоқсан 1955 | Басқаруын аяқтады_2 = шілде 1958 | Ізашары_2 = [[Михаил Иванович Кузин|Михаил Кузин]] | Ізбасары_2 = [[Константин Александрович Замирякин|Константин Замирякин]] | Титулы_3 = БК(б)П / КОКП Төменгі Тагил қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_3 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = наурыз 1949 | Басқаруын аяқтады_3 = 1954 | Ізашары_3 = ''белгісіз'' | Ізбасары_3 = ''белгісіз'' | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 23.4.1909 | Туған жері = [[Пугачев (қала)|Николаевск]], [[Николаев уезі]], [[Самара губерниясы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 23.1.1976 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Жерленді = [[Орталық зират (Алматы)|Орталық зират]], [[Алматы]] | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]] | Білімі = 1. [[Ю. А. Гагарин атындағы СМТУ кәсіптік-педагогикалық колледжі|Сарытау индустриялық техникумы]] (''бітірмеді'')<br /> 2. [[М. И. Калинин атындағы Сарытау ауыл шаруашылығын механикаландыру институты|М. И. Калинин атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы машина жасау институты]] (''бітірмеді'')<br /> 3. [[МИСиС ғылым және технология университеті|И.В. Сталин атындағы Мәскеу болат институты]]<br /> 4. [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} | {{Тың жерлерді игергені үшін медалі}} }} }} '''Георгий Алексеевич Козлов''' ([[23 сәуір]] [[1909 жыл|1909]], [[Пугачев (қала)|Николаевск]], [[Николаев уезі]], [[Самара губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[23 қаңтар]] [[1976 жыл|1976]], {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері. КОКП Свердловск қалалық комитетінің бірінші хатшысы (1955-1958), [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1958-1959), Қазақстан КП ОК хатшысы (1959-1965). == Өмірбаяны == 1909 жылы 23 сәуірде [[Ресей империясы]] Самара губерниясының Николаевск қаласында дүниеге келді. 1920 жылы бастауыш мектептің 4 сыныбын бітірді. 1921 жылдың сәуірінен 1923 жылдың сәуіріне дейін, Еділ бойындағы ашаршылық кезінде, панасыз күндерін өткізіп, ұстаның шәкірті болып жұмыс істеді және жеке тұлғаларға жалданып қосымша ақша тапты. 1923 жылдың сәуірінен бастап Мәскеу-Киев теміржолындағы Брянск II станция депосында сілесірдің шәкірті, содан кейін сілесір болып күн көрді. 1927 жылдың мамыр айынан бастап Сарытау облысының Пугачев қаласындағы «Крестьянин» газетінің баспаханасында сілесір қызметін атқарды. 1926-1927 жылдары техникумға түсуге дайындық курстарына қатысты. 1928 жылдың қыркүйегінен 1930 жылдың сәуіріне дейін Сарытау индустриалдық техникумының жылу техникасы бөлімшесінде оқыды; өндіріске жұмылдырылуына байланысты оқуын аяқтай алмады. 1930 жылдың сәуір айынан бастап Сарытау комбайн зауытында техник-нормалаушы, конструктор болып жұмыс істеді. 1931 жылдың қыркүйегінен – 1932 жылдың мамырына дейін М. И. Калинин атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы машина жасау институтының студенті болды; басқа жоғары оқу орнына ауысуына байланысты оқуын аяқтамады. 1932 жылдың маусымынан – 1935 жылдың мамырына дейін Мәскеу болат институтының қысыммен өңдеу факультетінің студенті болып, «Ұсталық іс» мамандығы бойынша инженер-металлург біліктілігін алды. 1935 жылдың мамыр айынан бастап Свердлов облысының Төменгі Тагил қаласындағы Орал вагон жасау зауытында (1941 ж. бастап № 183 Орал танк зауыты) ұстахана цехының энергетигі, 1938 жылдың маусым айынан бастап өс-соғу цехының басшысы, 1939 жылдың маусым айынан бастап сығымдау цехы басшысының орынбасары, 1939 жылдың қараша айынан бастап зауыт өндірісі басшысының орынбасары, 1940 жылдың наурыз айынан бастап зауыт комитетінің төрағасы, 1941 жылдың сәуір айынан бастап ұстахана цехының басшысы, 1942 жылдың қаңтар айынан бастап сығымдау цехының басшысы, 1942 жылдың сәуір айынан бастап ұстахана цехының басшысы болып еңбек етті. Сонымен қатар, 1936–1937 жылдары БК(б)П ОК жанындағы Жаппай сырттай оқыту институтының БК(б)П тарихы бөлімінде тыңдаушы ретінде білім алды; насихатшы. 1945 жылдың қыркүйегінен бастап БК(б)П Төменгі Тагил қалалық комитеті хатшысының қара металлургия жөніндегі орынбасары болып істеді. 1946 жылдың маусымынан бастап БК(б)П Төменгі Тагил қалалық комитетінің 2-хатшысы болып еңбектенді. 1949 жылдың наурызынан бастап БК(б)П–КОКП Төменгі Тагил қалалық комитетінің 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды. 1954 жылдың шілдесінен бастап КОКП Свердлов облыстық комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. 1955 жылдың желтоқсанынан бастап КОКП Свердлов қалалық комитетінің 1-хатшысы. Сонымен бірге, 1957 жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін тәмамдады. 1958 жылдың 9 шілдесінен — 1959 жылдың 6 мамырына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы қызметін атқарды. 1959 жылдың 25 сәуірінен<ref>Қазақстан КП ОК XV пленумының 1959 жылғы 24–25 сәуірдегі қаулысы.</ref> — 1966 жылдың 22 қаңтарына<ref>Қазақстан КП ОК XV пленумының 1966 жылғы 21–22 қаңтардағы қаулысы.</ref> дейін Қазақстан КП ОК хатшысы болды. 1962 жылдың желтоқсанынан — 1965 жылға дейін Қазақстан КП ОК хатшысы — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] төрағасының орынбасары — Қазақстан КП Орталық Комитеті мен Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің партиялы-мемлекеттік бақылау комитетінің төрағасы ретінде еңбек етті. 1965 жылдың желтоқсанынан — 1971 жылдың ақпанына дейін Қазақ КСР халықтық бақылау комитетінің төрағасы болып істеді. 1971 жылдың ақпан айында зейнетке шықты<ref>Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008</ref>. 1976 жылы 23 қаңтарда [[Алматы|Алматыда]] қайтыс болып, қаланың [[Орталық зират (Алматы)|Орталық зиратына]] жерленді. === Республикалық билік органдарындағы қызметі === 1959—1971 жылдары Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің мүшесі. 1959 жылдың 25 сәуірінен — 1962 жылдың желтоқсанына дейін және 1966 жылдың 23 маусымынан — 1971 жылдың ақпанына дейін Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитеті бюросының мүшесі. 1962 жылдың желтоқсанынан — 1966 жылдың 23 маусымына дейін Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитеті төралқасының мүшесі болды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің V–VII шақырылымдары депутаты. 1959–1963 жылдары Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі төралқасының мүшесі болды. === Орталық билік органдарындағы қызметі === КОКП XX және XXI съездерінің делегаты. КСРО Жоғарғы Кеңесінің V шақырылым депутаты болды. == Марапаттары == * 1944 жылы Мемлекеттік Қорғаныс Комитетінің тапсырмаларын орындағаны үшін Ленин орденімен марапатталды; * 1958 жылы қара металлургияны дамытудағы жетістіктері үшін Ленин орденімен марапатталды; * 1971 жылы халық шаруашылығын жоспарлау, қаржыландыру, несиелеу, есепке алу, бақылау, материалды-техникалық қамтамасыз ету салаларындағы табысты жұмысы және бесжылдық жоспар тапсырмаларын орындау үшін ресурстарды жұмылдырғаны үшін Қазан төңкерісі орденімен марапатталды; * 1957 жылы КСРО Үкіметінің ерекше тапсырмасын орындағаны үшін Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды; * 1966 жылы мал шаруашылығын дамыту, ет, сүт, жұмыртқа, жүн және басқа да өнімдерді өндіру мен дайындаудағы жетістіктері үшін Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды; * 1943 жылы Мемлекеттік Қорғаныс Комитетінің тапсырмаларын орындағаны үшін «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталды; * 1942 жылы «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды; * 1945 жылы «1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды; * 1957 жылы «Тың жерлерді игергені үшін» медалімен марапатталды; * 1970 жылы «В. И. Лениннің туғанына 100 жыл толуына орай. Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды; * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Құрмет грамотасымен марапатталды. == Әдебиет == * ''Рабинович Р. Л.'' В ответе за город. Руководители Нижнего Тагила. — Нижний Тагил: Репринт, 2007. — С. 170—172. * ''Сушков А. В.'' Козлов Георгий Алексеевич // Инженеры Урала: Энциклопедия. Т. II. — Екатеринбург: Уральский рабочий, 2007. — С. 348. * ''Сушков А. В.'' Руководители города Свердловска: первые секретари горкома ВКП(б)—КПСС (1932—1991), вторые секретари горкома ВКП(б) (1937—1950): историко-биографический справочник. — Екатеринбург: Банк культурной информации, 2007. — С. 62—64. [http://www.cdooso.ru/phocadownload/userupload/editions/rukovoditeli-goroda-sverdlovska.pdf Кітап] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20180825222556/http://www.knowbysight.info/KKK/15048.asp Георгий Козлов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}} [[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]] [[Санат:КОКП Төменгі Тагил қалалық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:КОКП Свердлов қалалық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының мүшелері]] [[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]] [[Санат:Қазақстан Компартиясы ОК хатшылары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП Свердлов облыстық комитетінің хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП ОК Бюро мүшелері]] [[Санат:КОКП Төменгі Тагил қалалық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]] nyvauvvfx664g6iltgnxhulvsyv4yjp 0 782008 3612661 3612404 2026-06-02T17:24:24Z 1nter pares 146705 3612661 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Алексей Иванович Неклюдов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = сәуір 1965 | Басқаруын аяқтады = 10 қыркүйек 1969 | Ізашары = [[Алексей Семенович Колебаев|Алексей Колебаев]] | Ізбасары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 6 мамыр 1959 | Басқаруын аяқтады_2 = қаңтар 1963 | Ізашары_2 = [[Георгий Алексеевич Козлов|Георгий Козлов]] | Ізбасары_2 = [[Алексей Семенович Колебаев|Алексей Колебаев]]<br /> ''1963 ж. қаңтарынан 1964 ж. 28 желтоқсанына дейін — Қазақстан КП Шығыс Қазақстан ауылдық облыстық комитетінің бірінші хатшысы болды'' | Титулы_3 = Қазақстан К(б)П Алматы қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_3 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_3 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_3 = 1950 | Басқаруын аяқтады_3 = 1954 | Ізашары_3 = [[Иван Егорович Шмельков|Иван Шмельков]] | Ізбасары_3 = [[Александр Николаевич Козлов|Александр Козлов]] | Титулы_4 = Қазақстан К(б)П Балқаш қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_4 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_4 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_4 = 1940 | Басқаруын аяқтады_4 = 1946 | Ізашары_4 = ''белгісіз'' | Ізбасары_4 = ''белгісіз'' | Туған күні = 25.3.1906 | Туған жері = Сокол ауылы, Рязан губерниясы, [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 4.6.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]] | Білімі = 1. Ленинград суасты жүзу мектебі<br /> 2. [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} '''Алексей Иванович Неклюдов''' ([[25 наурыз]] [[1906 жыл|1906]], Сокол ауылы, Рязан губерниясы, [[Ресей империясы]] — [[4 маусым]] [[1996 жыл|1996]], [[Мәскеу]]) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері. [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1959–1964, 1965–1969). == Өмірбаяны == 1906 жылы 25 наурызда [[Ресей империясы]] Рязан губерниясының Сокол ауылында дүниеге келді. 1929 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П]] мүшесі. 1932 жылға дейін ЖШҚФ қатарында әскери борышын өтеді. 1933—1934 жылдары азаматтық ұшақ жасау зауытының БЛКЖО комитеті хатшысы болып жұмыс істеді. 1934—1938 жылдары Авиациялық қозғалтқыштар жасау орталық институтында кадрлар бөлімі басшысының орынбасары әрі БК(б)П комитетінің хатшысы қызметтерін атқарды. 1938—1940 жылдары Қазақстан К(б)П жауапты ұйымдастырушысы, кейін Қазақстан К(б)П Орталық Комитеті секторының жетекшісі болып еңбек етті. 1940—1946 жылдары Қазақстан К(б)П Балқаш қалалық комитетінің 1-хатшысы ([[Қарағанды облысы]]) болып істеді. 1946—1949 жылдары БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы болды. 1949—1950 жылдары Қазақстан К(б)П Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшысы міндетін атқарды. 1950—1954 жылдары Қазақстан К(б)П Алматы қалалық комитетінің 1-хатшысы болып еңбектенді. 1954—1959 жылдары Қазақстан КП ОК партия органдары бөлімінің меңгерушісі лауазымында мехнат қылды. 1959 жылдың 6 мамырынан — 1964 жылдың 28 желтоқсанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып жұмыс істеді. 1963 жылдың 1 қаңтар-17 қаңтар аралығында<ref>Қазақстан КП Шығыс Қазақстан ауылдық облыстық I конференциясының қаулысы</ref> Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің ауыл шаруашылығы өндірісі жөніндегі ұйымдастыру бюросының төрағасы қызметін атқарды. 1963 жылдың 17 қаңтарынан<ref>Қазақстан КП Шығыс Қазақстан ауылдық облыстық комитетінің I пленумының қаулысы.</ref> — 1964 жылдың 28 желтоқсанына дейін Қазақстан КП Шығыс Қазақстан ауылдық облыстық комитетінің 1-хатшысы болып еңбек етті. 1964 жылдың 28 желтоқсанынан<ref>Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің I пленумының қаулысы.</ref> — 1965 жылдың 13 сәуіріне дейін Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің хатшысы болып істеді. 1965 жылдың 13 сәуірінен — 1969 жылдың 10 қыркүйегіне дейін Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы болды. 1969 жылы зейнетке шықты<ref>Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.knowbysight.info/NNN/15049.asp Алексей Неклюдов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}} [[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]] [[Санат:Кәсіпорындар мен ұйымдардағы БЛКЖО комитеттерінің хатшылары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Балқаш қалалық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Алматы қалалық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 4-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XIX съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]] [[Санат:БК(б)П XVIII конференциясының делегаттары]] ajgrngf15y5g64gdwhjk4d2ey6lm52d 0 782011 3612749 3612042 2026-06-02T19:38:57Z Kasymov 10777 «[[Санат:Ұлыбритания медиктері|Ұлыбритания медиктері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612749 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Питер Рэтклифф |Шынайы есімі = Peter John Ratcliffe |Суреті = Peter_J._Ratcliffe_(cropped).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 14.5.1954 |Туған жері = {{Туғанжері|Моркам|Моркамда}}, [[Сити-оф-Ланкастер]], [[Ланкашир]], [[Ланкашир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |Азаматтығы = {{UK}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[гипоксия]] |Жұмыс орны = [[Оксфорд университеті]]<br> [[Фрэнсис Крик институты]] |Ғылыми дәрежесі = [[Гонвилл-энд-Киз колледжі]] (1978) [[Ланкастер корольдік грамматика мектебі]]<br> [[Бартс және Лондон медицина және стоматология мектебі]]<br> [[Лондон университеті]]<br> |Ғылыми атағы = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2019) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = [https://www.ndm.ox.ac.uk/team/peter-ratcliffe ndm.ox.ac.uk/principal] |Commons = }} '''Питер Рэтклифф''' (''Peter John Ratcliffe''; [[14 мамыр]] [[1954]], Моркам, Англия) — британдық ғалым-медик және жасушаның оттегіні сезу (''oxygen sensing''), және [[Гипоксия|гипоксияға]] маманданған молекулалық биолог<ref>{{Cite web|url=https://www.joh.cam.ac.uk/professor-sir-peter-ratcliffe-give-years-linacre-lecture|title=Professor Sir Peter Ratcliffe to give this year’s Linacre Lecture {{!}} StJohns<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-11-12|archivedate=2019-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191009071608/https://www.joh.cam.ac.uk/professor-sir-peter-ratcliffe-give-years-linacre-lecture}}</ref>. Оксфордтық Target Discovery Institute (TDI) директоры және ондағы Людвиг онкологиялық зерттеулер институтының мүшесі, сондай-ақ Francis Crick Institute клиникалық зерттеулер директоры; Лондон Корольдік қоғамының және Ұлыбритания AMH мүшесі (екеуі де — 2002 жылдан бері). Рыцарь-бакалавр (2014). 2019 жылғы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы [[Уильям Кэлин|Уильям Дж. Кейлин кіші]] және [[Грегг Семенза|Грегг Л. Семензамен]] бірлесіп «жасушалардың оттегінің қолжетімділігін қалай сезінетіні және оған қалай бейімделетіні туралы ашқан жаңалықтары үшін» берілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2019|accessdate=2019-10-07|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523072803/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/}}</ref> == Өмірбаян == Ол Солтүстік Ланкаширде өсті. Гонвилл-энд-Киз колледжінде медицинаны оқыды. Клиникалық дайындығын Лондондағы ең көне аурухана — Әулие Бартоломью ауруханасында аяқтады. 1978 жылы ол Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery дәрежесін алды Содан кейін Лондондағы аспирантура ауруханаларында жұмыс істеді, содан кейін Оксфордта нефрология бойынша білім алды, бірақ содан кейін молекулалық биология бойынша қайта даярлықтан өтті, ал 1990 жылы ''Wellcome Trust қорының'' аға ғылыми қызметкері ретінде Оксфордта гипоксия биология зертханасын құрды, оны 20 жылдан астам басқарды. 1987 жылы ол Кембридж университетінде ''медицина ғылымдарының докторы'' дәрежесін алды. 1996 жылдан бастап профессор, ал 2003 жылдан (4?) 2016 жылға дейін Оксфорд университетінде Наффилд профессоры ''(Nuffield Professor)'' болды. Қазіргі уақытта Оксфорд Target Discovery институтының (TDI) директоры және ондағы Людвиг онкологиялық зерттеулер институтының мүшесі, 2016 жылдан бастап ол сонымен қатар Francis Crick Institute клиникалық зерттеулер директоры қызметін атқарады. EMBO мүшесі (2006), [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] шетелдік құрметті мүшесі (2007). == Марапаттар == * Louis-Jeantet Prize for Medicine (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2009-en/professeur-peter-j-ratcliffe/|title=Professor Peter J. RATCLIFFE<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-11-12|archivedate=2018-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015114614/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2009-en/professeur-peter-j-ratcliffe/}}</ref> * Халықаралық Гайрднер сыйлығы, Канада (2010) * Лондон Корольдік дәрігерлер колледжінің Baly Medal (2011) * Аттас қордың Pasarow Award (2012) * Grand Prix scientifique de la Fondation Lefoulon-Delalande, Франция институты (2012) * Jakob-Herz-Preis[нем.], германдық Эрланген — Нюрнберг университеті (2013)<ref>{{Cite web|url=http://www.uk-erlangen.de/forschung-und-lehre/forschungsnachrichten/ansicht/detail/prof-dr-peter-j-ratcliffe-erhaelt-jakob-herz-preis-2013/|title=Uni-Klinikum Erlangen|accessdate=2018-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191011204022/http://www.uk-erlangen.de/forschung-und-lehre/forschungsnachrichten/ansicht/detail/prof-dr-peter-j-ratcliffe-erhaelt-jakob-herz-preis-2013/|archivedate=2019-10-11}}</ref> * Уайли қорының Уайли сыйлығы (2014) * Негізгі медициналық зерттеулер үшін Альберт Ласкер сыйлығы (Ласкер сыйлығы)) (2016) * Лондон Корольдік Қоғамының Buchanan Medal (2017) * Мэссри сыйлығы (2018) * [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2019, [[Уильям Кэлин|У. Кэлин]] және [[Грегг Семенза|Г. Семензамен]] бірге) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.magd.ox.ac.uk/member-of-staff/peter-ratcliffe/ Магдален колледжі, Оксфорд] * [https://web.archive.org/web/20180104073359/http://www.ludwigcancerresearch.org/location/oxford-branch/peter-ratcliffe-lab Людвиг онкологиялық зерттеулер институты] * [https://www.crick.ac.uk/research/find-a-researcher/peter-ratcliffe Фрэнсис Крик институты] * [https://www.crick.ac.uk/news/2015-12-17-clinical-research-director Крик клиникалық зерттеулер директорын тағайындады] (2015 жылғы 17 желтоқсан) [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Кембридж университеті түлектері]] [[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:Молекулярлық биологтар]] [[Санат:Лондон университеті түлектері]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Ұлыбритания медиктері]] 5e9jsi55seaef479pmsnowuzw0ih8zg 3612750 3612749 2026-06-02T19:39:23Z Kasymov 10777 «[[Санат:Медицина докторлары|Медицина докторлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612750 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Питер Рэтклифф |Шынайы есімі = Peter John Ratcliffe |Суреті = Peter_J._Ratcliffe_(cropped).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 14.5.1954 |Туған жері = {{Туғанжері|Моркам|Моркамда}}, [[Сити-оф-Ланкастер]], [[Ланкашир]], [[Ланкашир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |Азаматтығы = {{UK}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[гипоксия]] |Жұмыс орны = [[Оксфорд университеті]]<br> [[Фрэнсис Крик институты]] |Ғылыми дәрежесі = [[Гонвилл-энд-Киз колледжі]] (1978) [[Ланкастер корольдік грамматика мектебі]]<br> [[Бартс және Лондон медицина және стоматология мектебі]]<br> [[Лондон университеті]]<br> |Ғылыми атағы = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2019) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = [https://www.ndm.ox.ac.uk/team/peter-ratcliffe ndm.ox.ac.uk/principal] |Commons = }} '''Питер Рэтклифф''' (''Peter John Ratcliffe''; [[14 мамыр]] [[1954]], Моркам, Англия) — британдық ғалым-медик және жасушаның оттегіні сезу (''oxygen sensing''), және [[Гипоксия|гипоксияға]] маманданған молекулалық биолог<ref>{{Cite web|url=https://www.joh.cam.ac.uk/professor-sir-peter-ratcliffe-give-years-linacre-lecture|title=Professor Sir Peter Ratcliffe to give this year’s Linacre Lecture {{!}} StJohns<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-11-12|archivedate=2019-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191009071608/https://www.joh.cam.ac.uk/professor-sir-peter-ratcliffe-give-years-linacre-lecture}}</ref>. Оксфордтық Target Discovery Institute (TDI) директоры және ондағы Людвиг онкологиялық зерттеулер институтының мүшесі, сондай-ақ Francis Crick Institute клиникалық зерттеулер директоры; Лондон Корольдік қоғамының және Ұлыбритания AMH мүшесі (екеуі де — 2002 жылдан бері). Рыцарь-бакалавр (2014). 2019 жылғы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы [[Уильям Кэлин|Уильям Дж. Кейлин кіші]] және [[Грегг Семенза|Грегг Л. Семензамен]] бірлесіп «жасушалардың оттегінің қолжетімділігін қалай сезінетіні және оған қалай бейімделетіні туралы ашқан жаңалықтары үшін» берілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2019|accessdate=2019-10-07|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523072803/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/}}</ref> == Өмірбаян == Ол Солтүстік Ланкаширде өсті. Гонвилл-энд-Киз колледжінде медицинаны оқыды. Клиникалық дайындығын Лондондағы ең көне аурухана — Әулие Бартоломью ауруханасында аяқтады. 1978 жылы ол Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery дәрежесін алды Содан кейін Лондондағы аспирантура ауруханаларында жұмыс істеді, содан кейін Оксфордта нефрология бойынша білім алды, бірақ содан кейін молекулалық биология бойынша қайта даярлықтан өтті, ал 1990 жылы ''Wellcome Trust қорының'' аға ғылыми қызметкері ретінде Оксфордта гипоксия биология зертханасын құрды, оны 20 жылдан астам басқарды. 1987 жылы ол Кембридж университетінде ''медицина ғылымдарының докторы'' дәрежесін алды. 1996 жылдан бастап профессор, ал 2003 жылдан (4?) 2016 жылға дейін Оксфорд университетінде Наффилд профессоры ''(Nuffield Professor)'' болды. Қазіргі уақытта Оксфорд Target Discovery институтының (TDI) директоры және ондағы Людвиг онкологиялық зерттеулер институтының мүшесі, 2016 жылдан бастап ол сонымен қатар Francis Crick Institute клиникалық зерттеулер директоры қызметін атқарады. EMBO мүшесі (2006), [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] шетелдік құрметті мүшесі (2007). == Марапаттар == * Louis-Jeantet Prize for Medicine (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2009-en/professeur-peter-j-ratcliffe/|title=Professor Peter J. RATCLIFFE<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-11-12|archivedate=2018-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015114614/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2009-en/professeur-peter-j-ratcliffe/}}</ref> * Халықаралық Гайрднер сыйлығы, Канада (2010) * Лондон Корольдік дәрігерлер колледжінің Baly Medal (2011) * Аттас қордың Pasarow Award (2012) * Grand Prix scientifique de la Fondation Lefoulon-Delalande, Франция институты (2012) * Jakob-Herz-Preis[нем.], германдық Эрланген — Нюрнберг университеті (2013)<ref>{{Cite web|url=http://www.uk-erlangen.de/forschung-und-lehre/forschungsnachrichten/ansicht/detail/prof-dr-peter-j-ratcliffe-erhaelt-jakob-herz-preis-2013/|title=Uni-Klinikum Erlangen|accessdate=2018-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191011204022/http://www.uk-erlangen.de/forschung-und-lehre/forschungsnachrichten/ansicht/detail/prof-dr-peter-j-ratcliffe-erhaelt-jakob-herz-preis-2013/|archivedate=2019-10-11}}</ref> * Уайли қорының Уайли сыйлығы (2014) * Негізгі медициналық зерттеулер үшін Альберт Ласкер сыйлығы (Ласкер сыйлығы)) (2016) * Лондон Корольдік Қоғамының Buchanan Medal (2017) * Мэссри сыйлығы (2018) * [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2019, [[Уильям Кэлин|У. Кэлин]] және [[Грегг Семенза|Г. Семензамен]] бірге) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.magd.ox.ac.uk/member-of-staff/peter-ratcliffe/ Магдален колледжі, Оксфорд] * [https://web.archive.org/web/20180104073359/http://www.ludwigcancerresearch.org/location/oxford-branch/peter-ratcliffe-lab Людвиг онкологиялық зерттеулер институты] * [https://www.crick.ac.uk/research/find-a-researcher/peter-ratcliffe Фрэнсис Крик институты] * [https://www.crick.ac.uk/news/2015-12-17-clinical-research-director Крик клиникалық зерттеулер директорын тағайындады] (2015 жылғы 17 желтоқсан) [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Кембридж университеті түлектері]] [[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:Молекулярлық биологтар]] [[Санат:Лондон университеті түлектері]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Ұлыбритания медиктері]] [[Санат:Медицина докторлары]] fk65w4zci0g0pdnyaiwvfrois68o98m 3612751 3612750 2026-06-02T19:39:38Z Kasymov 10777 3612751 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Питер Рэтклифф |Шынайы есімі = Peter John Ratcliffe |Суреті = Peter_J._Ratcliffe_(cropped).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 14.5.1954 |Туған жері = {{Туғанжері|Моркам|Моркамда}}, [[Сити-оф-Ланкастер]], [[Ланкашир]], [[Ланкашир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |Азаматтығы = {{UK}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[гипоксия]] |Жұмыс орны = [[Оксфорд университеті]]<br> [[Фрэнсис Крик институты]] |Ғылыми дәрежесі = [[Гонвилл-энд-Киз колледжі]] (1978) [[Ланкастер корольдік грамматика мектебі]]<br> [[Бартс және Лондон медицина және стоматология мектебі]]<br> [[Лондон университеті]]<br> |Ғылыми атағы = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2019) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = [https://www.ndm.ox.ac.uk/team/peter-ratcliffe ndm.ox.ac.uk/principal] |Commons = }} '''Питер Рэтклифф''' (''Peter John Ratcliffe''; [[14 мамыр]] [[1954]], Моркам, Англия) — британдық ғалым-медик және жасушаның оттегіні сезу (''oxygen sensing''), және [[Гипоксия|гипоксияға]] маманданған молекулалық биолог<ref>{{Cite web|url=https://www.joh.cam.ac.uk/professor-sir-peter-ratcliffe-give-years-linacre-lecture|title=Professor Sir Peter Ratcliffe to give this year’s Linacre Lecture {{!}} StJohns<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-11-12|archivedate=2019-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191009071608/https://www.joh.cam.ac.uk/professor-sir-peter-ratcliffe-give-years-linacre-lecture}}</ref>. Оксфордтық Target Discovery Institute (TDI) директоры және ондағы Людвиг онкологиялық зерттеулер институтының мүшесі, сондай-ақ Francis Crick Institute клиникалық зерттеулер директоры; Лондон Корольдік қоғамының және Ұлыбритания AMH мүшесі (екеуі де — 2002 жылдан бері). Рыцарь-бакалавр (2014). 2019 жылғы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы [[Уильям Кэлин|Уильям Дж. Кейлин кіші]] және [[Грегг Семенза|Грегг Л. Семензамен]] бірлесіп «жасушалардың оттегінің қолжетімділігін қалай сезінетіні және оған қалай бейімделетіні туралы ашқан жаңалықтары үшін» берілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2019|accessdate=2019-10-07|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523072803/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2019/summary/}}</ref> == Өмірбаян == Ол Солтүстік Ланкаширде өсті. Гонвилл-энд-Киз колледжінде медицинаны оқыды. Клиникалық дайындығын Лондондағы ең көне аурухана — Әулие Бартоломью ауруханасында аяқтады. 1978 жылы ол Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery дәрежесін алды Содан кейін Лондондағы аспирантура ауруханаларында жұмыс істеді, содан кейін Оксфордта нефрология бойынша білім алды, бірақ содан кейін молекулалық биология бойынша қайта даярлықтан өтті, ал 1990 жылы ''Wellcome Trust қорының'' аға ғылыми қызметкері ретінде Оксфордта гипоксия биология зертханасын құрды, оны 20 жылдан астам басқарды. 1987 жылы ол Кембридж университетінде ''медицина ғылымдарының докторы'' дәрежесін алды. 1996 жылдан бастап профессор, ал 2003 жылдан (4?) 2016 жылға дейін Оксфорд университетінде Наффилд профессоры ''(Nuffield Professor)'' болды. Қазіргі уақытта Оксфорд Target Discovery институтының (TDI) директоры және ондағы Людвиг онкологиялық зерттеулер институтының мүшесі, 2016 жылдан бастап ол сонымен қатар Francis Crick Institute клиникалық зерттеулер директоры қызметін атқарады. EMBO мүшесі (2006), [[Америка өнер және ғылым академиясы|Америка өнер және ғылым академиясының]] шетелдік құрметті мүшесі (2007). == Марапаттар == * Louis-Jeantet Prize for Medicine (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2009-en/professeur-peter-j-ratcliffe/|title=Professor Peter J. RATCLIFFE<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-11-12|archivedate=2018-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015114614/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2009-en/professeur-peter-j-ratcliffe/}}</ref> * Халықаралық Гайрднер сыйлығы, Канада (2010) * Лондон Корольдік дәрігерлер колледжінің Baly Medal (2011) * Аттас қордың Pasarow Award (2012) * Grand Prix scientifique de la Fondation Lefoulon-Delalande, Франция институты (2012) * Jakob-Herz-Preis[нем.], германдық Эрланген — Нюрнберг университеті (2013)<ref>{{Cite web|url=http://www.uk-erlangen.de/forschung-und-lehre/forschungsnachrichten/ansicht/detail/prof-dr-peter-j-ratcliffe-erhaelt-jakob-herz-preis-2013/|title=Uni-Klinikum Erlangen|accessdate=2018-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191011204022/http://www.uk-erlangen.de/forschung-und-lehre/forschungsnachrichten/ansicht/detail/prof-dr-peter-j-ratcliffe-erhaelt-jakob-herz-preis-2013/|archivedate=2019-10-11}}</ref> * Уайли қорының Уайли сыйлығы (2014) * Негізгі медициналық зерттеулер үшін Альберт Ласкер сыйлығы (Ласкер сыйлығы)) (2016) * Лондон Корольдік Қоғамының Buchanan Medal (2017) * Мэссри сыйлығы (2018) * [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (2019, [[Уильям Кэлин|У. Кэлин]] және [[Грегг Семенза|Г. Семензамен]] бірге) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.magd.ox.ac.uk/member-of-staff/peter-ratcliffe/ Магдален колледжі, Оксфорд] * [https://web.archive.org/web/20180104073359/http://www.ludwigcancerresearch.org/location/oxford-branch/peter-ratcliffe-lab Людвиг онкологиялық зерттеулер институты] * [https://www.crick.ac.uk/research/find-a-researcher/peter-ratcliffe Фрэнсис Крик институты] * [https://www.crick.ac.uk/news/2015-12-17-clinical-research-director Крик клиникалық зерттеулер директорын тағайындады] (2015 жылғы 17 желтоқсан) [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Кембридж университеті түлектері]] [[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:Молекулярлық биологтар]] [[Санат:Лондон университеті түлектері]] [[Санат:Ұлыбритания медиктері]] [[Санат:Медицина докторлары]] fj7ewlr7roeo9mthuoo9o5tnry7ppxo 0 782013 3612752 3612148 2026-06-02T19:41:02Z Kasymov 10777 3612752 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Темір хан | Шынайы есімі = تمور خان | Суреті = Facial Chronicle - b.12, p.257.gif | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]] ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1410 | Басқаруын аяқтады = 1412 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Болат хан (Алтын Орда)|Болат хан]] | Ізбасары = [[Жәлеләддин хан]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = [[ислам]] | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = [[Жошы әулеті]]<br />[[Тоқа Темір әулеті]] | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Темір Құтлық хан]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Кішік Мұхаммед | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Темір хан''' (қыпшақша: تمور خان; түркі және парсы тілдерінде: تیمور خان ابن تیمور قتلغ) — [[1410 жыл]]дан [[1412 жыл]]ға дейін [[Алтын Орда]]ның ханы болған. Ол хандықтың құлдырау кезеңінде билік жүргізді.<ref>{{cite book |last1=Morby |first1=John |title=Dynasties of the World |date=18 September 2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-178007-3 |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780191780073.001.0001/acref-9780191780073-e-191 |language=en |chapter=Qipchaq Khanate}}</ref> == Шығу тегі == «Муизз әл-ансаб» және «Тауарих-и гузида-йи нусрат-нама» деректеріне сәйкес, Темір — [[Темір Құтлық хан]]ның ұлы және өзінен бұрын хан болған [[Болат хан (Алтын Орда)|Болаттың]] туған бауыры болған.<ref>Tizengauzen 2006: 436; Vohidov 2006: 46; Howorth 1880: 291, even if erroneously treating Tīmūr as the nephew of Shādī Beg and Pūlād; Gaev 2002: 54; Sabitov 2008: 286; Počekaev 2010: 190, 192.</ref> == Билігі == 1407 жылдың соңында аса ықпалды беклербек [[Едіге]] [[Шәдібек хан]]ды тақтан алмастыру қажет болған кезде, ол бұрынғы хан Темір Құтлықтың ұлдарына жүгінді. Алайда қырсық әрі айтқанынан қайтпайтын адам ретінде белгілі болған үлкен ұлы Темірді айналып өтіп, оның орнына кіші ұлы Болатты хан етіп отырғызды. Үш жылдан кейін, Болат пен Едіге Мәскеуді ала алмай сәтсіздікке ұшырап, сондай-ақ [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыстың]] ұлы [[Керімберді хан|Керімбердінің]] Сарайда қысқа мерзімге билікті басып алуынан кейін олардың беделі әлсіреді. Осындай жағдайда бұрын тақтан шеттетілген Темір даулы оқиғалар нәтижесінде хан болды. Бір дерек бойынша, ол төңкеріс жасап, Болатты тақтан түсіріп, беделінен айырылған Едігені қашуға мәжбүр еткен. Осылайша Темір 1410 жылдың соңы немесе 1411 жылдың басында хан атанды.<ref>Počekaev 2010: 192.</ref> Басқа бір дерек бойынша, Болат Тоқтамыстың тағы бір ұлы [[Жәлеләддин хан|Жәлеләддинмен]] шайқаста қаза тапқан. Алайда Жалал әд-Дин билікті өз қолына ала алмады, сондықтан Едіге Темірді таққа отырғызған. Кейін Едіге мен Темірдің арасы бұзылып, Едіге қашуға мәжбүр болған.<ref>Pilipčuk and Sabitov 2016: 111, 116-117.</ref> Өзінің үлкен ұлы Нұр әд-Диннің де қарсылығына ұшыраған Едіге тағы бір ұлы Сұлтан-Махмұдпен (Тоқтамыстың қызы Жаниканың ұлы) бірге Хорезмге қашып барды. Хорезмді Едігенің тағы бір ұлы — Мүбәрак Шах басқарып отырған еді. Жаңа хан Темір дереу қашқындарды қуғындау үшін әскер аттандырды. Әскерді жаңа беглербек Текне мен әмір Ғазан басқарды. Хан әскері Едігенің күштерін жеңіп, оны шамамен алты ай қоршауда ұстады. Осы уақыт ішінде бірнеше қанды шайқас болды. Алайда осы оқиғалар жүріп жатқан кезде Темірге Тоқтамыстың ұлдары — Жалал әд-Дин, Сұлтан Хұсайын және Мұхаммед шабуыл жасады. Олар ханды Сарайдан қуып шығып, ағайындылардың үлкені Жалал әд-Дин таққа отырды. Осы кезде Темір Хорезмдегі өз әскерімен қосылып, Жалал әд-Динге қарсы жорық жасауға тырысты. Бірақ оның көптеген жақтастары жау жағына өтіп кеткендіктен, жағдайы күрт нашарлады. Ақырында Темір қашуға әрекеттенді. Алайда оның әмірі Ғазан Жалал әд-Диннің жағына шықты. Ғазан Жалал әд-Диннің қарындасына үйленген болатын. Ол Текне беглербегін мас қылып, өзінің қызметшісі Жан Қожаны Темір ханды өлтіруге жұмсады. Осылайша Темір хан 1411 жылдың соңы немесе 1412 жылдың басында қастандықпен өлтірілді.<ref>Seleznëv 2009: 176; Počekaev 2010: 192-193; Reva 2016: 710-711; Tizengauzen 2006: 264.</ref> == Ұрпақтары == Темірдің Едігенің қыздарының біріне үйленгені айтылады.<ref>Seleznëv 2009: 186; Tizengauzen 2006: 263, although the source, Naṭanzī, might be conflating the brothers Pūlād and Tīmūr into one khan (he does not mention Pūlād).</ref> Оның белгілі жалғыз ұлы — Мұхаммед, тарихта Кіші Мұхаммед (Күчүк Мұхаммед, «Кішік Мұхаммед») деген атпен танылған. Ол 1434–1459 жылдары Алтын Орданың ханы болды және кейінгі Алтын Орда хандарының, сондай-ақ Астрахан хандығының билеушілерінің, тіпті кейінірек Мауераннахрдағы кейбір әулеттердің арғы атасы саналады. == Шежіресі == *[[Шыңғыс хан]] *[[Жошы хан|Жошы]] *[[Тоқа Темір]] *Қай Темір *Абай *Нұмқан *Құтлық Темір *Темір бек *Темір Құтлық *Темір хан == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Алтын Орда хандары}} 9kbeu1xgvh8l0fsizpkjncihwad788n 0 782014 3612753 3612333 2026-06-02T19:41:35Z Kasymov 10777 /* Дереккөздер */ 3612753 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Роджер Эберт |шынайы есімі = {{lang-en|Roger Joseph Ebert}} |сурет = Roger Ebert cropped.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = Роджер Эберт (2006 жыл) |туған кездегі есімі = Роджер Джозеф Эберт |туған күні = 18.06.1942 |туған жері = [[Урбана (Иллинойс)|Урбана]], [[Иллинойс]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = 04.04.2013 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Чикаго|Чикагода}}, [[Иллинойс]], [[АҚШ]] |мамандығы = киносыншы, кино тарихшысы, [[журналист]], {{сценарийші|АҚШ}}, [[жазушы]] |азаматтығы = {{Байрақ|АҚШ}} |белсенді жылдары = [[1967 жыл|1967]] — [[2013 жыл|2013]] |жұбайы = {{marriage|Чез Хаммел-Смит|1992|2013}} |марапаттары = [[Пулитцер сыйлығы]] (1975) |imdb_id = 0248154 |қолтаңбасы = Roger Ebert signature.png |сайты = https://rogerebert.com |ортаққор = Roger Ebert }} '''Роджер Джозеф Эберт''' ({{lang-en|Roger Joseph Ebert}}; {{Туғанкүні|18|6|1942}}, [[Урбана (Иллинойс)|Урбана]], [[Иллинойс]] — {{Қайтысболғанкүні|4|4|2013}}, [[Чикаго]], [[Иллинойс]]) — америкалық киносыншы, кино тарихшысы, эссеист, сценарийші және жазушы. Ол 1967 жылдан бастап өмірден өткенге дейін {{iw|Chicago Sun-Times|«Chicago Sun-Times»|en|Chicago Sun-Times}} газетінде қызмет етті. Эберт өзіне тән жазу стилімен және [[популизм]] мен [[гуманизм]] құндылықтарына негізделген сыншыл көзқарастарымен танымал болды.<ref>{{cite news |last=Zak |first=Dan |date=April 5, 2013 |url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/roger-ebert-lover-of-life-taught-me-to-write/2013/04/05/131daa82-9d76-11e2-a2db-efc5298a95e1_story.html |title=Roger Ebert, lover of life, taught me to write |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=April 29, 2020 |archive-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105235654/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/roger-ebert-lover-of-life-taught-me-to-write/2013/04/05/131daa82-9d76-11e2-a2db-efc5298a95e1_story.html |url-status=live }}</ref> Оның тартымды әрі қарапайым тілмен жазылған прозасы күрделі кинематографиялық және аналитикалық идеяларды қалың көрерменге түсінікті етіп жеткізе білді.<ref>{{cite news |last=Zeitchik |first=Steven |date=April 5, 2013 |url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2013-apr-05-la-et-mn-roger-ebert-reviews-film-newspapers-changed-20130405-story.html |title=Five unexpected ways Roger Ebert changed film journalism |newspaper=[[Los Angeles Times]] |access-date=April 29, 2020 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806203342/https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2013-apr-05-la-et-mn-roger-ebert-reviews-film-newspapers-changed-20130405-story.html |url-status=live }}</ref> Эберт қалың бұқараның ықыласына бөлене алатын шетелдік және тәуелсіз фильмдерді үнемі қолдап, [[Вернер Херцог]], [[Эррол Моррис]] және [[Спайк Ли]] сияқты режиссерлердің, сондай-ақ алғашқы кәсіби рецензиясын өзі жазған [[Мартин Скорсезе]]нің бағын ашты. 1975 жылы Эберт сын саласындағы еңбегі үшін [[Пулитцер сыйлығы]]н иеленген тарихтағы тұңғыш киносыншы атанды. «Chicago Sun-Times» тілшісі Нил Стейнберг Эбертті «елдегі ең көрнекті әрі ықпалды киносыншы болғаны даусыз» деп сипаттаса,<ref name=SunTimesObit>{{cite news |last=Steinberg |first=Neil |title=Roger Ebert dies at 70 after battle with cancer |url=http://www.suntimes.com/17320958-761/roger-ebert-dies-at-70-after-battle-with-cancer.html |newspaper=[[Chicago Sun-Times]] |date=April 4, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216070113/http://www.suntimes.com/17320958-761/roger-ebert-dies-at-70-after-battle-with-cancer.html |archive-date=December 16, 2014}}</ref> «[[Los Angeles Times]]» басылымынан Кеннет Туран оны «Америкадағы ең танымал киносыншы» деп атады.<ref name="LA Times death Turan">{{cite news |last=Turan |first=Kenneth |title=Remembrance: Roger Ebert, film's hero to the end |url=http://www.latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-et-mn-roger-ebert-appreciation-20130405,0,669989.story |newspaper=[[Los Angeles Times]] |date=April 4, 2013 |access-date=April 5, 2013 |archive-date=April 27, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427071136/http://www.latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-et-mn-roger-ebert-appreciation-20130405,0,669989.story |url-status=live }}</ref> Ал «[[The New York Times]]» газетінің пайымдауынша: «Оның пікірлерінің қуаты мен көркемдігі кино сынын америкалық мәдениеттің басты ағымына айналдырды. Ол киносүйер қауымға не көру керектігін айтып қана қоймай, көрген нәрсесі туралы қалай ойлау керектігін де үйретті».<ref name=NYTObit>{{cite news| author=Douglas Martin| title=Roger Ebert Dies at 70; a Critic for the Common Man| date=April 4, 2013| work=[[The New York Times]]| url=https://www.nytimes.com/2013/04/05/movies/roger-ebert-film-critic-dies.html}}</ref> Мансабының басында Эберт Расс Мейердің {{iw|Қуыршақтар аңғарының арғы жағында (фильм, 1970)|«Қуыршақтар аңғарының арғы жағында»|en|Beyond the Valley of the Dolls}} (1970) фильмінің сценарийін бірлесіп жазды. 1975 жылдан бастап бірнеше онжылдық бойы Эберт пен «[[Chicago Tribune]]» сыншысы Джин Сискель PBS арнасындағы {{iw|Sneak Previews||en|Sneak Previews}} бағдарламасын, кейіннен коммерциялық теледидарда әртүрлі атаумен шыққан «At the Movies» шоуларын бірге жүргізіп, кинорецензия жанрын теледидарда жалпыұлттық деңгейде танымал етуге зор үлес қосты. Екі сыншы фильмдерді талқылау кезінде жиі сөз жарыстырып, бір-бірін әзілмен қағытып отыратын. Олар екеуі де бір фильмге оң баға бергенде қолданылатын «екі бас бармақ жоғары» (two thumbs up) деген тіркесті ойлап тауып, оны сауда белгісі ретінде тіркеді. 1999 жылы Сискель ми ісігінен қайтыс болғаннан кейін, Эберт бағдарламаны әртүрлі жүргізушілермен, ал 2000 жылдан бастап Ричард Роупермен бірге жалғастырды. 1996 жылы Эберт өткен шақтағы ұлы фильмдер туралы эсселер сериясын жариялай бастады; оның алғашқы жүз туындысы «The Great Movies» деген атпен жарық көрді. Кейіннен ол тағы екі том шығарды, ал төртінші томы оның өмірден өткенінен кейін жарияланды. 1999 жылы ол Иллинойс штатының Шампейн қаласында {{iw|Ebertfest||en|Ebertfest}} (бастапқыда The Overlooked Film Festival) негізін қалады. 2002 жылы Эбертке [[Қалқанша без|қалқанша]] және [[Сілекей безі|сілекей без]]дерінің қатерлі ісігі деген диагноз қойылды. Емдеу барысында 2006 жылы оның төменгі жағының бір бөлігін алып тастауға тура келді, бұл оның бет-әлпетін қатты өзгертіп, қалыпты сөйлеу және тамақтану қабілетінен айырды. Соған қарамастан, оның жазу қабілетіне ештеңе әсер еткен жоқ және ол 2013 жылы қайтыс болғанға дейін интернетте де, баспасөзде де жиі мақала жариялауын тоқтатқан жоқ. Оның 2002 жылы ашылған «[[RogerEbert.com]]» веб-сайты әлі күнге дейін оның жазбаларының мұрағаты ретінде жұмыс істеп тұр. Ричард Корлисс ол туралы: «Роджер өзінен кейін кино, әдебиет, саясат саласындағы қажымас білгірліктің және оның 2011 жылғы автобиографиясының атауымен айтқанда, "Өмірдің өзі" (Life Itself) атты үлкен мұра қалдырды», — деп жазды.<ref>{{Cite magazine |last=Corliss |first=Richard |date=April 4, 2013 |title=Roger Ebert: Farewell to a Film Legend and Friend |url=https://entertainment.time.com/2013/04/04/roger-ebert-farewell-to-a-film-legend-and-friend/ |magazine=[[Time]] |access-date=February 12, 2023 |archive-date=February 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212155437/https://entertainment.time.com/2013/04/04/roger-ebert-farewell-to-a-film-legend-and-friend/ |url-status=live }}</ref> 2014 жылы бұл автобиография негізінде дәл сондай атаумен деректі фильм түсіріліп, ол сыншылардың жоғары бағасына ие болды. == Өмірбаяны == === Ерте жылдары және білімі === Роджер Джозеф Эберт 1942 жылы 18 маусымда [[Иллинойс]] штатының [[Урбана (Иллинойс)|Урбана]] қаласында дүниеге келген. Ол есепші Аннабел мен электрик Уолтер Гарри Эберттің жалғыз баласы еді.<ref>{{cite news |url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-company-men-2011 |first=Roger |last=Ebert |title=What do you make at work, Daddy? |newspaper=[[Chicago Sun-Times]] |via=[[RogerEbert.com]] |date=January 19, 2011 |access-date=April 23, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424123531/https://www.rogerebert.com/reviews/the-company-men-2011 |url-status=live }}</ref> Ол [[Католицизм|католик]] дінінде тәрбиеленіп, Урбанадағы Әулие Мария бастауыш мектебіне барды және шіркеуде қызметші бала болды.<ref name=ChicagoMag>{{cite magazine |first=Carol |last=Felsenthal |date=December 2005 |url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2005/A-Life-in-the-Movies/index.php?cp=1&si=0 |title=A Life In The Movies |magazine=Chicago Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823172045/http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2005/A-Life-in-the-Movies/index.php?cp=1&si=0 |archive-date=August 23, 2011 |access-date=April 6, 2013}}</ref> Оның әкесі жағынан ата-әжесі [[Германия]]дан келген иммигранттар болса,<ref>{{cite web |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20020412/REVIEWS/204120305/1023 |title=Maryam Movie Review & Film Summary |date=April 12, 2002 |last=Ebert |first=Roger | website=[[RogerEbert.com]] |access-date=January 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316065612/http://www.rogerebert.com/reviews/maryam-2002 |archive-date=March 16, 2017}}</ref> анасы жағынан тегі [[ирландықтар]] және [[голландтар]] еді.<ref>{{cite web|first=Roger|last=Ebert|url=http://www.rogerebert.com/rogers-journal/oh-say-can-you-wear|date=May 13, 2010|website=[[RogerEbert.com]]|title=Oh, say, can you wear?|access-date=January 3, 2017|archive-date=January 3, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103094319/http://www.rogerebert.com/rogers-journal/oh-say-can-you-wear|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://blogs.suntimes.com/ebert/2013/02/what_was_my_aunt_martha_trying.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130226041411/http://blogs.suntimes.com/ebert/2013/02/what_was_my_aunt_martha_trying.html |url-status=dead |archive-date=February 26, 2013 |title=What was my Aunt Martha trying to ask me? |author=Ebert, Roger |date=February 22, 2013 |website=Roger Ebert's Journal }}</ref> Оның кино әлемінен ең алғашқы естелігі — ата-анасының оны [[ағайынды Маркстар]]дың қатысуымен шыққан {{iw|Ипподромдағы бір күн (фильм, 1937)|«Ипподромдағы бір күн»|en|A Day at the Races (film)}} фильміне алып баруы болды.<ref name=NPR>{{cite news| title=Roger Ebert: A 'Life' Still Being Lived, and Fully| author=Melissa Block | work=National Public Radio| url=https://www.npr.org/2011/09/13/140437328/ebert-a-life-still-being-lived-and-fully}}</ref> Ол өзінің естелігінде [[Гекльберри Финнің басынан кешкендері]] шығармасын «өмірімде оқыған алғашқы нағыз кітабым және әлі күнге дейін ең үздігі» деп жазды.<ref>{{cite book| title=Life Itself: A Memoir| author=Roger Ebert| page=11}}</ref> Ол жазушылық жолын үйінің жертөлесінде өз қолымен басып шығаратын The Washington Street News газетінен бастады.<ref name=NYTObit/> Сондай-ақ, сол тұстағы ғылыми-фантастикалық фанзиндерге (әуесқой журналдарға) пікір хаттар жолдап, кейіннен Stymie атты жеке журналының негізін қалады.<ref name=NYTObit/> Небәрі 15 жасында {{iw|The News-Gazette (Champaign-Urbana)|The News-Gazette|en|The News-Gazette (Champaign-Urbana)}} басылымына жұмысқа тұрып, Урбана орта мектебінің спорттық шараларын қамтитын спорт тілшісі болды.<ref>{{cite book |title=Life Itself: A Memoir |last=Ebert |first=Roger |location=New York |publisher=Grand Central Publishing |page=30}}</ref> Ол Урбана орта мектебінде оқып жүргенде, бітіретін жылы сынып президенті әрі мектептің The Echo газетінің бас редакторы міндетін атқарды. 1958 жылы Иллинойс орта мектептері қауымдастығы ұйымдастырған шешендік өнер сайысында радиожаңалықтар форматын имитациялайтын «радиоарқылы сөйлеу» бағыты бойынша штат чемпионатында жеңіске жетті.<ref>{{cite web |url=http://www.ihsa.org/SportsActivities/IndividualEvents/RecordsHistory.aspx?url=/data/ie/records/index.htm |title=Roger Ebert in the IHSA list of state speech champions, 1957–58 |publisher=Ihsa.org |access-date=April 5, 2013 |archive-date=February 16, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216235334/http://ihsa.org/SportsActivities/IndividualEvents/RecordsHistory.aspx?url=/data/ie/records/index.htm |url-status=live }}</ref> Эберт {{iw|Иллинойс университеті (Урбана-Шампейн)|Иллинойс университетіне (Урбана-Шампейн)|en|University of Illinois Urbana-Champaign}} ерте қабылданған студент ретінде оқуға түсті; ол орта мектептегі сабақтарын аяқтай жүріп, университеттегі алғашқы курсын да қатар оқып шықты. 1960 жылы Урбана орта мектебін бітірген соң,<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Milestones in the life of Roger Ebert |url=http://www.news-gazette.com/news/local/2013-04-05/milestones-life-roger-ebert.html |work=The News-Gazette |location=Champaign, IL |date=April 5, 2013 |access-date=January 20, 2019 |archive-date=January 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121064858/http://www.news-gazette.com/news/local/2013-04-05/milestones-life-roger-ebert.html |url-status=live }}</ref> осы Иллинойс университетінде білімін жалғастырып, 1964 жылы журналистика бағыты бойынша бакалавр дәрежесін иеленді.<ref name=NYTObit/> Университет қабырғасында жүргенде Эберт {{iw|The Daily Illini||en|The Daily Illini}} газетінде тілші болып жұмыс істеді, әрі News-Gazette басылымындағы қызметін де қатар алып жүріп, бітіретін жылы студенттік газеттің бас редакторы болды. Студенттік жылдарында ол Phi Delta Theta студенттік бірлестігінің мүшесі және Америка Құрама Штаттары студенттік баспасөз қауымдастығының президенті қызметін атқарды. Оның қаламынан шыққан ең алғашқы кинорецензиялардың бірі 1961 жылдың қазан айында The Daily Illini газетінде жарық көрген {{iw|Тәтті өмір (фильм, 1960)|«Тәтті өмір»|en|La Dolce Vita}} фильміне арналды. Эберт ағылшын тілі кафедрасының магистратурасында бір семестр оқып, кейін Ротари стипендиясымен {{iw|Кейптаун университеті|Кейптаун университетінде|en|University of Cape Town}} бір жыл білім алды. Кейптауннан оралған соң, Иллинойстағы аспирантурада тағы екі семестр оқыды. Содан кейін [[Чикаго университеті]]нің аспирантурасына қабылданып, Чикагоға көшуге дайындала бастады. Докторлық диссертациясын жазу барысында өзін асырау үшін оған жұмыс қажет еді. Ол бұған дейін де аталған басылымға фрилансер ретінде материалдарын, соның ішінде жазушы Брендан Биэннің өлімі туралы мақаласын сатып жүргендіктен, редактор Герман Коган өзін жұмысқа алады деп үміттеніп, {{iw|Chicago Daily News||en|Chicago Daily News}} газетіне өтініш берді.<ref name="auto">{{cite book |title=Life Itself: A Memoir |last=Ebert |first=Roger |location=New York |publisher=Grand Central Publishing |page=139}}</ref> Алайда Коган Эбертті Chicago Sun-Times газетінің бас редакторы Джим Хогқа жіберді, ол 1966 жылы Эбертті тілші әрі мақалалар авторы ретінде жұмысқа алды. Ол бір жыл бойы жалпы бағыттағы тілші болып қызмет атқара жүріп, Чикаго университетіндегі докторлық курстарға да қатысып тұрды. 1967 жылдың сәуірінде киносыншы Элеанор Кин Sun-Times газетінен кеткеннен кейін, редактор Роберт Зонка бұл міндетті Эбертке жүктеді.<ref>{{cite news |title=Ebert named film critic |newspaper=[[Chicago Sun-Times]] |date=April 5, 1967 |page=57}}</ref> Газета басшылығы жас киносыншының {{iw|Түлек (фильм, 1967)|«Түлек»|en|The Graduate}} сияқты туындыларды, сондай-ақ [[Жан-Люк Годар]] мен [[Франсуа Трюффо]]ның еңбектерін талдап, жазғанын қалады. 1968 жылдан бастап Эберт Чикаго университетіне шақырылған лектор ретінде қызмет етіп, Грэм атындағы үздіксіз либералды және кәсіби зерттеулер мектебінде кино өнері туралы кешкі курс жүргізді.<ref>{{cite web |date=April 5, 2013 |title=Roger Ebert, X'70, film critic and longtime Graham School lecturer, 1942–2013 |url=https://news.uchicago.edu/article/2013/04/05/roger-ebert-x-70-film-critic-and-longtime-graham-school-lecturer-1942-2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227130527/https://news.uchicago.edu/article/2013/04/05/roger-ebert-x-70-film-critic-and-longtime-graham-school-lecturer-1942-2013 |archive-date=December 27, 2016 |access-date=December 26, 2016 |website=UChicagoNews |publisher=University of Chicago |location=Chicago, Illinois}}</ref> Бірақ аспирантурадағы оқу жүктемесі мен киносыншылық жұмысты қатар алып жүру тым қиынға соқты. Содан кейін Эберт өзін толықтай кино сыны саласына арнау үшін Чикаго университетіндегі оқуын тоқтатты.<ref>{{cite book |title=Life Itself: A Memoir |last=Ebert |first=Roger |location=New York |publisher=Grand Central Publishing |page=142}}</ref> === Мансабы === [[Сурет:Russ Meyer and Roger Ebert by Roger Ebert.jpg|thumb|right|Эберт (оң жақта) Расс Мейермен бірге, 1970 жыл]] Эберттің {{iw|Chicago Sun-Times||en|Chicago Sun-Times}} газетіндегі алғашқы киносыны былай басталды: Жорж Лотнердің {{iw|Галия (фильм, 1966)|«Галия»|en|Galia (film)}} фильмі бәріміздің анамыз — мұхиттың асқақ кадрларымен басталып, сонымен аяқталады. Алайда осы екі аралықта жағаға ұрып жатқан толқынның [[Франциялық жаңа толқын|француз жаңа толқыны]] екені анық байқалады».<ref>{{cite news| author=Roger Ebert| date=April 7, 1967| title=Gaila| work=Chicago Sun Times| url=https://www.rogerebert.com/reviews/galia-1967}}</ref> Ол бұл күндерді былай еске алады: «Зонка маған бұл жұмысты бергеннен кейін, бір күн ішінде Роберт Уоршоудың The Immediate Experience кітабын оқып шықтым». Ол осы еңбектен мынадай тұжырым түйеді: «сыншы теория мен идеологияны, теология мен саясатты ысырып қойып, өзін тікелей әсерге аша білуі керек».<ref name=ImmediateExperience>{{cite book| author=Roger Ebert| title=Life Itself: A Memoir| date=2011| page=154}}</ref> Осы жылы ол [[Нью-Йорк кинофестивалі]]нде атақты киносыншы [[Полин Кейл]]мен алғаш рет кездеседі. Оған өзінің бірнеше мақаласын жібергеннен кейін, Полин Эбертке бұл дүниелерді «бүгінгі таңда америкалық газеттерде жарық көріп жатқан ең үздік киносын» деп бағалайды.<ref name=ChicagoMag /> Ол Кейлдің өз жұмыс әдісі туралы: «Мен киноға барамын, оны тамашалаймын, содан кейін өз-өзімнен маған не болғанын, бұл туындының маған қалай әсер еткенін сұраймын» деп айтқанын еске алады.<ref name=ImmediateExperience/> Эберттің кәсіби тұрғыдан қалыптасуына [[Ингмар Бергман]]ның «[[Персона (фильм)|Персона]]» фильміне жазған рецензиясы үлкен әсер етті.<ref>{{cite news| last=Ebert| first=Roger| date=November 7, 1967| title=Persona| work=Chicago Sun-Times| url=https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-persona-1966| access-date=April 8, 2024| archive-date=November 16, 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20161116124240/http://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-persona-1966| url-status=live}}</ref> Ол бас редакторға туындыны толық түсіндіріп бере алмайтындықтан, оған қалай сыни шолу жасау керектігін білмей тұрғанын айтады. Сонда редакторы оған: «Сен оны түсіндіруге міндетті емессің, тек көргеніңді сипаттап берсең жеткілікті», — деп жауап берген екен.<ref>{{cite news| last=Ebert| first=Roger| date=January 7, 2001| title=Great Movies: Persona| work=Chicago Sun-Times| url=https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-persona-1966| access-date=April 8, 2024| archive-date=November 16, 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20161116124240/http://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-persona-1966| url-status=live}}</ref> Ол [[Артур Пенн]]нің {{iw|Бонни мен Клайд (фильм, 1967)|«Бонни мен Клайд»|en|Bonnie and Clyde (film)}} туындысын алғашқылардың бірі болып қолдап, оны «Америка киносы тарихындағы айтулы белес, шынайылық пен шеберліктің озық үлгісі» деп бағалады. Ол [[Мартин Скорсезе]]нің ең алғашқы туындысы {{iw|Менің есігімді кім қағып тұр? (фильм, 1967)|«Менің есігімді кім қағып тұр?»|en|Who's That Knocking at My Door}} (1967 жылы алғаш рет «Мен бірінші шақырамын» деген атаумен шыққан) фильміне рецензия жазып, жас режиссерді болашақта «Америклық [[Федерико Феллини|Феллини]]» болуы мүмкін деп болжады.<ref name="Who'sThat">{{Cite news |last=Ebert |first=Roger |date=November 17, 1967 |title=I Call First/ Who's That Knocking at My Door? |work=Chicago Sun-Times |url=https://www.rogerebert.com/reviews/i-call-first--whos-that-knocking-at-my-door-1967 |access-date=July 30, 2022 |archive-date=December 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227045136/https://www.rogerebert.com/reviews/i-call-first--whos-that-knocking-at-my-door-1967 |url-status=live }}</ref> Эберт Расс Мейердің {{iw|Қуыршақтар аңғарының арғы жағында (фильм, 1970)|«Қуыршақтар аңғарының арғы жағында»|en|Beyond the Valley of the Dolls}} фильмінің сценарийін бірлесіп жазды және кейде бұл туындыға өзінің қатысы барын айтып әзілдейтін. Прокатқа шыққан тұста фильм сәтсіз деп танылғанымен, кейіннен [[культті фильм|культтік фильм]]ге айналды.<ref>{{cite news |url=https://www.rogerebert.com/reviews/beyond-the-valley-of-the-dolls-1980 |title=Beyond the Valley of the Dolls |work=Chicago Sun-Times |first=Roger |last=Ebert |access-date=September 3, 2012 |date=January 1, 1970 |archive-date=December 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181230054847/https://www.rogerebert.com/reviews/beyond-the-valley-of-the-dolls-1980 |url-status=live }}</ref> Эберт пен Мейер сондай-ақ {{iw|Жоғары! (фильм, 1976)|«Жоғары!»|en|Up! (film)}}, {{iw|Ультра-бикештер аңғарының астында (фильм, 1979)|«Ультра-бикештер аңғарының астында»|en|Beneath the Valley of the Ultra-Vixens}} және басқа де фильмдерді түсірді, сонымен қатар [[Sex Pistols]] тобы туралы түсірілімі сәтсіз аяқталған {{iw|Бэмбиді кім өлтірді? (фильм)|«Бэмбиді кім өлтірді?»|en|Who Killed Bambi? (film)}} фильмінің жұмысына араласты. 2010 жылдың сәуірінде Эберт өзінің блогында «Ұлыбританиядағы анархия» деген атпен де белгілі осы «Бэмбиді кім өлтірді?» фильмінің сценарийін жариялады.<ref>{{cite web |url=http://blogs.suntimes.com/ebert/2010/04/who_killed_bambi_-_a_screenpla.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100429015727/http://blogs.suntimes.com/ebert/2010/04/who_killed_bambi_-_a_screenpla.html |url-status=dead |archive-date=April 29, 2010 |last=Ebert |first=Roger |title='Who Killed Bambi?'&nbsp;– A screenplay |website=[[Chicago Sun-Times]] |date=April 25, 2010 }}</ref> Эберт 1972 жылы өткен 33-ші [[Венеция кинофестивалі|Венеция халықаралық кинофестиваліні]]ң қазылар алқасының мүшесі болды.<ref>{{Cite news |date=1972-07-23 |title=Ebert and Reed To Judge Venice Film Festival |url=https://www.newspapers.com/article/the-houston-chronicle-roger-ebert-and-re/181448823/ |access-date=2025-09-21 |work=The Houston Chronicle |pages=21}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ebert |first=Roger |date=1972-09-19 |title=US films warmly received but Venice fest disappointing |url=https://www.newspapers.com/article/the-boston-globe-us-films-warmly-receive/181449019/ |access-date=2025-09-20 |work=The Boston Globe |pages=38}}</ref> 1975 жылы Эберт сын бағыты бойынша [[Пулитцер сыйлығы]]н иеленді.<ref name="Salt Lake Tribune death">{{cite news |last=Rousseau |first=Caryn |title=Roger Ebert, first movie critic to win Pulitzer, dies at 70 |url=http://www.sltrib.com/sltrib/entertainment2/56107300-223/ebert-movie-siskel-chicago.html.csp |newspaper=[[The Salt Lake Tribune]] |date=April 4, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130005857/http://www.sltrib.com/sltrib/entertainment2/56107300-223/ebert-movie-siskel-chicago.html.csp |archive-date=January 30, 2016 }}</ref> Осы жеңісінен кейін оған [[The New York Times]] және [[The Washington Post]] басылымдары жұмыс ұсынды, бірақ ол [[Чикаго]]дан кеткісі келмегендіктен, екі ұсыныстан да бас тартты. Дәл соның алдында, сол жылы ол [[Chicago Tribune]] газетінің тілшісі {{iw|Джин Сискел|Джин Сискелмен|en|Gene Siskel}} бірге апта сайынғы фильмдерге шолу жасайтын {{iw|Sneak Previews|«Opening Soon at a Theater Near You»|en|Sneak Previews}} (кейіннен «Sneak Previews») атты телевизиялық шоуды бірлесіп жүргізе бастады.<ref name=NYTObit/> Бұл жұп өздерінің «басбармақ жоғары/басбармақ төмен» деген бағалау әдісімен кеңінен танымал болды. Олар тіпті «Екі басбармақ жоғары» (Two Thumbs Up) деген тіркесті өздерінің сауда белгісі ретінде ресми түрде тіркеп алды. Сискел мен Эберт дуэті ел арасында өте танымал болғаны соншалық, олар Американың ең танымал түнгі ток-шоуларына ([[Дэвид Леттерман]], [[Джонни Карсон]], [[Опра Уинфри]], [[Джей Лено]] және [[Конан О'Брайен]] бағдарламаларына) ондаған рет қонақ ретінде шақырылды. Сискел мен Эбертті кейде «киносынның деңгейін түсірді» деп айыптаушылар болды. Мысалы, Ричард Корлисс {{iw|Film Comment||en|Film Comment}} журналында бұл бағдарламаны «кинотеатрда тұратын және үнемі салғыласып жүретін екі жігіт басты рөлде ойнайтын ситком» деп атады.<ref>{{Cite news |last=Corliss |first=Richard |date=March–April 1990 |title=All Thumbs: Or, Is There a Future For Film Criticism? |work=Film Comment |url=https://www.filmcomment.com/article/richard-corliss-all-thumbs-or-is-there-a-future-for-film-criticism/}}</ref> Бұған жауап ретінде Эберт бұл шоудың терең академиялық сын емес екенін мойындады, бірақ олардың пікірталастары өскелең ұрпақты кино туралы дербес ой қорытуға талпындыратынын айтты 1996 жылы {{iw|W. W. Norton & Company||en|W. W. Norton & Company}} баспасының өтінішімен Эберт кино туралы жазылған үздік мәтіндердің антологиясын құрастырып, ол Roger Ebert's Book of Film: From Tolstoy to Tarantino, the Finest Writing From a Century of Film деген атпен жарық көрді. Оған Луиза Брукс пен Дэвид Томсон сияқты авторлардың түрлі бағыттағы еңбектері енді. Осыдан кейін ол өзі жұмыс істейтін газет редакторының қолдауымен өткендегі үздік туындыларға арналған көлемді мақалалар сериясын бастады. Бұл айдарды ол «[[Касабланка (фильм)|Касабланка]]» фильмінен бастады,<ref>{{cite news| author=Roger Ebert| title=Great Movies: Casablanca| date=September 15, 1996| url=https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-casablanca-1942}}</ref> ал кейіннен бұл эсселер жинақталып, бірнеше томдық The Great Movies (алғашқы томы 2002 жылы шықты) кітабы болып басылды. Төртінші томы оның өмірден өткенінен кейін жарық көрді. Сонымен қатар, 1999 жылы Эберт өзінің туған өлкесі Шампейнде (Иллинойс) еленбей қалған туындыларға арналған {{iw|Ebertfest||en|Ebertfest}} (бастапқыда The Overlooked Film Festival) кинофестивалінің негізін қалады.<ref>{{cite web |url=http://www.ebertfest.com/about.html |title=About EbertFest |website=[[Ebertfest: Roger Ebert's Film Festival|Roger Ebert's Film Festival]] |access-date=January 2, 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229103019/http://www.ebertfest.com/about.html |archive-date=December 29, 2016 }}</ref> {{Кесек |Түзеу = right |Фон = LemonChiffon |Ені = 200px |Атауы = Эберттің сүйікті фильмдері |Мәтіні = <small> * «[[2001: Ғарыш одиссеясы]]» * «[[Агирре, құдайдың қаһары]]» * «[[Апокалипсис бүгін]]» * «[[Азамат Кейн]]» * «[[Тәтті өмір]]» * «[[Генерал (фильм, 1926)|Генерал]]» * «[[Құтырған бұқа]]» * «[[Токио хикаясы]]» * «[[Өмір ағашы (фильм)|Өмір ағашы]]» * «[[Вертиго (фильм)|Вертиго]]» <hr /> [[Sight & Sound]] сауалнамасы (2012)</small><ref>[https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/voter/142 Roger Ebert] {{Wayback|url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/voter/142 |date=20210614133208 }} // [[Британия кинематография институты]]</ref> }} 1999 жылдың ақпанында Эберттің әріптесі Джин Сискел ми ісігінен қайтыс болды.<ref>{{cite news|url=https://newspapers.com/clip/58107353/in-tribute-legendary-film-reviewer/|title=In tribute: Legendary film reviewer leaves thumbprint on a nation of moviegoers|date=March 27, 1999|work=The Star Press|access-date=June 17, 2022|via=Newspapers.com|archive-date=May 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220505132306/https://www.newspapers.com/clip/58107353/in-tribute-legendary-film-reviewer/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=February 21, 1999 |title=Gene Siskel, Half of a Famed Movie-Review Team, Dies at 53 |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1999/02/21/nyregion/gene-siskel-half-of-a-famed-movie-review-team-dies-at-53.html |access-date=June 17, 2022 |archive-date=September 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904210034/https://www.nytimes.com/1999/02/21/nyregion/gene-siskel-half-of-a-famed-movie-review-team-dies-at-53.html |url-status=live }}</ref> Ол ауруына қарамастан, соңғы күндеріне дейін жұмысын тоқтатпай, киносынды өзінің өмірлік миссиясы санады. Сискелдің қазасынан кейін бағдарлама атауы Roger Ebert & the Movies деп өзгертіліп, оған [[Мартин Скорсезе]] бастаған бірнеше қонақ жүргізуші кезекпен қатысты.<ref name=Scorsese>{{Cite web|last=Ebert & Scorsese|title=Best films of the 90s|date=February 27, 2000|url=http://www.rogerebert.com/rogers-journal/ebert-and-scorsese-best-films-of-the-1990s|access-date=June 17, 2022|archive-date=August 28, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828102353/https://www.rogerebert.com/rogers-journal/ebert-and-scorsese-best-films-of-the-1990s|url-status=live}}</ref> Эберт өзінің жақын досы әрі «ең жақсы жауы» болған әріптесін үлкен құрметпен еске алды. Ол Сискелдің өте ақылды, тапқыр әрі нағыз кәсіби маман болғанын атап өтіп, сырт көзге үнемі салғыласып жүргенімен, олардың арасындағы шынайы сыйластық пен бауырмалдықтың өте терең болғанын жазды. Сондай-ақ ол Сискелдің сұхбаттарын әрдайым «Сен өмірде не нәрсеге нақты сенесің?» деген сұрақпен аяқтағанды ұнататынын еске алды.<ref>{{cite web| title=Siskel & Ebert: Remembering Gene Siskel| website=[[YouTube]]| date=February 27, 1999| url=https://www.youtube.com/watch?v=PvlTSxhWGqY}}</ref> 2000 жылдың қыркүйегінде бағдарламаның тұрақты жүргізушісі болып {{iw|Ричард Роупер||en|Richard Roeper}} бекітіліп, шоу атауы Ebert & Roeper деп өзгертілді.<ref name=NYTObit/><ref>{{cite news |url=https://www.newspapers.com/clip/88631117/tampa-bay-times/ |title=Columnist to become foil to Roger Ebert |work=Tampa Bay Times |date=July 14, 2000 |access-date=May 18, 2022 |via=Newspapers.com |archive-date=May 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518173243/https://www.newspapers.com/clip/88631117/tampa-bay-times/ |url-status=live }}</ref> Дәл осы жылы Эберт [[Ақ үй (АҚШ)|Ақ үй]]де АҚШ Президенті [[Билл Клинтон]] қараған фильмдер туралы сұхбат жүргізді.<ref>{{cite web |url=https://siskelebert.org/?p=7506 |title=The Bill Clinton Interview 2000 |website=siskelebert.org |access-date=July 17, 2020 |archive-date=July 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712032728/https://siskelebert.org/?p=7506 |url-status=live }}</ref> 2002 жылы Эбертке [[сілекей безі]]нің обыры диагнозы қойылды. 2006 жылы жасалған отадан кейін ол сөйлеу және тамақтану қабілетінен айырылды. 2007 жылы өзінің кинофестивалі қарсаңында ол сырт келбетінің өзгергенін көрсететін суретін жариялап, «[[Құтырған бұқа]]» фильміндегі сөзді мысалға келтірді: «Мен енді сүйкімді жігіт емеспін. (Бұрын да сондай болғанмын дей алмаймын. Біздің Сискелмен дуэтіміздің басты тартымдылығы — телеарнаға мүлдем сәйкес келмейтін сырт келбетімізде еді)». Ол сөйлей алмайтынына қарамастан фестивальге міндетті түрде қатысатынын айтып: «Кем дегенде, сөйлей алмайтындықтан, әр фильмнің неліктен «еленбей қалғанын» немесе өз уақытында «Қуыршақтар аңғарының арғы жағында» фильмін не үшін жазғанымды түсіндіруден құтылдым», — деп әзілдеді.<ref>{{cite web |title=Roger Ebert: I ain't a pretty boy no more and so what? |date=April 24, 2007 |url=https://signalvnoise.com/posts/391-roger-ebert-i-aint-a-pretty-boy-no-more-and-so-what}}</ref> 2008 жылы дауысынан айырылған Эберт өз ойын жеткізу үшін блог жүргізуге көшті. 2011 жылы ол өзінің балалық шағын, мансабын, маскүнемдік пен обыр ауруымен күресін және достық қарым-қатынастарын баяндаған Life Itself атты мемуарын жарыққа шығарды.<ref name=NPR/> 2013 жылдың 7 наурызында Эберт өзінің соңғы ауқымды эссесін {{iw|Нараяма туралы аңыз (фильм, 1958)|«Нараяма туралы аңыз»|en|The Ballad of Narayama (1958 film)}} фильміне арнап жариялады.<ref>{{cite news| author=Roger Ebert| title=The elderly are left on a mountain to die| date=March 7, 2013| url=https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-ballad-of-narayama-1958}}</ref> Ал оның көзі тірісінде шыққан ең соңғы кинорецензиясы 2013 жылдың 27 наурызында жарық көрген «[[Қонақ (фильм)|Қонақ]]» фильміне жазылды.<ref>{{cite web| url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-host-2013| title=Don't listen to inner voices from other planets| work=Chicago Sun-Times| date=March 27, 2013| first=Roger|last=Ebert| accessdate=June 22, 2022|via=[[RogerEbert.com]]|archive-date=June 22, 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20220622133900/https://www.rogerebert.com/reviews/the-host-2013|url-status=live}}</ref> Өмірден өтерінен екі күн бұрын блогында жариялаған соңғы жазбасында ол ауруының қайта асқынғанын айтып, жұмыстан уақытша демалыс алатынын мәлімдеді.<ref>{{cite news| title=Announcing a 'Leave of Presence,' Ebert Says He's Reducing His Workload| date=April 3, 2013| author=Dave Itzkoff| work=[[The New York Times]]}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:АҚШ киносыншылары]] [[Санат:АҚШ тележүргізушілері]] [[Санат:АҚШ журналистері]] [[Санат:Кино тарихшылары]] [[Санат:АҚШ жазушылары]] [[Санат:Пулитцер сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қалқанша безінің қатерлі ісігінен қайтыс болғандар]] 35zg0zo21lzqnzvzlml3kbtz917r0yg 10 782021 3612687 3612224 2026-06-02T19:16:21Z Kasymov 10777 3612687 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Алтын Орда беклербектері |navbar = |түс = |сурет = |сурет2 = |жасыру = |тақырыбы = Алтын Орда беклербектері |мазмұны = {{nobr|[[Ноғай]] •}} {{nobr|[[Бек Темір]] •}} {{nobr|[[Елбасар]] •}} {{nobr|[[Құтлық Темір]] •}} {{nobr|[[Исатай Қият]] •}} {{nobr|[[Моғұл Бұқа]] •}} {{nobr|[[Құтлұқ Бұқа (беклербек)|Құтлұқ Бұқа]] •}} {{nobr|[[Мамай (беклербек)|Мамай]] •}} {{nobr|[[Қазаншы (беклербек)|Қазаншы]] •}} {{nobr|[[Едіге]] •}} {{nobr|[[Мансұр би]] •}} {{nobr|[[Наурыз би]] •}} {{nobr|[[Темір би]] •}} |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Монархтар]] </noinclude> e450zrnfhchuu4nv4pk5wj2n4bm15rw 0 782022 3612755 3612309 2026-06-02T19:44:04Z Kasymov 10777 «[[Санат:Алтын Орда билері|Алтын Орда билері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612755 wikitext text/x-wiki '''Теңіз Бұқа''' (1361 жылы қайтыс болған) — [[XIV ғасыр]]дың ортасында өмір сүрген қият тайпасынан шыққан ықпалды ортағасырлық әмір, Алтын Орданың шығыс қанатының (Көк Орданың) билеушісі.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4275 |title=Сыгнак — столица Белой Орды |author=Абильсеитов Г. |website=Национальный исторический портал «E-history.kz» |date=2014-11-18 |access-date=2026-06-01 |language=ru}}</ref> == Шығу тегі == Теңіз Бұға қияттардың ақсүйек әулетінен шыққан. Оның әкесі [[Жыр Құтлы]] әмір әрі ұлысбек болған, ал атасы [[Исатай Қият]] [[Өзбек хан]] тұсындағы ең беделді беклербектердің бірі еді. Теңіз-Бұға Алтын Орданың батыс бөлігінің іс жүзіндегі билеушісі болған атақты түменбасы Мамайдың немере ағайыны болатын. == Билігі == Ол орталығы [[Сығанақ]] қаласы болған аймақтарды басқарды. Жошы ұлысындағы орталық билік әлсіреп, 1360-жылдардағы «[[Ұлы дүрбелең]]» кезеңі басталғаннан кейін, Теңіз Бұқа өз атынан билік жүргізу үшін таққа қуыршақ хандарды отырғызуға тырысты. Ол [[Тоқа Темір әулеті]]нің өкілі [[Қара Ноғай]] тарапынан тақтан тайдырылып, өлтірілді. Теңіз Бұқаның өлімінен кейін өңірдегі билік [[Ұрыс хан]]ның қолына өтті.<ref>{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия Джучидов в XIII-XVIII веках |орын=Астана |год=2008 |страницы=45-48 |isbn=9965-833-01-3}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == {{Ақ Орда хандары}} [[Санат:Алтын Орда билері]] k199zbm9b1joy8crfi2k5altm6pomwc 0 782024 3612590 3612329 2026-06-02T16:03:25Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612590 wikitext text/x-wiki '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы Алтын Орданың (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). Ұлы дүрбелеңнің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы Мамайдың туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жир-Құтлық қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — Өзбек хан тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жир-Құтлық қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жир-Құтлық аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жир-Құтлық еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] 1uhh8xjkacineyu86gowezkhpq1gsho 3612591 3612590 2026-06-02T16:03:43Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612591 wikitext text/x-wiki '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). Ұлы дүрбелеңнің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы Мамайдың туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жир-Құтлық қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — Өзбек хан тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жир-Құтлық қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жир-Құтлық аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жир-Құтлық еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] e8xqyusf1p6jc9v9v36032i6e9ewbk7 3612592 3612591 2026-06-02T16:04:10Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612592 wikitext text/x-wiki '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы Мамайдың туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жир-Құтлық қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — Өзбек хан тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жир-Құтлық қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жир-Құтлық аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жир-Құтлық еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] isd5nou99m626bpex1hjsoet6qe2ulp 3612593 3612592 2026-06-02T16:04:44Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612593 wikitext text/x-wiki '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жир-Құтлық қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — Өзбек хан тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жир-Құтлық қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жир-Құтлық аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жир-Құтлық еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] cqxsuvk7f3u8zei2mvjar5zqoe55unc 3612594 3612593 2026-06-02T16:05:06Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3612594 wikitext text/x-wiki '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — Өзбек хан тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жир-Құтлық қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жир-Құтлық аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жир-Құтлық еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] 1nftomihtbkcojjezouts6fdbxfbnf7 3612595 3612594 2026-06-02T16:05:17Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3612595 wikitext text/x-wiki '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — Өзбек хан тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жир-Құтлық қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жир-Құтлық аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жир-Құтлық еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] mrkzjuxdpo6k9z9ss44xmnk86ywqmw6 3612596 3612595 2026-06-02T16:05:31Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3612596 wikitext text/x-wiki '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — Өзбек хан тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жир-Құтлық қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жир-Құтлық аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жир-Құтлық еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] h1ldjbpx9hr5ivfq0cqws8gmacto82i 3612597 3612596 2026-06-02T16:05:44Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3612597 wikitext text/x-wiki '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — Өзбек хан тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жир-Құтлық қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жир-Құтлық аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жир-Құтлық еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] 1p5q7mh1unuy3nm61q5d9mjmonyp3jr 3612598 3612597 2026-06-02T16:06:13Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3612598 wikitext text/x-wiki '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жир-Құтлық қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жир-Құтлық аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жир-Құтлық еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] 8ozw44cbxsn7hoevh1puqw0f45qvh65 3612599 3612598 2026-06-02T16:06:40Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3612599 wikitext text/x-wiki '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жир-Құтлық аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жир-Құтлық еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] px0jn89lewyg5fh7hwmqzdr7qq57c8l 3612600 3612599 2026-06-02T16:06:58Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3612600 wikitext text/x-wiki '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жир-Құтлық еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] sp53cgdkf4eo31mkw3fjdbf6tzdeprf 3612601 3612600 2026-06-02T16:07:53Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3612601 wikitext text/x-wiki '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] iqmw694h3dhxms8lgsfcafo7tizn143 3612602 3612601 2026-06-02T16:10:29Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612602 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] 7pwdo66kcwghaq9q31vpl7zyzycsywh 3612603 3612602 2026-06-02T16:10:51Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612603 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] fccesa13qmxooo0d2igkb8nj29rclq0 3612604 3612603 2026-06-02T16:11:58Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612604 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] hk22wi8w2mdmiemlrsfv6o49popsb9p 3612605 3612604 2026-06-02T16:12:54Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612605 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] qhmu62cv0bs6jcelmzxyblv8cr0yzuv 3612606 3612605 2026-06-02T16:13:46Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612606 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] dyrx3vjr4ostflj73on7qmiqej0lwrn 3612607 3612606 2026-06-02T16:14:06Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612607 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] jtf8q58kuh9cvmmnhgtku1dy4zxwjix 3612608 3612607 2026-06-02T16:14:32Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612608 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] 9tywx30ow9pgubk2wi2cfuw5f6jslou 3612609 3612608 2026-06-02T16:15:01Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612609 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір Исатай. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] hbf0dqr8rfdg1mtmwd8yma7j0s7s3j4 3612610 3612609 2026-06-02T16:15:38Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3612610 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, Сырдарияның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] fuvet5qsy1kw6pm771pz2uwou8n21q0 3612611 3612610 2026-06-02T16:15:59Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3612611 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. Жәнібек хан билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] 9wdmr9x964ernhzrw1nrod538li4749 3612612 3612611 2026-06-02T16:16:39Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3612612 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және Алтын Ордадағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] bh8buiq2o8316gze19dny9v3g12rv1d 3612613 3612612 2026-06-02T16:17:16Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3612613 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] qb5bc6gawpdhtwj0j8oseyj685h090x 3612614 3612613 2026-06-02T16:18:00Z Sagzhan 29953 /* Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы */ 3612614 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] fb9dk62l10efw9p4wut8qxqsfeplw7l 3612615 3612614 2026-06-02T16:18:11Z Sagzhan 29953 /* Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы */ 3612615 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] hxss25kd3dvws1j6gbh4ehqxc0p8813 3612617 3612615 2026-06-02T16:18:24Z Sagzhan 29953 /* Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы */ 3612617 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жир-Құтлық Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] 8wj52ereivc5hkbcn1m3xy8r6tcmbv4 3612618 3612617 2026-06-02T16:18:59Z Sagzhan 29953 /* Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы */ 3612618 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тұқа-Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] n90hq568l955zsngty6a6uqyrcp3wqw 3612619 3612618 2026-06-02T16:19:19Z Sagzhan 29953 /* Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы */ 3612619 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тоқа Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] gwpa4x5s8jkg4efsozrqz57lginm0xp 3612620 3612619 2026-06-02T16:19:42Z Sagzhan 29953 /* Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы */ 3612620 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тоқа Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жыр Құтлы ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жир-Құтлықтың ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] 99yqxh4olg3ntecz8fwfas292m7o9mu 3612621 3612620 2026-06-02T16:20:05Z Sagzhan 29953 /* Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы */ 3612621 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тоқа Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жыр Құтлы ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жыр Құтлының ұлы Теңіз-Бұға Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] l0zhwjrveq3ak92l1gb8u1ajkt1mzv4 3612622 3612621 2026-06-02T16:20:21Z Sagzhan 29953 /* Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы */ 3612622 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тоқа Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жыр Құтлы ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жыр Құтлының ұлы Теңіз Бұқа Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жир-Құтлық күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] mc0kt8bo2uzj8n895j4cy8cjldfueh9 3612623 3612622 2026-06-02T16:20:59Z Sagzhan 29953 /* Тарихи деректердегі мәліметтер */ 3612623 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тоқа Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жыр Құтлы ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жыр Құтлының ұлы Теңіз Бұқа Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жир-Құтлық туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жыр Құтлы күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] 8r0hth3v2wzgsmylsus6uvzgs59xgzo 3612624 3612623 2026-06-02T16:21:20Z Sagzhan 29953 /* Тарихи деректердегі мәліметтер */ 3612624 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тоқа Темір әулетінен шыққан Ұрыс ханның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жыр Құтлы ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жыр Құтлының ұлы Теңіз Бұқа Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жыр Құтлы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жыр Құтлы күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] d57ige5rg0bebeggqbtronb56iw2m2r 3612625 3612624 2026-06-02T16:21:43Z Sagzhan 29953 /* Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы */ 3612625 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тоқа Темір әулетінен шыққан [[Ұрыс хан]]ның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жыр Құтлы ұлы Теңіз-Бұға басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жыр Құтлының ұлы Теңіз Бұқа Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жыр Құтлы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жыр Құтлы күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] 8876820u930bv8usdb8jsg4wh43aj8z 3612626 3612625 2026-06-02T16:22:01Z Sagzhan 29953 /* Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы */ 3612626 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тоқа Темір әулетінен шыққан [[Ұрыс хан]]ның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жыр Құтлы ұлы Теңіз Бұқа басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жыр Құтлының ұлы Теңіз Бұқа Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жыр Құтлы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жыр Құтлы күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих (Қадырғали Жалайыридің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] gb0fyocxf59hlbamq1ysa3h8kxvmp56 3612627 3612626 2026-06-02T16:22:39Z Sagzhan 29953 /* Тарихи деректердегі мәліметтер */ 3612627 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тоқа Темір әулетінен шыққан [[Ұрыс хан]]ның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жыр Құтлы ұлы Теңіз Бұқа басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жыр Құтлының ұлы Теңіз Бұқа Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жыр Құтлы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жыр Құтлы күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих ([[Қадырғали Жалайыр]]идің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] 8f7b3yihsvjlabxg6yehl6g8vjbgmyh 3612628 3612627 2026-06-02T16:23:19Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612628 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = [[ислам]] | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Исатай Қият | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тоқа Темір әулетінен шыққан [[Ұрыс хан]]ның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жыр Құтлы ұлы Теңіз Бұқа басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жыр Құтлының ұлы Теңіз Бұқа Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жыр Құтлы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жыр Құтлы күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих ([[Қадырғали Жалайыр]]идің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] fagouw5sfsjlb8pcjisrtrf5d0r98mq 3612629 3612628 2026-06-02T16:24:05Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612629 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = [[ислам]] | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Исатай Қият]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Теңіз Бұқа | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тоқа Темір әулетінен шыққан [[Ұрыс хан]]ның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жыр Құтлы ұлы Теңіз Бұқа басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жыр Құтлының ұлы Теңіз Бұқа Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жыр Құтлы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жыр Құтлы күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих ([[Қадырғали Жалайыр]]идің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] mba8jwa4d8fmunnyk058d3p453wer9q 3612630 3612629 2026-06-02T16:24:26Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612630 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жыр Құтлы | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Алтын Орда беклербегі | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = [[ислам]] | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Қият | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Исатай Қият]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = [[Теңіз Бұқа]] | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Жыр Құтлы''' — [[XIV ғасыр]]дағы [[Алтын Орда]]ның (Жошы Ұлысының) ірі саяси және әскери қайраткері, түркіленген қият тайпасынан шыққан бек (әмір). [[Ұлы дүрбелең]]нің басталу кезеңінде Жошы Ұлысының сол қанатының (Көк Орданың) билеушісі болған. Ол түменбасы [[Мамай (беклербек)|Мамайдың]] туған нағашысы еді.<ref name="Sabitov_2009">{{кітап |автор=Сабитов Ж. М. |тақырыбы=Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках |жыл=2009 |беттер=75}}</ref>. == Өмірбаяны == Жыр Құтлы қият тайпасының атақты әулетінен шыққан. Оның әкесі — [[Өзбек хан]] тұсында төрт ұлы әмірдің (ұлыс бектерінің) бірі болған әйгілі әмір [[Исатай Қият]]. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жыр Құтлы қият ұлысын басқару билігін мұраға алды. Оның иеліктері Арал маңы далаларында және қазіргі Қазақстанның оңтүстігінде, [[Сырдария]]ның төменгі және орта ағысы бойында орналасқан еді. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек хан]] билігі кезінде және [[Алтын Орда]]дағы өзара тақ таласы кезеңінде («Ұлы дүрбелеңде») Жыр Құтлы аса зор саяси ықпалға ие болып, мемлекеттің шығыс бөлігін іс жүзінде өзі басқарды.<ref name="Zhalairi">{{кітап |автор=Қадырғали Жалайыр |тақырыбы=Жәми ат-таварих |жыл=1969 |беттер=112 |үзінді=Сол бүлікте Орыс хан өз әскерімен Алатауға кетті. Ол уақытта Жәнібек ханнан кейін бүкіл ұлысқа би болған Қыйат Исатайдың ұлы Жыр Құтлы еді. Орыс хан Жир-Құтлықты өлтірді. Бәрі Орыс ханның үлкендігін мойындады}}</ref> == Ұрыс ханмен қақтығысы және қазасы == 1360-жылдары Орданың шығыс бөлігінде Тоқа Темір әулетінен шыққан [[Ұрыс хан]]ның күшеюі басталды. Билікті орталықтандыруға және көшпелі ақсүйектерді өзіне бағындыруға ұмтылған Ұрыс хан тәуелсіз әмірлермен қатаң күрес жүргізді. Жыр Құтлы Шыңғыс әулетінен шыққан билеушінің орталықтандыру саясатына қарсы шықты. Осы саяси әрі әскери тартыс барысында ол тұтқынға түсіп, Ұрыс ханның бұйрығымен өлтірілді. Ықпалды әмірдің қазасы қият тайпасының Ұрыс ханға қарсы ірі көтерілісіне себеп болды. Бұл көтерілісті Жыр Құтлы ұлы Теңіз Бұқа басқарды. Алайда ол да осы күресте қаза тапты. Ортағасырлық деректерде бұл оқиғалар Көк Ордадағы билік үшін күрестің маңызды кезеңдерінің бірі ретінде сипатталады. Жыр Құтлының ұлы Теңіз Бұқа Сырдария бойында әкесінің қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызды, бұл нысан көшпенділер үшін маңызды географиялық бағдарға айналды<ref name="Yudin_2001">{{кітап |автор=Юдин В. П. |тақырыбы=О строительстве мавзолея Кыйата Джир-Кутлу на Сырдарье |жыл=2001 |беттер=89}}</ref>. == Тарихи деректердегі мәліметтер == * «Дафтар-и Шыңғыс-наме» атты татар тарихи шежіресінде Жыр Құтлы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Онда оның шыққан тегі баяндалып, далада ұзақ уақыт бойы оның кесенесі — Жыр Құтлы күмбезі болғаны және оның көшпелілер үшін маңызды бағдар ретінде қызмет атқарғаны айтылады. * Жами ат-тауарих ([[Қадырғали Жалайыр]]идің шежірелік еңбегі) оның әмір Исатайдан тарайтыны және ұлысты басқарудағы рөлі туралы мәлімет береді. == Әдебиеттер == * Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. Санкт-Петербург: Евразия, 2010. * Генеалогия джучидов в XV—XVIII веках, 2009. * Восточный Дешт-и Кыпчак в XIII — первой половине XV века, Алматы, 2010. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда билері]] cipcc0ys7ndlqw2qg8hmzuy6i6wckqh 0 782028 3612756 3612371 2026-06-02T19:44:58Z Kasymov 10777 3612756 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Харви Джеймс Альтер |Шынайы есімі = Harvey J. Alter |Суреті = Harvey_Alter_in_2020_(cropped).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Харви Джеймс Альтер 2000 жылдың қазан айында |Туған күні = 12.9.1935 |Туған жері = {{Туғанжері|Нью-Йорк|Нью-Йоркта}}, [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[вирусология]], [[медицина]], [[ішкі аурулар]], [[гематология]], [[трансфузиология]] және [[инфектология]] |Жұмыс орны = [[АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институттары]] |Ғылыми дәрежесі = [[вирусолог]], [[университет оқытушысы]], [[дәрігер]], [[терапевт]], [[гематолог]], [[трансфузиолог]], жұқпалы аурулар жөніндегі маман, [[микробиология]], вирусология және инфекция эпидемиологиясы бойынша маман |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Рочестер университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2020 жыл ғылымда|2020]]) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Харви Джеймс Альтер''' ({{Lang-en|Harvey J. Alter}}; [[12 қыркүйек]] [[1935 жыл|1935]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық дәрігер және ғалым, гепатит С вирусын ашқаны үшін Майкл Хоутон және Чарльз Райспен бірге [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша]] [[2020 жыл|2020 жылғы]] Нобель сыйлығының иегері<ref name="nobel">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/|title=Press release: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020|lang=en|accessdate=2020-09-05|archivedate=2020-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201005114154/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/}}</ref> және Майкл Хоутонмен бірге клиникалық медициналық зерттеулер үшін Ласкер — Дебейки сыйлығының иегері. Ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] ең жоғары азаматтық медициналық наградасы — «Ерекше қызметі үшін» медалімен марапатталған. АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институттарының жұқпалы аурулар бөлімін басқарады. == Өмірбаян == [[Сурет:Dr._Harvey_J._Alter_(1935-_(28926785543).jpg|солға|нобай]] Альтер [[Нью-Йорк|Нью-Йорк қаласында]]<ref name="Press release">{{Cite web|url=http://www.cc.nih.gov/about/news/press_room/2000/09_21_00_alteraward.html|title=NIH Clinical Center scientist a Lasker Award recipient|last=Henrichsen|first=Colleen|date=2000-09-21|work=Press release|publisher=NIH|accessdate=2009-10-20|archivedate=2020-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016075749/https://www.cc.nih.gov/about/news/press_room/2000/09_21_00_alteraward.html}}</ref> [[Еврейлер|еврей]] отбасында дүниеге келген<ref name=":0">{{Cite journal|author=Alter|first=Harvey J.|date=2014|title=The road not taken or how I learned to love the liver: A personal perspective on hepatitis history|url=https://aasldpubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/hep.26787|journal=Hepatology|language=en|volume=59|issue=1|pages=4–12|doi=10.1002/hep.26787|issn=1527-3350|accessdate=2020-10-05|archive-date=2021-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607213848/https://aasldpubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/hep.26787}}</ref>. Куинсте өсті. [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорктегі]] Рочестердегі Рочестер университетінде оқып, [[1956 жыл|1956 жылы]] бакалавр дәрежесін алды. Сондай-ақ, ол сол жерден [[1960 жыл|1960 жылы]] медициналық диплом алды. 1961 жылдың желтоқсанынан 1964 жылдың маусымына дейін [[Мэриленд|Мэриленд штатындағы]] Бетесда қаласындағы Ұлттық денсаулық сақтау институттарында постдокторантурада жұмыс істеді; содан кейін 1964 жылдың шілдесінен 1965 жылдың маусымына дейін [[Вашингтон университеті|Вашингтон университетінде]] резидентурада оқыды; және 1965 жылдың шілдесінен 1966 жылдың маусымына дейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] [[Джорджтаун университеті|Джорджтаун университетінде]] [[гематология]] бойынша мамандандырылды. == Жұмыс орындары == == Медициналық зерттеулер == Жас ғалым ретінде Альтер 1964 жылы [[Барух Бламберг|Барух Блумбергпен]] бірге Аустралия антигенін ашуға қатысты.<ref name="NIH Almanac">{{Cite web|url=http://www.nih.gov/about/almanac/organization/CC.htm|title=The NIH Almanac|date=2009-06-04|work=Department of Health and Human Services|publisher=National Institutes of Health|accessdate=2009-10-20|archivedate=2013-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004185730/http://www.nih.gov/about/almanac/organization/CC.htm}}</ref> Бұл жұмыс В гепатитін ашуда маңызды рөл атқарды. === С гепатитінің анықтауы === 1970 жылдардың ортасында Альтер және оның зерттеушілер тобы қан құюдан кейінгі [[Гепатит|гепатиттің]] көптеген жағдайлары А және В гепатиттерінің белгілі түрлерімен байланысты емес екенін көрсетті. Шимпанзелерге жүргізілген зерттеулерді пайдалана отырып, топ бастапқыда «А емес, В емес гепатит» деп аталған гепатиттің жаңа түрінің бар екенін көрсетті. Бұл жұмыс сайып келгенде С гепатиті вирусын ашуға әкелді. 1988 жылы Альтер бастаған топ адам қанының үлгілерінен вирусты анықтай алды<ref name="laskeraward">[http://www.laskerfoundation.org/awards/naturemedicine/Alter.pdf Alter.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927230343/http://www.laskerfoundation.org/awards/naturemedicine/Alter.pdf|date=2007-09-27}}</ref>. 1989 жылдың сәуірінде [[Science]] журналында С гепатиті вирусы деп аталатын жаңа вирустың сипаттамасы екі мақалада жарияланды. == Жеке өмір == Альтердің Барбара Бэйлимен бірінші некесінен екі баласы бар, ал екінші рет екі баласы бар Диана Доулингке үйленді. Тоғыз немересі бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ вирусологтары]] 9byslhi8pevcbols8y5mzndjpzwh7nq 0 782034 3612631 3612443 2026-06-02T16:32:13Z Орел Карл 81620 /* Өмірбаяны */ 3612631 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Александр Константинович Протозанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 10 қыркүйек 1969 | Басқаруын аяқтады = 19 желтоқсан 1983 | Ізашары = [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] | Ізбасары = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[КОКП Түмен облыстық комитеті|КОКП Түмен өндірістік облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = қаңтар 1963 | Басқаруын аяқтады_2 = желтоқсан 1964 | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды,<br /> [[Борис Евдокимович Щербина|Борис Щербина]] КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде'' | Ізбасары_2 = ''лауазым жойылды,<br /> [[Борис Евдокимович Щербина|Борис Щербина]] КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде'' | Титулы_3 = [[Түмен облысы|Түмен]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = желтоқсан 1960 | Басқаруын аяқтады_3 = наурыз 1963 | Ізашары_3 = [[Дмитрий Николаевич Крюков|Дмитрий Крюков]] | Ізбасары_3 = [[Илья Павлович Шуляков|Илья Шуляков]] ''(өнеркәсіптік облыстық атқару комитеті)''<br /> [[Павел Степанович Чиков|Павел Чиков]] ''(ауылдық облыстық атқару комитеті)'' | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 15.8.1914 | Туған жері = {{Туғанжері|Киев|Киевте}}, [[Киев губерниясы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 2.2.2006 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]] | Жерленді = Кунцево зираты | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = 1. [[Киев политехникалық институты|Киев индустриалды институты]]<br /> 2. [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|М. И. Калинин атындағы Мәскеу түсті металдар және алтын институты]]<br /> 3. [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alexander Protozanov | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Халықтар Достығы ордені}} | {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} | {{Мәскеуді қорғағаны үшін медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Мәскеудің 850 жылдық естелік медалі}} | {{Тың жерлерді игергені үшін медалі}} | {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} }} }} '''Александр Константинович Протозанов''' ([[15 тамыз]] [[1914 жыл|1914]], [[Киев]], [[Киев губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[2 ақпан]] [[2006 жыл|2006]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері. Түмен облыстық атқару комитетінің төрағасы (1960–1963), [[КОКП Түмен облыстық комитеті|КОКП Түмен өнеркәсіптік облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1963–1964), [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан Коммунистік партиясы Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1969–1983). == Өмірбаяны == Александр 1914 жылы 15 тамызда [[Киев]] қаласында дүниеге келді. 1933—1934 жылдары [[Киев политехникалық институты|Киев индустриалды институтындағы]] жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды. 1934—1939 жылдары [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|М.И. Калинин атындағы Мәскеу түсті металдар және алтын институтында]] оқыды (1941 жылы бітірді). 1939—1940 жылдары [[Мәскеу]] қаласы Ленин аудандық БЛКЖО комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. 1940—1941 жылдары [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің]] тыңдаушысы болды. 1941 жылдың ақпанынан — 1943 жылдың сәуіріне дейін Алтай өлкесіндегі БК(б)П Ельцов аудандық комитетінің 2-хатшысы қызметін атқарды. 1943 жылдың сәуірінен — 1943 жылдың тамызына дейін БК(б)П Алтай өлкелік комитетінің тау-кен бөлімі меңгерушісі болып істеді. 1943—1944 жылдары тағыда [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің]] тыңдаушысы болды. 1944 жылдың қыркүйегінен — 1948 жылдың ақпанына дейін Беларусь К(б)П ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбек етті. 1948 жылдың ақпанынан — 1948 жылдың тамызына дейін БК(б)П ОК партия органдарын тексеру басқармасының ақпаршы лауазымында мехнат қылды. 1948 жылдың тамызынан — 1950 жылдың сәуіріне дейін партия, кәсіподақ және комсомол органдары бөлімінің нұсқаушысы болып күн көрді. 1950 жылдың сәуірінен — 1952 жылдың қаңтарына дейін БК(б)П ОК Әкімшілік бөлімінің сектор меңгерушісі болып еңбектенді. 1952 жылдың қаңтарынан — 1957 жылдың маусымына дейін КОКП Ұдмұрт облыстық комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. 1957—1958 жылдары КОКП Ұдмұрт экономикалық әкімшілік ауданындағы халық шаруашылығы кеңесі төрағасының 1-орынбасары қызметін атқарды. 1958 жылдың қаңтарынан — 1960 жылдың қаңтарына дейін КОКП Түмен облыстық комитетінің хатшысы болып істеді. 1960 жылдың қаңтарынан — 1962 жылдың желтоқсанына дейін Түмен облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті. 1963 жылдың қаңтарынан — 1964 жылдың желтоқсанына дейін КОКП Түмен өнеркәсіптік облыстық комитетінің 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды. 1964 жылдың желтоқсанынан — 1969 жылдың қыркүйегіне дейін КОКП Түмен облыстық комитетінің 2-хатшысы болып күн көрді. 1969 жылдың 10 қыркүйегінен — 1983 жылдың 19 желтоқсанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып еңбектенді. 1976 жылдың 5 наурызынан — 1986 жылдың 25 ақпанына дейін КОКП ОК мүшелігіне кандидат болды. 1976-XXV, 1981-XXVI. 1983 жылдың желтоқсанда зейнетке шықты. 1984—1990 жылдары РКФСР Министрлер Кеңесі жанындағы кеңесші болды. 1997 жылы «Батыс Сібір жерлестігі» қоғамдық ұйымы Мұнай және газ жөніндегі ғылыми-техникалық кеңесінің консультанты<ref>Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008</ref>. [[Мәскеу|Мәскеудегі]] Кунцево зиратында жерленді. == Естелік == Оның есімі [[Түмен]] мен [[Өскемен]] қалаларындағы көшелерге, сондай-ақ Түмен облысының Уват лицензиялық учаскесіндегі «Протозановское» мұнай кен орнына берілген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Түмен облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Өскеменнің құрметті азаматтары]] [[Санат:КОКП ОК мүшелігіне кандидаттар]] [[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП Түмен облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]] oth33lnhzkxu3utckji5qv7ffdmkiet 3612632 3612631 2026-06-02T16:35:18Z Орел Карл 81620 /* Естелік */ 3612632 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Александр Константинович Протозанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 10 қыркүйек 1969 | Басқаруын аяқтады = 19 желтоқсан 1983 | Ізашары = [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] | Ізбасары = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[КОКП Түмен облыстық комитеті|КОКП Түмен өндірістік облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = қаңтар 1963 | Басқаруын аяқтады_2 = желтоқсан 1964 | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды,<br /> [[Борис Евдокимович Щербина|Борис Щербина]] КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде'' | Ізбасары_2 = ''лауазым жойылды,<br /> [[Борис Евдокимович Щербина|Борис Щербина]] КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде'' | Титулы_3 = [[Түмен облысы|Түмен]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = желтоқсан 1960 | Басқаруын аяқтады_3 = наурыз 1963 | Ізашары_3 = [[Дмитрий Николаевич Крюков|Дмитрий Крюков]] | Ізбасары_3 = [[Илья Павлович Шуляков|Илья Шуляков]] ''(өнеркәсіптік облыстық атқару комитеті)''<br /> [[Павел Степанович Чиков|Павел Чиков]] ''(ауылдық облыстық атқару комитеті)'' | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 15.8.1914 | Туған жері = {{Туғанжері|Киев|Киевте}}, [[Киев губерниясы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 2.2.2006 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]] | Жерленді = Кунцево зираты | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = 1. [[Киев политехникалық институты|Киев индустриалды институты]]<br /> 2. [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|М. И. Калинин атындағы Мәскеу түсті металдар және алтын институты]]<br /> 3. [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alexander Protozanov | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Халықтар Достығы ордені}} | {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} | {{Мәскеуді қорғағаны үшін медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Мәскеудің 850 жылдық естелік медалі}} | {{Тың жерлерді игергені үшін медалі}} | {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} }} }} '''Александр Константинович Протозанов''' ([[15 тамыз]] [[1914 жыл|1914]], [[Киев]], [[Киев губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[2 ақпан]] [[2006 жыл|2006]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері. Түмен облыстық атқару комитетінің төрағасы (1960–1963), [[КОКП Түмен облыстық комитеті|КОКП Түмен өнеркәсіптік облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1963–1964), [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан Коммунистік партиясы Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1969–1983). == Өмірбаяны == Александр 1914 жылы 15 тамызда [[Киев]] қаласында дүниеге келді. 1933—1934 жылдары [[Киев политехникалық институты|Киев индустриалды институтындағы]] жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды. 1934—1939 жылдары [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|М.И. Калинин атындағы Мәскеу түсті металдар және алтын институтында]] оқыды (1941 жылы бітірді). 1939—1940 жылдары [[Мәскеу]] қаласы Ленин аудандық БЛКЖО комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. 1940—1941 жылдары [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің]] тыңдаушысы болды. 1941 жылдың ақпанынан — 1943 жылдың сәуіріне дейін Алтай өлкесіндегі БК(б)П Ельцов аудандық комитетінің 2-хатшысы қызметін атқарды. 1943 жылдың сәуірінен — 1943 жылдың тамызына дейін БК(б)П Алтай өлкелік комитетінің тау-кен бөлімі меңгерушісі болып істеді. 1943—1944 жылдары тағыда [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің]] тыңдаушысы болды. 1944 жылдың қыркүйегінен — 1948 жылдың ақпанына дейін Беларусь К(б)П ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбек етті. 1948 жылдың ақпанынан — 1948 жылдың тамызына дейін БК(б)П ОК партия органдарын тексеру басқармасының ақпаршы лауазымында мехнат қылды. 1948 жылдың тамызынан — 1950 жылдың сәуіріне дейін партия, кәсіподақ және комсомол органдары бөлімінің нұсқаушысы болып күн көрді. 1950 жылдың сәуірінен — 1952 жылдың қаңтарына дейін БК(б)П ОК Әкімшілік бөлімінің сектор меңгерушісі болып еңбектенді. 1952 жылдың қаңтарынан — 1957 жылдың маусымына дейін КОКП Ұдмұрт облыстық комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. 1957—1958 жылдары КОКП Ұдмұрт экономикалық әкімшілік ауданындағы халық шаруашылығы кеңесі төрағасының 1-орынбасары қызметін атқарды. 1958 жылдың қаңтарынан — 1960 жылдың қаңтарына дейін КОКП Түмен облыстық комитетінің хатшысы болып істеді. 1960 жылдың қаңтарынан — 1962 жылдың желтоқсанына дейін Түмен облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті. 1963 жылдың қаңтарынан — 1964 жылдың желтоқсанына дейін КОКП Түмен өнеркәсіптік облыстық комитетінің 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды. 1964 жылдың желтоқсанынан — 1969 жылдың қыркүйегіне дейін КОКП Түмен облыстық комитетінің 2-хатшысы болып күн көрді. 1969 жылдың 10 қыркүйегінен — 1983 жылдың 19 желтоқсанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып еңбектенді. 1976 жылдың 5 наурызынан — 1986 жылдың 25 ақпанына дейін КОКП ОК мүшелігіне кандидат болды. 1976-XXV, 1981-XXVI. 1983 жылдың желтоқсанда зейнетке шықты. 1984—1990 жылдары РКФСР Министрлер Кеңесі жанындағы кеңесші болды. 1997 жылы «Батыс Сібір жерлестігі» қоғамдық ұйымы Мұнай және газ жөніндегі ғылыми-техникалық кеңесінің консультанты<ref>Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008</ref>. [[Мәскеу|Мәскеудегі]] Кунцево зиратында жерленді. == Естелік == Оның есімі [[Түмен]] мен [[Өскемен]] қалаларындағы көшелерге, сондай-ақ Түмен облысының Уват лицензиялық учаскесіндегі «Протозановское» мұнай кен орнына берілген. == Әдебиет == * {{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Большой человек из Великой эпохи (К 100-летию А. К. Протозанова)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= Отв. ред. Г. Ю. Колева|басылым= |орны= Түмен|баспасы= ТГНГУ|жыл= 2012|томы= |беттері= |барлық беті= 368|сериясы= |isbn= 978-5-9961-0532-8|тиражы= 300}} == Сілетеме == * [http://www.knowbysight.info/PPP/01243.asp Александр Протозанов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Түмен облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Өскеменнің құрметті азаматтары]] [[Санат:КОКП ОК мүшелігіне кандидаттар]] [[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП Түмен облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]] a2j2bvmoembnilrcd41cap5bgom2d29 3612633 3612632 2026-06-02T16:38:45Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612633 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Александр Константинович Протозанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 10 қыркүйек 1969 | Басқаруын аяқтады = 19 желтоқсан 1983 | Ізашары = [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] | Ізбасары = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[КОКП Түмен облыстық комитеті|КОКП Түмен өндірістік облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = қаңтар 1963 | Басқаруын аяқтады_2 = желтоқсан 1964 | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды,<br /> [[Борис Евдокимович Щербина|Борис Щербина]] КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде'' | Ізбасары_2 = ''лауазым жойылды,<br /> [[Борис Евдокимович Щербина|Борис Щербина]] КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде'' | Титулы_3 = [[Түмен облысы|Түмен]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_3 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = желтоқсан 1960 | Басқаруын аяқтады_3 = наурыз 1963 | Ізашары_3 = [[Дмитрий Николаевич Крюков|Дмитрий Крюков]] | Ізбасары_3 = [[Илья Павлович Шуляков|Илья Шуляков]] ''(өнеркәсіптік облыстық атқару комитеті)''<br /> [[Павел Степанович Чиков|Павел Чиков]] ''(ауылдық облыстық атқару комитеті)'' | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 15.8.1914 | Туған жері = {{Туғанжері|Киев|Киевте}}, [[Киев губерниясы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 2.2.2006 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]] | Жерленді = Кунцево зираты | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = 1. [[Киев политехникалық институты|Киев индустриалды институты]]<br /> 2. [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|М. И. Калинин атындағы Мәскеу түсті металдар және алтын институты]]<br /> 3. [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alexander Protozanov | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Халықтар Достығы ордені}} | {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} | {{Мәскеуді қорғағаны үшін медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Мәскеудің 850 жылдық естелік медалі}} | {{Тың жерлерді игергені үшін медалі}} | {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} }} }} '''Александр Константинович Протозанов''' ([[15 тамыз]] [[1914 жыл|1914]], [[Киев]], [[Киев губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[2 ақпан]] [[2006 жыл|2006]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері. Түмен облыстық атқару комитетінің төрағасы (1960–1963), [[КОКП Түмен облыстық комитеті|КОКП Түмен өнеркәсіптік облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1963–1964), [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан Коммунистік партиясы Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1969–1983). == Өмірбаяны == Александр 1914 жылы 15 тамызда [[Киев]] қаласында дүниеге келді. 1933—1934 жылдары [[Киев политехникалық институты|Киев индустриалды институтындағы]] жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды. 1934—1939 жылдары [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|М.И. Калинин атындағы Мәскеу түсті металдар және алтын институтында]] оқыды (1941 жылы бітірді). 1939—1940 жылдары [[Мәскеу]] қаласы Ленин аудандық БЛКЖО комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. 1940—1941 жылдары [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің]] тыңдаушысы болды. 1941 жылдың ақпанынан — 1943 жылдың сәуіріне дейін Алтай өлкесіндегі БК(б)П Ельцов аудандық комитетінің 2-хатшысы қызметін атқарды. 1943 жылдың сәуірінен — 1943 жылдың тамызына дейін БК(б)П Алтай өлкелік комитетінің тау-кен бөлімі меңгерушісі болып істеді. 1943—1944 жылдары тағыда [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің]] тыңдаушысы болды. 1944 жылдың қыркүйегінен — 1948 жылдың ақпанына дейін Беларусь К(б)П ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбек етті. 1948 жылдың ақпанынан — 1948 жылдың тамызына дейін БК(б)П ОК партия органдарын тексеру басқармасының ақпаршы лауазымында мехнат қылды. 1948 жылдың тамызынан — 1950 жылдың сәуіріне дейін партия, кәсіподақ және комсомол органдары бөлімінің нұсқаушысы болып күн көрді. 1950 жылдың сәуірінен — 1952 жылдың қаңтарына дейін БК(б)П ОК Әкімшілік бөлімінің сектор меңгерушісі болып еңбектенді. 1952 жылдың қаңтарынан — 1957 жылдың маусымына дейін КОКП Ұдмұрт облыстық комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. 1957—1958 жылдары КОКП Ұдмұрт экономикалық әкімшілік ауданындағы халық шаруашылығы кеңесі төрағасының 1-орынбасары қызметін атқарды. 1958 жылдың қаңтарынан — 1960 жылдың қаңтарына дейін КОКП Түмен облыстық комитетінің хатшысы болып істеді. 1960 жылдың қаңтарынан — 1962 жылдың желтоқсанына дейін Түмен облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті. 1963 жылдың қаңтарынан — 1964 жылдың желтоқсанына дейін КОКП Түмен өнеркәсіптік облыстық комитетінің 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды. 1964 жылдың желтоқсанынан — 1969 жылдың қыркүйегіне дейін КОКП Түмен облыстық комитетінің 2-хатшысы болып күн көрді. 1969 жылдың 10 қыркүйегінен — 1983 жылдың 19 желтоқсанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып еңбектенді. 1976 жылдың 5 наурызынан — 1986 жылдың 25 ақпанына дейін КОКП ОК мүшелігіне кандидат болды. 1976-XXV, 1981-XXVI. 1983 жылдың желтоқсанда зейнетке шықты. 1984—1990 жылдары РКФСР Министрлер Кеңесі жанындағы кеңесші болды. 1997 жылы «Батыс Сібір жерлестігі» қоғамдық ұйымы Мұнай және газ жөніндегі ғылыми-техникалық кеңесінің консультанты<ref>Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008</ref>. [[Мәскеу|Мәскеудегі]] Кунцево зиратында жерленді. == Естелік == Оның есімі [[Түмен]] мен [[Өскемен]] қалаларындағы көшелерге, сондай-ақ Түмен облысының Уват лицензиялық учаскесіндегі «Протозановское» мұнай кен орнына берілген. == Әдебиет == * {{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Большой человек из Великой эпохи (К 100-летию А. К. Протозанова)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= Отв. ред. Г. Ю. Колева|басылым= |орны= Түмен|баспасы= ТГНГУ|жыл= 2012|томы= |беттері= |барлық беті= 368|сериясы= |isbn= 978-5-9961-0532-8|тиражы= 300}} == Сілетеме == * [http://www.knowbysight.info/PPP/01243.asp Александр Протозанов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Түмен облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Өскеменнің құрметті азаматтары]] [[Санат:КОКП ОК мүшелігіне кандидаттар]] [[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП Түмен облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]] oa4irn493ve87l8pafkmu04fx5tbdoz 3612664 3612633 2026-06-02T17:25:49Z 1nter pares 146705 3612664 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Александр Константинович Протозанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 10 қыркүйек 1969 | Басқаруын аяқтады = 19 желтоқсан 1983 | Ізашары = [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] | Ізбасары = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[КОКП Түмен облыстық комитеті|КОКП Түмен өндірістік облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = қаңтар 1963 | Басқаруын аяқтады_2 = желтоқсан 1964 | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды,<br /> [[Борис Евдокимович Щербина|Борис Щербина]] КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде'' | Ізбасары_2 = ''лауазым жойылды,<br /> [[Борис Евдокимович Щербина|Борис Щербина]] КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде'' | Титулы_3 = [[Түмен облысы|Түмен]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_3 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = желтоқсан 1960 | Басқаруын аяқтады_3 = наурыз 1963 | Ізашары_3 = [[Дмитрий Николаевич Крюков|Дмитрий Крюков]] | Ізбасары_3 = [[Илья Павлович Шуляков|Илья Шуляков]] ''(өнеркәсіптік облыстық атқару комитеті)''<br /> [[Павел Степанович Чиков|Павел Чиков]] ''(ауылдық облыстық атқару комитеті)'' | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 15.8.1914 | Туған жері = {{Туғанжері|Киев|Киевте}}, [[Киев губерниясы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 2.2.2006 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей]] | Жерленді = Кунцево зираты | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = 1. [[Киев политехникалық институты|Киев индустриалды институты]]<br /> 2. [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|М. И. Калинин атындағы Мәскеу түсті металдар және алтын институты]]<br /> 3. [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебі]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alexander Protozanov | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Халықтар Достығы ордені}} | {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} | {{Мәскеуді қорғағаны үшін медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі}} | {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Мәскеудің 850 жылдық естелік медалі}} | {{Тың жерлерді игергені үшін медалі}} | {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} }} }} '''Александр Константинович Протозанов''' ([[15 тамыз]] [[1914 жыл|1914]], [[Киев]], [[Киев губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[2 ақпан]] [[2006 жыл|2006]], [[Мәскеу]], [[Ресей]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері. Түмен облыстық атқару комитетінің төрағасы (1960–1963), [[КОКП Түмен облыстық комитеті|КОКП Түмен өнеркәсіптік облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1963–1964), [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан Коммунистік партиясы Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1969–1983). == Өмірбаяны == Александр 1914 жылы 15 тамызда [[Киев]] қаласында дүниеге келді. 1933—1934 жылдары [[Киев политехникалық институты|Киев индустриалды институтындағы]] жұмысшы факультетінің тыңдаушысы болды. 1934—1939 жылдары [[Түсті металдар және алтын мемлекеттік университеті|М.И. Калинин атындағы Мәскеу түсті металдар және алтын институтында]] оқыды (1941 жылы бітірді). 1939—1940 жылдары [[Мәскеу]] қаласы Ленин аудандық БЛКЖО комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. 1940—1941 жылдары [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің]] тыңдаушысы болды. 1941 жылдың ақпанынан — 1943 жылдың сәуіріне дейін Алтай өлкесіндегі БК(б)П Ельцов аудандық комитетінің 2-хатшысы қызметін атқарды. 1943 жылдың сәуірінен — 1943 жылдың тамызына дейін БК(б)П Алтай өлкелік комитетінің тау-кен бөлімі меңгерушісі болып істеді. 1943—1944 жылдары тағыда [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі|БК(б)П ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің]] тыңдаушысы болды. 1944 жылдың қыркүйегінен — 1948 жылдың ақпанына дейін Беларусь К(б)П ұйымдастыру-нұсқаушылық бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып еңбек етті. 1948 жылдың ақпанынан — 1948 жылдың тамызына дейін БК(б)П ОК партия органдарын тексеру басқармасының ақпаршы лауазымында мехнат қылды. 1948 жылдың тамызынан — 1950 жылдың сәуіріне дейін партия, кәсіподақ және комсомол органдары бөлімінің нұсқаушысы болып күн көрді. 1950 жылдың сәуірінен — 1952 жылдың қаңтарына дейін БК(б)П ОК Әкімшілік бөлімінің сектор меңгерушісі болып еңбектенді. 1952 жылдың қаңтарынан — 1957 жылдың маусымына дейін КОКП Ұдмұрт облыстық комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. 1957—1958 жылдары КОКП Ұдмұрт экономикалық әкімшілік ауданындағы халық шаруашылығы кеңесі төрағасының 1-орынбасары қызметін атқарды. 1958 жылдың қаңтарынан — 1960 жылдың қаңтарына дейін КОКП Түмен облыстық комитетінің хатшысы болып істеді. 1960 жылдың қаңтарынан — 1962 жылдың желтоқсанына дейін Түмен облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып еңбек етті. 1963 жылдың қаңтарынан — 1964 жылдың желтоқсанына дейін КОКП Түмен өнеркәсіптік облыстық комитетінің 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды. 1964 жылдың желтоқсанынан — 1969 жылдың қыркүйегіне дейін КОКП Түмен облыстық комитетінің 2-хатшысы болып күн көрді. 1969 жылдың 10 қыркүйегінен — 1983 жылдың 19 желтоқсанына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы болып еңбектенді. 1976 жылдың 5 наурызынан — 1986 жылдың 25 ақпанына дейін КОКП ОК мүшелігіне кандидат болды. 1976-XXV, 1981-XXVI. 1983 жылдың желтоқсанда зейнетке шықты. 1984—1990 жылдары РКФСР Министрлер Кеңесі жанындағы кеңесші болды. 1997 жылы «Батыс Сібір жерлестігі» қоғамдық ұйымы Мұнай және газ жөніндегі ғылыми-техникалық кеңесінің консультанты<ref>Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008</ref>. [[Мәскеу|Мәскеудегі]] Кунцево зиратында жерленді. == Естелік == Оның есімі [[Түмен]] мен [[Өскемен]] қалаларындағы көшелерге, сондай-ақ Түмен облысының Уват лицензиялық учаскесіндегі «Протозановское» мұнай кен орнына берілген. == Әдебиет == * {{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Большой человек из Великой эпохи (К 100-летию А. К. Протозанова)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= Отв. ред. Г. Ю. Колева|басылым= |орны= Түмен|баспасы= ТГНГУ|жыл= 2012|томы= |беттері= |барлық беті= 368|сериясы= |isbn= 978-5-9961-0532-8|тиражы= 300}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілетемелер == * [http://www.knowbysight.info/PPP/01243.asp Александр Протозанов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}} [[Санат:КОКП Түмен облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Түмен облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Өскеменнің құрметті азаматтары]] [[Санат:КОКП ОК мүшелігіне кандидаттар]] [[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:РКФСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП Түмен облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]] l0x0om6hpnb1bztcics5y1quooi9wor 0 782057 3612757 3612484 2026-06-02T19:47:43Z Kasymov 10777 −[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]; +[[Санат:Ұлыбритания микробиологтары]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612757 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Майкл Хаутон |Шынайы есімі = Michael Houghton |Суреті = Prof_Michael_Houghton.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1949 |Туған жері = {{Туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Ұлыбритания]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{UK}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[микробиология]] |Жұмыс орны = [[Альберта университеті]]<br> [[Chiron корпорациясы]]<br> [[Альберта университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[биохимик]], [[вирусолог]], [[микробиолог]], [[зерттеуші]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Шығыс Англия университеті]]<br> [[Лондон Корольдік колледжі]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = [[Гайрднер қорының халықаралық сыйлығы]] (2013)<br>[[Ласкер — Дебейки клиникалық медициналық зерттеулер сыйлығы]] (2000)<br>[[Роберт Кох сыйлығы]] (1993)<br>[[Карл Ландштайнерді еске алу сыйлығы]] (1992)<br> {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2020 жыл ғылымда|2020]]) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = [https://www.ualberta.ca/en/medical-microbiologystaff_students/michael_houghton.php Michael Houghton, PhD] |Commons = }} '''Майкл Хаутон''' ({{Lang-en|Michael Houghton}}; 1949) — британдық ғалым. 1977 жылы Лондондағы Корольдік колледжде [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Куай-Лим Чу, Джордж Куо және Дэниел Брэдлимен бірге ол 1989 жылы С гепатитін ашты.<ref name="choo">{{Cite journal|title=Isolation of a cDNA clone derived from a blood-borne non-A, non-B viral hepatitis genome|journal=Science|volume=244|issue=4902|pages=359–62|date=1989-04|pmid=2523562|doi=10.1126/science.2523562}}</ref> Ол сондай-ақ 1986 жылы [[Вирусты гепатит Д|D гепатитінің]] [[Геном|геномын]] бірлесіп ашты.<ref>{{Cite journal|author=Wang|first=KS|title=Structure, sequence and expression of the hepatitis delta (delta) viral genome|journal=Nature|date=1986-10-09|volume=323|issue=6088|pages=508–14|pmid=3762705|doi=10.1038/323508a0}}</ref> Хаутон қазіргі уақытта [[Альберта университеті|Альберта университетінде]] вирусология кафедрасының меңгерушісі және вирусология профессоры, сонымен қатар Ли Ка Шин қолданбалы вирусология институтының директоры.<ref>{{Cite web|url=http://www.mmi.med.ualberta.ca/staff_students/michael_houghton.php|title=MMI Faculty - Michael Houghton, PhD|accessdate=2014-01-13|archivedate=2018-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180306011339/http://www.mmi.med.ualberta.ca/staff_students/michael_houghton.php}}</ref> [[Харви Джеймс Алтер|Харви Дж. Альтер]] және Чарльз Райспен бірге С гепатиті вирусын ашқаны үшін 2020 жылғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/|title=Press release: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2020-10-05|archivedate=2020-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201005114154/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2020/press-release/}}</ref> == Өмірбаян == 1949 жылы [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] дүниеге келген<ref>{{Cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/leben/nobelpreise-nobelpreistraeger-michael-houghton-extrem-bescheiden-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-201005-99-832790|title=Houghton -Geburtsjahr 1949|accessdate=2020-10-05|archivedate=2021-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210623091717/https://www.sueddeutsche.de/leben/nobelpreise-nobelpreistraeger-michael-houghton-extrem-bescheiden-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-201005-99-832790}}</ref> және 17 жасында [[Луи Пастер|Луи Пастердің]] өмірі туралы кітап оқығаннан кейін [[Микробиология|микробиолог]] болуды шешкен<ref>{{Cite web|title=Michael Houghton, PhD|url=http://www.chrcrm.org/en/rotm/michael-houghton-phd|work=Canadians for Health Research|accessdate=2016-10-08|archivedate=2012-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120614035422/http://www.chrcrm.org/en/rotm/michael-houghton-phd}}</ref><ref>{{Cite web|title=Eureka moments in research|url=http://www.aihealthsolutions.ca/news-and-events/media-centre/eureka-moments-in-research/|work=Alberta Innovates: Health Solutions|accessdate=2016-10-08|archivedate=2017-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171113141929/http://www.aihealthsolutions.ca/news-and-events/media-centre/eureka-moments-in-research/}}</ref>. 1972 жылы Шығыс Англия университетін биология ғылымдары мамандығы бойынша бітіріп, 1977 жылы [[Лондон Корольдік колледжі|Лондондағы Корольдік колледжде]] [[биохимия]] бойынша [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды . == Ғылыми жұмыс == Хаутон өзінің мансабын [[G. D. Searle & Company|G.D. Searle & Company]] фармацевтикалық компаниясында (қазіргі уақытта [[Pfizer]] компаниясының еншілес компаниясы) бастады, ал 1982 жылы [[Chiron Corporation]] биотехнологиялық компаниясына ауысты. Chiron Corp. компаниясында жұмыс істеп жүргенде, Хаутон компаниядағы әріптестері — Куи-Лим-Чу (Qui-Lim Choo), Джорж Куо (George Kuo) және АҚШ ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарының өкілі — Дэниел Брэдлимен бірге алғаш рет С гепатиті вирусын бөліп алды<ref>{{Cite journal|author=Houghton|first=M|title=The long and winding road leading to the identification of the hepatitis C virus.|journal=J. Hepatol.|date=2009|volume=51|issue=5|pages=939–948|doi=10.1016/j.jhep.2009.08.004|pmid=19781804}}</ref>. 1989— 1990 жылдары ол қандағы С гепатиті вирусына антиденелерді, әсіресе С гепатитінің жоғары қаупі бар науқастарда, соның ішінде қан құюды қабылдайтындарда анықтаған басылымдардың бірлескен авторы болды<ref>{{Cite journal|author=Kuo|first=G|title=An assay for circulating antibodies to a major etiologic virus of human non-A, non-B hepatitis.|url=https://archive.org/details/sim_science_1989-04-21_244_4902/page/362|journal=Science|date=1989|volume=244|issue=4902|pages=362–364|doi=10.1126/science.2496467|pmid=2496467}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Esteban|first=JI|title=Hepatitis C virus antibodies among risk groups in Spain.|journal=Lancet|date=1989|volume=334|issue=8658|pages=294–297|doi=10.1016/s0140-6736(89)90485-6}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Van Der Poel|first=CL|title=Anti-hepatitis C antibodies and non-A, non-B post-transfusion hepatitis in the Netherlands.|journal=Lancet|date=1989|volume=334|issue=8658|pages=297–298|doi=10.1016/s0140-6736(89)90486-8}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Alter|first=HJ|title=Detection of antibody to hepatitis C virus in prospectively followed transfusion recipients with acute and chronic non-A, non-B hepatitis|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1989-11-30_321_22/page/1494|journal=N. Engl. J. Med.|date=1989|volume=321|issue=22|pages=1494–1500|doi=10.1056/nejm198911303212202}}</ref>. Бұл жұмыс 1990 жылы антиденелердің бар-жоғын анықтау үшін қан анализін жасауға әкелді. 1992 жылға қарай бұл тестті кеңінен қолдану, сезімталдығы жоғары тестті әзірлеумен қатар, Канадада донор қанының С гепатитімен ластануын іс жүзінде жойды<ref>{{Cite journal|author=Cha|first=T-A|title=Use of a signature nucleotide sequence of hepatitis C virus for detection of viral RNA in human serum and plasma|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-microbiology_1991-11_29_11/page/2528|journal=J. Clin. Microbiol.|date=1991|volume=29|pages=2528–2534|pmid=1663510}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Bresters|first=D|title=Enhanced sensitivity of a second generation ELISA for antibody to hepatitis C virus.|journal=Vox Sang.|date=1992|volume=62|issue=4|pages=213–217|doi=10.1111/j.1423-0410.1992.tb01201.x}}</ref>. Осы уақыт аралығындағы басқа жұмыстарда Хаутон және оның әріптестері С гепатиті мен [[Бауыр ісігі|бауыр обыры]] арасындағы байланысты көрсетті<ref>{{Cite journal|author=Hasan|first=F|title=Hepatitis C HCV associated hepatocellular carcinoma.|url=https://archive.org/details/sim_hepatology_1989-10_10_4/page/580|journal=Hepatology|date=1989|volume=10|issue=4|doi=10.1002/hep.1840100432}}</ref><ref>{{Cite journal|author=De Bisceglie|first=AM|title=Detection of antibody to hepatitis C virus in patients with various chronic liver diseases.|url=https://archive.org/details/sim_hepatology_1989-10_10_4/page/581|journal=Hepatology|date=1989|volume=10|issue=4|doi=10.1002/hep.1840100432}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Saito|first=I|title=Hepatitis C virus infection is associated with the development of hepatocellular carcinoma.|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA|date=1990|volume=87|issue=17|pages=6547–6549|doi=10.1073/pnas.87.17.6547|pmid=2168552}}</ref>. 2013 жылы [[Альберта университеті|Альберта университетіндегі]] Хаутон зертханасы гепатит С вирусының бір штаммына қарсы вакцина басқа барлық генотиптерге қарсы тиімді болуы мүмкін екенін көрсетті<ref>{{Cite journal|author=Law|first=JL|title=A hepatitis C virus (HCV) vaccine comprising envelope glycoproteins gpE1/gpE2 derived from a single isolate elicits broad cross-genotype neutralizing antibodies in humans.|journal=PLOS ONE|date=2013-03-19|volume=8|issue=3|pmid=23527266|doi=10.1371/journal.pone.0059776|pages=e59776}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Houghton|first=M|title=An inactivated hepatitis C virus vaccine on the horizon?|url=https://archive.org/details/sim_gastroenterology_2013-08_145_2/page/285|journal=Gastroenterology|date=2013|volume=145|issue=2|pages=285–288|doi=10.1053/j.gastro.2013.06.029}}</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://elementy.ru/novosti_nauki/433712/Nobelevskaya_premiya_po_fiziologii_i_meditsine_2020 Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы 2020] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)]] [[Санат:Лондон университеті түлектері]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]] [[Санат:1950 жж. туғандар]] [[Санат:Ұлыбритания микробиологтары]] h40m10skpjq31wqm6q9h85nwbazpenq 3 782084 3612551 2026-06-02T12:38:16Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612551 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Сымбат Маратқызы}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:38, 2026 ж. маусымның 2 (+05) nmajka2ggcqcnjywbljh3c7ymdelksd 0 782085 3612555 2026-06-02T13:16:59Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 3612555 wikitext text/x-wiki '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] ngs313dfdso0z6rmpm1y7wx8jcyfie3 3612556 3612555 2026-06-02T13:17:38Z Мағыпар 100137 үлгі 3612556 wikitext text/x-wiki '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] f34pj2uhizojpacjeixo965u4v4pwiv 3612558 3612556 2026-06-02T13:20:10Z Мағыпар 100137 толықтыру 3612558 wikitext text/x-wiki '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] gri40ew0bg5l9ri5hudf627g5lyzj1z 3612559 3612558 2026-06-02T13:21:21Z Мағыпар 100137 дереккөз 3612559 wikitext text/x-wiki '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] ivf8m0zg0mlway3n8cv82w8sdpa7wcn 3612560 3612559 2026-06-02T13:22:35Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3612560 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] e6q3aj7rnqij18qh0zvacbu7stcvu1k 3612561 3612560 2026-06-02T13:23:32Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3612561 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] s1qk7hfsfzhw89d8fp9tsc1v09ribnj 3612562 3612561 2026-06-02T13:24:05Z Мағыпар 100137 үлгі 3612562 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] t5lquua9enkyzu3exmeorpvi73mtn5u 3612563 3612562 2026-06-02T13:24:36Z Мағыпар 100137 үлгі 3612563 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] m2lhypoofzsptxx3klqi7ap1zu9e20s 3612564 3612563 2026-06-02T13:26:52Z Мағыпар 100137 үлгі 3612564 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 2ncmjzj54tn0wppw0hj62f0tkfnd744 3612565 3612564 2026-06-02T13:27:55Z Мағыпар 100137 үлгі 3612565 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 4cp946xj9h1q1t1wytcafq92v83t1cu 3612566 3612565 2026-06-02T13:29:16Z Мағыпар 100137 үлгі 3612566 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 4nnwkvyabbt61g1aeuoc6fn6ys6ird0 3612567 3612566 2026-06-02T13:32:33Z Мағыпар 100137 үлгі 3612567 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] diitlyzm795c06mrzsspy4bv4wa27oh 3612568 3612567 2026-06-02T13:36:35Z Мағыпар 100137 толықтыру 3612568 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] dky58833rz0q33l7covbja1xw4gzplj 3612569 3612568 2026-06-02T13:37:28Z Мағыпар 100137 /* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз 3612569 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] kjnl4zqwqa6vxbnjgrz1kqynt1chcds 3612570 3612569 2026-06-02T14:02:50Z Мағыпар 100137 толықтыру 3612570 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Тарихы == Марьина Горка туралы алғашқы жазбаша деректер XIV ғасырға жатады. Әртүрлі уақытта қоныс Радзивиллдер, Бужинскийлер, Ратынскийлер, Крупскийлер және басқалардың меншігінде болған. 1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді. 1812 жылғы Отан соғысы кезінде француз әскерлері Марьина Горкадағы шіркеуді өртеп жіберді. Марьина Горканың иелерінің бірі 1863-1864 жылдардағы аймақтағы ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған Бонифаций Крупский болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ресей билігі Марьина Горкамен бірге Крупский мүлкін тәркілеп, оны Ішкі істер министрі Лев Маковтың меншігіне берді. Либау-Ромный теміржолының құрылысы қоныстың дамуына серпін берді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] gz60euoyaerp701n16fc9dsabxvoo18 3612571 3612570 2026-06-02T14:07:16Z Мағыпар 100137 3612571 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Тарихы == Марьина Горка туралы алғашқы жазбаша деректер XIV ғасырға жатады. Әртүрлі уақытта қоныс Радзивиллдер, Бужинскийлер, Ратынскийлер, Крупскийлер және басқалардың меншігінде болған. 1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді. 1812 жылғы Отан соғысы кезінде француз әскерлері Марьина Горкадағы шіркеуді өртеп жіберді. Марьина Горканың иелерінің бірі 1863-1864 жылдардағы аймақтағы ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған Бонифаций Крупский болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ресей билігі Марьина Горкамен бірге Крупский мүлкін тәркілеп, оны Ішкі істер министрі Лев Маковтың меншігіне берді. Либау-Ромный теміржолының құрылысы қоныстың дамуына серпін берді. 1919 жылы 1 қаңтарда Марьина Горка Беларусь КСР құрамына кірді, онда 1925 жылы 17 маусымда Пуховичи ауданының орталығы болды. 1939 жылы 27 қыркүйекте Марьина Горка елді мекені қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1939 жылы Марьина Горкада әскери жаяу әскер мектебі, ал Пуховичи ауылында әскери ұшу мектебі құрылды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 3 шілдесіне дейін Пуховичи неміс оккупациясында болды. 1955 жылы 22 шілдеде Марьина Горка қала мәртебесін алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] kexrk2qp1lfdvvqzil09wgaoacit4do 3612572 3612571 2026-06-02T14:08:03Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3612572 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Тарихы == Марьина Горка туралы алғашқы жазбаша деректер XIV ғасырға жатады. Әртүрлі уақытта қоныс Радзивиллдер, Бужинскийлер, Ратынскийлер, Крупскийлер және басқалардың меншігінде болған. 1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді. 1812 жылғы Отан соғысы кезінде француз әскерлері Марьина Горкадағы шіркеуді өртеп жіберді. Марьина Горканың иелерінің бірі 1863-1864 жылдардағы аймақтағы ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған Бонифаций Крупский болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ресей билігі Марьина Горкамен бірге Крупский мүлкін тәркілеп, оны Ішкі істер министрі Лев Маковтың меншігіне берді. Либау-Ромный теміржолының құрылысы қоныстың дамуына серпін берді. 1919 жылы 1 қаңтарда Марьина Горка Беларусь КСР құрамына кірді, онда 1925 жылы 17 маусымда Пуховичи ауданының орталығы болды. 1939 жылы 27 қыркүйекте Марьина Горка елді мекені қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1939 жылы Марьина Горкада әскери жаяу әскер мектебі, ал Пуховичи ауылында әскери ұшу мектебі құрылды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 3 шілдесіне дейін Пуховичи неміс оккупациясында болды. 1955 жылы 22 шілдеде Марьина Горка қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=47_Marina_Gorka|title=История развития - Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] lchn21f3bldjy9h4hswgkgasc0s0od4 3612574 3612572 2026-06-02T14:11:15Z Мағыпар 100137 толықтыру 3612574 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Тарихы == Марьина Горка туралы алғашқы жазбаша деректер XIV ғасырға жатады. Әртүрлі уақытта қоныс Радзивиллдер, Бужинскийлер, Ратынскийлер, Крупскийлер және басқалардың меншігінде болған. 1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді. 1812 жылғы Отан соғысы кезінде француз әскерлері Марьина Горкадағы шіркеуді өртеп жіберді. Марьина Горканың иелерінің бірі 1863-1864 жылдардағы аймақтағы ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған Бонифаций Крупский болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ресей билігі Марьина Горкамен бірге Крупский мүлкін тәркілеп, оны Ішкі істер министрі Лев Маковтың меншігіне берді. Либау-Ромный теміржолының құрылысы қоныстың дамуына серпін берді. 1919 жылы 1 қаңтарда Марьина Горка Беларусь КСР құрамына кірді, онда 1925 жылы 17 маусымда Пуховичи ауданының орталығы болды. 1939 жылы 27 қыркүйекте Марьина Горка елді мекені қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1939 жылы Марьина Горкада әскери жаяу әскер мектебі, ал Пуховичи ауылында әскери ұшу мектебі құрылды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 3 шілдесіне дейін Пуховичи неміс оккупациясында болды. 1955 жылы 22 шілдеде Марьина Горка қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=47_Marina_Gorka|title=История развития - Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада орналасқан ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар — «Пуховичи дәнді дақылдар зауыты» ААҚ, «Машпищепрод» ААҚ, «Пуховичи азық-түлік фабрикасы» ААҚ және «Пуховичи-Лион» ААҚ. Қалада В.Е.Лобанк атындағы аграрлық-техникалық колледж, гимназия, төрт орта мектеп, өнер мектебі және бірнеше мектепке дейінгі мекемелер орналасқан. Қалалық және қала маңындағы көлік автобустар мен микроавтобустармен қамтамасыз етіледі. Қаладағы негізгі көлік тораптары — теміржол вокзалының алдындағы алаң және жақын маңдағы автовокзал. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] haw5t9q9a3r2srty0b8dfnt0tj97395 3612575 3612574 2026-06-02T14:13:04Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3612575 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Тарихы == Марьина Горка туралы алғашқы жазбаша деректер XIV ғасырға жатады. Әртүрлі уақытта қоныс Радзивиллдер, Бужинскийлер, Ратынскийлер, Крупскийлер және басқалардың меншігінде болған. 1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді. 1812 жылғы Отан соғысы кезінде француз әскерлері Марьина Горкадағы шіркеуді өртеп жіберді. Марьина Горканың иелерінің бірі 1863-1864 жылдардағы аймақтағы ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған Бонифаций Крупский болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ресей билігі Марьина Горкамен бірге Крупский мүлкін тәркілеп, оны Ішкі істер министрі Лев Маковтың меншігіне берді. Либау-Ромный теміржолының құрылысы қоныстың дамуына серпін берді. 1919 жылы 1 қаңтарда Марьина Горка Беларусь КСР құрамына кірді, онда 1925 жылы 17 маусымда Пуховичи ауданының орталығы болды. 1939 жылы 27 қыркүйекте Марьина Горка елді мекені қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1939 жылы Марьина Горкада әскери жаяу әскер мектебі, ал Пуховичи ауылында әскери ұшу мектебі құрылды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 3 шілдесіне дейін Пуховичи неміс оккупациясында болды. 1955 жылы 22 шілдеде Марьина Горка қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=47_Marina_Gorka|title=История развития - Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада орналасқан ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар — «Пуховичи дәнді дақылдар зауыты» ААҚ, «Машпищепрод» ААҚ, «Пуховичи азық-түлік фабрикасы» ААҚ және «Пуховичи-Лион» ААҚ. Қалада В.Е.Лобанк атындағы аграрлық-техникалық колледж, гимназия, төрт орта мектеп, өнер мектебі және бірнеше мектепке дейінгі мекемелер орналасқан. Қалалық және қала маңындағы көлік автобустар мен микроавтобустармен қамтамасыз етіледі. Қаладағы негізгі көлік тораптары — теміржол вокзалының алдындағы алаң және жақын маңдағы автовокзал.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/marina_gorka/|title=Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 57sdmk5yxpvnghur4zjoprem03he1jc 3612576 3612575 2026-06-02T14:20:41Z Мағыпар 100137 толықтыру 3612576 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Тарихы == Марьина Горка туралы алғашқы жазбаша деректер XIV ғасырға жатады. Әртүрлі уақытта қоныс Радзивиллдер, Бужинскийлер, Ратынскийлер, Крупскийлер және басқалардың меншігінде болған. 1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді. 1812 жылғы Отан соғысы кезінде француз әскерлері Марьина Горкадағы шіркеуді өртеп жіберді. Марьина Горканың иелерінің бірі 1863-1864 жылдардағы аймақтағы ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған Бонифаций Крупский болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ресей билігі Марьина Горкамен бірге Крупский мүлкін тәркілеп, оны Ішкі істер министрі Лев Маковтың меншігіне берді. Либау-Ромный теміржолының құрылысы қоныстың дамуына серпін берді. 1919 жылы 1 қаңтарда Марьина Горка Беларусь КСР құрамына кірді, онда 1925 жылы 17 маусымда Пуховичи ауданының орталығы болды. 1939 жылы 27 қыркүйекте Марьина Горка елді мекені қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1939 жылы Марьина Горкада әскери жаяу әскер мектебі, ал Пуховичи ауылында әскери ұшу мектебі құрылды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 3 шілдесіне дейін Пуховичи неміс оккупациясында болды. 1955 жылы 22 шілдеде Марьина Горка қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=47_Marina_Gorka|title=История развития - Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада орналасқан ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар — «Пуховичи дәнді дақылдар зауыты» ААҚ, «Машпищепрод» ААҚ, «Пуховичи азық-түлік фабрикасы» ААҚ және «Пуховичи-Лион» ААҚ. Қалада В.Е.Лобанк атындағы аграрлық-техникалық колледж, гимназия, төрт орта мектеп, өнер мектебі және бірнеше мектепке дейінгі мекемелер орналасқан. Қалалық және қала маңындағы көлік автобустар мен микроавтобустармен қамтамасыз етіледі. Қаладағы негізгі көлік тораптары — теміржол вокзалының алдындағы алаң және жақын маңдағы автовокзал.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/marina_gorka/|title=Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Марьина Горканың көрікті жерлерінің бірі — Падуялық Әулие Антонийдің Рим-католик шіркеуі. Капелла соғысқа дейінгі кезеңге жатады. Эклектикалық сәулет өнерінің көркем ескерткіші — XIX ғасырдың екінші жартысында қоныстың иесі болған министр Маковтың кешені. Кешеннің кейбір ескі элементтері, негізінен ағаштар, бүгінгі күнге дейін сақталған. Қазір онда балаларды оңалту орталығы орналасқан. Кешен аумағының бір бөлігін санаторий ғимараты алып жатыр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] irbgpwiveg841pp8tktpdh4cqsl7kva 3612577 3612576 2026-06-02T14:22:10Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3612577 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Тарихы == Марьина Горка туралы алғашқы жазбаша деректер XIV ғасырға жатады. Әртүрлі уақытта қоныс Радзивиллдер, Бужинскийлер, Ратынскийлер, Крупскийлер және басқалардың меншігінде болған. 1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді. 1812 жылғы Отан соғысы кезінде француз әскерлері Марьина Горкадағы шіркеуді өртеп жіберді. Марьина Горканың иелерінің бірі 1863-1864 жылдардағы аймақтағы ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған Бонифаций Крупский болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ресей билігі Марьина Горкамен бірге Крупский мүлкін тәркілеп, оны Ішкі істер министрі Лев Маковтың меншігіне берді. Либау-Ромный теміржолының құрылысы қоныстың дамуына серпін берді. 1919 жылы 1 қаңтарда Марьина Горка Беларусь КСР құрамына кірді, онда 1925 жылы 17 маусымда Пуховичи ауданының орталығы болды. 1939 жылы 27 қыркүйекте Марьина Горка елді мекені қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1939 жылы Марьина Горкада әскери жаяу әскер мектебі, ал Пуховичи ауылында әскери ұшу мектебі құрылды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 3 шілдесіне дейін Пуховичи неміс оккупациясында болды. 1955 жылы 22 шілдеде Марьина Горка қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=47_Marina_Gorka|title=История развития - Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада орналасқан ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар — «Пуховичи дәнді дақылдар зауыты» ААҚ, «Машпищепрод» ААҚ, «Пуховичи азық-түлік фабрикасы» ААҚ және «Пуховичи-Лион» ААҚ. Қалада В.Е.Лобанк атындағы аграрлық-техникалық колледж, гимназия, төрт орта мектеп, өнер мектебі және бірнеше мектепке дейінгі мекемелер орналасқан. Қалалық және қала маңындағы көлік автобустар мен микроавтобустармен қамтамасыз етіледі. Қаладағы негізгі көлік тораптары — теміржол вокзалының алдындағы алаң және жақын маңдағы автовокзал.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/marina_gorka/|title=Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Марьина Горканың көрікті жерлерінің бірі — Падуялық Әулие Антонийдің Рим-католик шіркеуі. Капелла соғысқа дейінгі кезеңге жатады. Эклектикалық сәулет өнерінің көркем ескерткіші — XIX ғасырдың екінші жартысында қоныстың иесі болған министр Маковтың кешені. Кешеннің кейбір ескі элементтері, негізінен ағаштар, бүгінгі күнге дейін сақталған. Қазір онда балаларды оңалту орталығы орналасқан. Кешен аумағының бір бөлігін санаторий ғимараты алып жатыр. Марьина Горкада Қызыл Армияның 82-ші атқыштар полкінің құрметіне «Зеңбірек» деп аталатын ескерткіш қойылған. Полк сарбаздары ақ поляктарды талқандап, ерліктері үшін Құрметті революциялық Қызыл Тумен марапатталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] q5761y60iat6wtoy4bfm5rc9i9ude08 3612578 3612577 2026-06-02T14:23:02Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3612578 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Тарихы == Марьина Горка туралы алғашқы жазбаша деректер XIV ғасырға жатады. Әртүрлі уақытта қоныс Радзивиллдер, Бужинскийлер, Ратынскийлер, Крупскийлер және басқалардың меншігінде болған. 1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді. 1812 жылғы Отан соғысы кезінде француз әскерлері Марьина Горкадағы шіркеуді өртеп жіберді. Марьина Горканың иелерінің бірі 1863-1864 жылдардағы аймақтағы ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған Бонифаций Крупский болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ресей билігі Марьина Горкамен бірге Крупский мүлкін тәркілеп, оны Ішкі істер министрі Лев Маковтың меншігіне берді. Либау-Ромный теміржолының құрылысы қоныстың дамуына серпін берді. 1919 жылы 1 қаңтарда Марьина Горка Беларусь КСР құрамына кірді, онда 1925 жылы 17 маусымда Пуховичи ауданының орталығы болды. 1939 жылы 27 қыркүйекте Марьина Горка елді мекені қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1939 жылы Марьина Горкада әскери жаяу әскер мектебі, ал Пуховичи ауылында әскери ұшу мектебі құрылды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 3 шілдесіне дейін Пуховичи неміс оккупациясында болды. 1955 жылы 22 шілдеде Марьина Горка қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=47_Marina_Gorka|title=История развития - Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада орналасқан ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар — «Пуховичи дәнді дақылдар зауыты» ААҚ, «Машпищепрод» ААҚ, «Пуховичи азық-түлік фабрикасы» ААҚ және «Пуховичи-Лион» ААҚ. Қалада В.Е.Лобанк атындағы аграрлық-техникалық колледж, гимназия, төрт орта мектеп, өнер мектебі және бірнеше мектепке дейінгі мекемелер орналасқан. Қалалық және қала маңындағы көлік автобустар мен микроавтобустармен қамтамасыз етіледі. Қаладағы негізгі көлік тораптары — теміржол вокзалының алдындағы алаң және жақын маңдағы автовокзал.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/marina_gorka/|title=Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Марьина Горканың көрікті жерлерінің бірі — Падуялық Әулие Антонийдің Рим-католик шіркеуі. Капелла соғысқа дейінгі кезеңге жатады. Эклектикалық сәулет өнерінің көркем ескерткіші — XIX ғасырдың екінші жартысында қоныстың иесі болған министр Маковтың кешені. Кешеннің кейбір ескі элементтері, негізінен ағаштар, бүгінгі күнге дейін сақталған. Қазір онда балаларды оңалту орталығы орналасқан. Кешен аумағының бір бөлігін санаторий ғимараты алып жатыр. Марьина Горкада Қызыл Армияның 82-ші атқыштар полкінің құрметіне «Зеңбірек» деп аталатын ескерткіш қойылған. Полк сарбаздары ақ поляктарды талқандап, ерліктері үшін Құрметті революциялық Қызыл Тумен марапатталды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-marjina-gorka.htm|title=Карта Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] tnvtwoaszk1xf3fw6ccjden960zqesm 3612579 3612578 2026-06-02T14:25:03Z Мағыпар 100137 сурет қою 3612579 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Тарихы == Марьина Горка туралы алғашқы жазбаша деректер XIV ғасырға жатады. Әртүрлі уақытта қоныс Радзивиллдер, Бужинскийлер, Ратынскийлер, Крупскийлер және басқалардың меншігінде болған. 1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді. 1812 жылғы Отан соғысы кезінде француз әскерлері Марьина Горкадағы шіркеуді өртеп жіберді. Марьина Горканың иелерінің бірі 1863-1864 жылдардағы аймақтағы ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған Бонифаций Крупский болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ресей билігі Марьина Горкамен бірге Крупский мүлкін тәркілеп, оны Ішкі істер министрі Лев Маковтың меншігіне берді. Либау-Ромный теміржолының құрылысы қоныстың дамуына серпін берді. 1919 жылы 1 қаңтарда Марьина Горка Беларусь КСР құрамына кірді, онда 1925 жылы 17 маусымда Пуховичи ауданының орталығы болды. 1939 жылы 27 қыркүйекте Марьина Горка елді мекені қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1939 жылы Марьина Горкада әскери жаяу әскер мектебі, ал Пуховичи ауылында әскери ұшу мектебі құрылды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 3 шілдесіне дейін Пуховичи неміс оккупациясында болды. 1955 жылы 22 шілдеде Марьина Горка қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=47_Marina_Gorka|title=История развития - Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада орналасқан ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар — «Пуховичи дәнді дақылдар зауыты» ААҚ, «Машпищепрод» ААҚ, «Пуховичи азық-түлік фабрикасы» ААҚ және «Пуховичи-Лион» ААҚ. Қалада В.Е.Лобанк атындағы аграрлық-техникалық колледж, гимназия, төрт орта мектеп, өнер мектебі және бірнеше мектепке дейінгі мекемелер орналасқан. Қалалық және қала маңындағы көлік автобустар мен микроавтобустармен қамтамасыз етіледі. Қаладағы негізгі көлік тораптары — теміржол вокзалының алдындағы алаң және жақын маңдағы автовокзал.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/marina_gorka/|title=Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Марьина Горканың көрікті жерлерінің бірі — Падуялық Әулие Антонийдің Рим-католик шіркеуі. Капелла соғысқа дейінгі кезеңге жатады. Эклектикалық сәулет өнерінің көркем ескерткіші — XIX ғасырдың екінші жартысында қоныстың иесі болған министр Маковтың кешені. Кешеннің кейбір ескі элементтері, негізінен ағаштар, бүгінгі күнге дейін сақталған. Қазір онда балаларды оңалту орталығы орналасқан. Кешен аумағының бір бөлігін санаторий ғимараты алып жатыр. Марьина Горкада Қызыл Армияның 82-ші атқыштар полкінің құрметіне «Зеңбірек» деп аталатын ескерткіш қойылған. Полк сарбаздары ақ поляктарды талқандап, ерліктері үшін Құрметті революциялық Қызыл Тумен марапатталды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-marjina-gorka.htm|title=Карта Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Мар’іна (Пухавіцкі раён). Мар'інагорскі аграрна-тэхнічны каледж 11.jpg|Аграрлық-техникалық колледж </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] h7oyx8c3h5oi1mffgfbwwmaejw1kzxq 3612582 3612579 2026-06-02T14:26:23Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3612582 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Тарихы == Марьина Горка туралы алғашқы жазбаша деректер XIV ғасырға жатады. Әртүрлі уақытта қоныс Радзивиллдер, Бужинскийлер, Ратынскийлер, Крупскийлер және басқалардың меншігінде болған. 1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді. 1812 жылғы Отан соғысы кезінде француз әскерлері Марьина Горкадағы шіркеуді өртеп жіберді. Марьина Горканың иелерінің бірі 1863-1864 жылдардағы аймақтағы ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған Бонифаций Крупский болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ресей билігі Марьина Горкамен бірге Крупский мүлкін тәркілеп, оны Ішкі істер министрі Лев Маковтың меншігіне берді. Либау-Ромный теміржолының құрылысы қоныстың дамуына серпін берді. 1919 жылы 1 қаңтарда Марьина Горка Беларусь КСР құрамына кірді, онда 1925 жылы 17 маусымда Пуховичи ауданының орталығы болды. 1939 жылы 27 қыркүйекте Марьина Горка елді мекені қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1939 жылы Марьина Горкада әскери жаяу әскер мектебі, ал Пуховичи ауылында әскери ұшу мектебі құрылды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 3 шілдесіне дейін Пуховичи неміс оккупациясында болды. 1955 жылы 22 шілдеде Марьина Горка қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=47_Marina_Gorka|title=История развития - Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада орналасқан ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар — «Пуховичи дәнді дақылдар зауыты» ААҚ, «Машпищепрод» ААҚ, «Пуховичи азық-түлік фабрикасы» ААҚ және «Пуховичи-Лион» ААҚ. Қалада В.Е.Лобанк атындағы аграрлық-техникалық колледж, гимназия, төрт орта мектеп, өнер мектебі және бірнеше мектепке дейінгі мекемелер орналасқан. Қалалық және қала маңындағы көлік автобустар мен микроавтобустармен қамтамасыз етіледі. Қаладағы негізгі көлік тораптары — теміржол вокзалының алдындағы алаң және жақын маңдағы автовокзал.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/marina_gorka/|title=Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Марьина Горканың көрікті жерлерінің бірі — Падуялық Әулие Антонийдің Рим-католик шіркеуі. Капелла соғысқа дейінгі кезеңге жатады. Эклектикалық сәулет өнерінің көркем ескерткіші — XIX ғасырдың екінші жартысында қоныстың иесі болған министр Маковтың кешені. Кешеннің кейбір ескі элементтері, негізінен ағаштар, бүгінгі күнге дейін сақталған. Қазір онда балаларды оңалту орталығы орналасқан. Кешен аумағының бір бөлігін санаторий ғимараты алып жатыр. Марьина Горкада Қызыл Армияның 82-ші атқыштар полкінің құрметіне «Зеңбірек» деп аталатын ескерткіш қойылған. Полк сарбаздары ақ поляктарды талқандап, ерліктері үшін Құрметті революциялық Қызыл Тумен марапатталды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-marjina-gorka.htm|title=Карта Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Мар’іна (Пухавіцкі раён). Мар'інагорскі аграрна-тэхнічны каледж 11.jpg|Аграрлық-техникалық колледж Marina Horka1.JPG|Қала көшесі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] gbl7st7qreeny310bzlif0uf2823rfa 3612584 3612582 2026-06-02T14:28:13Z Мағыпар 100137 сурет қою 3612584 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Тарихы == Марьина Горка туралы алғашқы жазбаша деректер XIV ғасырға жатады. Әртүрлі уақытта қоныс Радзивиллдер, Бужинскийлер, Ратынскийлер, Крупскийлер және басқалардың меншігінде болған. 1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді. 1812 жылғы Отан соғысы кезінде француз әскерлері Марьина Горкадағы шіркеуді өртеп жіберді. Марьина Горканың иелерінің бірі 1863-1864 жылдардағы аймақтағы ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған Бонифаций Крупский болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ресей билігі Марьина Горкамен бірге Крупский мүлкін тәркілеп, оны Ішкі істер министрі Лев Маковтың меншігіне берді. Либау-Ромный теміржолының құрылысы қоныстың дамуына серпін берді. 1919 жылы 1 қаңтарда Марьина Горка Беларусь КСР құрамына кірді, онда 1925 жылы 17 маусымда Пуховичи ауданының орталығы болды. 1939 жылы 27 қыркүйекте Марьина Горка елді мекені қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1939 жылы Марьина Горкада әскери жаяу әскер мектебі, ал Пуховичи ауылында әскери ұшу мектебі құрылды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 3 шілдесіне дейін Пуховичи неміс оккупациясында болды. 1955 жылы 22 шілдеде Марьина Горка қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=47_Marina_Gorka|title=История развития - Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада орналасқан ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар — «Пуховичи дәнді дақылдар зауыты» ААҚ, «Машпищепрод» ААҚ, «Пуховичи азық-түлік фабрикасы» ААҚ және «Пуховичи-Лион» ААҚ. Қалада В.Е.Лобанк атындағы аграрлық-техникалық колледж, гимназия, төрт орта мектеп, өнер мектебі және бірнеше мектепке дейінгі мекемелер орналасқан. Қалалық және қала маңындағы көлік автобустар мен микроавтобустармен қамтамасыз етіледі. Қаладағы негізгі көлік тораптары — теміржол вокзалының алдындағы алаң және жақын маңдағы автовокзал.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/marina_gorka/|title=Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Марьина Горканың көрікті жерлерінің бірі — Падуялық Әулие Антонийдің Рим-католик шіркеуі. Капелла соғысқа дейінгі кезеңге жатады. Эклектикалық сәулет өнерінің көркем ескерткіші — XIX ғасырдың екінші жартысында қоныстың иесі болған министр Маковтың кешені. Кешеннің кейбір ескі элементтері, негізінен ағаштар, бүгінгі күнге дейін сақталған. Қазір онда балаларды оңалту орталығы орналасқан. Кешен аумағының бір бөлігін санаторий ғимараты алып жатыр. Марьина Горкада Қызыл Армияның 82-ші атқыштар полкінің құрметіне «Зеңбірек» деп аталатын ескерткіш қойылған. Полк сарбаздары ақ поляктарды талқандап, ерліктері үшін Құрметті революциялық Қызыл Тумен марапатталды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-marjina-gorka.htm|title=Карта Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Мар’іна (Пухавіцкі раён). Мар'інагорскі аграрна-тэхнічны каледж 11.jpg|Аграрлық-техникалық колледж Marina Horka1.JPG|Қала көшесі Marjina Horka, Patriarchate of Moscow Church (2012).jpg|Александр Невский шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 706tcpzmqm00c8j0umvtjbwkc9d83ek 3612585 3612584 2026-06-02T14:30:16Z Мағыпар 100137 сурет қою 3612585 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қада |қазақша атауы = Марьина Горка |шынайы атауы = {{lang-be|Мар’іна Горка}} |сурет = Марьина Горка, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 37.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.svg |ту = Flag of Marjina Horka.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =08 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Пухавичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1955 |жер аумағы = 8,2 |биiктiктiң түрi = 174—190 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 19 892 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1713 |пошта индексі = 222827222810 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marjina Horka |сайты = |сайт тілі = }} '''Марьина Горка''' ({{lang-be|Мар’іна Горка}}) — [[Беларусь]]тің орталығындағы [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Пухавичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Марьина Горка қаласының халқы 19 892 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == [[Минск]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, Титовка өзенінің бойында орналасқан. Ол Пуховичи ауданының әкімшілік орталығы және Минск-Гомель учаскесіндегі теміржол стансасы. Еуропалық E271 тас жолының Беларусь бөлігі және М5 автожолы (Минск-Гомель) қаланың солтүстік шетіне жалғасады. P92 және P68 тас жолдары оны Узда және Старые Дороги қалаларымен байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9344-Marina-Gorka.html|title=Европа. Белоруссия. Минская область. Пуховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Тарихы == Марьина Горка туралы алғашқы жазбаша деректер XIV ғасырға жатады. Әртүрлі уақытта қоныс Радзивиллдер, Бужинскийлер, Ратынскийлер, Крупскийлер және басқалардың меншігінде болған. 1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді. 1812 жылғы Отан соғысы кезінде француз әскерлері Марьина Горкадағы шіркеуді өртеп жіберді. Марьина Горканың иелерінің бірі 1863-1864 жылдардағы аймақтағы ұлт-азаттық көтерілісті ұйымдастырған Бонифаций Крупский болды. Көтеріліс басылғаннан кейін Ресей билігі Марьина Горкамен бірге Крупский мүлкін тәркілеп, оны Ішкі істер министрі Лев Маковтың меншігіне берді. Либау-Ромный теміржолының құрылысы қоныстың дамуына серпін берді. 1919 жылы 1 қаңтарда Марьина Горка Беларусь КСР құрамына кірді, онда 1925 жылы 17 маусымда Пуховичи ауданының орталығы болды. 1939 жылы 27 қыркүйекте Марьина Горка елді мекені қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1939 жылы Марьина Горкада әскери жаяу әскер мектебі, ал Пуховичи ауылында әскери ұшу мектебі құрылды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 3 шілдесіне дейін Пуховичи неміс оккупациясында болды. 1955 жылы 22 шілдеде Марьина Горка қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=47_Marina_Gorka|title=История развития - Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада орналасқан ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар — «Пуховичи дәнді дақылдар зауыты» ААҚ, «Машпищепрод» ААҚ, «Пуховичи азық-түлік фабрикасы» ААҚ және «Пуховичи-Лион» ААҚ. Қалада В.Е.Лобанк атындағы аграрлық-техникалық колледж, гимназия, төрт орта мектеп, өнер мектебі және бірнеше мектепке дейінгі мекемелер орналасқан. Қалалық және қала маңындағы көлік автобустар мен микроавтобустармен қамтамасыз етіледі. Қаладағы негізгі көлік тораптары — теміржол вокзалының алдындағы алаң және жақын маңдағы автовокзал.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/marina_gorka/|title=Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Марьина Горканың көрікті жерлерінің бірі — Падуялық Әулие Антонийдің Рим-католик шіркеуі. Капелла соғысқа дейінгі кезеңге жатады. Эклектикалық сәулет өнерінің көркем ескерткіші — XIX ғасырдың екінші жартысында қоныстың иесі болған министр Маковтың кешені. Кешеннің кейбір ескі элементтері, негізінен ағаштар, бүгінгі күнге дейін сақталған. Қазір онда балаларды оңалту орталығы орналасқан. Кешен аумағының бір бөлігін санаторий ғимараты алып жатыр. Марьина Горкада Қызыл Армияның 82-ші атқыштар полкінің құрметіне «Зеңбірек» деп аталатын ескерткіш қойылған. Полк сарбаздары ақ поляктарды талқандап, ерліктері үшін Құрметті революциялық Қызыл Тумен марапатталды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-marjina-gorka.htm|title=Карта Марьина Горка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-02|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="145"> Мар’іна (Пухавіцкі раён). Мар'інагорскі аграрна-тэхнічны каледж 11.jpg|Аграрлық-техникалық колледж Marina Horka1.JPG|Қала көшесі Marjina Horka, Patriarchate of Moscow Church (2012).jpg|Александр Невский шіркеуі Marjina Horka. manor of Makov.jpg|Маков кешені </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] ow3iy6n75p9oh0ibqs7n5jwf9o9khhy 3 782086 3612635 2026-06-02T16:56:46Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612635 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Жанна Г}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:56, 2026 ж. маусымның 2 (+05) 96ueuokw401rbz3j1jlwpmupli2bkvw 0 782087 3612636 2026-06-02T16:58:38Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті... 3612636 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} tf0bocgnh1zig8x5nvcaoiyqpa8zof0 3612637 3612636 2026-06-02T17:05:51Z Орел Карл 81620 /* Өмірбаяны */ 3612637 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} bc3cjs0o8679ou2jz10pi4b22b5ees0 3612638 3612637 2026-06-02T17:06:04Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3612638 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. lj6wwzdntvldrljqs90ootvoww1wwpn 3612639 3612638 2026-06-02T17:06:24Z Орел Карл 81620 «[[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары|КОКП XIX конференциясы делегаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612639 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] gdbsl2sntf73xmbqmso9s004b4a21bv 3612640 3612639 2026-06-02T17:06:39Z Орел Карл 81620 «[[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары|КОКП XXVII съезінің делегаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612640 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] f01cd0cejj5t9x0t6re2izi35oq78lj 3612641 3612640 2026-06-02T17:07:28Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары|Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612641 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] 2smo6cs56k7kw1zkmg5ep7y938zu4b0 3612642 3612641 2026-06-02T17:07:48Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары|Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612642 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]] 1ygo0h2ocpyyxfm0gfpvnyyf5c07cep 3612643 3612642 2026-06-02T17:08:08Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)|Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612643 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] l8uszv0bdjj6xz10llol8unek0qosda 3612644 3612643 2026-06-02T17:08:45Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары|Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612644 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]] iwor3dowx7c4zg3ztde3judkezxi2qr 3612645 3612644 2026-06-02T17:09:12Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары|Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612645 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]] 824e7j33jpj9krk15ffke85xec0up3k 3612646 3612645 2026-06-02T17:09:29Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612646 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] 85me23jrt3cx8shem73cj72433zrdce 3612647 3612646 2026-06-02T17:09:56Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612647 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]] 1xugda0e42ywg53s2h1vl2p8zwvv0q7 3612648 3612647 2026-06-02T17:10:33Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Қазақстан компартиясы қалалық комитеттерінің бірінші хатшылары|Қазақстан компартиясы қалалық комитеттерінің бірінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612648 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан компартиясы қалалық комитеттерінің бірінші хатшылары]] t1f7p020ip4tx7iz2o41l58qdozvt78 3612649 3612648 2026-06-02T17:11:03Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3612649 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП [[Текелі]] қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП Текелі қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан компартиясы қалалық комитеттерінің бірінші хатшылары]] i44wpkme1mrr98ybts87gar9vf2o21s 3612650 3612649 2026-06-02T17:11:18Z Орел Карл 81620 /* Өмірбаяны */ 3612650 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП [[Текелі]] қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП [[Текелі]] қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Ссылки == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан компартиясы қалалық комитеттерінің бірінші хатшылары]] p9ylz1q2xakolxyrh3pw5luhx4pjjjh 3612665 3612650 2026-06-02T17:26:31Z 1nter pares 146705 3612665 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Анатолий Васильевич Милкин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 19 желтоқсан 1983 | Басқаруын аяқтады = 17 қараша 1989 | Ізашары = [[Александр Константинович Протозанов|Александр Протозанов]] | Ізбасары = [[Игорь Николаевич Тутеволь|Игорь Тутеволь]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = Қазақстан КП [[Текелі]] қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = ? | Басқаруын аяқтады_2 = ? | Ізашары_2 = ''белгісіз'' | Ізбасары_2 = ''белгісіз'' | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 16.3.1930 | Туған жері = {{Туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 30.1.1996 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Анатолий Васильевич Милкин''' ([[16 наурыз]] [[1930 жыл|1930]], [[Семей]], [[Семей округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[30 қаңтар]] [[1996 жыл|1996]], [[Астана]], [[Қазақстан]]) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және партия қайраткері. == Өмірбаяны == 1930 жылы [[Семей|Семейде]] туған. КОКП мүшесі. 1952 жылдан бастап шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыстарда болды. 1952–1996 жылдары кен учаскесінің бастығы, кеніш басшысының орынбасары, бас инженері, өндірістік-техникалық бөлім басшысы, партия комитетінің хатшысы, Текелі қорғасын-мырыш комбинатының директорының орынбасары, бас инженері, Қазақстан КП [[Текелі]] қалалық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің 2-хатшысы, Қазақ КСР Халықтық бақылау комитетінің төрағасы, Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің 1-хатшысы, Қазақстан ҒА Экономика институтының ғылыми қызметкері қызметтерін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің X шақырылымы, КСРО Жоғарғы Кеңесінің XI шақырылымы депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1996 жылы Астанада көз жұмды. == Сілтемелер == * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысынан келген Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Одақ Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан компартиясы қалалық комитеттерінің бірінші хатшылары]] 9rukjzm7mgovz5iw0ktshp00s65na2g 0 782088 3612654 2026-06-02T17:17:20Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Vanilla Ninja''' — үш қатысушыдан тұратын эстон музыкалық топ. Топ [[Швейцария]] атынан Eurovision ән байқауы 2026 қатысқан, 2026 жылда [[Эстония]] атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] өнер көрсеткен. == Дискографиясы == === Студиялық альбомдар === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" rowspan="2" style="w... 3612654 wikitext text/x-wiki '''Vanilla Ninja''' — үш қатысушыдан тұратын эстон музыкалық топ. Топ [[Швейцария]] атынан Eurovision ән байқауы 2026 қатысқан, 2026 жылда [[Эстония]] атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] өнер көрсеткен. == Дискографиясы == === Студиялық альбомдар === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:14em;"| Атауы ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| Мәліметтер ! scope="col" colspan="4"| Тізімдегі ең жоғары орындар ! scope="col" rowspan="2"| [[Сертификаттау]] |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[EST]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[AUT]]<br/><ref name="AUT">{{cite web|url=https://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Vanilla+Ninja|title=Discographie Vanilla Ninja|publisher=Hung Medien|website=austriancharts.at}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[GER]]<br><ref name="GER">{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artist_search=Vanilla+Ninja&do_search=do|title=Discographie von Vanilla Ninja|publisher=[[GfK Entertainment charts]]|website=offiziellecharts.de}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[SWI]]<br/><ref name="SWI">{{cite web|url=https://hitparade.ch/artist/Vanilla_Ninja|title=Vanilla Ninja|publisher=Hung Medien|website=hitparade.ch}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Vanilla Ninja (альбом)|Vanilla Ninja]]'' | * Шыққан күні: 2003 жыл 30 мамыр * Лейбл: ''TopTen'' * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || — || — || — | * [[Эстония|EST]]: Платинум |- ! scope="row"| ''Traces of Sadness'' | * Шыққан күні: 2004 жыл 7 маусым * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || 4 || 3 || 14 | * [[Германия|GER]]: Алтын * [[Аустрия|AUT]]: Алтын * EST: Платинум |- ! scope="row"| ''Blue Tatto'' | * Шыққан күні: 2005 жыл 14 наурыз * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || 7 || 4 || 4 | * EST: Платинум |- ! scope="row"| ''Love Is War'' | * Шыққан күні: 2006 жыл 19 мамыр * Лейбл: [[EMI]], [[Capitol Records]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || 29 || 16 || 14 | * EST: Платинум |- ! scope="row"| ''Encore'' | * Шыққан күні: 2021 жыл 8 қазан * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | — || 44 || 13 || 31 |- | colspan="20" style="font-size:85%;"| «—» белгілі бір аумақта диаграммаға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді. |} === Жинақтар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:14em;"| Атауы ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| Мәліметтер ! scope="col" colspan="1"| Тізімдегі ең жоғары орындар |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Schweizer Hitparade|SWI]]<br/><ref name="SWI"/> |- ! scope="row"| ''Silent Emotions'' | * Шыққан күні: 2005 жыл 16 қараша * Лейбл: ''Canyon International'' * Формат: [[Ықшам дискі|CD]] | — |- ! scope="row"| ''Best Of'' | * Шыққан күні: 2005 жыл 2 желтоқсан * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 70 |- | colspan="20" style="font-size:85%;"| «—» обозначает запись, которая не попала в чарты или не была выпущена на данной территории. |} === Шағын альбомдар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" style="width:14em;"| Атауы ! scope="col" style="width:16em;"| Мәліметтер |- ! scope="row"| ''Incredible'' | * Шыққан күні: 2021 жыл 24 қыркүйек * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]] |} === Синглдар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:20em;"| Атауы ! scope="col" rowspan="2" style="width:1em;"| Жыл ! scope="col" colspan="5"| Тізімдегі ең жоғары орындар ! scope="col" rowspan="2"| Альбом |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Eesti Tipp-40|EST]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Ö3 Austria Top 40|AUT]]<br/><ref name="AUT"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Suomen virallinen lista|FIN]]<br/><ref name="FIN">{{cite web|url=https://ifpi.fi/lista/artistit/vanilla-ninja/|title=Listat - Musiikkituottajat (Vanilla Ninja)|publisher=[[Official Finnish Charts]]|website=ifpi.fi}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Чарты GfK Entertainment|GER]]<br/><ref name="GER"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Schweizer Hitparade|SWI]]<br/><ref name="SWI"/> |- ! scope="row"| «Club Kung Fu» | rowspan="2"| 2003 | — || — || — || 95 || — | ''[[Vanilla Ninja (альбом)|Vanilla Ninja]]'' |- ! scope="row"| «Tough Enough» | 1 || 16 || 11 || 13 || 52 | rowspan="4"| ''Traces of Sadness'' |- ! scope="row"| «Don't Go Too Fast» | rowspan="4"| 2004 | 1 || 21 || — || 23 || — |- ! scope="row"| «Liar / Heartless» | 4 || 22 || — || 23 || 43 |- ! scope="row"| «When the Indians Cry» | 1 || 7 || — || 8 || 27 |- ! scope="row"| «Blue Tattoo» | — || 12 || — || 9 || 12 | rowspan="4"| ''Blue Tattoo'' |- ! scope="row"| «I Know» | rowspan="4"| 2005 | 32 || 17 || — || 13 || 27 |- ! scope="row"| «Know (Unplugged)» | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Cool Vibes» | 3 || 58 || — || 42 || 17 |- ! scope="row"| «Megamix» | — || — || — || 79 || 66 | ''Best Of'' |- ! scope="row"| «Dangerzone» | rowspan="2"| 2006 | 3 || 23 || — || 21 || 18 | rowspan="4"| ''Love Is War'' |- ! scope="row"| «Rockstarz» | 1 || — || — || 86 || — |- ! scope="row"| «Insane in Vain» | 2007 | 18 || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Birds of Peace» | rowspan="2"| 2008 | 3 || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Crashing Through the Doors» | 1 || — || — || — || — | Альбомдық емес сингл |- ! scope="row"| «Gotta Get It Right» | rowspan="3"| 2021 | — || — || — || — || — | rowspan="4"| ''Encore'' |- ! scope="row"| «No Regrets» | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «The Reason Is You» | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Encore '22» | 2022 | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «[[Too Epic to Be True]]» | 2025 | — || — || — || — || — | Альбомдық емес сингл |- | colspan="20" style="font-size:85%;"| «—» белгілі бір аумақта диаграммаға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді. |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} chi2d2buru87nryfte9pgqrhv2eojy0 3612667 3612654 2026-06-02T17:28:26Z TheNomadEditor 120280 3612667 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық топ|Топ атауы=Vanilla Ninja|Суреті=Vanilla Ninja performing Too Epic To Be True, representing Estonia in the 1st Semi Final of the 2026 Eurovision Song Contest in Vienna 14.jpg|Сурет ені=150px|Қала=[[Таллин]]|Мемлекет={{EST}}|Лейблі=[[TopTen]]<br>[[Bros Music]]<br>[[EMI]] / [[Capitol Records]]|Сайты=[http://www.vanillaninja.ee vanillaninja.ee]|Ортаққор=Vanilla Ninja|Белсенділік жылдары=2002—2008, 2020 жылдан|Жанры=[[поп-рок]]<ref>{{Cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/vanilla-ninja-p683894 |title=allmusic ((( Vanilla Ninja > Overview ))) |accessdate=2011-04-09 |archivedate=2011-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110308011229/http://www.allmusic.com/artist/vanilla-ninja-p683894 |url-status=live }}</ref>, [[хард-рок]]<ref>{{Cite web |url=http://whiplash.net/materias/news_930/020547-vanillaninja.html |title=Vanilla Ninja, nova revelação do Hard Rock - Novidades (Notícia) |accessdate=2011-04-09 |archivedate=2011-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513120948/http://whiplash.net/materias/news_930/020547-vanillaninja.html |url-status=live }}</ref><ref>[http://territorio.terra.com.br/canais/rockonline/lancamentos/materia.asp?materiaID=721 Rock Online: Vanilla Ninja: Blue Tatoo]</ref>|тілі=ағылшын тілі|Тілі=[[ағылшын тілі]],<small>кейбір әндерде — [[эстон тілі]]</small>|Құрамы=[[Ленна Куурмаа]]<br>[[Пирет Ярвис]]<br>''Керли Кивилаан''|Бұрынғы қатысушылары=[[Маарья Киви]]<br>[[Трийну Кивилаан]]<br>[[Катрин Сиска]]}} '''Vanilla Ninja''' — үш қатысушыдан тұратын эстон музыкалық топ. Топ [[Швейцария]] атынан Eurovision ән байқауы 2026 қатысқан, 2026 жылда [[Эстония]] атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] өнер көрсеткен. == Дискографиясы == === Студиялық альбомдар === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:14em;"| Атауы ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| Мәліметтер ! scope="col" colspan="4"| Тізімдегі ең жоғары орындар ! scope="col" rowspan="2"| [[Сертификаттау]] |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[EST]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[AUT]]<br/><ref name="AUT">{{cite web|url=https://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Vanilla+Ninja|title=Discographie Vanilla Ninja|publisher=Hung Medien|website=austriancharts.at}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[GER]]<br><ref name="GER">{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artist_search=Vanilla+Ninja&do_search=do|title=Discographie von Vanilla Ninja|publisher=[[GfK Entertainment charts]]|website=offiziellecharts.de}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[SWI]]<br/><ref name="SWI">{{cite web|url=https://hitparade.ch/artist/Vanilla_Ninja|title=Vanilla Ninja|publisher=Hung Medien|website=hitparade.ch}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Vanilla Ninja (альбом)|Vanilla Ninja]]'' | * Шыққан күні: 2003 жыл 30 мамыр * Лейбл: ''TopTen'' * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || — || — || — | * [[Эстония|EST]]: Платинум |- ! scope="row"| ''Traces of Sadness'' | * Шыққан күні: 2004 жыл 7 маусым * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || 4 || 3 || 14 | * [[Германия|GER]]: Алтын * [[Аустрия|AUT]]: Алтын * EST: Платинум |- ! scope="row"| ''Blue Tatto'' | * Шыққан күні: 2005 жыл 14 наурыз * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || 7 || 4 || 4 | * EST: Платинум |- ! scope="row"| ''Love Is War'' | * Шыққан күні: 2006 жыл 19 мамыр * Лейбл: [[EMI]], [[Capitol Records]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || 29 || 16 || 14 | * EST: Платинум |- ! scope="row"| ''Encore'' | * Шыққан күні: 2021 жыл 8 қазан * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | — || 44 || 13 || 31 |- | colspan="20" style="font-size:85%;"| «—» белгілі бір аумақта диаграммаға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді. |} === Жинақтар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:14em;"| Атауы ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| Мәліметтер ! scope="col" colspan="1"| Тізімдегі ең жоғары орындар |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Schweizer Hitparade|SWI]]<br/><ref name="SWI"/> |- ! scope="row"| ''Silent Emotions'' | * Шыққан күні: 2005 жыл 16 қараша * Лейбл: ''Canyon International'' * Формат: [[Ықшам дискі|CD]] | — |- ! scope="row"| ''Best Of'' | * Шыққан күні: 2005 жыл 2 желтоқсан * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 70 |- | colspan="20" style="font-size:85%;"| «—» обозначает запись, которая не попала в чарты или не была выпущена на данной территории. |} === Шағын альбомдар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" style="width:14em;"| Атауы ! scope="col" style="width:16em;"| Мәліметтер |- ! scope="row"| ''Incredible'' | * Шыққан күні: 2021 жыл 24 қыркүйек * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]] |} === Синглдар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:20em;"| Атауы ! scope="col" rowspan="2" style="width:1em;"| Жыл ! scope="col" colspan="5"| Тізімдегі ең жоғары орындар ! scope="col" rowspan="2"| Альбом |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Eesti Tipp-40|EST]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Ö3 Austria Top 40|AUT]]<br/><ref name="AUT"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Suomen virallinen lista|FIN]]<br/><ref name="FIN">{{cite web|url=https://ifpi.fi/lista/artistit/vanilla-ninja/|title=Listat - Musiikkituottajat (Vanilla Ninja)|publisher=[[Official Finnish Charts]]|website=ifpi.fi}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Чарты GfK Entertainment|GER]]<br/><ref name="GER"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Schweizer Hitparade|SWI]]<br/><ref name="SWI"/> |- ! scope="row"| «Club Kung Fu» | rowspan="2"| 2003 | — || — || — || 95 || — | ''[[Vanilla Ninja (альбом)|Vanilla Ninja]]'' |- ! scope="row"| «Tough Enough» | 1 || 16 || 11 || 13 || 52 | rowspan="4"| ''Traces of Sadness'' |- ! scope="row"| «Don't Go Too Fast» | rowspan="4"| 2004 | 1 || 21 || — || 23 || — |- ! scope="row"| «Liar / Heartless» | 4 || 22 || — || 23 || 43 |- ! scope="row"| «When the Indians Cry» | 1 || 7 || — || 8 || 27 |- ! scope="row"| «Blue Tattoo» | — || 12 || — || 9 || 12 | rowspan="4"| ''Blue Tattoo'' |- ! scope="row"| «I Know» | rowspan="4"| 2005 | 32 || 17 || — || 13 || 27 |- ! scope="row"| «Know (Unplugged)» | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Cool Vibes» | 3 || 58 || — || 42 || 17 |- ! scope="row"| «Megamix» | — || — || — || 79 || 66 | ''Best Of'' |- ! scope="row"| «Dangerzone» | rowspan="2"| 2006 | 3 || 23 || — || 21 || 18 | rowspan="4"| ''Love Is War'' |- ! scope="row"| «Rockstarz» | 1 || — || — || 86 || — |- ! scope="row"| «Insane in Vain» | 2007 | 18 || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Birds of Peace» | rowspan="2"| 2008 | 3 || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Crashing Through the Doors» | 1 || — || — || — || — | Альбомдық емес сингл |- ! scope="row"| «Gotta Get It Right» | rowspan="3"| 2021 | — || — || — || — || — | rowspan="4"| ''Encore'' |- ! scope="row"| «No Regrets» | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «The Reason Is You» | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Encore '22» | 2022 | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «[[Too Epic to Be True]]» | 2025 | — || — || — || — || — | Альбомдық емес сингл |- | colspan="20" style="font-size:85%;"| «—» белгілі бір аумақта диаграммаға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді. |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} q2ninawtusv89qsn270ftgly45ha4z6 3612668 3612667 2026-06-02T17:31:02Z TheNomadEditor 120280 3612668 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық топ|Топ атауы=Vanilla Ninja|Суреті=Vanilla Ninja performing Too Epic To Be True, representing Estonia in the 1st Semi Final of the 2026 Eurovision Song Contest in Vienna 14.jpg|Сурет ені=150px|Қала=[[Таллин]]|Мемлекет={{EST}}|Лейблі=[[TopTen]]<br>[[Bros Music]]<br>[[EMI]] / [[Capitol Records]]|Сайты=[http://www.vanillaninja.ee vanillaninja.ee]|Ортаққор=Vanilla Ninja|Белсенділік жылдары=2002—2008, 2020 жылдан|Жанры=[[поп-рок]]<ref>{{Cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/vanilla-ninja-p683894 |title=allmusic ((( Vanilla Ninja > Overview ))) |accessdate=2011-04-09 |archivedate=2011-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110308011229/http://www.allmusic.com/artist/vanilla-ninja-p683894 |url-status=live }}</ref>, [[хард-рок]]<ref>{{Cite web |url=http://whiplash.net/materias/news_930/020547-vanillaninja.html |title=Vanilla Ninja, nova revelação do Hard Rock - Novidades (Notícia) |accessdate=2011-04-09 |archivedate=2011-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513120948/http://whiplash.net/materias/news_930/020547-vanillaninja.html |url-status=live }}</ref><ref>[http://territorio.terra.com.br/canais/rockonline/lancamentos/materia.asp?materiaID=721 Rock Online: Vanilla Ninja: Blue Tatoo]</ref>|тілі=ағылшын тілі|Тілі=[[ағылшын тілі]],<small>кейбір әндерде — [[эстон тілі]]</small>|Құрамы=[[Ленна Куурмаа]]<br>[[Пирет Ярвис]]<br>''Керли Кивилаан''|Бұрынғы қатысушылары=[[Маарья Киви]]<br>[[Трийну Кивилаан]]<br>[[Катрин Сиска]]}} '''Vanilla Ninja''' — үш қатысушыдан тұратын эстон музыкалық топ. Топ [[Швейцария]] атынан Eurovision ән байқауы 2026 қатысқан, 2026 жылда [[Эстония]] атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] өнер көрсеткен. == Дискографиясы == === Студиялық альбомдар === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:14em;"| Атауы ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| Мәліметтер ! scope="col" colspan="4"| Тізімдегі ең жоғары орындар ! scope="col" rowspan="2"| [[Сертификаттау]] |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[EST]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[AUT]]<br/><ref name="AUT">{{cite web|url=https://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Vanilla+Ninja|title=Discographie Vanilla Ninja|publisher=Hung Medien|website=austriancharts.at}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[GER]]<br><ref name="GER">{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artist_search=Vanilla+Ninja&do_search=do|title=Discographie von Vanilla Ninja|publisher=[[GfK Entertainment charts]]|website=offiziellecharts.de}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[SWI]]<br/><ref name="SWI">{{cite web|url=https://hitparade.ch/artist/Vanilla_Ninja|title=Vanilla Ninja|publisher=Hung Medien|website=hitparade.ch}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Vanilla Ninja (альбом)|Vanilla Ninja]]'' | * Шыққан күні: 2003 жыл 30 мамыр * Лейбл: ''TopTen'' * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || — || — || — | * [[Эстония|EST]]: Платинум |- ! scope="row"| ''Traces of Sadness'' | * Шыққан күні: 2004 жыл 7 маусым * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || 4 || 3 || 14 | * [[Германия|GER]]: Алтын * [[Аустрия|AUT]]: Алтын * EST: Платинум |- ! scope="row"| ''Blue Tatto'' | * Шыққан күні: 2005 жыл 14 наурыз * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || 7 || 4 || 4 | * EST: Платинум |- ! scope="row"| ''Love Is War'' | * Шыққан күні: 2006 жыл 19 мамыр * Лейбл: [[EMI]], [[Capitol Records]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || 29 || 16 || 14 | * EST: Платинум |- ! scope="row"| ''Encore'' | * Шыққан күні: 2021 жыл 8 қазан * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | — || 44 || 13 || 31 |- | colspan="20" style="font-size:85%;"| «—» белгілі бір аумақта диаграммаға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді. |} === Жинақтар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:14em;"| Атауы ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| Мәліметтер ! scope="col" colspan="1"| Тізімдегі ең жоғары орындар |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Schweizer Hitparade|SWI]]<br/><ref name="SWI"/> |- ! scope="row"| ''Silent Emotions'' | * Шыққан күні: 2005 жыл 16 қараша * Лейбл: ''Canyon International'' * Формат: [[Ықшам дискі|CD]] | — |- ! scope="row"| ''Best Of'' | * Шыққан күні: 2005 жыл 2 желтоқсан * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 70 |- | colspan="20" style="font-size:85%;"| «—» обозначает запись, которая не попала в чарты или не была выпущена на данной территории. |} === Шағын альбомдар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" style="width:14em;"| Атауы ! scope="col" style="width:16em;"| Мәліметтер |- ! scope="row"| ''Incredible'' | * Шыққан күні: 2021 жыл 24 қыркүйек * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]] |} === Синглдар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:20em;"| Атауы ! scope="col" rowspan="2" style="width:1em;"| Жыл ! scope="col" colspan="5"| Тізімдегі ең жоғары орындар ! scope="col" rowspan="2"| Альбом |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Eesti Tipp-40|EST]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Ö3 Austria Top 40|AUT]]<br/><ref name="AUT"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Suomen virallinen lista|FIN]]<br/><ref name="FIN">{{cite web|url=https://ifpi.fi/lista/artistit/vanilla-ninja/|title=Listat - Musiikkituottajat (Vanilla Ninja)|publisher=[[Official Finnish Charts]]|website=ifpi.fi}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Чарты GfK Entertainment|GER]]<br/><ref name="GER"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Schweizer Hitparade|SWI]]<br/><ref name="SWI"/> |- ! scope="row"| «Club Kung Fu» | rowspan="2"| 2003 | — || — || — || 95 || — | ''[[Vanilla Ninja (альбом)|Vanilla Ninja]]'' |- ! scope="row"| «Tough Enough» | 1 || 16 || 11 || 13 || 52 | rowspan="4"| ''Traces of Sadness'' |- ! scope="row"| «Don't Go Too Fast» | rowspan="4"| 2004 | 1 || 21 || — || 23 || — |- ! scope="row"| «Liar / Heartless» | 4 || 22 || — || 23 || 43 |- ! scope="row"| «When the Indians Cry» | 1 || 7 || — || 8 || 27 |- ! scope="row"| «Blue Tattoo» | — || 12 || — || 9 || 12 | rowspan="4"| ''Blue Tattoo'' |- ! scope="row"| «I Know» | rowspan="4"| 2005 | 32 || 17 || — || 13 || 27 |- ! scope="row"| «Know (Unplugged)» | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Cool Vibes» | 3 || 58 || — || 42 || 17 |- ! scope="row"| «Megamix» | — || — || — || 79 || 66 | ''Best Of'' |- ! scope="row"| «Dangerzone» | rowspan="2"| 2006 | 3 || 23 || — || 21 || 18 | rowspan="4"| ''Love Is War'' |- ! scope="row"| «Rockstarz» | 1 || — || — || 86 || — |- ! scope="row"| «Insane in Vain» | 2007 | 18 || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Birds of Peace» | rowspan="2"| 2008 | 3 || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Crashing Through the Doors» | 1 || — || — || — || — | Альбомдық емес сингл |- ! scope="row"| «Gotta Get It Right» | rowspan="3"| 2021 | — || — || — || — || — | rowspan="4"| ''Encore'' |- ! scope="row"| «No Regrets» | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «The Reason Is You» | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Encore '22» | 2022 | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «[[Too Epic to Be True]]» | 2025 | — || — || — || — || — | Альбомдық емес сингл |- | colspan="20" style="font-size:85%;"| «—» белгілі бір аумақта диаграммаға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді. |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Vanilla Ninja]] [[Санат:Эстония музыкалық топтары]] [[Санат:2002 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Eurovision ән байқауы 2005 қатысушылары]] [[Санат:Eurovision ән байқауы 2026 қатысушылары]] rcx275fsyml1b0kvsjz6a72zr3t8al3 3612669 3612668 2026-06-02T17:31:43Z TheNomadEditor 120280 /* Жинақтар */ 3612669 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық топ|Топ атауы=Vanilla Ninja|Суреті=Vanilla Ninja performing Too Epic To Be True, representing Estonia in the 1st Semi Final of the 2026 Eurovision Song Contest in Vienna 14.jpg|Сурет ені=150px|Қала=[[Таллин]]|Мемлекет={{EST}}|Лейблі=[[TopTen]]<br>[[Bros Music]]<br>[[EMI]] / [[Capitol Records]]|Сайты=[http://www.vanillaninja.ee vanillaninja.ee]|Ортаққор=Vanilla Ninja|Белсенділік жылдары=2002—2008, 2020 жылдан|Жанры=[[поп-рок]]<ref>{{Cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/vanilla-ninja-p683894 |title=allmusic ((( Vanilla Ninja > Overview ))) |accessdate=2011-04-09 |archivedate=2011-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110308011229/http://www.allmusic.com/artist/vanilla-ninja-p683894 |url-status=live }}</ref>, [[хард-рок]]<ref>{{Cite web |url=http://whiplash.net/materias/news_930/020547-vanillaninja.html |title=Vanilla Ninja, nova revelação do Hard Rock - Novidades (Notícia) |accessdate=2011-04-09 |archivedate=2011-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513120948/http://whiplash.net/materias/news_930/020547-vanillaninja.html |url-status=live }}</ref><ref>[http://territorio.terra.com.br/canais/rockonline/lancamentos/materia.asp?materiaID=721 Rock Online: Vanilla Ninja: Blue Tatoo]</ref>|тілі=ағылшын тілі|Тілі=[[ағылшын тілі]],<small>кейбір әндерде — [[эстон тілі]]</small>|Құрамы=[[Ленна Куурмаа]]<br>[[Пирет Ярвис]]<br>''Керли Кивилаан''|Бұрынғы қатысушылары=[[Маарья Киви]]<br>[[Трийну Кивилаан]]<br>[[Катрин Сиска]]}} '''Vanilla Ninja''' — үш қатысушыдан тұратын эстон музыкалық топ. Топ [[Швейцария]] атынан Eurovision ән байқауы 2026 қатысқан, 2026 жылда [[Эстония]] атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] өнер көрсеткен. == Дискографиясы == === Студиялық альбомдар === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:14em;"| Атауы ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| Мәліметтер ! scope="col" colspan="4"| Тізімдегі ең жоғары орындар ! scope="col" rowspan="2"| [[Сертификаттау]] |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[EST]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[AUT]]<br/><ref name="AUT">{{cite web|url=https://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Vanilla+Ninja|title=Discographie Vanilla Ninja|publisher=Hung Medien|website=austriancharts.at}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[GER]]<br><ref name="GER">{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artist_search=Vanilla+Ninja&do_search=do|title=Discographie von Vanilla Ninja|publisher=[[GfK Entertainment charts]]|website=offiziellecharts.de}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[SWI]]<br/><ref name="SWI">{{cite web|url=https://hitparade.ch/artist/Vanilla_Ninja|title=Vanilla Ninja|publisher=Hung Medien|website=hitparade.ch}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Vanilla Ninja (альбом)|Vanilla Ninja]]'' | * Шыққан күні: 2003 жыл 30 мамыр * Лейбл: ''TopTen'' * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || — || — || — | * [[Эстония|EST]]: Платинум |- ! scope="row"| ''Traces of Sadness'' | * Шыққан күні: 2004 жыл 7 маусым * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || 4 || 3 || 14 | * [[Германия|GER]]: Алтын * [[Аустрия|AUT]]: Алтын * EST: Платинум |- ! scope="row"| ''Blue Tatto'' | * Шыққан күні: 2005 жыл 14 наурыз * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || 7 || 4 || 4 | * EST: Платинум |- ! scope="row"| ''Love Is War'' | * Шыққан күні: 2006 жыл 19 мамыр * Лейбл: [[EMI]], [[Capitol Records]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 1 || 29 || 16 || 14 | * EST: Платинум |- ! scope="row"| ''Encore'' | * Шыққан күні: 2021 жыл 8 қазан * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | — || 44 || 13 || 31 |- | colspan="20" style="font-size:85%;"| «—» белгілі бір аумақта диаграммаға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді. |} === Жинақтар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:14em;"| Атауы ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| Мәліметтер ! scope="col" colspan="1"| Тізімдегі ең жоғары орындар |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Schweizer Hitparade|SWI]]<br/><ref name="SWI"/> |- ! scope="row"| ''Silent Emotions'' | * Шыққан күні: 2005 жыл 16 қараша * Лейбл: ''Canyon International'' * Формат: [[Ықшам дискі|CD]] | — |- ! scope="row"| ''Best Of'' | * Шыққан күні: 2005 жыл 2 желтоқсан * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]], [[Ықшам дискі|CD]] | 70 |- | colspan="20" style="font-size:85%;"| «—» белгілі бір аумақта диаграммаға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді. |} === Шағын альбомдар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" style="width:14em;"| Атауы ! scope="col" style="width:16em;"| Мәліметтер |- ! scope="row"| ''Incredible'' | * Шыққан күні: 2021 жыл 24 қыркүйек * Лейбл: [[Icezone-Music|Bros Music]] * Формат: [[Музыканы жүктеу]] |} === Синглдар === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:20em;"| Атауы ! scope="col" rowspan="2" style="width:1em;"| Жыл ! scope="col" colspan="5"| Тізімдегі ең жоғары орындар ! scope="col" rowspan="2"| Альбом |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Eesti Tipp-40|EST]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Ö3 Austria Top 40|AUT]]<br/><ref name="AUT"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Suomen virallinen lista|FIN]]<br/><ref name="FIN">{{cite web|url=https://ifpi.fi/lista/artistit/vanilla-ninja/|title=Listat - Musiikkituottajat (Vanilla Ninja)|publisher=[[Official Finnish Charts]]|website=ifpi.fi}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Чарты GfK Entertainment|GER]]<br/><ref name="GER"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Schweizer Hitparade|SWI]]<br/><ref name="SWI"/> |- ! scope="row"| «Club Kung Fu» | rowspan="2"| 2003 | — || — || — || 95 || — | ''[[Vanilla Ninja (альбом)|Vanilla Ninja]]'' |- ! scope="row"| «Tough Enough» | 1 || 16 || 11 || 13 || 52 | rowspan="4"| ''Traces of Sadness'' |- ! scope="row"| «Don't Go Too Fast» | rowspan="4"| 2004 | 1 || 21 || — || 23 || — |- ! scope="row"| «Liar / Heartless» | 4 || 22 || — || 23 || 43 |- ! scope="row"| «When the Indians Cry» | 1 || 7 || — || 8 || 27 |- ! scope="row"| «Blue Tattoo» | — || 12 || — || 9 || 12 | rowspan="4"| ''Blue Tattoo'' |- ! scope="row"| «I Know» | rowspan="4"| 2005 | 32 || 17 || — || 13 || 27 |- ! scope="row"| «Know (Unplugged)» | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Cool Vibes» | 3 || 58 || — || 42 || 17 |- ! scope="row"| «Megamix» | — || — || — || 79 || 66 | ''Best Of'' |- ! scope="row"| «Dangerzone» | rowspan="2"| 2006 | 3 || 23 || — || 21 || 18 | rowspan="4"| ''Love Is War'' |- ! scope="row"| «Rockstarz» | 1 || — || — || 86 || — |- ! scope="row"| «Insane in Vain» | 2007 | 18 || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Birds of Peace» | rowspan="2"| 2008 | 3 || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Crashing Through the Doors» | 1 || — || — || — || — | Альбомдық емес сингл |- ! scope="row"| «Gotta Get It Right» | rowspan="3"| 2021 | — || — || — || — || — | rowspan="4"| ''Encore'' |- ! scope="row"| «No Regrets» | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «The Reason Is You» | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «Encore '22» | 2022 | — || — || — || — || — |- ! scope="row"| «[[Too Epic to Be True]]» | 2025 | — || — || — || — || — | Альбомдық емес сингл |- | colspan="20" style="font-size:85%;"| «—» белгілі бір аумақта диаграммаға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді. |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Vanilla Ninja]] [[Санат:Эстония музыкалық топтары]] [[Санат:2002 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Eurovision ән байқауы 2005 қатысушылары]] [[Санат:Eurovision ән байқауы 2026 қатысушылары]] 34adcjpk9qupcdx60xlaz682iwvr40v 0 782089 3612663 2026-06-02T17:25:20Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Игорь Николаевич Тутеволь | Шынайы есімі = | Суреті... 3612663 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Игорь Николаевич Тутеволь | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Шығыс Қазақстан облыстық кеңестің төрағасы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = март 1990 | Басқаруын аяқтады = 1992 | Ізашары = ''белгісіз'' | Ізбасары = ''белгісіз'' | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 17 қараша 1989 | Басқаруын аяқтады_2 = 7 қыркүйек 1991 | Ізашары_2 = [[Анатолий Васильевич Милкин|Анатолий Милкин]] | Ізбасары_2 = ''лауазым жойылды'' | Президент_2 = | Премьер_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 7.7.1941 | Туған жері = {{Туғанжері|Таулы Алтай|Таулы Алтайда}}, [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 1.6.2009 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Иркутск|Иркутскіде}}, [[Иркутск облысы]], [[Ресей]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = 1. [[Алтай мемлекеттік техникалық университеті|Алтай политехникалық институты]]<br /> 2. [[Ресей мемлекеттік қызмет академиясы|КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Құрмет Белгісі ордені}} }} }} '''Игорь Николаевич Тутеволь''' ([[7 шілде]] [[1941 жыл|1941]], [[Таулы Алтай]], [[Ойрот автономиялы облысы]], [[Алтай өлкесі]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[1 маусым]] [[2009 жыл|2009]], [[Иркутск]], [[Иркутск облысы]], [[Ресей]]) — кеңестік және ресейлік партия және мемлекет қайраткері. Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1989-1991). Иркутск облысы және Усть-Орда Бурят автономиялық округі бойынша бас федералдық инспектор (2000-2002). == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} aku1czzl9rn7gbbb2lmsr6b9sj81dff 0 782090 3612675 2026-06-02T17:55:19Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Медиафраншиза | Атауы =Уоллес пен Громит | Шынайы атауы =Wallace & Gromit | Суреті =[[Сурет:Wallace, Gromit, and creator Nick Park.jpg|200px|]] | Сурет тақырыбы =Ник Парк өзі жасаған кейіпкерлермен, 2005 жыл | құрушысы =[[Ник Парк]] | алғашқы туындысы =[[Айға серуендеу]] (1989) | кітаптар... 3612675 wikitext text/x-wiki {{Медиафраншиза | Атауы =Уоллес пен Громит | Шынайы атауы =Wallace & Gromit | Суреті =[[Сурет:Wallace, Gromit, and creator Nick Park.jpg|200px|]] | Сурет тақырыбы =Ник Парк өзі жасаған кейіпкерлермен, 2005 жыл | құрушысы =[[Ник Парк]] | алғашқы туындысы =[[Айға серуендеу]] (1989) | кітаптар = | романдар =графикалық:<br>1997 жылдан бері | комикстер =2005–07, 2010–15 | журналдар = | фильмдер =4 қысқаметражды мультфильм,<br>2 толықметражды мультфильм | телесериалдар =2 мультсериал және бірнеше спин-офф | мультипликация = | театр =Wallace And Gromit Alive on Stage in a Grand Night Out (1997) | мюзиклдер = | компьютерлік =бірнеше | үстел ойыны = | ролдік ойын = | радио = | саундтректер = | түпнұсқа музыка =[[Джулиан Нотт]] | ойыншықтар = | назар аударарлық орындар = | тақырыптық парктер =Thrill-O-Matic<br>2013 жылдан бері }} '''«Уоллес пен Громит»''' — [[анимация]] шебері [[Ник Парк]] ойлап шығарған, [[ермексаз]]дан жасалған кейіпкерлер. Олардың қатысуымен [[Aardman Animations]] студиясы 4 қысқаметражды және 2 толықметражды мультфильмді түсірді. Барлығы [[Оскар сыйлығы]]ның сәйкесінше номинацияларына ілікті және үш рет жеңіске жетті: ''[[Бұрыс шалбар]]'' мен ''[[Тақырлап қиғаны]]'' [[Үздік анимациялық қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|үздік қысқаметражды мультфильм]] болып, ал ''[[Уоллес пен Громит: Құбыжық қоянның қарғысы|Құбыжық қоянның қарғысы]]'' [[Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|үздік анимациялық толықметражды фильм]] болып танылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Уоллес пен Громит}} [[Санат:Медиа франшизалар]] idoqun3105vl03py4gi7lhbos9zqszs 3612683 3612675 2026-06-02T18:57:23Z Ерден Карсыбеков 3744 3612683 wikitext text/x-wiki {{Медиафраншиза | Атауы =Уоллес пен Громит | Шынайы атауы =Wallace & Gromit | Суреті =[[Сурет:Wallace, Gromit, and creator Nick Park.jpg|200px|]] | Сурет тақырыбы =Ник Парк өзі жасаған кейіпкерлермен, 2005 жыл | құрушысы =[[Ник Парк]] | алғашқы туындысы =[[Айға серуендеу]] (1989) | кітаптар = | романдар =графикалық:<br>1997 жылдан бері | комикстер =2005–07, 2010–15 | журналдар = | фильмдер =4 қысқаметражды мультфильм,<br>2 толықметражды мультфильм | телесериалдар =2 мультсериал және бірнеше спин-офф | мультипликация = | театр =Wallace And Gromit Alive on Stage in a Grand Night Out (1997) | мюзиклдер = | компьютерлік =бірнеше | үстел ойыны = | ролдік ойын = | радио = | саундтректер = | түпнұсқа музыка =[[Джулиан Нотт]] | ойыншықтар = | назар аударарлық орындар = | тақырыптық парктер =Thrill-O-Matic<br>2013 жылдан бері }} '''«Уоллес пен Громит»''' — [[анимация]] шебері [[Ник Парк]] ойлап шығарған, [[ермексаз]]дан жасалған кейіпкерлер. Уоллес — ақкөңід [[Ұлыбритания|британиялық]] өнертапқыш, жасыл свитер мен қоңыр шалбармен жүреді, ірімшікті өте жақсы көреді. Громит — оның өте ақылды иті, хат таниды, шахмат ойнауды және тамақ дайындауды ұнатады, сөйлемейді. Олардың қатысуымен [[Aardman Animations]] студиясы 4 қысқаметражды және 2 толықметражды мультфильмді түсірді. Барлығы [[Оскар сыйлығы]]ның сәйкесінше номинацияларына ілікті және үш рет жеңіске жетті: ''[[Бұрыс шалбар]]''<ref>{{cite web|title=The 66th Academy Awards (1994) Nominees and Winners|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1994|publisher=The Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=|date=21 March 1994}}</ref> мен ''[[Тақырлап қиғаны]]''<ref>{{cite web|title=The 68th Academy Awards (1996) Nominees and Winners|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1996|publisher=The Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=|date=25 March 1996}}</ref> [[Үздік анимациялық қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|үздік қысқаметражды мультфильм]] болып, ал ''[[Уоллес пен Громит: Құбыжық қоянның қарғысы|Құбыжық қоянның қарғысы]]''<ref>{{cite web|title=The 78th Academy Awards (2006) Nominees and Winners|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/78th-winners.html|publisher=The Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=|date=5 March 2006}}</ref> [[Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|үздік анимациялық толықметражды фильм]] болып танылды. == Мультфильмдер == {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! Аты ! Шықты ! Режиссёр ! Сценаристер ! Сюжет |- | style="text-align:left" | ''[[Айға серуендеу]]<br>A Grand Day Out'' | style="text-align:left" | 4.11.1989 | rowspan="3" | [[Ник Парк]] | colspan="2" | Ник Парк пен Стив Раштон |- | style="text-align:left" | ''[[Бұрыс шалбар]]<br>The Wrong Trousers'' | style="text-align:left" | 26.12.1993 | colspan="2" | Ник Парк, Боб Бэйкер, Брайан Сибли |- | style="text-align:left" | ''[[Тақырлап қиғаны]]<br>A Close Shave'' | style="text-align:left" | 24.12.1995 | colspan="2" | Боб Бэйкер мен Ник Парк |- | style="text-align:left" | ''[[Уоллес пен Громит: Құбыжық қоянның қарғысы|Құбыжық қоянның қарғысы]]<br>The Curse of the Were-Rabbit'' (толықметражды) | style="text-align:left" | 7.10.2005 | Ник Парк пен Стив Бокс | colspan="2" | Ник Парк, Стив Бокс, Марк Бёртон, Боб Бэйкер |- | style="text-align:left" | ''[[Нан және өлім турасында]]<br>A Matter of Loaf and Death'' | style="text-align:left" | 25.12.2008 | Ник Парк | colspan="2" | Ник Парк пен Боб Бэйкер |- | style="text-align:left" | ''[[Уоллес пен Громит: Ең жабайы кек|Ең жабайы кек]]<br>Vengeance Most Fowl'' (толықметражды) | style="text-align:left" | 25.12.2024 | Ник Парк пен Мерлин Кросиңэм | Марк Бёртон | Ник Парк, Марк Бёртон |} == Галерея == <gallery> Wallace and Gromit Preston 20211015.jpg|Ланкаширдегі мүсіні Wallace & Gromit's Thrill-O-Matic.JPG|Thrill-O-Matic </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Уоллес пен Громит}} [[Санат:Медиа франшизалар]] 80r3p8gzrnwly9anh9afbh8mpavsz2y 3612760 3612683 2026-06-02T19:59:33Z Ерден Карсыбеков 3744 3612760 wikitext text/x-wiki {{Медиафраншиза | Атауы =Уоллес пен Громит | Шынайы атауы =Wallace & Gromit | Суреті =[[Сурет:Wallace, Gromit, and creator Nick Park.jpg|200px|]] | Сурет тақырыбы =Ник Парк өзі жасаған кейіпкерлермен, 2005 жыл | құрушысы =[[Ник Парк]] | алғашқы туындысы =[[Айға серуендеу]] (1989) | кітаптар = | романдар =графикалық:<br>1997 жылдан бері | комикстер =2005–07, 2010–15 | журналдар = | фильмдер =4 қысқаметражды мультфильм,<br>2 толықметражды мультфильм | телесериалдар =2 мультсериал және бірнеше спин-офф | мультипликация = | театр =Wallace And Gromit Alive on Stage in a Grand Night Out (1997) | мюзиклдер = | компьютерлік =бірнеше | үстел ойыны = | ролдік ойын = | радио = | саундтректер = | түпнұсқа музыка =[[Джулиан Нотт]] | ойыншықтар = | назар аударарлық орындар = | тақырыптық парктер =Thrill-O-Matic<br>2013 жылдан бері }} '''«Уоллес пен Громит»''' — [[анимация]] шебері [[Ник Парк]] ойлап шығарған, [[ермексаз]]дан жасалған кейіпкерлер. Уоллес — ақкөңіл [[Ұлыбритания|британиялық]] өнертапқыш, жасыл свитер мен қоңыр шалбармен жүреді, ірімшікті өте жақсы көреді. Громит — оның өте ақылды иті, хат таниды, шахмат ойнауды және тамақ дайындауды ұнатады, сөйлемейді. Олардың қатысуымен [[Aardman Animations]] студиясы 4 қысқаметражды және 2 толықметражды мультфильмді түсірді. Барлығы [[Оскар сыйлығы]]ның сәйкесінше номинацияларына ілікті және үш рет жеңіске жетті: ''[[Бұрыс шалбар]]''<ref>{{cite web|title=The 66th Academy Awards (1994) Nominees and Winners|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1994|publisher=The Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=|date=21 March 1994}}</ref> мен ''[[Тақырлап қиғаны]]''<ref>{{cite web|title=The 68th Academy Awards (1996) Nominees and Winners|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1996|publisher=The Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=|date=25 March 1996}}</ref> [[Үздік анимациялық қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|үздік қысқаметражды мультфильм]] болып, ал ''[[Уоллес пен Громит: Құбыжық қоянның қарғысы|Құбыжық қоянның қарғысы]]''<ref>{{cite web|title=The 78th Academy Awards (2006) Nominees and Winners|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/78th-winners.html|publisher=The Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=|date=5 March 2006}}</ref> [[Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|үздік анимациялық толықметражды фильм]] болып танылды. == Мультфильмдер == {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! Аты ! Шықты ! Режиссёр ! Сценаристер ! Сюжет |- | style="text-align:left" | ''[[Айға серуендеу]]<br>A Grand Day Out'' | style="text-align:left" | 4.11.1989 | rowspan="3" | [[Ник Парк]] | colspan="2" | Ник Парк пен Стив Раштон |- | style="text-align:left" | ''[[Бұрыс шалбар]]<br>The Wrong Trousers'' | style="text-align:left" | 26.12.1993 | colspan="2" | Ник Парк, Боб Бэйкер, Брайан Сибли |- | style="text-align:left" | ''[[Тақырлап қиғаны]]<br>A Close Shave'' | style="text-align:left" | 24.12.1995 | colspan="2" | Боб Бэйкер мен Ник Парк |- | style="text-align:left" | ''[[Уоллес пен Громит: Құбыжық қоянның қарғысы|Құбыжық қоянның қарғысы]]<br>The Curse of the Were-Rabbit'' (толықметражды) | style="text-align:left" | 7.10.2005 | Ник Парк пен Стив Бокс | colspan="2" | Ник Парк, Стив Бокс, Марк Бёртон, Боб Бэйкер |- | style="text-align:left" | ''[[Нан және өлім турасында]]<br>A Matter of Loaf and Death'' | style="text-align:left" | 25.12.2008 | Ник Парк | colspan="2" | Ник Парк пен Боб Бэйкер |- | style="text-align:left" | ''[[Уоллес пен Громит: Ең жабайы кек|Ең жабайы кек]]<br>Vengeance Most Fowl'' (толықметражды) | style="text-align:left" | 25.12.2024 | Ник Парк пен Мерлин Кросиңэм | Марк Бёртон | Ник Парк, Марк Бёртон |} === Спин-оффтары === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! Аты ! Шықты ! Режиссёр ! Сценаристер ! Сюжет |- | style="text-align:left" | ''Timmy Time: Timmy's Christmas Surprise'' | style="text-align:left" | 12.12.2011 | | | |- | style="text-align:left" | ''Timmy Time: Timmy's Seaside Rescue'' | style="text-align:left" | 13.07.2011 | | | |- | style="text-align:left" | ''[[Қошақан Шон кинода]]<br>Shaun the Sheep Movie'' (толықметражды) | style="text-align:left" | 06.02.2015 | colspan="3" | Марк Бёртон мен Ричард Старзак |- | style="text-align:left" | ''[[Қошақан Шон: Фермердің ламалары]]<br>Shaun the Sheep: The Farmer's Llamas'' | style="text-align:left" | 26.12.2015 | Джей Грейс | colspan="2" | Ник Винсент Мёрфи, Ли Пресман, Ричард Старзак |- | style="text-align:left" | ''[[Қошақан Шон: Фермагеддон]]<br>A Shaun the Sheep Movie: Farmageddon'' (толықметражды) | style="text-align:left" | 18.10.2019 | Уилл Бихер,<br>Ричард Филан | Марк Бёртон,<br>Джон Браун | Ричард Старзак |- | style="text-align:left" | ''Қошақан Шон: Рождество алдындағы ұшу<br>Shaun the Sheep: The Flight Before Christmas'' | style="text-align:left" | 3.12.2021 | Стив Кокс | rowspan="2" colspan="2" | Марк Бёртон мен Джилс Пилброу |- | style="text-align:left" | ''Shaun the Sheep: The Beast of Mossy Bottom'' (толықметражды) | style="text-align:left" | 2026 | Стив Кокс,<br>Мэтью Уолкер |} == Галерея == <gallery> Wallace and Gromit Preston 20211015.jpg|Ланкаширдегі мүсіні Wallace & Gromit's Thrill-O-Matic.JPG|Thrill-O-Matic </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Уоллес пен Громит}} [[Санат:Медиа франшизалар]] ksi9t9t540df5p8g7fku2x6xp3xvgin 10 782091 3612676 2026-06-02T18:00:13Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-06-03|POTD 2026-06-03]]: filename only 3612676 wikitext text/x-wiki Illuminated wooden shelf with many glass jars containing cookies for sale in Tokyo.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> iwqfe7ufxmlvcq70fhprxx5am8wrnk1 0 782092 3612677 2026-06-02T18:09:12Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Итуридегі Эбола қызбасы індеті (2026)''' — 2026 жылдың мамыр айында Итури провинциясында [[Эбол геморрагиялық қызбасы|Эбола қызбасы]] індеті тіркелді. Итуриден әкелінген жағдайлар [[Киншаса]] қаласында, Солтүстік Киву провинциясында және [[Кампала]] қаласында аны... 3612677 wikitext text/x-wiki '''Итуридегі Эбола қызбасы індеті (2026)''' — 2026 жылдың мамыр айында Итури провинциясында [[Эбол геморрагиялық қызбасы|Эбола қызбасы]] індеті тіркелді. Итуриден әкелінген жағдайлар [[Киншаса]] қаласында, Солтүстік Киву провинциясында және [[Кампала]] қаласында анықталды. Індетке Bundibugyo ebolavirus себеп болған. Бұл індетке қарсы шараларды қиындатады, өйткені қазіргі қолданыстағы вакциналар мен емдеу әдістері негізінен Zaire ebolavirus вирусына қарсы әзірленген.<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|accessdate=2026-05-17}}</ref> 2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша 260-тан астам адам қайтыс болып, аурудың 1200-ден астам болжамды жағдайы тіркелген.<ref name="BBC18May">{{Cite web |date=2026-05-18 |title=WHO to give update on hantavirus and Ebola after outbreaks |url=https://www.bbc.com/news/live/c99l70zy1j7t |accessdate=2026-05-18 |website=[[BBC News]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d|title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda|lang=en|first=CHINEDU ASADU Leer en|last=español|website=AP News|date=2026-05-17|accessdate=2026-05-17}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|title=World Health Organization declares Ebola outbreak in Congo a global health emergency|first=Sydney|last=Lupkin|url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/new-ebola-outbreak-drc-who-global-emergency|website=NPR|date=2026-05-17|accessdate=2026-05-17|lang=en}}</ref> == Тарихы == Бұған дейін Bundibugyo ebolavirus вирусының екі індеті тіркелген болатын: біріншісі 2007—2008 жылдары Бундибугио ауданында орын алып, вирус өз атауын осы ауданның құрметіне алған; екіншісі 2012 жылы Исиро қаласында тіркелген. Бағалаулар бойынша, бұл вирус жұқтырған адамдар арасындағы өлім-жітім деңгейі шамамен 30–40% құрайды.<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|accessdate=2026-05-17}}</ref> == Іс-шаралар == 2026 жылғы індеттің алғашқы күдікті жағдайы 2026 жылдың 24 сәуірінде симптомдары басталған және үш күннен кейін қайтыс болған ер адам болған.<ref name=":0" /> [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|ДДСҰ]] ықтимал Эбола індеті туралы 2026 жылғы 5 мамырда хабарланып, жедел әрекет ету тобын жіберген.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|accessdate=2026-05-17}}</ref> Бастапқы алынған үлгілер Эбола вирусына теріс нәтиже көрсеткен, себебі қолданылған тесттер тек Zaire ebolavirus штаммын ғана анықтай алады, Bundibugyo ebolavirus вирусын анықтамайды. Кейін арнайы тесттер қолданылып, Bundibugyo ebolavirus вирусы анықталды және алғашқы оң нәтижелер 2026 жылғы 14 мамырда расталды.<ref name=":3">{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|accessdate=2026-05-17|lang=en}}</ref> 2026 жылғы 15 мамырда КДР-ның Денсаулық сақтау министрлігі Итури провинциясында Эбола қызбасына қатысты жүздеген жағдайды растады.<ref name=":2" /> Денсаулық сақтау саласының мамандары індет туралы алғашқы хабарлама шыққан кезде жүздеген ықтимал жағдайдың тіркелуі оларды алаңдатты. Эпидемиолог Дженнифер Нуццо бұл анықтаудағы кідіріс жаһандық денсаулық сақтау бағдарламаларын қаржыландырудың қысқаруымен байланысты болуы мүмкін деп болжады.<ref name=":3" /> 2026 жылғы 16 мамырға қарай Буниа, Рвампара және Монгбвалу сияқты үш медициналық аймақта ауру жағдайлары расталған немесе күдікті деп тіркелді. Жағдайлар [[Киншаса]] қаласында және [[Кампала]] қаласында да анықталған.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|accessdate=2026-05-17}}</ref> 2026 жылғы 17 мамырда [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|ДДСҰ]] бұл індетті халықаралық деңгейдегі қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады. Ұйымның мәлімдемесінде Bundibugyo ebolavirus вирусымен Итуриде 8 зертханалық расталған жағдай, Киншаса қаласында 1 расталған жағдай және Кампала қаласында 2 расталған жағдай тіркелгені айтылды. КДР-ның шығыс бөліктерінде ықтимал жағдайлардың жаңа ошақтары пайда болған. [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|ДДСҰ]] індеттің географиялық таралуын және нақты жұқтырғандар санын толық анықтай алмаған.<ref name=":4" /> Гома қаласында жағдай расталды. Бұл аймақ қазіргі уақытта [[23 наурыз қозғалысы]] бақылауында. Науқас әйел Bundibugyo ebolavirus жұқтырып, Итуриден сол жерге барғаннан кейін ауру анықталған.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|accessdate=2026-05-17}}</ref> == Емі == Bundibugyo ebolavirus штаммына қарсы қазіргі таңда нақты бекітілген вакцина немесе дәрі-дәрмек жоқ. Вирусқа қарсы кейбір эксперименттік вакциналар тек [[макакалар]]да сынақтан өткен.<ref>{{мақала|сілтеме=https://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0002600 |авторы=Chad E. Mire, Joan B. Geisbert, Andrea Marzi, Krystle N. Agans, Heinz Feldmann, Thomas W. Geisbert |тақырыбы=Vesicular Stomatitis Virus-Based Vaccines Protect Nonhuman Primates against Bundibugyo ebolavirus |жыл=19 дек. 2013 г. |язык=en |баспасы=PLOS Neglected Tropical Diseases |томы=7 |выпуск=12 |страницы=e2600 |issn=1935-2735 |doi=10.1371/journal.pntd.0002600}}</ref> Шекарасыз дәрігерлер бұл өңірде өз бөлімшелеріне ие және індетпен күресу үшін қосымша ресурстарды жұмылдыруды жоспарлап отыр.<ref>{{Cite web|url=https://www.msf.org/msf-preparing-large-scale-response-ebola-outbreak-ituri-province|title=MSF preparing large-scale response to Ebola outbreak in Ituri province {{!}} MSF|lang=en|website=www.msf.org|accessdate=2026-05-17}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} nr0vnof66cudu9d9p1044614okwoke4 3612678 3612677 2026-06-02T18:15:10Z TheNomadEditor 120280 3612678 wikitext text/x-wiki {{Індет|Сурет=Map of the Ituri Province Ebola outbreak.svg|Орналасуы={{COD}}<br>{{UGA}}|Сурет тақырыбы=Провинция және ел бойынша тіркелген жағдайлар|Ауруы=[[Эбол геморрагиялық қызбасы]]|Қоздырғышы=Bundibugyo ebolavirus|Қайтыс болғандар=349 (2026 жыл 28 мамыр)|Алғашқы жағдай=2026 жылғы 15 мамыр|Расталған жағдайлар=225 (2026 жыл 29 мамыр)|Күдікті жағдайлар=1037 (2026 жыл 29 мамыр)}} '''Итуридегі Эбола қызбасы індеті (2026)''' — 2026 жылдың мамыр айында Итури провинциясында [[Эбол геморрагиялық қызбасы|Эбола қызбасы]] індеті тіркелді. Итуриден әкелінген жағдайлар [[Киншаса]] қаласында, Солтүстік Киву провинциясында және [[Кампала]] қаласында анықталды. Індетке Bundibugyo ebolavirus себеп болған. Бұл індетке қарсы шараларды қиындатады, өйткені қазіргі қолданыстағы вакциналар мен емдеу әдістері негізінен Zaire ebolavirus вирусына қарсы әзірленген.<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|accessdate=2026-05-17}}</ref> 2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша 260-тан астам адам қайтыс болып, аурудың 1200-ден астам болжамды жағдайы тіркелген.<ref name="BBC18May">{{Cite web |date=2026-05-18 |title=WHO to give update on hantavirus and Ebola after outbreaks |url=https://www.bbc.com/news/live/c99l70zy1j7t |accessdate=2026-05-18 |website=[[BBC News]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d|title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda|lang=en|first=CHINEDU ASADU Leer en|last=español|website=AP News|date=2026-05-17|accessdate=2026-05-17}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|title=World Health Organization declares Ebola outbreak in Congo a global health emergency|first=Sydney|last=Lupkin|url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/new-ebola-outbreak-drc-who-global-emergency|website=NPR|date=2026-05-17|accessdate=2026-05-17|lang=en}}</ref> == Тарихы == Бұған дейін Bundibugyo ebolavirus вирусының екі індеті тіркелген болатын: біріншісі 2007—2008 жылдары Бундибугио ауданында орын алып, вирус өз атауын осы ауданның құрметіне алған; екіншісі 2012 жылы Исиро қаласында тіркелген. Бағалаулар бойынша, бұл вирус жұқтырған адамдар арасындағы өлім-жітім деңгейі шамамен 30–40% құрайды.<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|accessdate=2026-05-17}}</ref> == Іс-шаралар == 2026 жылғы індеттің алғашқы күдікті жағдайы 2026 жылдың 24 сәуірінде симптомдары басталған және үш күннен кейін қайтыс болған ер адам болған.<ref name=":0" /> [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|ДДСҰ]] ықтимал Эбола індеті туралы 2026 жылғы 5 мамырда хабарланып, жедел әрекет ету тобын жіберген.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|accessdate=2026-05-17}}</ref> Бастапқы алынған үлгілер Эбола вирусына теріс нәтиже көрсеткен, себебі қолданылған тесттер тек Zaire ebolavirus штаммын ғана анықтай алады, Bundibugyo ebolavirus вирусын анықтамайды. Кейін арнайы тесттер қолданылып, Bundibugyo ebolavirus вирусы анықталды және алғашқы оң нәтижелер 2026 жылғы 14 мамырда расталды.<ref name=":3">{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|accessdate=2026-05-17|lang=en}}</ref> 2026 жылғы 15 мамырда КДР-ның Денсаулық сақтау министрлігі Итури провинциясында Эбола қызбасына қатысты жүздеген жағдайды растады.<ref name=":2" /> Денсаулық сақтау саласының мамандары індет туралы алғашқы хабарлама шыққан кезде жүздеген ықтимал жағдайдың тіркелуі оларды алаңдатты. Эпидемиолог Дженнифер Нуццо бұл анықтаудағы кідіріс жаһандық денсаулық сақтау бағдарламаларын қаржыландырудың қысқаруымен байланысты болуы мүмкін деп болжады.<ref name=":3" /> 2026 жылғы 16 мамырға қарай Буниа, Рвампара және Монгбвалу сияқты үш медициналық аймақта ауру жағдайлары расталған немесе күдікті деп тіркелді. Жағдайлар [[Киншаса]] қаласында және [[Кампала]] қаласында да анықталған.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|accessdate=2026-05-17}}</ref> 2026 жылғы 17 мамырда [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|ДДСҰ]] бұл індетті халықаралық деңгейдегі қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады. Ұйымның мәлімдемесінде Bundibugyo ebolavirus вирусымен Итуриде 8 зертханалық расталған жағдай, Киншаса қаласында 1 расталған жағдай және Кампала қаласында 2 расталған жағдай тіркелгені айтылды. КДР-ның шығыс бөліктерінде ықтимал жағдайлардың жаңа ошақтары пайда болған. [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|ДДСҰ]] індеттің географиялық таралуын және нақты жұқтырғандар санын толық анықтай алмаған.<ref name=":4" /> Гома қаласында жағдай расталды. Бұл аймақ қазіргі уақытта [[23 наурыз қозғалысы]] бақылауында. Науқас әйел Bundibugyo ebolavirus жұқтырып, Итуриден сол жерге барғаннан кейін ауру анықталған.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|accessdate=2026-05-17}}</ref> == Емі == Bundibugyo ebolavirus штаммына қарсы қазіргі таңда нақты бекітілген вакцина немесе дәрі-дәрмек жоқ. Вирусқа қарсы кейбір эксперименттік вакциналар тек [[макакалар]]да сынақтан өткен.<ref>{{мақала|сілтеме=https://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0002600 |авторы=Chad E. Mire, Joan B. Geisbert, Andrea Marzi, Krystle N. Agans, Heinz Feldmann, Thomas W. Geisbert |тақырыбы=Vesicular Stomatitis Virus-Based Vaccines Protect Nonhuman Primates against Bundibugyo ebolavirus |жыл=19 дек. 2013 г. |язык=en |баспасы=PLOS Neglected Tropical Diseases |томы=7 |выпуск=12 |страницы=e2600 |issn=1935-2735 |doi=10.1371/journal.pntd.0002600}}</ref> Шекарасыз дәрігерлер бұл өңірде өз бөлімшелеріне ие және індетпен күресу үшін қосымша ресурстарды жұмылдыруды жоспарлап отыр.<ref>{{Cite web|url=https://www.msf.org/msf-preparing-large-scale-response-ebola-outbreak-ituri-province|title=MSF preparing large-scale response to Ebola outbreak in Ituri province {{!}} MSF|lang=en|website=www.msf.org|accessdate=2026-05-17}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} bwri74hkyseotcpq4m20mboli54zvyj 3612679 3612678 2026-06-02T18:18:00Z TheNomadEditor 120280 3612679 wikitext text/x-wiki {{Індет|Сурет=Map of the Ituri Province Ebola outbreak.svg|Орналасуы={{COD}}<br>{{UGA}}|Сурет тақырыбы=Провинция және ел бойынша тіркелген жағдайлар|Ауруы=[[Эбол геморрагиялық қызбасы]]|Қоздырғышы=Bundibugyo ebolavirus|Қайтыс болғандар=349 (2026 жыл 28 мамыр)|Алғашқы жағдай=2026 жылғы 15 мамыр|Расталған жағдайлар=225 (2026 жыл 29 мамыр)|Күдікті жағдайлар=1037 (2026 жыл 29 мамыр)}} '''Итуридегі Эбола қызбасы індеті (2026)''' — 2026 жылдың мамыр айында Итури провинциясында [[Эбол геморрагиялық қызбасы|Эбола қызбасы]] індеті тіркелді. Итуриден әкелінген жағдайлар [[Киншаса]] қаласында, Солтүстік Киву провинциясында және [[Кампала]] қаласында анықталды. Індетке Bundibugyo ebolavirus себеп болған. Бұл індетке қарсы шараларды қиындатады, өйткені қазіргі қолданыстағы вакциналар мен емдеу әдістері негізінен Zaire ebolavirus вирусына қарсы әзірленген.<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|accessdate=2026-05-17}}</ref> 2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша 260-тан астам адам қайтыс болып, аурудың 1200-ден астам болжамды жағдайы тіркелген.<ref name="BBC18May">{{Cite web |date=2026-05-18 |title=WHO to give update on hantavirus and Ebola after outbreaks |url=https://www.bbc.com/news/live/c99l70zy1j7t |accessdate=2026-05-18 |website=[[BBC News]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d|title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda|lang=en|first=CHINEDU ASADU Leer en|last=español|website=AP News|date=2026-05-17|accessdate=2026-05-17}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|title=World Health Organization declares Ebola outbreak in Congo a global health emergency|first=Sydney|last=Lupkin|url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/new-ebola-outbreak-drc-who-global-emergency|website=NPR|date=2026-05-17|accessdate=2026-05-17|lang=en}}</ref> == Тарихы == Бұған дейін Bundibugyo ebolavirus вирусының екі індеті тіркелген болатын: біріншісі 2007—2008 жылдары Бундибугио ауданында орын алып, вирус өз атауын осы ауданның құрметіне алған; екіншісі 2012 жылы Исиро қаласында тіркелген. Бағалаулар бойынша, бұл вирус жұқтырған адамдар арасындағы өлім-жітім деңгейі шамамен 30–40% құрайды.<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|accessdate=2026-05-17}}</ref> == Іс-шаралар == 2026 жылғы індеттің алғашқы күдікті жағдайы 2026 жылдың 24 сәуірінде симптомдары басталған және үш күннен кейін қайтыс болған ер адам болған.<ref name=":0" /> [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|ДДСҰ]] ықтимал Эбола індеті туралы 2026 жылғы 5 мамырда хабарланып, жедел әрекет ету тобын жіберген.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|accessdate=2026-05-17}}</ref> Бастапқы алынған үлгілер Эбола вирусына теріс нәтиже көрсеткен, себебі қолданылған тесттер тек Zaire ebolavirus штаммын ғана анықтай алады, Bundibugyo ebolavirus вирусын анықтамайды. Кейін арнайы тесттер қолданылып, Bundibugyo ebolavirus вирусы анықталды және алғашқы оң нәтижелер 2026 жылғы 14 мамырда расталды.<ref name=":3">{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|accessdate=2026-05-17|lang=en}}</ref> 2026 жылғы 15 мамырда КДР-ның Денсаулық сақтау министрлігі Итури провинциясында Эбола қызбасына қатысты жүздеген жағдайды растады.<ref name=":2" /> Денсаулық сақтау саласының мамандары індет туралы алғашқы хабарлама шыққан кезде жүздеген ықтимал жағдайдың тіркелуі оларды алаңдатты. Эпидемиолог Дженнифер Нуццо бұл анықтаудағы кідіріс жаһандық денсаулық сақтау бағдарламаларын қаржыландырудың қысқаруымен байланысты болуы мүмкін деп болжады.<ref name=":3" /> 2026 жылғы 16 мамырға қарай Буниа, Рвампара және Монгбвалу сияқты үш медициналық аймақта ауру жағдайлары расталған немесе күдікті деп тіркелді. Жағдайлар [[Киншаса]] қаласында және [[Кампала]] қаласында да анықталған.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|accessdate=2026-05-17}}</ref> 2026 жылғы 17 мамырда [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|ДДСҰ]] бұл індетті халықаралық деңгейдегі қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады. Ұйымның мәлімдемесінде Bundibugyo ebolavirus вирусымен Итуриде 8 зертханалық расталған жағдай, Киншаса қаласында 1 расталған жағдай және Кампала қаласында 2 расталған жағдай тіркелгені айтылды. КДР-ның шығыс бөліктерінде ықтимал жағдайлардың жаңа ошақтары пайда болған. [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|ДДСҰ]] індеттің географиялық таралуын және нақты жұқтырғандар санын толық анықтай алмаған.<ref name=":4" /> Гома қаласында жағдай расталды. Бұл аймақ қазіргі уақытта [[23 наурыз қозғалысы]] бақылауында. Науқас әйел Bundibugyo ebolavirus жұқтырып, Итуриден сол жерге барғаннан кейін ауру анықталған.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|accessdate=2026-05-17}}</ref> == Емі == Bundibugyo ebolavirus штаммына қарсы қазіргі таңда нақты бекітілген вакцина немесе дәрі-дәрмек жоқ. Вирусқа қарсы кейбір эксперименттік вакциналар тек [[макакалар]]да сынақтан өткен.<ref>{{мақала|сілтеме=https://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0002600 |авторы=Chad E. Mire, Joan B. Geisbert, Andrea Marzi, Krystle N. Agans, Heinz Feldmann, Thomas W. Geisbert |тақырыбы=Vesicular Stomatitis Virus-Based Vaccines Protect Nonhuman Primates against Bundibugyo ebolavirus |жыл=19 дек. 2013 г. |язык=en |баспасы=PLOS Neglected Tropical Diseases |томы=7 |выпуск=12 |страницы=e2600 |issn=1935-2735 |doi=10.1371/journal.pntd.0002600}}</ref> Шекарасыз дәрігерлер бұл өңірде өз бөлімшелеріне ие және індетпен күресу үшін қосымша ресурстарды жұмылдыруды жоспарлап отыр.<ref>{{Cite web|url=https://www.msf.org/msf-preparing-large-scale-response-ebola-outbreak-ituri-province|title=MSF preparing large-scale response to Ebola outbreak in Ituri province {{!}} MSF|lang=en|website=www.msf.org|accessdate=2026-05-17}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2026 жылдағы КДР]] [[Санат:2026 жылдағы эпидемия]] [[Санат:2026 жылдағы Уганда]] [[Санат:Эбола]] pc41hf80mk53kn16gvaa5ol73a7u7sy 14 782093 3612680 2026-06-02T18:20:07Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Жылдар бойынша эпидемия]] [[Санат:2026 жылғы оқиғалар]] 3612680 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жылдар бойынша эпидемия]] [[Санат:2026 жылғы оқиғалар]] 4ywhrm5q61roo41dwdtqfi3rwr4kxoo 3 782094 3612759 2026-06-02T19:54:59Z CoconutOctopus 175536 CoconutOctopus [[Қатысушы талқылауы:Neptunnneee]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Wmatishov]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Neptunnneee|Neptunnneee]]" to "[[Special:CentralAuth/Wmatishov|Wmatishov]]" 3612759 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Wmatishov]] kamyz7wnsmamhap8d4ygnf0sv26hf53 0 782095 3612762 2026-06-02T20:28:28Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Кабейя Каванга |шынайы атауы = {{lang-fr|Kabeya Kamwanga}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Конго Демократиялық Республикасы |елтаңба = |ту = |... 3612762 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Кабейя Каванга |шынайы атауы = {{lang-fr|Kabeya Kamwanga}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Конго Демократиялық Республикасы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N | lat_deg = -6 | lat_min = 0.0093 | lat_sec = 16.83 |lon_dir = E| lon_deg = 23 | lon_min = 15 | lon_sec = 28.55 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Провинция |аймағы = Кацай Ориентал |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,73 |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 649 |климаты = |ресми тілі = француз тілі |тұрғыны = 31 408 |санақ жылы = [[2012 жыл|2012]] |тығыздығы = 3597,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = |телефон коды = +243<ref>[https://cd.geoview.info/kabeyakamwanga,12278060 Кабейя Каванга]</ref> |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = {{ту|Конго Демократиялық Республикасы}} CGO 09 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кабейя Каванга''' ({{lang-fr|Kabeya Kamwanga}}) — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ндағы қала. Халқы — 31 408 адам ([[2012 жыл]]). == Орналасуы == Қала экватор маңайында [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның орталығында орналасқан. Кацай Ориентал провинциясының орталығы — Мбужий Маий қаласынан 34 шақырым. Мемлекет орталығы — [[Киншаса]] қаласынан 885 шақырым қашықтықта жатыр. Теңіз деңгейінен биіктігі 649 метрді құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub}} m4yhcj1tkt701b3vawlg9dl7vq0d5oe 3612763 3612762 2026-06-02T20:30:30Z MuratbekErkebulan 162992 MuratbekErkebulan [[Кабея Камванга]] бетін [[Кабейя Камванга]] бетіне жылжытты 3612762 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Кабейя Каванга |шынайы атауы = {{lang-fr|Kabeya Kamwanga}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Конго Демократиялық Республикасы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N | lat_deg = -6 | lat_min = 0.0093 | lat_sec = 16.83 |lon_dir = E| lon_deg = 23 | lon_min = 15 | lon_sec = 28.55 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Провинция |аймағы = Кацай Ориентал |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,73 |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 649 |климаты = |ресми тілі = француз тілі |тұрғыны = 31 408 |санақ жылы = [[2012 жыл|2012]] |тығыздығы = 3597,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = |телефон коды = +243<ref>[https://cd.geoview.info/kabeyakamwanga,12278060 Кабейя Каванга]</ref> |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = {{ту|Конго Демократиялық Республикасы}} CGO 09 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кабейя Каванга''' ({{lang-fr|Kabeya Kamwanga}}) — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ндағы қала. Халқы — 31 408 адам ([[2012 жыл]]). == Орналасуы == Қала экватор маңайында [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның орталығында орналасқан. Кацай Ориентал провинциясының орталығы — Мбужий Маий қаласынан 34 шақырым. Мемлекет орталығы — [[Киншаса]] қаласынан 885 шақырым қашықтықта жатыр. Теңіз деңгейінен биіктігі 649 метрді құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub}} m4yhcj1tkt701b3vawlg9dl7vq0d5oe 3612765 3612763 2026-06-02T20:31:28Z MuratbekErkebulan 162992 MuratbekErkebulan [[Кабейя Камванга]] бетін [[Кабейя Каванга]] бетіне жылжытты 3612762 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Кабейя Каванга |шынайы атауы = {{lang-fr|Kabeya Kamwanga}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Конго Демократиялық Республикасы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N | lat_deg = -6 | lat_min = 0.0093 | lat_sec = 16.83 |lon_dir = E| lon_deg = 23 | lon_min = 15 | lon_sec = 28.55 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Провинция |аймағы = Кацай Ориентал |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,73 |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 649 |климаты = |ресми тілі = француз тілі |тұрғыны = 31 408 |санақ жылы = [[2012 жыл|2012]] |тығыздығы = 3597,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = |телефон коды = +243<ref>[https://cd.geoview.info/kabeyakamwanga,12278060 Кабейя Каванга]</ref> |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = {{ту|Конго Демократиялық Республикасы}} CGO 09 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кабейя Каванга''' ({{lang-fr|Kabeya Kamwanga}}) — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ндағы қала. Халқы — 31 408 адам ([[2012 жыл]]). == Орналасуы == Қала экватор маңайында [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның орталығында орналасқан. Кацай Ориентал провинциясының орталығы — Мбужий Маий қаласынан 34 шақырым. Мемлекет орталығы — [[Киншаса]] қаласынан 885 шақырым қашықтықта жатыр. Теңіз деңгейінен биіктігі 649 метрді құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub}} m4yhcj1tkt701b3vawlg9dl7vq0d5oe 3612767 3612765 2026-06-02T20:32:04Z MuratbekErkebulan 162992 «[[Санат:Конго Демократиялық Республикасы|Конго Демократиялық Республикасы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612767 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Кабейя Каванга |шынайы атауы = {{lang-fr|Kabeya Kamwanga}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Конго Демократиялық Республикасы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N | lat_deg = -6 | lat_min = 0.0093 | lat_sec = 16.83 |lon_dir = E| lon_deg = 23 | lon_min = 15 | lon_sec = 28.55 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Провинция |аймағы = Кацай Ориентал |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,73 |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 649 |климаты = |ресми тілі = француз тілі |тұрғыны = 31 408 |санақ жылы = [[2012 жыл|2012]] |тығыздығы = 3597,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2 |DST = |телефон коды = +243<ref>[https://cd.geoview.info/kabeyakamwanga,12278060 Кабейя Каванга]</ref> |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = {{ту|Конго Демократиялық Республикасы}} CGO 09 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кабейя Каванга''' ({{lang-fr|Kabeya Kamwanga}}) — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ндағы қала. Халқы — 31 408 адам ([[2012 жыл]]). == Орналасуы == Қала экватор маңайында [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның орталығында орналасқан. Кацай Ориентал провинциясының орталығы — Мбужий Маий қаласынан 34 шақырым. Мемлекет орталығы — [[Киншаса]] қаласынан 885 шақырым қашықтықта жатыр. Теңіз деңгейінен биіктігі 649 метрді құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub}} [[Санат:Конго Демократиялық Республикасы]] br8xzkrcuxg4ev6k2ajqvle94zogurg 0 782096 3612764 2026-06-02T20:30:30Z MuratbekErkebulan 162992 MuratbekErkebulan [[Кабея Камванга]] бетін [[Кабейя Камванга]] бетіне жылжытты 3612764 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Кабейя Камванга]] fb6smtgxr2v8jfaude34ydqnpru0uuu 3 782098 3612779 2026-06-03T02:58:07Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612779 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Слатина НГ}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 07:58, 2026 ж. маусымның 3 (+05) myat60vszokpi0ayfuurbqyfvurhhe9 3 782100 3612781 2026-06-03T03:00:06Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612781 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Омарова Асель Уалиденовна}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 08:00, 2026 ж. маусымның 3 (+05) g7na95mpex1ah338opb12yi7bdzhqyq 3 782101 3612783 2026-06-03T03:05:13Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612783 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Горбунова ИС}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 08:05, 2026 ж. маусымның 3 (+05) 3s6e75x8fxsniuf0eh0cuv9uvt018q9 3 782103 3612785 2026-06-03T03:10:04Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612785 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ясько Алия Альхатовна}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 08:10, 2026 ж. маусымның 3 (+05) 1x99jcv243yrc14x1pysbpepnteaxdu 3 782105 3612787 2026-06-03T03:28:11Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612787 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Тихонова ЛН}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 08:28, 2026 ж. маусымның 3 (+05) 144lhez76lkjwui72li25ajwssfy363 3 782107 3612789 2026-06-03T03:39:45Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612789 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Романенко Ирина}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 08:39, 2026 ж. маусымның 3 (+05) 0ois15094mgt9v8am7mnnsg3aczohsq 3 782109 3612791 2026-06-03T03:45:43Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612791 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Казбекова АК}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 08:45, 2026 ж. маусымның 3 (+05) 6qmezqeccv3lh4gfrm0jgvvsud08w0q 3 782111 3612793 2026-06-03T03:50:53Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612793 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Садуакасова СА}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 08:50, 2026 ж. маусымның 3 (+05) 02ak80fmwbd9fmcpw3qmdxl7xl0bclc 3 782113 3612795 2026-06-03T03:54:52Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612795 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Даулбаева Камила}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 08:54, 2026 ж. маусымның 3 (+05) kozk7n31mkc91prr3913nxqdnpqvlc0 3 782115 3612797 2026-06-03T03:57:33Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612797 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Отаубаева АЖ}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 08:57, 2026 ж. маусымның 3 (+05) eu59q3wnqdxxp94tvj2xikdglge6sjo 0 782117 3612799 2026-06-03T04:05:08Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жер... 3612799 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = Кейро, Нью-Йорк штаты, АҚШ |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{статья|заглавие=Monitor|ссылка=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|издание=[[Entertainment Weekly]]|номер=1237|страницы=26|язык=en|число=14|месяц=12|год=2012|тип=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{статья|заглавие=How holding out for something that mattered paid off|издание=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|страницы=36|язык=en|тип=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{книга|ссылка=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|заглавие=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|издательство=UNET 2 Corporation|год=2004|isbn=978-1-932916-00-3|страницы=217|язык=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{книга|заглавие=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|издательство=Thomson/Gale|год=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|страницы=287|язык=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{книга|ссылка=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|заглавие=Lacan and Contemporary Film|год=2004|издательство=Other Press, LLC|страницы=14|isbn=1-59051-084-4|язык=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{книга|ссылка=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|заглавие=Multicultural films: a reference guide|издательство=[[Greenwood Publishing Group]]|год=2005|страницы=32|isbn=978-0-313-31975-4|язык=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті|Йельский университет]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті|Стэнфордский университет]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Звезда]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Игра с огнём]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hvoyd5gfh0h1rdhxn3renvq8rpbwtbz 3612800 3612799 2026-06-03T04:06:57Z ShadZ01 56180 3612800 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{статья|заглавие=Monitor|ссылка=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|издание=[[Entertainment Weekly]]|номер=1237|страницы=26|язык=en|число=14|месяц=12|год=2012|тип=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{статья|заглавие=How holding out for something that mattered paid off|издание=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|страницы=36|язык=en|тип=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{книга|ссылка=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|заглавие=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|издательство=UNET 2 Corporation|год=2004|isbn=978-1-932916-00-3|страницы=217|язык=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{книга|заглавие=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|издательство=Thomson/Gale|год=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|страницы=287|язык=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{книга|ссылка=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|заглавие=Lacan and Contemporary Film|год=2004|издательство=Other Press, LLC|страницы=14|isbn=1-59051-084-4|язык=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{книга|ссылка=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|заглавие=Multicultural films: a reference guide|издательство=[[Greenwood Publishing Group]]|год=2005|страницы=32|isbn=978-0-313-31975-4|язык=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті|Йельский университет]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті|Стэнфордский университет]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Звезда]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Игра с огнём]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} a38m7q40w3k6rwa398g8qlpemkg9zlu 3612802 3612800 2026-06-03T04:12:41Z ShadZ01 56180 3612802 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{мақала|тақырыбы=Monitor|сілтеме=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|басылым=[[Entertainment Weekly]]|нөмірі=1237|беттері=26|тілі=en|число=14|месяц=12|год=2012|түрі=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{мақала|тақырыбы=How holding out for something that mattered paid off|басылым=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|беттері=36|тілі=en|түрі=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{книга|сілтеме=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|издательство=UNET 2 Corporation|год=2004|isbn=978-1-932916-00-3|беттері=217|тілі=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{книга|тақырыбы=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|издательство=Thomson/Gale|год=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|беттері=287|тілі=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{книга|сілтеме=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|тақырыбы=Lacan and Contemporary Film|год=2004|издательство=Other Press, LLC|беттері=14|isbn=1-59051-084-4|тілі=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{книга|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Multicultural films: a reference guide|издательство=[[Greenwood Publishing Group]]|год=2005|беттері=32|isbn=978-0-313-31975-4|тілі=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті|Йельский университет]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті|Стэнфордский университет]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Звезда]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Игра с огнём]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} liwhvqg2iucntfu1yysb3wkpgrd84km 3612804 3612802 2026-06-03T04:16:06Z ShadZ01 56180 /* Мансабы */ 3612804 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{мақала|тақырыбы=Monitor|сілтеме=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|басылым=[[Entertainment Weekly]]|нөмірі=1237|беттері=26|тілі=en|число=14|месяц=12|год=2012|түрі=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{мақала|тақырыбы=How holding out for something that mattered paid off|басылым=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|беттері=36|тілі=en|түрі=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|баспасы=UNET 2 Corporation|жыл=2004|isbn=978-1-932916-00-3|беттері=217|тілі=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{кітап|тақырыбы=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|баспасы=Thomson/Gale|жыл=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|беттері=287|тілі=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|тақырыбы=Lacan and Contemporary Film|жыл=2004|баспасы=Other Press, LLC|беттері=14|isbn=1-59051-084-4|тілі=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Multicultural films: a reference guide|баспасы=[[Greenwood Publishing Group]]|жыл=2005|беттері=32|isbn=978-0-313-31975-4|тілі=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті|Йельский университет]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті|Стэнфордский университет]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Звезда]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Игра с огнём]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} n6rhip6w0xtmwqel1wv3izxut5d9uom 3612807 3612804 2026-06-03T04:17:40Z ShadZ01 56180 /* Дереккөздер */ 3612807 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{мақала|тақырыбы=Monitor|сілтеме=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|басылым=[[Entertainment Weekly]]|нөмірі=1237|беттері=26|тілі=en|число=14|месяц=12|год=2012|түрі=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{мақала|тақырыбы=How holding out for something that mattered paid off|басылым=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|беттері=36|тілі=en|түрі=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|баспасы=UNET 2 Corporation|жыл=2004|isbn=978-1-932916-00-3|беттері=217|тілі=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{кітап|тақырыбы=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|баспасы=Thomson/Gale|жыл=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|беттері=287|тілі=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|тақырыбы=Lacan and Contemporary Film|жыл=2004|баспасы=Other Press, LLC|беттері=14|isbn=1-59051-084-4|тілі=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Multicultural films: a reference guide|баспасы=[[Greenwood Publishing Group]]|жыл=2005|беттері=32|isbn=978-0-313-31975-4|тілі=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті|Йельский университет]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті|Стэнфордский университет]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Звезда]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Игра с огнём]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:BAFTA сыйлығының лауреаттары]] [[Санат:АҚШ= бала модельдері]] [[Санат:Балалық шағында танымал болған АҚШ актерлері]] [[Санат:Әулие Анна мектебінің түлектері (Бруклин)]] [[Санат:Йель университетінің түлектері]] [[Санат:АҚШ киноактрисалары]] [[Санат:Аудиокітаптарды дыбыстаушылар]] dbg773jw5csbyn6azluj3v1b0i9jjej 3612809 3612807 2026-06-03T04:18:41Z ShadZ01 56180 /* Серпіліс */ 3612809 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{мақала|тақырыбы=Monitor|сілтеме=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|басылым=[[Entertainment Weekly]]|нөмірі=1237|беттері=26|тілі=en|число=14|месяц=12|год=2012|түрі=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{мақала|тақырыбы=How holding out for something that mattered paid off|басылым=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|беттері=36|тілі=en|түрі=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|баспасы=UNET 2 Corporation|жыл=2004|isbn=978-1-932916-00-3|беттері=217|тілі=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{кітап|тақырыбы=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|баспасы=Thomson/Gale|жыл=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|беттері=287|тілі=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === [[Файл:Jennifer_Connelly_2005.2.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Jennifer_Connelly_2005.2.jpg|нобай|310x310 нүкте|Дженнифер Коннелли 2005 жылы]] Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|тақырыбы=Lacan and Contemporary Film|жыл=2004|баспасы=Other Press, LLC|беттері=14|isbn=1-59051-084-4|тілі=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Multicultural films: a reference guide|баспасы=[[Greenwood Publishing Group]]|жыл=2005|беттері=32|isbn=978-0-313-31975-4|тілі=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті|Йельский университет]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті|Стэнфордский университет]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Звезда]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Игра с огнём]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:BAFTA сыйлығының лауреаттары]] [[Санат:АҚШ= бала модельдері]] [[Санат:Балалық шағында танымал болған АҚШ актерлері]] [[Санат:Әулие Анна мектебінің түлектері (Бруклин)]] [[Санат:Йель университетінің түлектері]] [[Санат:АҚШ киноактрисалары]] [[Санат:Аудиокітаптарды дыбыстаушылар]] aw1y37xzwdblr77jd473rmeuoc20y5i 3612810 3612809 2026-06-03T04:19:04Z ShadZ01 56180 /* Серпіліс */ 3612810 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{мақала|тақырыбы=Monitor|сілтеме=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|басылым=[[Entertainment Weekly]]|нөмірі=1237|беттері=26|тілі=en|число=14|месяц=12|год=2012|түрі=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{мақала|тақырыбы=How holding out for something that mattered paid off|басылым=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|беттері=36|тілі=en|түрі=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|баспасы=UNET 2 Corporation|жыл=2004|isbn=978-1-932916-00-3|беттері=217|тілі=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{кітап|тақырыбы=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|баспасы=Thomson/Gale|жыл=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|беттері=287|тілі=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === [[Сурет:Jennifer_Connelly_2005.2.jpg|нобай|310x310 нүкте|Дженнифер Коннелли 2005 жылы]] Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|тақырыбы=Lacan and Contemporary Film|жыл=2004|баспасы=Other Press, LLC|беттері=14|isbn=1-59051-084-4|тілі=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Multicultural films: a reference guide|баспасы=[[Greenwood Publishing Group]]|жыл=2005|беттері=32|isbn=978-0-313-31975-4|тілі=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті|Йельский университет]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті|Стэнфордский университет]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Звезда]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Игра с огнём]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:BAFTA сыйлығының лауреаттары]] [[Санат:АҚШ= бала модельдері]] [[Санат:Балалық шағында танымал болған АҚШ актерлері]] [[Санат:Әулие Анна мектебінің түлектері (Бруклин)]] [[Санат:Йель университетінің түлектері]] [[Санат:АҚШ киноактрисалары]] [[Санат:Аудиокітаптарды дыбыстаушылар]] 0izs7cwzwp18wyye728ml97ymkioz7e 3612811 3612810 2026-06-03T04:20:37Z ShadZ01 56180 /* Білімі */ 3612811 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{мақала|тақырыбы=Monitor|сілтеме=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|басылым=[[Entertainment Weekly]]|нөмірі=1237|беттері=26|тілі=en|число=14|месяц=12|год=2012|түрі=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{мақала|тақырыбы=How holding out for something that mattered paid off|басылым=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|беттері=36|тілі=en|түрі=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|баспасы=UNET 2 Corporation|жыл=2004|isbn=978-1-932916-00-3|беттері=217|тілі=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{кітап|тақырыбы=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|баспасы=Thomson/Gale|жыл=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|беттері=287|тілі=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === [[Сурет:Jennifer_Connelly_2005.2.jpg|нобай|310x310 нүкте|Дженнифер Коннелли 2005 жылы]] Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|тақырыбы=Lacan and Contemporary Film|жыл=2004|баспасы=Other Press, LLC|беттері=14|isbn=1-59051-084-4|тілі=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Multicultural films: a reference guide|баспасы=[[Greenwood Publishing Group]]|жыл=2005|беттері=32|isbn=978-0-313-31975-4|тілі=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Звезда]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Игра с огнём]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:BAFTA сыйлығының лауреаттары]] [[Санат:АҚШ= бала модельдері]] [[Санат:Балалық шағында танымал болған АҚШ актерлері]] [[Санат:Әулие Анна мектебінің түлектері (Бруклин)]] [[Санат:Йель университетінің түлектері]] [[Санат:АҚШ киноактрисалары]] [[Санат:Аудиокітаптарды дыбыстаушылар]] ll4vfa5rnpn4ad488u04lh85skzqktj 3612812 3612811 2026-06-03T04:22:57Z ShadZ01 56180 /* Әрі қарайғы жұмыстар */ 3612812 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{мақала|тақырыбы=Monitor|сілтеме=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|басылым=[[Entertainment Weekly]]|нөмірі=1237|беттері=26|тілі=en|число=14|месяц=12|год=2012|түрі=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{мақала|тақырыбы=How holding out for something that mattered paid off|басылым=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|беттері=36|тілі=en|түрі=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|баспасы=UNET 2 Corporation|жыл=2004|isbn=978-1-932916-00-3|беттері=217|тілі=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{кітап|тақырыбы=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|баспасы=Thomson/Gale|жыл=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|беттері=287|тілі=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === [[Сурет:Jennifer_Connelly_2005.2.jpg|нобай|310x310 нүкте|Дженнифер Коннелли 2005 жылы]] Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|тақырыбы=Lacan and Contemporary Film|жыл=2004|баспасы=Other Press, LLC|беттері=14|isbn=1-59051-084-4|тілі=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Multicultural films: a reference guide|баспасы=[[Greenwood Publishing Group]]|жыл=2005|беттері=32|isbn=978-0-313-31975-4|тілі=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. [[Сурет:JenniferConnellyCCJuly09.jpg|солға|нобай|215x215 нүкте|Дженнифер Коннелли 2009 жылғы [[San Diego Comic-Con International]] көрмесінде]] 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Звезда]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Игра с огнём]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:BAFTA сыйлығының лауреаттары]] [[Санат:АҚШ= бала модельдері]] [[Санат:Балалық шағында танымал болған АҚШ актерлері]] [[Санат:Әулие Анна мектебінің түлектері (Бруклин)]] [[Санат:Йель университетінің түлектері]] [[Санат:АҚШ киноактрисалары]] [[Санат:Аудиокітаптарды дыбыстаушылар]] t8do8jc4fgqaqhdk307orqlhdq12hhe 3612813 3612812 2026-06-03T04:23:22Z ShadZ01 56180 /* Әрі қарайғы жұмыстар */ 3612813 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{мақала|тақырыбы=Monitor|сілтеме=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|басылым=[[Entertainment Weekly]]|нөмірі=1237|беттері=26|тілі=en|число=14|месяц=12|год=2012|түрі=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{мақала|тақырыбы=How holding out for something that mattered paid off|басылым=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|беттері=36|тілі=en|түрі=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|баспасы=UNET 2 Corporation|жыл=2004|isbn=978-1-932916-00-3|беттері=217|тілі=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{кітап|тақырыбы=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|баспасы=Thomson/Gale|жыл=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|беттері=287|тілі=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === [[Сурет:Jennifer_Connelly_2005.2.jpg|нобай|310x310 нүкте|Дженнифер Коннелли 2005 жылы]] Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|тақырыбы=Lacan and Contemporary Film|жыл=2004|баспасы=Other Press, LLC|беттері=14|isbn=1-59051-084-4|тілі=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Multicultural films: a reference guide|баспасы=[[Greenwood Publishing Group]]|жыл=2005|беттері=32|isbn=978-0-313-31975-4|тілі=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. [[Сурет:JenniferConnellyCCJuly09.jpg|солға|нобай|Дженнифер Коннелли 2009 жылғы [[San Diego Comic-Con International]] көрмесінде]] 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Звезда]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Игра с огнём]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:BAFTA сыйлығының лауреаттары]] [[Санат:АҚШ= бала модельдері]] [[Санат:Балалық шағында танымал болған АҚШ актерлері]] [[Санат:Әулие Анна мектебінің түлектері (Бруклин)]] [[Санат:Йель университетінің түлектері]] [[Санат:АҚШ киноактрисалары]] [[Санат:Аудиокітаптарды дыбыстаушылар]] ccon9ex17q1txai32ul7jhaymwfvkhe 3612815 3612813 2026-06-03T04:24:21Z ShadZ01 56180 /* Фильмографиясы */ 3612815 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{мақала|тақырыбы=Monitor|сілтеме=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|басылым=[[Entertainment Weekly]]|нөмірі=1237|беттері=26|тілі=en|число=14|месяц=12|год=2012|түрі=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{мақала|тақырыбы=How holding out for something that mattered paid off|басылым=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|беттері=36|тілі=en|түрі=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|баспасы=UNET 2 Corporation|жыл=2004|isbn=978-1-932916-00-3|беттері=217|тілі=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{кітап|тақырыбы=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|баспасы=Thomson/Gale|жыл=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|беттері=287|тілі=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === [[Сурет:Jennifer_Connelly_2005.2.jpg|нобай|310x310 нүкте|Дженнифер Коннелли 2005 жылы]] Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|тақырыбы=Lacan and Contemporary Film|жыл=2004|баспасы=Other Press, LLC|беттері=14|isbn=1-59051-084-4|тілі=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Multicultural films: a reference guide|баспасы=[[Greenwood Publishing Group]]|жыл=2005|беттері=32|isbn=978-0-313-31975-4|тілі=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. [[Сурет:JenniferConnellyCCJuly09.jpg|солға|нобай|Дженнифер Коннелли 2009 жылғы [[San Diego Comic-Con International]] көрмесінде]] 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:BAFTA сыйлығының лауреаттары]] [[Санат:АҚШ= бала модельдері]] [[Санат:Балалық шағында танымал болған АҚШ актерлері]] [[Санат:Әулие Анна мектебінің түлектері (Бруклин)]] [[Санат:Йель университетінің түлектері]] [[Санат:АҚШ киноактрисалары]] [[Санат:Аудиокітаптарды дыбыстаушылар]] 0ahws4rr91ynwiuuw5mj002u2i71ov1 3612816 3612815 2026-06-03T04:29:08Z ShadZ01 56180 /* Фильмографиясы */ 3612816 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{мақала|тақырыбы=Monitor|сілтеме=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|басылым=[[Entertainment Weekly]]|нөмірі=1237|беттері=26|тілі=en|число=14|месяц=12|год=2012|түрі=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{мақала|тақырыбы=How holding out for something that mattered paid off|басылым=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|беттері=36|тілі=en|түрі=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|баспасы=UNET 2 Corporation|жыл=2004|isbn=978-1-932916-00-3|беттері=217|тілі=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{кітап|тақырыбы=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|баспасы=Thomson/Gale|жыл=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|беттері=287|тілі=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === [[Сурет:Jennifer_Connelly_2005.2.jpg|нобай|310x310 нүкте|Дженнифер Коннелли 2005 жылы]] Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|тақырыбы=Lacan and Contemporary Film|жыл=2004|баспасы=Other Press, LLC|беттері=14|isbn=1-59051-084-4|тілі=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Multicultural films: a reference guide|баспасы=[[Greenwood Publishing Group]]|жыл=2005|беттері=32|isbn=978-0-313-31975-4|тілі=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. [[Сурет:JenniferConnellyCCJuly09.jpg|солға|нобай|Дженнифер Коннелли 2009 жылғы [[San Diego Comic-Con International]] көрмесінде]] 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Марапаттары мен номинациялары == Марапаттар мен номинациялардың толық тізімі ''[[IMDb]]'' сайтында<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0000124/awards?ref_=nm_awd|title=Jennifer Connelly — Awards|work=Jennifer Connelly—IMDb|date=2017-07-22|lang=en|access-date=2017-07-22|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810203814/http://www.imdb.com/name/nm0000124/awards?ref_=nm_awd|url-status=live}}</ref>. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" |- ! Марапат ! Жыл ! Номинация ! Жұмыс ! Нәтиже |- | [[Сатурн (сыйлық)|Сатурн]] |1991|| Екінші пландағы үздік киноактриса || ''[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]'' || {{Номинация}} |- | Online Film & Television Association |1998|| Үздік актриса || ''[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]'' || {{Номинация}} |- | Awards Circuit Community Awards |2000|| Екінші пландағы үздік актриса ||rowspan=8|''[[Арман реквиемі]]'' || {{Номинация}} |- | Chlotrudis |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Film Independent Spirit Awards |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | [[Спутник (сыйлық)|Спутник]] |2001|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Las Vegas Film Critics Society |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Online Film Critics Society |2000|| Үздік актерлік құрам || {{Номинация}} |- | Online Film Critics Society |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Phoenix Film Critics Society |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | [[Оскар сыйлығы|Оскар]] |2002|| [[Екінші пландағы үздік актриса үшін «Оскар» сыйлығы|Екінші пландағы үздік актриса]] || rowspan="19" |''[[Ақыл ойындары]]'' || {{Жеңіс}} |- | [[Алтын глобус]] |2002|| Екінші пландағы үздік актриса — Кинофильм || {{Жеңіс}} |- | [[BAFTA]] |2002|| [[Екінші пландағы үздік актриса үшін BAFTA сыйлығы|Екінші пландағы үздік актриса]] || {{Жеңіс}} |- | American Film Institute |2002||Үздік актриса|| {{Жеңіс}} |- | Awards Circuit Community Awards |2002|| Үздік актерлік құрам || {{Номинация}} |- | Awards Circuit Community Awards |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Critics’ Choice |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Chicago Film Critics Association |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Dallas-Fort Worth Film Critics Association |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Empire |2002|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | Kansas City Film Critics Circle |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Las Vegas Film Critics Society |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Online Film & Television Association |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Online Film Critics Society |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Phoenix Film Critics Society |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Satellite Awards |2002|| Екінші пландағы үздік киноактриса || {{Жеңіс}} |- | АҚШ киноактерлер гильдиясының сыйлығы |2002|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | АҚШ киноактерлер гильдиясының сыйлығы |2002||Үздік актерлік құрам|| {{Номинация}} |- | Southeastern Film Critics Association |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Critics’ Choice |2003|| Үздік актриса ||rowspan=7|''[[Құм мен тұман үйі]]'' || {{Номинация}} |- | Central Ohio Film Critics Association |2003|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | Kansas City Film Critics Circle |2003|| Үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Las Vegas Film Critics Society |2003|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | Online Film & Television Association |2003|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | Satellite Awards |2003|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Vancouver Film Critics Circle |2003|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | [[Сатурн (сыйлық)|Сатурн]] |2003||[[Үздік киноактриса үшін «Сатурн» сыйлығы|Үздік киноактриса]]|| ''[[Халк (фильм)|Халк]]'' || {{Номинация}} |- | Fangoria Chainsaw Awards |2005|| Үздік актриса || ''[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]'' || {{Номинация}} |- | Awards Circuit Community Awards |2006|| Үздік актерлік құрам || ''[[Кішкентай балалар сияқты]]'' || {{Номинация}} |- | Hollywood Film Awards |2007||Үздік актриса|| ''[[Заңсыз жол]]'' || {{Жеңіс}} |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:BAFTA сыйлығының лауреаттары]] [[Санат:АҚШ= бала модельдері]] [[Санат:Балалық шағында танымал болған АҚШ актерлері]] [[Санат:Әулие Анна мектебінің түлектері (Бруклин)]] [[Санат:Йель университетінің түлектері]] [[Санат:АҚШ киноактрисалары]] [[Санат:Аудиокітаптарды дыбыстаушылар]] 3zhm1l0jxvflwao6nj070owcyjudw37 3612817 3612816 2026-06-03T04:29:24Z ShadZ01 56180 /* Марапаттары мен номинациялары */ 3612817 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{мақала|тақырыбы=Monitor|сілтеме=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|басылым=[[Entertainment Weekly]]|нөмірі=1237|беттері=26|тілі=en|число=14|месяц=12|год=2012|түрі=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{мақала|тақырыбы=How holding out for something that mattered paid off|басылым=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|беттері=36|тілі=en|түрі=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|баспасы=UNET 2 Corporation|жыл=2004|isbn=978-1-932916-00-3|беттері=217|тілі=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{кітап|тақырыбы=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|баспасы=Thomson/Gale|жыл=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|беттері=287|тілі=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === [[Сурет:Jennifer_Connelly_2005.2.jpg|нобай|310x310 нүкте|Дженнифер Коннелли 2005 жылы]] Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|тақырыбы=Lacan and Contemporary Film|жыл=2004|баспасы=Other Press, LLC|беттері=14|isbn=1-59051-084-4|тілі=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Multicultural films: a reference guide|баспасы=[[Greenwood Publishing Group]]|жыл=2005|беттері=32|isbn=978-0-313-31975-4|тілі=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. [[Сурет:JenniferConnellyCCJuly09.jpg|солға|нобай|Дженнифер Коннелли 2009 жылғы [[San Diego Comic-Con International]] көрмесінде]] 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Марапаттары мен номинациялары == Марапаттар мен номинациялардың толық тізімі ''[[Internet Movie Database|IMDb]]'' сайтында<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0000124/awards?ref_=nm_awd|title=Jennifer Connelly — Awards|work=Jennifer Connelly—IMDb|date=2017-07-22|lang=en|access-date=2017-07-22|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810203814/http://www.imdb.com/name/nm0000124/awards?ref_=nm_awd|url-status=live}}</ref>. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" |- ! Марапат ! Жыл ! Номинация ! Жұмыс ! Нәтиже |- | [[Сатурн (сыйлық)|Сатурн]] |1991|| Екінші пландағы үздік киноактриса || ''[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]'' || {{Номинация}} |- | Online Film & Television Association |1998|| Үздік актриса || ''[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]'' || {{Номинация}} |- | Awards Circuit Community Awards |2000|| Екінші пландағы үздік актриса ||rowspan=8|''[[Арман реквиемі]]'' || {{Номинация}} |- | Chlotrudis |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Film Independent Spirit Awards |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | [[Спутник (сыйлық)|Спутник]] |2001|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Las Vegas Film Critics Society |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Online Film Critics Society |2000|| Үздік актерлік құрам || {{Номинация}} |- | Online Film Critics Society |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Phoenix Film Critics Society |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | [[Оскар сыйлығы|Оскар]] |2002|| [[Екінші пландағы үздік актриса үшін «Оскар» сыйлығы|Екінші пландағы үздік актриса]] || rowspan="19" |''[[Ақыл ойындары]]'' || {{Жеңіс}} |- | [[Алтын глобус]] |2002|| Екінші пландағы үздік актриса — Кинофильм || {{Жеңіс}} |- | [[BAFTA]] |2002|| [[Екінші пландағы үздік актриса үшін BAFTA сыйлығы|Екінші пландағы үздік актриса]] || {{Жеңіс}} |- | American Film Institute |2002||Үздік актриса|| {{Жеңіс}} |- | Awards Circuit Community Awards |2002|| Үздік актерлік құрам || {{Номинация}} |- | Awards Circuit Community Awards |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Critics’ Choice |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Chicago Film Critics Association |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Dallas-Fort Worth Film Critics Association |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Empire |2002|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | Kansas City Film Critics Circle |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Las Vegas Film Critics Society |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Online Film & Television Association |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Online Film Critics Society |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Phoenix Film Critics Society |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Satellite Awards |2002|| Екінші пландағы үздік киноактриса || {{Жеңіс}} |- | АҚШ киноактерлер гильдиясының сыйлығы |2002|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | АҚШ киноактерлер гильдиясының сыйлығы |2002||Үздік актерлік құрам|| {{Номинация}} |- | Southeastern Film Critics Association |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Critics’ Choice |2003|| Үздік актриса ||rowspan=7|''[[Құм мен тұман үйі]]'' || {{Номинация}} |- | Central Ohio Film Critics Association |2003|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | Kansas City Film Critics Circle |2003|| Үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Las Vegas Film Critics Society |2003|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | Online Film & Television Association |2003|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | Satellite Awards |2003|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Vancouver Film Critics Circle |2003|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | [[Сатурн (сыйлық)|Сатурн]] |2003||[[Үздік киноактриса үшін «Сатурн» сыйлығы|Үздік киноактриса]]|| ''[[Халк (фильм)|Халк]]'' || {{Номинация}} |- | Fangoria Chainsaw Awards |2005|| Үздік актриса || ''[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]'' || {{Номинация}} |- | Awards Circuit Community Awards |2006|| Үздік актерлік құрам || ''[[Кішкентай балалар сияқты]]'' || {{Номинация}} |- | Hollywood Film Awards |2007||Үздік актриса|| ''[[Заңсыз жол]]'' || {{Жеңіс}} |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:BAFTA сыйлығының лауреаттары]] [[Санат:АҚШ= бала модельдері]] [[Санат:Балалық шағында танымал болған АҚШ актерлері]] [[Санат:Әулие Анна мектебінің түлектері (Бруклин)]] [[Санат:Йель университетінің түлектері]] [[Санат:АҚШ киноактрисалары]] [[Санат:Аудиокітаптарды дыбыстаушылар]] 5vfcm790iemxf9o1bmbmssgs6g7s6hv 3612818 3612817 2026-06-03T04:30:03Z ShadZ01 56180 /* Марапаттары мен номинациялары */ 3612818 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дженнифер Коннелли |шынайы есімі = {{lang-en|Jennifer Connelly}} |сурет = Jennifer Connelly 2012.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Коннелли 2012 жылы |туған кездегі есімі = Дженнифер Линн Коннелли |туған күні = 12.12.1970 |туған жері = {{iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = [[Йель университеті]], [[Стэнфорд университеті]] |мамандығы = {{актриса|АҚШ телевидение|АҚШ дауыстары|XX ғасыр|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1982 жылдан бастап |бағыты = [[драма]] |киностудия = |жұбайы = [[Пол Беттани]] |серігі = |ата-анасы = Джерард Коннелли, Эйлин Коннелли |туыстары = |отбасы = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002)<br>«[[Алтын глобус]]» (2002)<br>[[BAFTA]] (2002)<br>«[[Спутник (премия)|Спутник]]» (2001) |imdb_id = 0000124 |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = Jennifer Connelly }} '''Дженнифер Линн Коннелли''' ({{Lang-en|Jennifer Lynn Connelly}}; [[12 желтоқсан]] [[1970 жыл|1970]],<ref>{{мақала|тақырыбы=Monitor|сілтеме=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-12-14_1237/page/26|басылым=[[Entertainment Weekly]]|нөмірі=1237|беттері=26|тілі=en|число=14|месяц=12|год=2012|түрі=magazine}}</ref> {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}}, [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[Актёр|актриса]]. Киноға бала кезінен түсе бастаған, бірақ оған ең үлкен танымалдылықты «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» (1998), «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) және «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) фильмдерінің шығуы әкелді, оның соңғысы үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» марапаттарын алды, сондай-ақ [[Actor Awards|Америка киноактерлер гильдиясының сыйлығы]]на «Үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Ол сонымен қатар «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984), «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» (2003), «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» (2003), «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» (2006), «[[Кішкентай балалар сияқты]]<nowiki/>» (2006), «[[Жер тоқтаған күн]]<nowiki/>» (2008), «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» (2009) және «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» (2022) атты картиналардағы рөлдерімен танымал. 2005 жылдан бастап актриса [[Amnesty International]] ұйымының [[адам құқықтары]] жөніндегі елшісі болып табылады.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|title=Actress Jennifer Connelly named Amnesty International ambassador for human rights education|lang=en|work=Amnesty International USA official website|publisher=Amnesty International USA|access-date=|date=2005-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714164451/http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGUSA20051114001|archive-date=2007-07-14|url-status=unfit|accessdate=2010-08-24}}</ref> Өз мансабында ол ''[[People]]'', ''[[Time]]'', ''[[Vanity Fair]]'' және ''[[Esquire]]'' сияқты түрлі журналдардың нұсқасы бойынша планетаның ең әдемі әйелдерінің қатарына бірнеше рет енген.<ref>{{cite news|first=|last=|url=http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|title=Who is the most beautiful woman in the world?|access-date=|date=2009-03-30|work=Vanity Fair|publisher=Condé Nast|lang=en|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228233007/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/03/who-is-the-most-beautiful-woman-alive.html|accessdate=2011-06-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|title=Esquire cover gallery|access-date=2007-07-28|work=Esquire Magazine|publisher=Hearst Corporation|date=1991-08-02|lang=en|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711045526/http://www.esquire.com/cover-detail?year=1991&month=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|title=50 Most beautiful women in film|work=Los Angeles Times Magazine|publisher=Los Angeles Times Communications LLC|access-date=2011-02-12|date=2011|lang=en|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514150846/http://www.latimesmagazine.com/2011/02/50-most-beautiful-women-in-film.html|url-status=live}}</ref> == Ерте жылдары және білімі == Дженнифер Коннелли 1970 жылы 12 желтоқсанда [[Катскилл таулары|Катскилл]] тауларында орналасқан {{Iw|Кейро|3=en|4=Cairo, New York}} қалашығында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штаты) дүниеге келген. Оның әкесі Джерард Коннелли ирланд-норвег тамыры бар тігінші әрі католик болған, ал анасы Эйлин ресейлік және поляктық еврейлер отбасынан шыққан.<ref name="rf05">{{cite news|title=Jennifer Connelly feeling more at home in her career|first=Ron|last=Dicker|url=https://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|work=[[Hartford Courant]]|date=2005-07-03|lang=en|access-date=|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://archive.today/20151215160155/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/863460121.html?dids=863460121:863460121|url-status=dead|accessdate=2008-12-14}}</ref><ref name="otc">{{cite interview|last=Connelly|first=Jennifer|interviewer=Lipton, James|title=Inside The Actors Studio: Jennifer Connelly|publisher=Bravo|location=New York|date=2004-11-07|work=Inside The Actors Studio|lang=en}}</ref> Коннелли [[Нью-Йорк]]тің Ист-Ривер өзенінен сәл оңтүстікке қарай орналасқан [[Бруклин-Хайтс]] ауданында өсіп, Әулие Анна мектебінде оқыды. Ол отбасымен бірге [[Лонг-Айленд]]тегі {{iw|Беллпорт|Беллпортта|en|Bellport, New York}} және анасы жеке антикварлық дүкенін ашқан Вудстокта бірнеше жыл өткізді.<ref name="Interview">{{мақала|тақырыбы=How holding out for something that mattered paid off|басылым=[[Interview (журнал)|Interview Magazine]]|издательство=Brant Publications|беттері=36|тілі=en|түрі=magazine|автор=Sischy, Ingrid|число=1|месяц=4|год=2002}}</ref> Әкесі Нью-Йорктегі балалар киімін шығаруға маманданған тігін фабрикасында жұмыс істеді.<ref name="Schneider2">{{cite news|last=Schneider|first=Karen S.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html|title=Jennifer Connelly's love saves Russell Crowe in a Beautiful Mind—but her no. 1 guy is 4-year-old Kai|work=[[People]]|date=2002-02-04|access-date=2009-09-01|pages=73, 74|issn=0093-7673|lang=en|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004410/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20136346,00.html}}</ref> Оның жарнама саласында істейтін бір танысы Коннеллиді модельдік агенттікке кастингке апаруды ұсынады. Осылайша ол 10 жасында газет-журналдарға арналған жарнамаларға түсе бастап, кейіннен тележарнамаларға ауысты. Коннелли өзінің кинодағы алғашқы рөлін [[Серджо Леоне]]нің «[[Бір кездері Америкада]]<nowiki/>» (1984) фильмінде сомдады. Бір жылдан кейін ол итальяндық режиссер [[Дарио Ардженто]]ның «[[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]]<nowiki/>» фильміне түсті. Мектепті бітіргеннен кейін ол [[Йель университеті]]не түсіп, онда екі жыл бойы ағылшын тілі мен драма өнерін оқыды, ал кейінірек классикалық театрда ойнау және импровизацияны үйрену үшін [[Стэнфорд университеті]]не ауысты.<ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|title=Jennifer Connelly Biography|work=Biography Channel|publisher=A&E Television Networks|access-date=2011-08-16|lang=en|archive-url=https://archive.today/20130118011921/http://www.biography.com/articles/Jennifer-Connelly-585958|archive-date=2013-01-18|url-status=dead}}</ref> Стэнфордтағы оқуын Коннелли аяқтаған жоқ. == Мансабы == Коннелли 1986 жылы «[[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]]<nowiki/>» отбасылық фильмі жарық көргеннен кейін танымал болды. Онда ол [[Дэвид Боуи]] сомдаған король Джарет билік жүргізетін гоблиндер еліне өзінің кішкентай інісін іздеп аттанған жасөспірім қыз Сараның рөлін ойнады. Картина кассалық жиналымда табысты болмағанымен,<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|title=Labyrinth (1986)|publisher=Box Office Mojo|access-date=2011-06-20|lang=en|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715065907/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=labyrinth.htm|url-status=live}}</ref> кейіннен өте танымал туындыға айналды.<ref>{{cite web|last=Sparrow|first=A.E.|title=Return to Labyrinth vol. 1 review|work=IGN|publisher=News Corporation|url=http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|date=2006-09-11|access-date=2010-08-11|lang=en|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420031905/http://comics.ign.com/articles/732/732053p1.html|url-status=live}}</ref> Осыдан кейін Коннелли бірнеше сәтсіз жобаға түсті. Оның қатысуымен шыққан итальяндық «[[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]]<nowiki/>» (1989) фильмі АҚШ-та дистрибьютор таба алмады, ал «[[Кейбір қыздар]]<nowiki/>» (1988), «[[Мансапты қалай құру керек]]<nowiki/>» (1991) комедиялары, [[Деннис Хоппер]]дің «[[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]]<nowiki/>» (1990) триллері және ''[[The Walt Disney Company]]'' компаниясының жоғары бюджеттік «[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]<nowiki/>» жобасы кассада сәтсіздікке ұшырады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=DTUw1SDQECoC&lpg=PA217&dq=career%20opportunities%20jennifer%20connelly&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1|баспасы=UNET 2 Corporation|жыл=2004|isbn=978-1-932916-00-3|беттері=217|тілі=en|автор=Pratt, Douglas}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|title=Ten actors that started out right|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixter|access-date=2011-08-25|lang=en|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923140225/http://www.rottentomatoes.com/guides/top_first_roles_in_movies/jennifer_connelly/|url-status=live}}</ref> Бұл жағдай Дженнифер Коннеллидің өз мансабында кішігірім үзіліс жасау туралы шешім қабылдауына алып келді. 1992 жылы ол [[Джейсон Пристли]]мен бірге [[Рой Орбисон]]ның ''I Drove All Night'' бейнебаянына түсті. 1990-жылдардың ортасында Коннелли ересек рөлдерді де сомдай алатынын дәлелдеуді ұйғарды. Мұндай алғашқы жұмыстарының бірі [[Джон Синглтон]]ның «[[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]]<nowiki/>» (1995) драмасындағы лесбиян қыздың рөлі болды.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|title=Jennifer Connelly biography|work=MSN Movies|publisher=Microsoft Corporation|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203195431/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jennifer-connelly/|archive-date=2009-02-03|url-status=dead}}</ref> Келесі жылы ол «Ажалды яхта» тәуелсіз картинасына түсіп, одан кейінгі жылы «[[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]]<nowiki/>» мелодрамасында сезімтал әрі еркін әйелдің екінші пландағы рөлін сомдады, мұнда ол [[Лив Тайлер]] мен [[Хоакин Феникс]]пен бірге өнер көрсетті.<ref>{{кітап|тақырыбы=Videohound's Golden Movie Retriever 2005|баспасы=Thomson/Gale|жыл=2005|isbn=978-0-7876-7470-0|беттері=287|тілі=en|автор=Craddock, Jim}}</ref> 1998 жылы оның қатысуымен «[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]<nowiki/>» ғылыми-фантастикалық триллері жарық көрді. 2000 жылы Коннелли [[Fox Racing Shox|FOX]] арнасының «Көше» телехикаясына түсті, алайда бұл шоу үлкен табысқа жете алмады. === Серпіліс === [[Сурет:Jennifer_Connelly_2005.2.jpg|нобай|310x310 нүкте|Дженнифер Коннелли 2005 жылы]] Актриса үшін [[Даррен Аронофски]]дің «[[Арман реквиемі]]<nowiki/>» (2000) фильмі үлкен серпіліс болды.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|title=''Requiem For a Dream'' author Hubert Selby Jr.|first=Stephen|last=Lemmons|date=2000-10-26|publisher=Salon Media Group, Inc|work=Salon.com|access-date=|lang=en|archive-date=2011-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131154657/http://www.salon.com/people/conv/2000/10/26/selby|accessdate=2011-03-23}}</ref> Онда ол басты кейіпкердің ([[Джаред Лето]]) сүйіктісінің рөлін сомдады.<ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|title=Requiem For a Dream|publisher=Festival International de Cannes|work=Official Site of the Cannes Film Festival|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2014-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043415/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5199/year/2000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20001103/REVIEWS/11030303/1023|title=Requiem for a Dream|date=2000-11-03|access-date=2010-08-18|work=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|lang=en|archive-date=2011-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318173954/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20001103%2FREVIEWS%2F11030303%2F1023}}</ref> Туындыда [[Нашақорлық|есірткіге тәуелділік]]тің әртүрлі түріне шалдыққан төрт адамның тағдыры баяндалады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/?id=KuaJLS6qlDAC&pg=PA14&dq=marion+silver+jennifer+connelly#v=onepage&q=marion%20silver%20jennifer%20connelly&f=false|тақырыбы=Lacan and Contemporary Film|жыл=2004|баспасы=Other Press, LLC|беттері=14|isbn=1-59051-084-4|тілі=en|автор=McGowan, Todd; Kunkle, Sheila}}</ref> Сыншылар фильмді де, Коннеллидің шеберлігін де жоғары бағалады. [[Рон Ховард]]тың «[[Асық ойындары|Ақыл ойындары]]<nowiki/>» (2001) өмірбаяндық драмасы Коннеллиге бұдан да үлкен танымалдылық әкелді.<ref>{{cite news|last=Danna|first=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html|title=Jennifer Connelly: Ever more familiar, but still hard to get to know|date=2001-11-04|access-date=2011-06-15|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|lang=en|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106125135/http://www.nytimes.com/packages/html/movies/bestpictures/mind-ar1.html}}</ref> Нобель сыйлығының лауреаты, математик [[Джон Нэш]]тің қиындыққа төзе білген жары Алисия Нэштің<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features|title=Prime Number|first=J.|last=Rentilly|date=2002-02-23|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=2011-10-27|location=London|lang=en|archive-date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613034039/http://www.theguardian.com/film/2002/feb/23/features}}</ref> рөлі үшін ол «Екінші пландағы үздік актриса» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>», ''[[BAFTA]]'' және «[[Алтын глобус]]<nowiki/>» сыйлықтарын иеленді.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|title=The 59th Annual Golden Globe Awards (2002) nomenees|lang=en|date=2002|work=Golden Globe Awards' Official Site|publisher=Hollywood Foreign Press Association|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509124302/http://www.goldenglobes.org/browse/year/2001|archive-date=2011-05-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|title=Nominees & winners for the 74th Academy Awards|lang=en|date=2002|work='Academy Awards' Official Site|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907043052/http://www.oscars.org/awards/academyawards/oscarlegacy/2000-present/74nominees.html|archive-date=2014-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|title=Film nominations 2001|work=British Academy of Film and Television Arts Official Site|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=2001|access-date=2010-08-18|lang=en|archive-date=2012-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123006/http://www.bafta.org/awards-database.html?year=2001&category=Film&award=Actress+in+a+Supporting+Role|url-status=live}}</ref> 2003 жылы Коннелли «[[Халк (фильм)|Халк]]<nowiki/>» және «[[Құм мен тұман үйі]]<nowiki/>» фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.<ref>{{cite news|title=Connelly embraces ''The Hulk''|lang=en|url=http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12/10/13.00.film|publisher=NBCUniversal|work=Sci Fi Wire|date=2001-12-12|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214063756/http://www.scifi.com/scifiwire/art-main.html?2001-12%2F10%2F13.00.film|archive-date=2008-02-14|url-status=dead|df=}}</ref> «Халк» фильмінде ол басты кейіпкер Брюс Бэннердің сүйіктісі Бетти Росстың рөлін ойнады.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/|title=Biggest opening weekends at the box office|publisher=Box Office Mojo|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2007-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://boxofficemojo.com/alltime/weekends/|url-status=live}}</ref> Коннелли режиссер [[Энг Ли]]дің бұл фильмде қозғаған философиялық көзқарастары оның осы рөлге деген қызығушылығын оятқанын атап өтті. «Халк» АҚШ-та екі жүз миллион доллардан астам табыс тауып, кассалық жиналымда үлкен жетістікке жетті. Ал «Құм мен тұман үйі» картинасында актриса бюрократиялық қателіктің салдарынан баспанасыз қалып, өз үйі үшін аяғы қайғылы аяқталған күреске түскен жас әйел Кэти Николоны сомдады.<ref>{{кітап|сілтеме=https://books.google.com/books?id=gVbRZdvw9ZUC&lpg=PA32&dq=house%20of%20sand%20and%20fog%20jennifer%20connelly&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|тақырыбы=Multicultural films: a reference guide|баспасы=[[Greenwood Publishing Group]]|жыл=2005|беттері=32|isbn=978-0-313-31975-4|тілі=|автор=Welsch, Janice; Adams, J.Q.}}</ref><ref>«[[Wikipedia|50 Most beautiful women in film]]<nowiki/>». Los Angeles Times Magazine. Los Angeles Times Communucationals LLC. 2011. Retrieved February 12, 2011.</ref> === Әрі қарайғы жұмыстар === Екі жылдық үзілістен кейін Коннелли [[Қара сулар (фильм, 2002)|аттас]] жапон фильмінің ремейкі болып табылатын «[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]<nowiki/>» қорқынышты фильміне түсті.<ref name="Talk">{{cite web|url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|title=Jennifer Connelly biography|first=Dominic|last=Wills|work=TalkTalk|publisher=Tiscali UK Limited|date=2008|access-date=2010-08-26|lang=en|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010202524/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jennifer-connelly/biography/49?page=6|url-status=live}}</ref> Бұл суретте ол балалық шағы қиын өткен, ал ажырасқаннан кейін қызымен бірге жұмбақ оқиғалар орын ала бастайтын жаңа үйге көшетін Далия есімді әйелдің рөлін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2005/07/08/movies/08dark.html|title=Dark Water – A noisy upstairs neighbor is just the beginning of a rental nightmare|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=Manohla|last=Dargis|date=2005-07-08|access-date=2010-08-18|lang=en}}</ref><ref>«[[Wikipedia|Esquire cover gallery]]<nowiki/>». Esquire Magazine. Los Angeles Times. Hear Corporational. August 1991.</ref> 2006 жылы Коннелли екі фильмде бой көрсетті, олардың әрқайсысы бірнеше номинация бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Дженнифер Том Перроттың романы бойынша түсірілген, басты рөлді [[Кейт Уинслет]] ойнаған «Кішкентай балалар сияқты» драмасында екінші пландағы рөлді атқарды.<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html|title=Little Children|work=The New York Times|publisher=New York Times Company|first=A.O.|last=Scott|date=2006-09-29|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2007-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113112515/http://movies.nytimes.com/2006/09/29/movies/29chil.html}}</ref> Коннеллидің кейіпкері Кэти Адамс романның негізгі тұлғаларының бірі болғанымен, режиссер [[Тодд Филд]] Уинслет пен [[Патрик Уилсон]] кейіпкерлерінің қарым-қатынасына көбірек көңіл бөліп, оның образына аз экрандық уақыт бөлді. Ал «[[Қанды алмас]]<nowiki/>» триллерінде Коннелли [[Леонардо Ди Каприо]]мен бірге басты рөлдердің бірін сомдады.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm|title=''Blood Diamond'' in the rough|work=USA Today|publisher=Gannett Co. Inc|first=Scott|last=Bowles|date=2006-04-12|access-date=2011-03-30|lang=en|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213035252/http://www.usatoday.com/life/movies/news/2006-12-03-blood-diamond-main_x.htm}}</ref> Коннеллидің келесі жұмысы 2007 жылдың күзінде шектеулі прокатқа шыққан «[[Заңсыз жол]]<nowiki/>» драмасындағы ұлынан айырылған Грейс есімді әйелдің рөлі болды.<ref>{{cite news|url=http://articles.sfgate.com/2007-10-14/entertainment/17265862_1_reservation-road-fatal-accident-hit-and-run|title=Jennifer Connelly's little girl lost in 'Reservation Road'|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Corporation|date=2007-10-14|access-date=2011-08-16|first=Ruthe|last=Stein|lang=en|url-status=dead}}</ref> Мұнда ол [[Хоакин Феникс]], [[Марк Руффало]] және [[Мира Сорвино]]мен бірге өнер көрсетті. Коннеллидің айтуынша, бұл рөл оның бүкіл мансабындағы ең күрделі жұмыс болған. [[Сурет:JenniferConnellyCCJuly09.jpg|солға|нобай|Дженнифер Коннелли 2009 жылғы [[San Diego Comic-Con International]] көрмесінде]] 2008 жылы Коннелли астробиолог Хелен Бенсонның рөлін сомдаған «[[Жер тоқтаған күні (фильм, 1951)|Жер тоқтаған күні]] » ғылыми-фантастикалық триллерінің [[Жер тоқтаған күні (фильм, 2008)|ремейк]]іне түсті. Коннелли оның кейіпкері хатшы болған түпнұсқа фильмнің үлкен жанкүйері болып табылады. Жаңа нұсқаның тағы бір айырмашылығы — ремейкте негізгі назар Хелен Бенсонның өзге планеталық Клаатумен ([[Киану Ривз]]) романтикалық байланысына және оның өгей ұлымен ([[Джейден Смит]]) арасындағы күрделі қарым-қатынасына аударылған.<ref>{{cite web|url=http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|title=''The Day the Earth Stood Still'': A modern remake|work=[[Christian Broadcasting Network]]|publisher=The Christian Broadcasting Network, Inc|first=Laura|last=Bagby|date=2008|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011030915/http://www.cbn.com/entertainment/screen/Bagby_TDTESS_review.aspx?WT.mc_id=ArticleRSSFeed|url-status=live}}</ref> 2009 жылы ол «[[Үлкен қаладағы секс]]<nowiki/>» хикаятының сценаристері жазған кітапқа негізделген «[[Уәде беру үйленуді білдірмейді]]<nowiki/>» романтикалық комедиясында ойнады. Бұл фильмде Коннеллиден бөлек [[Дженнифер Энистон]], [[Дрю Бэрримор]], [[Скарлетт Йоханссон]], [[Бен Аффлек]] және [[Брэдли Купер]] өнер көрсетті.<ref>{{cite news|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story|title=Baltimore perfect setting for 'He's Just Not That Into You'|work=The Baltimore Sun|publisher=Tribune Company|first=Chris|last=Kaltenbach|date=2009-02-01|access-date=2010-08-22|lang=en|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523033344/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-al.justnot01feb01,0,6136461.story}}</ref> Оның келесі жұмысы «[[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]]<nowiki/>» отбасылық фэнтези фильміндегі [[Камео|шағын рөл]] болды. 2009 жылдың күзінде прокатқа «Тоғыз» мультфильмі шығып, онда Коннелли «Жетінші» есімді кейіпкерді дыбыстады.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|title=9 review|work=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|date=2009|access-date=2011-03-23|lang=en|archive-date=2009-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091114201734/http://www.rottentomatoes.com/m/1205483_nine/|url-status=live}}</ref> Оның қатысуымен 2009 жылы жарық көрген соңғы туынды — «[[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]]<nowiki/>» өмірбаяндық драмасы болды. Мұнда ол өзінің нақты өмірдегі күйеуі [[Пол Беттани]] сомдаған әйгілі ғалым [[Чарльз Дарвин]]нің жары [[Эмма Дарвин]]нің рөлін ойнады. Фильм Дарвиннің өзінің басты ғылыми еңбегі — «Түрлердің шығу тегі туралы» кітабын жазу кезіндегі өмірін, сондай-ақ оның теорияларына қарсы шыққан діншіл әйелімен арасындағы қарым-қатынасын баяндайды. 2010 жылы [[Торонто кинофестивалі]]нде [[Дастин Лэнс Блэк]]тің «[[Вирджиниямен не болды?]]<nowiki/>» фильмінің премьерасы өтті. Коннелли онда жергілікті шерифтің қызымен кездесе бастаған 16 жасар бозбаланың психикасы тұрақсыз анасы Вирджинияның рөлін сомдады. Ал ол шерифтің өзі жиырма жыл бойы Вирджинияның көңілдесі болып келген еді. ''[[Cinema Blend]]'' басылымы Вирджинияның рөлі актрисаның соңғы жылдардағы мансабындағы ең үздік жұмысы екенін атап өтті. 2011 жылы прокатқа [[Рон Ховард]]тың «[[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]]<nowiki/>» комедиясы шығып, онда Коннелли [[Винс Вон]] және [[Вайнона Райдер]]мен бірге ойнады. Фильм негізінен теріс пікірлерге ие болды. ''[[Austin Chronicle]]'' журналы Коннелли мен Винс Вонның жұмысын жоғары бағаласа, ''[[Variety]]'' басылымы керісінше оның ойынын өте әлсіз деп есептеді. Дәл ол жылдың 24 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде «[[Құтқару бульвары]]<nowiki/>» комедиялық триллерінің премьерасы өтті, онда Коннелли [[Грег Киннир]]дің кейіпкері Карл Вандермеердің жары Гвеннің рөлін сомдады. Сюжет бойынша, ерлі-зайыпты Вандермеерлер пастор Дэн ([[Пирс Броснан]]) басқаратын «Үшінші мыңжылдық шіркеуінің» мүшелері болады. Коннеллидің келесі жобасы [[Грег Киннир]]мен бірге түскен «[[Ғашық болып қалу]]<nowiki/>» отбасылық драмалық фильмі болды. Актриса Киннирдің кейіпкері әлі де ұмыта алмай, есінен шығармай жүрген бұрынғы жарының рөлін ойнады.<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|title=Greg Kinnear and Jennifer Connelly to Star in ''Writers''|date=2012-01-26|first=Gregg|last=Kilday|access-date=|work=The Hollywood Reporter|archive-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802133921/https://www.hollywoodreporter.com/news/greg-kinnear-jennifer-connelly-writers-285216|url-status=live|accessdate=2011-01-28|lang=en}}</ref> Премьерасы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде Торонто кинофестивалінде өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|title=Toronto 2012: Millennium Entertainment Books Greg Kinnear-Jennifer Connelly Drama 'Writers' for the U.S.|first=Fernandez|last=Jay|date=2012-09-14|access-date=2012-09-16|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|archive-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916213935/http://www.indiewire.com/article/toronto-2012-millennium-entertainment-books-greg-kinnear-jennifer-connelly-drama-writers-for-the-u-s|url-status=live|lang=en}}</ref> 2013 жылдың тамызында Коннелли өзінің күйеуі [[Пол Беттани]]дің режиссерлік дебюті болып табылатын «{{iw|Баспана (фильм, 2014)|Баспана|en|Shelter (2014 film)}}<nowiki/>» фильмінде басты әйел рөлін сомдайтыны жарияланды.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|title=Jennifer Connelly, Anthony Mackie Starring in Paul Bettany's 'Shelter'|work=Variety|date=2013-08-21|access-date=|first=Dave|last=McNary|archive-date=2013-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145853/http://variety.com/2013/film/news/jennifer-connelly-anthony-mackie-starring-in-paul-bettanys-shelter-1200585369/|url-status=live|accessdate=2013-08-21}}</ref> Коннелли 2014 жылы [[Акива Голдсман]]ның Марк Хелприннің 1983 жылғы «Қысқы ертегі» романы желісімен түсірген «[[Уақыт аралығындағы махаббат]]<nowiki/>» фильмінде [[Колин Фаррелл]], [[Уильям Хёрт]] және [[Рассел Кроу]]мен бірге рөл сомдады, әрі [[Клаудия Льоса]]ның ағылшын тіліндегі режиссерлік дебюті болып табылатын «[[Аспанда]]<nowiki/>» атты туындысына түсті.<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|title=Jennifer Connelly, Cillian Murphy & Melanie Laurent Will 'Cry/Fly' Together|work=IndieWire|publisher=SnagFilms Co.|first=Cain|last=Rodriguez|date=2012-11-02|access-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523214111/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-cillian-murphy-melanie-laurent-will-cry-fly-together-20121102|archive-date=2013-05-23|url-status=dead|lang=en}}</ref> Тағы да «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильміндегі әріптесі Рассел Кроумен бірге жұмыс істей отырып, ол [[Даррен Аронофски]]дің 2014 жылғы «[[Нұх (фильм)|Нұх]]<nowiki/>» библиялық эпикалық фильмінде Нааманың рөлін сомдады. Картина оң пікірлермен басталды.<ref name="Dang">{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|title=Jennifer Connelly & Saoirse Ronan board Russell Crowe's Ark in Darren Aronofsky's 'Noah'|first=Simon|last=Dang|work=Indie Wire|publisher=SnagFilms Co.|date=2012-04-26|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428194450/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/jennifer-connelly-saoirse-ronan-board-russell-crowes-ark-in-darren-aronofskys-noah-20120426|archive-date=2012-04-28|url-status=dead|accessdate=2012-04-28}}</ref> ''[[The Washington Post]]'' газеті Коннелли мен Кроудың ойынын «әсерлі әрі өте шынайы және қуатты» деп атады;<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|title='Noah' movie review: Russell Crowe in a slightly different take on the biblical story|date=2014-03-27|access-date=|first=Ann|last=Hornaday|newspaper=[[The Washington Post]]|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328102718/http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/noah-movie-review-russell-crowe-in-a-slightly-different-take-on-the-biblical-story/2014/03/26/26e70446-b12a-11e3-a49e-76adc9210f19_story.html|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[The Denver Post]]'' басылымы Коннелли бұл рөлді «терең интеллектпен» бейнелеген деп есептеді.<ref name=":0">{{cite news|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|title=Film Review: 'Noah'|last=Foundas|first=Scott|date=2014-03-20|access-date=|work=Variety|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328104934/https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-noah-1201130643/|url-status=live|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[Variety]]'' журналы оның экрандағы көрінісін «жинақы, бірақ әлеуеті толық пайдаланылмаған» деп санаса,<ref name=":0" /> {{iw|The Detroit News|3=en|4=The Detroit News}} басылымы Коннеллидің «орындайтын дүниесі тым аз болды, бірақ мүмкіндік берілгенде ол өте қуатты ойнайды» деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022#ixzz2xINTnA8Y|title=Review: 'Noah' is epic any way you look at it|date=2014-03-28|access-date=|work=The Detroit News|publisher=[[MediaNews Group]]|first=Tom|last=Long|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328111432/http://www.detroitnews.com/article/20140328/ENT02/303280022/#ixzz2xINTnA8Y|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|accessdate=2014-03-28|lang=en}}</ref> ''[[IndieWire]]'' сайты Коннелли бұл рөлді «сенімді түрде» алып шыққанын жазды,<ref>{{cite news|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|title=Review: Darren Aronofsky's 'Noah' Starring Russell Crowe, Emma Watson, Jennifer Connelly & More|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|work=IndieWire|publisher=SnagFilms LLC|first=Charlie|last=Schmidlin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328041051/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/review-darren-aronofskys-noah-starring-russell-crowe-emma-watson-jennifer-connelly-more-20140327|archive-date=2014-03-28|url-status=dead|lang=en}}</ref> ал {{iw|St. Paul Pioneer Press|3=en|4=St. Paul Pioneer Press}} газеті оның орындаушылық шеберлігін «нанымды» деп бағалады.<ref>{{cite news|url=http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|title='Noah's Ark' review: The world is broken, and God wants Noah to fix it|first=Chris|last=Hewitt|date=2014-03-27|access-date=2014-03-28|newspaper=[[St. Paul Pioneer Press]]|archive-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329015417/http://www.twincities.com/movies/ci_25427753/noahs-ark-review-world-is-broken-and-god|url-status=live|lang=en}}</ref> 2020 жылы Коннелли «[[Қар арқылы (телехикая)|Қар арқылы]]<nowiki/>» [[Постапокалиптика|постапокалиптикалық]] триллер-сериалына түсе бастады.<ref name="JenniferC&RobertoU">{{cite web|url=https://deadline.com/2021/03/snowpiercer-season-2-finale-becky-clements-interview-tnt-recap-1234721779/|title='Snowpiercer' Season Finale: EP Becky Clements Talks Melanie's Fate, Josie's Developing Powers, & A Major Character To Be Introduced In Season 3|work=Deadline Hollywood|first=Matt|last=Grobar|date=2021-03-29|access-date=|accessdate=2021-03-30|lang=en}}</ref> Коннелли [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты бірнеше мәрте шегеріліп, 2022 жылы жарық көрген «[[Үздік атқыш]]<nowiki/>» фильмінің жалғасы — «[[Топ Ган: Мэверик]]<nowiki/>» картинасында Пенелопа «Пенни» Бенджаминнің рөлін ойнады.<ref name="ConnellyCast">{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Jennifer Connelly in Early Talks to Join Tom Cruise in 'Top Gun' Sequel|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|access-date=2022-06-01|work=The Hollywood Reporter|date=2018-07-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721000719/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/top-gun-2-jennifer-connelly-talks-join-tom-cruise-sequel-1128851|archive-date=2018-07-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|title=Jennifer Connelly On Tarmac For 'Top Gun 2: Maverick'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=2018-07-20|website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720231630/https://deadline.com/2018/07/jennifer-connelly-top-gun-2-maverick-tom-cruise-1202430491/|access-date=2022-06-01|archive-date=2018-07-20|url-status=live}}</ref> == Жеке өмірі == Табысты киномансабына қарамастан, Дженнифер Коннелли бос уақытын отбасымен өткізуді жөн көретінін айтады. Оның бірінші ұлы Кай 1997 жылы дүниеге келген. Баланың әкесі — фотограф Дэвид Даган. Бірінші жүктілігі кезінде Коннелли [[Веганшылық|вегандық]] диета ұстануды тоқтатты. «[[Ақыл ойындары]]<nowiki/>» фильмінің түсірілім алаңында ол болашақ күйеуі, актер [[Пол Беттани]]мен танысады. 2003 жылдың тамызында олардың [[Стеллан Беттани]] есімді ұлы дүниеге келеді, оған есім швед актері [[Стеллан Скарсгард]]тың құрметіне берілген. Баланың өкіл әкесі актер Чарли Кондоу болды. 2011 жылдың 31 мамырында Дженнифер Коннелли Агнес Ларк есімді қызды дүниеге әкелді. Коннелли қайырымдылық шараларына белсенді түрде қатысып тұрады. 2005 жылғы 14 қарашада ол [[Amnesty International]] ұйымының ресми елшісі атанды. Ол адам баласы үшін таза ауыз судың маңыздылығына арналған әлеуметтік жарнамаға түсті, содан кейін көптеген адамдар Африка, Азия және Орталық Америка елдерінде су ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарына қаржылай қайырымдылық жасады. 2009 жылдың 2 мамырында Коннелли [[Джессика Альба]] мен [[Джессика Бил]]мен бірге жыл сайын өткізілетін әйелдерді қолдауға арналған [[Revlon Run Walk|5K Revlon Run/Walk for Women]] қайырымдылық марафонына қатысты. Коннелли [[Француз тілі|француз]] және [[Италиян тілі|итальян]] тілдерін жетік меңгерген. == Білімі == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | ''Хронология''<ref>[https://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography] {{Wayback|url=http://movies.nytimes.com/person/14510/Jennifer-Connelly/biography|date=20120808162008}} NYTimes Cornelly Bio.,{{ref|en}} 18 Mart 2012 erişim</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Оқу орны !! Қала !! Бөлімі !! Жыл |- | Сент-Энн мектебі, орта білім | Нью-Йорк | | |- | Сент-Энн мектебі, жоғары білім | Нью-Йорк | | |- | [[Йель университеті]] | Нью-Хейвен, Коннектикут | ағылшын тілі және драма | 1988 |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | театр | 1988 |- | [[Стэнфорд университеті]] | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Стэнфорд университеті | Пало-Альто, Калифорния | | |- | Йель университеті | Нью-Хейвен, Коннектикут | әдебиет | 1988 |- |} == Фильмографиясы == {{ФильмдеЖоғ}} {{Сериалда|1982|| [[Ойламаған оқиғалар (телехикая)|Ойламаған оқиғалар]] | Tales of the Unexpected | {{abbr|қыз|эпизод: «Stranger in Town»|0}} }} {{Фильмде|1984| [[Бір кездері Америкада]] | Once Upon a Time in America | жас Дебора }} {{Фильмде|1985| [[Феномен (фильм, 1985)|Феномен]] | Phenomena | Дженнифер Корвино }} {{Фильмде|1985| [[Аспандағы жеті минут]] | Seven Minutes in Heaven | Натали Беккер }} {{Фильмде|1986| [[Лабиринт (фильм, 1986)|Лабиринт]] | Labyrinth | Сара }} {{Фильмде|1988| [[Кейбір қыздар]] | Some Girls | Габриэлла }} {{Фильмде|1989| [[Жұлдыз (фильм, 1989)|Жұлдыз]] | Étoile | Клэр Хэмильтон / Натали Орват }} {{Фильмде|1990| [[Отпен ойнау (фильм, 1990)|Отпен ойнау]] | The Hot Spot | Глория Харпер }} {{Фильмде|1991| [[Мансапты қалай құру керек]] | Career Opportunities | Джози Макклеллан }} {{Фильмде|1991| [[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]] | The Rocketeer | Дженни }} {{ТФильмде|1992| [[Әділет жүрегі]] | The Heart of Justice | Эмма Бёрджесс }} {{Фильмде|1994| [[Махаббат пен түнек]] | Of Love and Shadows | Ирен }} {{Фильмде|1995| [[Жоғары білім (фильм)|Жоғары білім]] | Higher Learning | Тарин }} {{ТФильмде|1995| [[Ана жақта (фильм, 1995)|Ана жақта]] | Out There | бакалея бөліміндегі әйел }} {{Фильмде|1996| [[Малхолланд жартасы]] | Mulholland Falls | Эллисон Понд }} {{Фильмде|1996| [[Ажалды яхта]] | Far Harbor | Элли }} {{Фильмде|1997| [[Эбботтардың ойдан шығарылған өмірі]] | Inventing the Abbotts | Элеанор Эбботт }} {{Фильмде|1998| [[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]] | Dark City | Эмма Мёрдок }} {{Фильмде|2000| [[Өлілерді ояту]] | Waking the Dead | Сара Уильямс }} {{Фильмде|2000| [[Арман реквиемі]] | Requiem for a Dream | Мэрион Силвер }} {{Фильмде|2000| [[Поллок (фильм)|Поллок]] | Pollock | Рут Клигман }} {{Сериалда|2000|2001| [[Көше (телехикая, АҚШ)|Көше]] | The $treet | Кэтрин Миллер}} {{Фильмде|2001| [[Ақыл ойындары]] | A Beautiful Mind | Алисия Нэш }} {{Фильмде|2003| [[Халк (фильм)|Халк]] | Hulk | [[Бетти Росс]] }} {{Фильмде|2003| [[Құм мен тұман үйі]] | House of Sand and Fog | Кэти }} {{Фильмде|2005| [[Қара су (фильм, 2005)|Тёмная вода]] | Dark Water | Далия Уильямс }} {{Фильмде|2006| [[Кішкентай балалар сияқты]] | Little Children | Кэти Адамсон }} {{Фильмде|2006| [[Қанды алмас]] | Blood Diamond | Мэдди Боуэн }} {{Фильмде|2007| [[Заңсыз жол]] | Reservation Road | Грейс Лернер }} {{Фильмде|2008| [[Жер тоқтаған күн (фильм, 2008)|Жер тоқтаған күн]] | The Day the Earth Stood Still | Хелен Бенсон }} {{Фильмде|2008| [[Сия жүрек (фильм)|Сия жүрек]] | Inkheart | Роксанна }} {{Фильмде|2009| [[Уәде беру үйленуді білдірмейді|Уәде беру үйленуді білдірмейді]] | He's Just Not That Into You | Жанин }} {{МФильмде|2009| [[9 (мультфильм, 2009)|9]] | 9 | {{abbr|7|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2009| [[Жаратылыс (фильм)|Жаратылыс]] | Creation | Эмма Дарвин }} {{Фильмде|2010| [[Вирджиниямен не болды?]] | Virginia | Вирджиния }} {{Фильмде|2011| [[Дилемма (фильм, 2011)|Дилемма]] | The Dilemma | Бет }} {{Фильмде|2011| [[Құтқару бульвары]] | Salvation Boulevard | Гвен Вандермеер }} {{Фильмде|2012| [[Ғашық болып қалу]] | Stuck in Love | Эрика }} {{Фильмде|2014| [[Уақыт аралығындағы махаббат]] | Winter's Tale | Вирджиния Гамели }} {{Фильмде|2014| [[Аспанда]] | Aloft | Нана Каннинг }} {{Фильмде|2014| [[Нұх (фильм)|Нұх]] | Noah | [[Наама (Ламехтің қызы)|Наама]] }} {{Фильмде|2014| [[Баспана (фильм, 2014)|Баспана]] | Shelter | Ханна }} {{Фильмде|2016| [[Америкалық пастораль]] | American Pastoral | Доун Левов }} {{Фильмде|2017| [[Өрмекші-адам: Үйге оралу]] | Spider-Man: Homecoming | {{abbr|Карен|дауыс|0}} }} {{Фильмде|2017| [[Баттылдар ісі]] | Only the Brave | Аманда Марш }} {{Фильмде|2019| [[Алита: Төбелес періштесі]] | Alita: Battle Angel | Кирен }} {{Сериалда|2020|2024| [[Қар құрсауында (телехикая)|Қар құрсауында]] | Snowpiercer | Мелани Кэвилл }} {{Фильмде|2022| [[Топ Ган: Мэверик]] | Top Gun: Maverick | Пенни Бенджамин }} {{Сериалда|2024|| [[Қара материя (телехикая, 2024)|Қара материя]] |Dark Matter|Даниэла Дессен}} {{ФильмдеТөм}} == Марапаттары мен номинациялары == Марапаттар мен номинациялардың толық тізімі ''[[Internet Movie Database|IMDb]]'' сайтында<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0000124/awards?ref_=nm_awd|title=Jennifer Connelly — Awards|work=Jennifer Connelly—IMDb|date=2017-07-22|lang=en|access-date=2017-07-22|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810203814/http://www.imdb.com/name/nm0000124/awards?ref_=nm_awd|url-status=live}}</ref>. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" |- ! Марапат ! Жыл ! Номинация ! Жұмыс ! Нәтиже |- | [[Сатурн (сыйлық)|Сатурн]] |1991|| Екінші пландағы үздік киноактриса || ''[[Зымыраншы (фильм)|Зымыраншы]]'' || {{Номинация}} |- | Online Film & Television Association |1998|| Үздік актриса || ''[[Қараңғы қала (фильм, 1998)|Қараңғы қала]]'' || {{Номинация}} |- | Awards Circuit Community Awards |2000|| Екінші пландағы үздік актриса ||rowspan=8|''[[Арман реквиемі]]'' || {{Номинация}} |- | Chlotrudis |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Film Independent Spirit Awards |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | [[Спутник (сыйлық)|Спутник]] |2001|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Las Vegas Film Critics Society |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Online Film Critics Society |2000|| Үздік актерлік құрам || {{Номинация}} |- | Online Film Critics Society |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Phoenix Film Critics Society |2000|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | [[Оскар сыйлығы|Оскар]] |2002|| [[Екінші пландағы үздік актриса үшін Оскар сыйлығы|Екінші пландағы үздік актриса]]|| rowspan="19" |''[[Ақыл ойындары]]'' || {{Жеңіс}} |- | [[Алтын глобус]] |2002|| Екінші пландағы үздік актриса — Кинофильм || {{Жеңіс}} |- | [[BAFTA]] |2002|| [[Екінші пландағы үздік актриса үшін BAFTA сыйлығы|Екінші пландағы үздік актриса]] || {{Жеңіс}} |- | American Film Institute |2002||Үздік актриса|| {{Жеңіс}} |- | Awards Circuit Community Awards |2002|| Үздік актерлік құрам || {{Номинация}} |- | Awards Circuit Community Awards |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Critics’ Choice |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Chicago Film Critics Association |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Dallas-Fort Worth Film Critics Association |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Empire |2002|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | Kansas City Film Critics Circle |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Las Vegas Film Critics Society |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Online Film & Television Association |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Online Film Critics Society |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Phoenix Film Critics Society |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Satellite Awards |2002|| Екінші пландағы үздік киноактриса || {{Жеңіс}} |- | АҚШ киноактерлер гильдиясының сыйлығы |2002|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | АҚШ киноактерлер гильдиясының сыйлығы |2002||Үздік актерлік құрам|| {{Номинация}} |- | Southeastern Film Critics Association |2002|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Critics’ Choice |2003|| Үздік актриса ||rowspan=7|''[[Құм мен тұман үйі]]'' || {{Номинация}} |- | Central Ohio Film Critics Association |2003|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | Kansas City Film Critics Circle |2003|| Үздік актриса || {{Жеңіс}} |- | Las Vegas Film Critics Society |2003|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | Online Film & Television Association |2003|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | Satellite Awards |2003|| Екінші пландағы үздік актриса || {{Номинация}} |- | Vancouver Film Critics Circle |2003|| Үздік актриса || {{Номинация}} |- | [[Сатурн (сыйлық)|Сатурн]] |2003||[[Үздік киноактриса үшін «Сатурн» сыйлығы|Үздік киноактриса]]|| ''[[Халк (фильм)|Халк]]'' || {{Номинация}} |- | Fangoria Chainsaw Awards |2005|| Үздік актриса || ''[[Қара су (фильм, 2005)|Қара су]]'' || {{Номинация}} |- | Awards Circuit Community Awards |2006|| Үздік актерлік құрам || ''[[Кішкентай балалар сияқты]]'' || {{Номинация}} |- | Hollywood Film Awards |2007||Үздік актриса|| ''[[Заңсыз жол]]'' || {{Жеңіс}} |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:BAFTA сыйлығының лауреаттары]] [[Санат:АҚШ= бала модельдері]] [[Санат:Балалық шағында танымал болған АҚШ актерлері]] [[Санат:Әулие Анна мектебінің түлектері (Бруклин)]] [[Санат:Йель университетінің түлектері]] [[Санат:АҚШ киноактрисалары]] [[Санат:Аудиокітаптарды дыбыстаушылар]] najlgv4slf8aaft1tz29akhcvrjbfiw 3 782120 3612827 2026-06-03T05:09:06Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612827 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Нетбаева СТ}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 10:09, 2026 ж. маусымның 3 (+05) bcbrquk888jv4z2pzip350z906pcx37 3 782122 3612829 2026-06-03T05:12:20Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612829 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Файзрахманова НД}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:12, 2026 ж. маусымның 3 (+05) kage2dkja0hnidebe16ke4p31ov5w9p 3 782124 3612832 2026-06-03T05:16:15Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612832 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Бутурлина ТС}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 10:16, 2026 ж. маусымның 3 (+05) q1jalhuqt0ggnoh6fxnxy00ag51u9t4 3 782126 3612836 2026-06-03T05:20:22Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612836 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Алканова ГН}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 10:20, 2026 ж. маусымның 3 (+05) epy0zocxxjfzmkqzkud259er22fwgc8 3 782128 3612839 2026-06-03T05:32:53Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612839 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Лоншакова СВ}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 10:32, 2026 ж. маусымның 3 (+05) 24hmnmloa4pu7ewzq6aoe0ttuhztdv2 3 782129 3612842 2026-06-03T05:34:58Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612842 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Lonshakova SF}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 10:34, 2026 ж. маусымның 3 (+05) qi8v8kpr2k58avu97yqunm8jgmcujaq 3 782131 3612845 2026-06-03T05:40:12Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612845 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Тамырбаев МД}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 10:40, 2026 ж. маусымның 3 (+05) lavcbvrv6hkhaxkge81x4x4gmivuvqg 3 782133 3612848 2026-06-03T05:43:26Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612848 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Кованова ИН}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 10:43, 2026 ж. маусымның 3 (+05) esms6h4rinf1q0ziajnrb4ukp3vvoeq 0 782135 3612850 2026-06-03T05:47:36Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 3612850 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 5x9xjvtatff6by7nvqxhli4rvhkqq2d 3612851 3612850 2026-06-03T05:48:11Z Мағыпар 100137 үлгі 3612851 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] delale109jsvqnwgqbxwgy2sfo8mrqo 3612857 3612851 2026-06-03T05:54:02Z Мағыпар 100137 толықтыру 3612857 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] tke60qqpress8e1x8bvgj7e7cuitkpb 3612860 3612857 2026-06-03T05:55:31Z Мағыпар 100137 дереккөз 3612860 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] lvjkphs51y9moa35um03khjaoyxfvtg 3612861 3612860 2026-06-03T05:58:30Z Мағыпар 100137 толықтыру 3612861 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 2hm3hfzccvvq2tmtuh6bxv54wqrlny6 3612862 3612861 2026-06-03T05:59:32Z Мағыпар 100137 /* Географиялық сипаттамасы */ үлгі 3612862 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] ti54e0h50q41xhqu8g7bwmv28ctqdmb 3612871 3612862 2026-06-03T06:25:18Z Мағыпар 100137 толықтыру 3612871 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] bg3keiq41bkeqtl6n0xvdpkq8uyrojn 3612872 3612871 2026-06-03T06:28:05Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3612872 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 9zljz73dnj9twij9auixalpxofhcn8r 3612873 3612872 2026-06-03T06:32:22Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3612873 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 4o2sbc8w4s1qlxa2xdte2t03krfmuse 3612874 3612873 2026-06-03T06:33:40Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3612874 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] jgjhkiqhufivk7806rh5k8mm7xk6ylo 3612875 3612874 2026-06-03T06:34:33Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3612875 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 2glqrcv26g0w9p28jgecklbnkujb786 3612878 3612875 2026-06-03T06:37:43Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3612878 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] e8my7a728lw97qf1q0gsafl8rf7q6nc 3612879 3612878 2026-06-03T06:41:39Z Мағыпар 100137 толықтыру 3612879 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 4r9yi1dul1t6uotqxtwrj2wc00n7hq0 3612880 3612879 2026-06-03T06:42:27Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3612880 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 8zvimyl47plity1cupf6kqljkgei5yq 3612881 3612880 2026-06-03T06:44:04Z Мағыпар 100137 толықтыру 3612881 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] lrnifgf0bptdqfngiz1e26mohs96uhq 3612884 3612881 2026-06-03T06:46:13Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3612884 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 92uem6xt269tyf2j4ldyeq7qh8h5f0s 3612885 3612884 2026-06-03T06:47:14Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3612885 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] hjmm1lomn1u1vwd84k4jaso3f3kvwmx 3612886 3612885 2026-06-03T06:48:40Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ сурет қою 3612886 wikitext text/x-wiki '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. *'''Молодечно қамалы''' — XVI ғасырда салынған тарихи қамал және бір кездері қуатты Радзивилл отбасының үйі болған. Қамал жақсы сақталған, келушілер оның мұнараларын, аулаларын және зындандарын аралай алады. Қамалда жыл бойы әртүрлі мәдени іс-шаралар мен музыкалық фестивальдер өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] gj8l512mlbihc3zc5c2gj8h6b6qprq9 3612889 3612886 2026-06-03T06:50:13Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3612889 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Молодечно |шынайы атауы = {{lang-be|Маладзе́чна}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. *'''Молодечно қамалы''' — XVI ғасырда салынған тарихи қамал және бір кездері қуатты Радзивилл отбасының үйі болған. Қамал жақсы сақталған, келушілер оның мұнараларын, аулаларын және зындандарын аралай алады. Қамалда жыл бойы әртүрлі мәдени іс-шаралар мен музыкалық фестивальдер өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] kvatjwqa6lkorgh8dn50ih93fy47jo8 3612890 3612889 2026-06-03T06:51:08Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3612890 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Молодечно |шынайы атауы = {{lang-be|Маладзе́чна}} |сурет = Park in Maladziečna 2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. *'''Молодечно қамалы''' — XVI ғасырда салынған тарихи қамал және бір кездері қуатты Радзивилл отбасының үйі болған. Қамал жақсы сақталған, келушілер оның мұнараларын, аулаларын және зындандарын аралай алады. Қамалда жыл бойы әртүрлі мәдени іс-шаралар мен музыкалық фестивальдер өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] nzcos3tbndi73bfahlp06e15mah0c9f 3612891 3612890 2026-06-03T06:51:41Z Мағыпар 100137 үлгі 3612891 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Молодечно |шынайы атауы = {{lang-be|Маладзе́чна}} |сурет = Park in Maladziečna 2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Maladzechna, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. *'''Молодечно қамалы''' — XVI ғасырда салынған тарихи қамал және бір кездері қуатты Радзивилл отбасының үйі болған. Қамал жақсы сақталған, келушілер оның мұнараларын, аулаларын және зындандарын аралай алады. Қамалда жыл бойы әртүрлі мәдени іс-шаралар мен музыкалық фестивальдер өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] mr0k6m25x044b999ts0vp4dzkcrett0 3612893 3612891 2026-06-03T06:52:04Z Мағыпар 100137 дереккөз 3612893 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Молодечно |шынайы атауы = {{lang-be|Маладзе́чна}} |сурет = Park in Maladziečna 2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Maładečna, Belarus.svg |ту = Flag of Maladzechna, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. *'''Молодечно қамалы''' — XVI ғасырда салынған тарихи қамал және бір кездері қуатты Радзивилл отбасының үйі болған. Қамал жақсы сақталған, келушілер оның мұнараларын, аулаларын және зындандарын аралай алады. Қамалда жыл бойы әртүрлі мәдени іс-шаралар мен музыкалық фестивальдер өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] a2g4wws9ujv2w8951sev9nf1kppswqg 3612894 3612893 2026-06-03T06:53:30Z Мағыпар 100137 үлгі 3612894 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Молодечно |шынайы атауы = {{lang-be|Маладзе́чна}} |сурет = Park in Maladziečna 2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Maładečna, Belarus.svg |ту = Flag of Maladzechna, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =18 |lat_sec =49 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =51 |lon_sec =06 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. *'''Молодечно қамалы''' — XVI ғасырда салынған тарихи қамал және бір кездері қуатты Радзивилл отбасының үйі болған. Қамал жақсы сақталған, келушілер оның мұнараларын, аулаларын және зындандарын аралай алады. Қамалда жыл бойы әртүрлі мәдени іс-шаралар мен музыкалық фестивальдер өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] afsvj5gw0jpjwothqmggzzd1dcswvni 3612895 3612894 2026-06-03T06:54:36Z Мағыпар 100137 үлгі 3612895 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Молодечно |шынайы атауы = {{lang-be|Маладзе́чна}} |сурет = Park in Maladziečna 2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Maładečna, Belarus.svg |ту = Flag of Maladzechna, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =18 |lat_sec =49 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =51 |lon_sec =06 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Молодечно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. *'''Молодечно қамалы''' — XVI ғасырда салынған тарихи қамал және бір кездері қуатты Радзивилл отбасының үйі болған. Қамал жақсы сақталған, келушілер оның мұнараларын, аулаларын және зындандарын аралай алады. Қамалда жыл бойы әртүрлі мәдени іс-шаралар мен музыкалық фестивальдер өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 13yybeendu4a4tvl4jqqj6qy9f09cne 3612896 3612895 2026-06-03T06:56:33Z Мағыпар 100137 үлгі 3612896 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Молодечно |шынайы атауы = {{lang-be|Маладзе́чна}} |сурет = Park in Maladziečna 2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Maładečna, Belarus.svg |ту = Flag of Maladzechna, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =18 |lat_sec =49 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =51 |lon_sec =06 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Молодечно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 176 |пошта индексі = |пошта индекстері = 222301, 222302, 222303 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Maladziečna |сайты = |сайт тілі = }} '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. *'''Молодечно қамалы''' — XVI ғасырда салынған тарихи қамал және бір кездері қуатты Радзивилл отбасының үйі болған. Қамал жақсы сақталған, келушілер оның мұнараларын, аулаларын және зындандарын аралай алады. Қамалда жыл бойы әртүрлі мәдени іс-шаралар мен музыкалық фестивальдер өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] jxympfhtawjm4smzk6xv2sbuq1fcfpr 3612897 3612896 2026-06-03T06:58:26Z Мағыпар 100137 үлгі 3612897 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Молодечно |шынайы атауы = {{lang-be|Маладзе́чна}} |сурет = Park in Maladziečna 2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Maładečna, Belarus.svg |ту = Flag of Maladzechna, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =18 |lat_sec =49 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =51 |lon_sec =06 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Молодечно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1388 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1929 |жер аумағы = 30 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 161 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 87 339 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 176 |пошта индексі = |пошта индекстері = 222301, 222302, 222303 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Maladziečna |сайты = |сайт тілі = }} '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. *'''Молодечно қамалы''' — XVI ғасырда салынған тарихи қамал және бір кездері қуатты Радзивилл отбасының үйі болған. Қамал жақсы сақталған, келушілер оның мұнараларын, аулаларын және зындандарын аралай алады. Қамалда жыл бойы әртүрлі мәдени іс-шаралар мен музыкалық фестивальдер өткізіледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] g8e3eswm4c2c5w7xiyuywb19fjlgxt0 3612898 3612897 2026-06-03T07:00:36Z Мағыпар 100137 сурет қою 3612898 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Молодечно |шынайы атауы = {{lang-be|Маладзе́чна}} |сурет = Park in Maladziečna 2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Maładečna, Belarus.svg |ту = Flag of Maladzechna, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =18 |lat_sec =49 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =51 |lon_sec =06 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Молодечно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1388 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1929 |жер аумағы = 30 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 161 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 87 339 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 176 |пошта индексі = |пошта индекстері = 222301, 222302, 222303 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Maladziečna |сайты = |сайт тілі = }} '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. *'''Молодечно қамалы''' — XVI ғасырда салынған тарихи қамал және бір кездері қуатты Радзивилл отбасының үйі болған. Қамал жақсы сақталған, келушілер оның мұнараларын, аулаларын және зындандарын аралай алады. Қамалда жыл бойы әртүрлі мәдени іс-шаралар мен музыкалық фестивальдер өткізіледі. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Лядовы палац у Маладэчне.jpg|Спорттық және ойын-сауық орталығы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] l30xok6hzb2f9md25j37j1o7llgyh1z 3612900 3612898 2026-06-03T07:01:59Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ 3612900 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Молодечно |шынайы атауы = {{lang-be|Маладзе́чна}} |сурет = Park in Maladziečna 2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Maładečna, Belarus.svg |ту = Flag of Maladzechna, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =18 |lat_sec =49 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =51 |lon_sec =06 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Молодечно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1388 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1929 |жер аумағы = 30 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 161 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 87 339 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 176 |пошта индексі = |пошта индекстері = 222301, 222302, 222303 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Maladziečna |сайты = |сайт тілі = }} '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. *'''Молодечно қамалы''' — XVI ғасырда салынған тарихи қамал және бір кездері қуатты Радзивилл отбасының үйі болған. Қамал жақсы сақталған, келушілер оның мұнараларын, аулаларын және зындандарын аралай алады. Қамалда жыл бойы әртүрлі мәдени іс-шаралар мен музыкалық фестивальдер өткізіледі. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Лядовы палац у Маладэчне.jpg|Спорттық және ойын-сауық орталығы ГУ "Дворец культуры г.Молодечно".jpg|Мәдениет сарайы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 07dk8wu80y05ncyx98xwedk6kaflc0f 3612901 3612900 2026-06-03T07:08:34Z Мағыпар 100137 сурет қою 3612901 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Молодечно |шынайы атауы = {{lang-be|Маладзе́чна}} |сурет = Park in Maladziečna 2.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Maładečna, Belarus.svg |ту = Flag of Maladzechna, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =18 |lat_sec =49 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =51 |lon_sec =06 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Минск облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Молодечно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1388 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1929 |жер аумағы = 30 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 161 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 87 339 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 176 |пошта индексі = |пошта индекстері = 222301, 222302, 222303 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Maladziečna |сайты = |сайт тілі = }} '''Молодечно''' ({{lang-be|Маладзе́чна}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Молодечно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Молодечно қаласының халқы 87 339 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2026 год по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]] қаласынан 73 км қашықтықта орналасқан және Вилия өзенінің саласы болып табылатын Уша өзенімен кесіп өтеді. Молодечно арқылы P28 (Минск-Молодечно-Нарочь), P56 (Молодечно-Воложинь) және P106 (Молодечно-Сморгон) автомобиль жолдары өтеді. Молодечно - Минск, Вильнюс, Лида және Полоцкпен байланысатын маңызды теміржол торабы және Мәскеу, Санкт-Петербург, Рига, Калининград, Гродно, Витебск және басқа қалаларға жолаушылар тасымалын ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=36_Molodechno|title=История развития - Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Тарихы == Молодечно туралы алғашқы жазбаша дерек 1385 жылы Литва Ұлы Герцогтігі мен Польша арасында Крево Одағына қол қойылғаннан кейінгі оқиғалармен байланысты. Қала өз атауын Молодочанка өзенінен алған болуы мүмкін. Әртүрлі уақытта Молодечноға Заславский, Мстиславский, Сангушко және Кишко князьдері иелік еткен. XVII ғасырдың басында Молодечноға Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері Лев Сапега (1557-1633) иелік еткен, ол 1588 жылғы Литва Ұлы Герцогтігінің Жарғысын әзірлеу бойынша Сейм комиссиясын басқарған, мәтінді редакциялаған және Вильнюс баспаханасында оның басылымын қаржыландырған. XVIII ғасырда Молодечно Огинскийлер отбасының меншігіне өтті. 1870 жылдардың басында Молодечно тарихында оның одан әрі дамуына серпін берген оқиға болды. Бұл Беларусь губернияларын Балтық теңізі мен Украина порттарымен байланыстыратын Либау-Ромны теміржолының құрылысы болды. 1917 жылдың қарашасында Кеңес өкіметі жеңіске жетті. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін мұнда оккупациялық неміс әскерлері билік құрды. 1921 жылдың наурыз айында Рига келісіміне сәйкес, Батыс Беларусь Польшаның құрамына кірді. 1929 жылы Молодечно қала мәртебесін алды. 1939 жылдың қыркүйегінде қалада Кеңес өкіметі қалпына келтірілді, ал 1941 жылдың 26 ​​маусымында Молодечно нацистік әскерлермен басып алынды. 1944 жылдың 5 шілдесінде Молодечно 3-ші Беларусь майданының сарбаздарымен нацистік басқыншылардан азат етілді. 1944 жылдың 20 қыркүйегінде ол 1960 жылдың 20 қаңтарына дейін жаңадан құрылған Молодечно облысының орталығына айналды. 1960 жылы 20 қаңтарда ол Минск облысының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://molib.by/town/?ysclid=mpwucaaf8l321561184|title=О городе и районе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік сектор келесі кәсіпорындармен ұсынылған: станок жасау зауыты, электромодуль зауыты, металл өңдеу зауыты, темірбетон бұйымдары зауыты, ұнтақ металлургиясы және техникалық жабдықтар зауыты, музыкалық аспаптар зауыты және жиһаз фабрикасы. Молодечнода Минск облыстық драма және қуыршақ театрлары орналасқан, ал Молодечно музыка колледжінің симфониялық оркестрі аймаққа танымал. Жергілікті стадионда республикалық және халықаралық жарыстар өткізіледі.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/molodechno/|title=Молодечно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-03|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == *'''Молодечно өлкетану мұражайы''' — көрмелер мен экспонаттар арқылы Молодечно аймағының тарихы мен мәдениетін таныстырады. Туристер қаланың археологиялық олжалары, дәстүрлі қолөнері және жергілікті өнеркәсібі туралы біле алады. Мұражай қаланың дәл орталығында орналасқан және Молодечно тарихымен танысуға тамаша орын. *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — бұл православиелік шіркеу 19 ғасырда салынған және Молодечнодағы ең маңызды діни орындардың бірі болып табылады. Шіркеу өзінің таңғажайып сәулетімен және фрескаларымен, күрделі безендіруімен танымал. *'''Мәдениет және демалыс саябағы''' — қала орталығына жақын орналасқан бұл саябақ жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын. Саябақта көрікті жаяу жүргіншілер жолдары, әдемі бақтар және келушілер қайық жалдай алатын шағын көл бар. Жаз айларында саябақта концерттер мен басқа да мәдени іс-шаралар өткізіледі. *'''Молодечно қамалы''' — XVI ғасырда салынған тарихи қамал және бір кездері қуатты Радзивилл отбасының үйі болған. Қамал жақсы сақталған, келушілер оның мұнараларын, аулаларын және зындандарын аралай алады. Қамалда жыл бойы әртүрлі мәдени іс-шаралар мен музыкалық фестивальдер өткізіледі. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Лядовы палац у Маладэчне.jpg|Спорттық және ойын-сауық орталығы ГУ "Дворец культуры г.Молодечно".jpg|Мәдениет сарайы Theatre in Maladzechna.JPG|Драма театры </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 0t4z1lhkp7luuy8ajzt7gi8810x7j2e 3 782136 3612853 2026-06-03T05:49:12Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612853 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Парфенова ГН}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 10:49, 2026 ж. маусымның 3 (+05) hdx4lnrddq1onqh7hmavf34yvfpwcwr 3 782138 3612858 2026-06-03T05:54:52Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612858 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Токбаев ИД}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 10:54, 2026 ж. маусымның 3 (+05) istln00f5jkscl7187myzuxov1plbwb 0 782142 3612887 2026-06-03T06:49:20Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Вирус | атауы = Ebolavirus | суреті = Ijms-20-04657-g004.webp | сурет сипаттамасы = Эболавирустың құрылымы мен геномы | әлем = | патшалық = | тип = | кіші тип = | класс = | жасақ = | тұқымдас = | кіші тұқ... 3612887 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Ebolavirus | суреті = Ijms-20-04657-g004.webp | сурет сипаттамасы = Эболавирустың құрылымы мен геномы | әлем = | патшалық = | тип = | кіші тип = | класс = | жасақ = | тұқымдас = | кіші тұқымдас = | туыс = | туыс_беті = | түр = | түр_беті = | вирус = | штамм = | серотип = | типтері мен кластары = | синонимдері = | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Ebolavirus''' — Filoviridae (жіп тәрізді вирустар) тұқымдасына және ''Mononegavirales'' жасағына жататын вирусологиялық таксон.<ref name="KuhnArch">{{Cite journal | last1=Kuhn | first1=J. H. | last2=Becker | first2=S. | last3=Ebihara | first3=H. | last4=Geisbert | first4=T. W. | last5=Johnson | first5=K. M. | last6=Kawaoka | first6=Y. | last7=Lipkin | first7=W. I. | last8=Negredo | first8=A. I. | last9=Netesov | first9=S. V. | last10=Nichol | first10=S. T. | last11=Palacios | first11=G. | last12=Peters | first12=C. J. | last13=Tenorio | first13=A. | last14=Volchkov | first14=V. E. | last15=Jahrling | first15=P. B. | title=Proposal for a revised taxonomy of the family Filoviridae: Classification, names of taxa and viruses, and virus abbreviations | doi=10.1007/s00705-010-0814-x | journal=Archives of Virology | volume=155 | issue=12 | pages=2083–2103 | pmc=3074192 | year=2010 | pmid=21046175}}</ref> Бұл туыс өкілдері '''эболавирустар''' деп аталады<ref name="KuhnArch" /> және өз геномын бір тізбекті теріс мағыналы РНҚ түрінде кодтайды.<ref>{{cite journal |last1=Kuhn |first1=JH |last2=Amarasinghe |first2=GK |last3=Basler |first3=CF |last4=Bavari |first4=S |last5=Bukreyev |first5=A |last6=Chandran |first6=K |last7=Crozier |first7=I |last8=Dolnik |first8=O |last9=Dye |first9=JM |last10=Formenty |first10=PBH |last11=Griffiths |first11=A |last12=Hewson |first12=R |last13=Kobinger |author13-link=Gary Kobinger|first13=GP |last14=Leroy |first14=EM |last15=Mühlberger |first15=E |last16=Netesov |first16=SV |last17=Palacios |first17=G |last18=Pályi |first18=B |last19=Pawęska |first19=JT |last20=Smither |first20=SJ |last21=Takada |first21=A |last22=Towner |first22=JS |last23=Wahl |first23=V |last24=ICTV Report |first24=Consortium |title=ICTV Virus Taxonomy Profile: Filoviridae. |journal=The Journal of General Virology |date=June 2019 |volume=100 |issue=6 |pages=911–912 |doi=10.1099/jgv.0.001252 |pmid=31021739|pmc=7011696 |doi-access=free }}</ref> Белгілі алты вирус түрі әрқайсысы алғаш анықталған аймақтың атауымен аталған: ''Bundibugyo ebolavirus'', ''Reston ebolavirus'', ''Sudan ebolavirus'', ''Taï Forest ebolavirus'' (бұрын ''Côte d'Ivoire ebolavirus''), ''Zaire ebolavirus'' және ''Bombali ebolavirus''. Соңғысы ең кейін сипатталған түр болып табылады және Сьерра-Леонеде анголалық еркінқұйрық жарқанаттардан бөлініп алынған.<ref name=":0">{{cite news | url=https://www.statnews.com/2018/07/27/ebola-virus-discovery/ | title=New Ebola species is reported for first time in a decade | date=27 July 2018 | work=STAT | access-date=28 July 2018 | language=en-US}}</ref> ''Ebolavirus'' туысындағы әрбір түр бір ғана вирусты қамтиды және олардың төртеуі адамдарда Эбола вирусы ауруын (EVD) тудырады. Бұл ауру өлім-жітім деңгейі өте жоғары геморрагиялық қызбаның бір түрі болып табылады. ''Reston virus'' басқа приматтарда Эбола вирусы ауруын туғызған.<ref name=Spickler>{{cite web | last1=Spickler | first1=Anna | title=Ebolavirus and Marburgvirus Infections | url=http://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/viral_hemorrhagic_fever_filovirus.pdf}}</ref><ref>{{cite web | title=About Ebola Virus Disease | url=https://www.cdc.gov/vhf/ebola/about.html | publisher=[[Centers for Disease Control]] | access-date=18 October 2014}}</ref> ''Zaire ebolavirus'' эболавирустар арасындағы ең жоғары өлім-жітім көрсеткішіне ие және туыстың белгілі алты түрі арасында тіркелген індеттердің ең көп санына жауапты, соның ішінде 1976 жылғы Заир індеті мен ең көп адам өліміне әкелген 2014 жылғы індет те бар.<ref>{{Cite journal|last1=Kamorudeen|first1=Ramat Toyin|last2=Adedokun|first2=Kamoru Ademola|last3=Olarinmoye|first3=Ayodeji Oluwadare|date=May 2020|title=Ebola outbreak in West Africa, 2014–2016: Epidemic timeline, differential diagnoses, determining factors, and lessons for future response|journal=Journal of Infection and Public Health|volume=13|issue=7|language=en|pages=956–962|doi=10.1016/j.jiph.2020.03.014|pmid=32475805|doi-access=free}}</ref> noukdz7h65o33ja8iouw285a0qdo5s3 3612888 3612887 2026-06-03T06:49:46Z 1nter pares 146705 3612888 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Ebolavirus | суреті = Ijms-20-04657-g004.webp | сурет сипаттамасы = Эболавирустың құрылымы мен геномы | әлем = | патшалық = | тип = | кіші тип = | класс = | жасақ = | тұқымдас = | кіші тұқымдас = | туыс = | туыс_беті = | түр = | түр_беті = | вирус = | штамм = | серотип = | типтері мен кластары = | синонимдері = | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Ebolavirus''' — Filoviridae (жіп тәрізді вирустар) тұқымдасына және ''Mononegavirales'' жасағына жататын вирусологиялық таксон.<ref name="KuhnArch">{{Cite journal | last1=Kuhn | first1=J. H. | last2=Becker | first2=S. | last3=Ebihara | first3=H. | last4=Geisbert | first4=T. W. | last5=Johnson | first5=K. M. | last6=Kawaoka | first6=Y. | last7=Lipkin | first7=W. I. | last8=Negredo | first8=A. I. | last9=Netesov | first9=S. V. | last10=Nichol | first10=S. T. | last11=Palacios | first11=G. | last12=Peters | first12=C. J. | last13=Tenorio | first13=A. | last14=Volchkov | first14=V. E. | last15=Jahrling | first15=P. B. | title=Proposal for a revised taxonomy of the family Filoviridae: Classification, names of taxa and viruses, and virus abbreviations | doi=10.1007/s00705-010-0814-x | journal=Archives of Virology | volume=155 | issue=12 | pages=2083–2103 | pmc=3074192 | year=2010 | pmid=21046175}}</ref> Бұл туыс өкілдері '''эболавирустар''' деп аталады<ref name="KuhnArch" /> және өз геномын бір тізбекті теріс мағыналы РНҚ түрінде кодтайды.<ref>{{cite journal |last1=Kuhn |first1=JH |last2=Amarasinghe |first2=GK |last3=Basler |first3=CF |last4=Bavari |first4=S |last5=Bukreyev |first5=A |last6=Chandran |first6=K |last7=Crozier |first7=I |last8=Dolnik |first8=O |last9=Dye |first9=JM |last10=Formenty |first10=PBH |last11=Griffiths |first11=A |last12=Hewson |first12=R |last13=Kobinger |author13-link=Gary Kobinger|first13=GP |last14=Leroy |first14=EM |last15=Mühlberger |first15=E |last16=Netesov |first16=SV |last17=Palacios |first17=G |last18=Pályi |first18=B |last19=Pawęska |first19=JT |last20=Smither |first20=SJ |last21=Takada |first21=A |last22=Towner |first22=JS |last23=Wahl |first23=V |last24=ICTV Report |first24=Consortium |title=ICTV Virus Taxonomy Profile: Filoviridae. |journal=The Journal of General Virology |date=June 2019 |volume=100 |issue=6 |pages=911–912 |doi=10.1099/jgv.0.001252 |pmid=31021739|pmc=7011696 |doi-access=free }}</ref> Белгілі алты вирус түрі әрқайсысы алғаш анықталған аймақтың атауымен аталған: ''Bundibugyo ebolavirus'', ''Reston ebolavirus'', ''Sudan ebolavirus'', ''Taï Forest ebolavirus'' (бұрын ''Côte d'Ivoire ebolavirus''), ''Zaire ebolavirus'' және ''Bombali ebolavirus''. Соңғысы ең кейін сипатталған түр болып табылады және Сьерра-Леонеде анголалық еркінқұйрық жарқанаттардан бөлініп алынған.<ref name=":0">{{cite news | url=https://www.statnews.com/2018/07/27/ebola-virus-discovery/ | title=New Ebola species is reported for first time in a decade | date=27 July 2018 | work=STAT | access-date=28 July 2018 | language=en-US}}</ref> ''Ebolavirus'' туысындағы әрбір түр бір ғана вирусты қамтиды және олардың төртеуі адамдарда Эбола вирусы ауруын (EVD) тудырады. Бұл ауру өлім-жітім деңгейі өте жоғары геморрагиялық қызбаның бір түрі болып табылады. ''Reston virus'' басқа приматтарда Эбола вирусы ауруын туғызған.<ref name=Spickler>{{cite web | last1=Spickler | first1=Anna | title=Ebolavirus and Marburgvirus Infections | url=http://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/viral_hemorrhagic_fever_filovirus.pdf}}</ref><ref>{{cite web | title=About Ebola Virus Disease | url=https://www.cdc.gov/vhf/ebola/about.html | publisher=[[Centers for Disease Control]] | access-date=18 October 2014}}</ref> ''Zaire ebolavirus'' эболавирустар арасындағы ең жоғары өлім-жітім көрсеткішіне ие және туыстың белгілі алты түрі арасында тіркелген індеттердің ең көп санына жауапты, соның ішінде 1976 жылғы Заир індеті мен ең көп адам өліміне әкелген 2014 жылғы індет те бар.<ref>{{Cite journal|last1=Kamorudeen|first1=Ramat Toyin|last2=Adedokun|first2=Kamoru Ademola|last3=Olarinmoye|first3=Ayodeji Oluwadare|date=May 2020|title=Ebola outbreak in West Africa, 2014–2016: Epidemic timeline, differential diagnoses, determining factors, and lessons for future response|journal=Journal of Infection and Public Health|volume=13|issue=7|language=en|pages=956–962|doi=10.1016/j.jiph.2020.03.014|pmid=32475805|doi-access=free}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} k074osknuc9lj50645eew7pxwg02e5q 3612892 3612888 2026-06-03T06:51:42Z 1nter pares 146705 /* */ 3612892 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Ebolavirus | суреті = Ijms-20-04657-g004.webp | сурет сипаттамасы = Эболавирустың құрылымы мен геномы | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | кіші тип = | класс = Monjiviricetes | жасақ = Mononegavirales | тұқымдас = Filoviridae | кіші тұқымдас = | туыс = | туыс_беті = | түр = Ebolavirus | түр_беті = | вирус = | штамм = | серотип = | типтері мен кластары = | синонимдері = | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Ebolavirus''' — Filoviridae (жіп тәрізді вирустар) тұқымдасына және ''Mononegavirales'' жасағына жататын вирусологиялық таксон.<ref name="KuhnArch">{{Cite journal | last1=Kuhn | first1=J. H. | last2=Becker | first2=S. | last3=Ebihara | first3=H. | last4=Geisbert | first4=T. W. | last5=Johnson | first5=K. M. | last6=Kawaoka | first6=Y. | last7=Lipkin | first7=W. I. | last8=Negredo | first8=A. I. | last9=Netesov | first9=S. V. | last10=Nichol | first10=S. T. | last11=Palacios | first11=G. | last12=Peters | first12=C. J. | last13=Tenorio | first13=A. | last14=Volchkov | first14=V. E. | last15=Jahrling | first15=P. B. | title=Proposal for a revised taxonomy of the family Filoviridae: Classification, names of taxa and viruses, and virus abbreviations | doi=10.1007/s00705-010-0814-x | journal=Archives of Virology | volume=155 | issue=12 | pages=2083–2103 | pmc=3074192 | year=2010 | pmid=21046175}}</ref> Бұл туыс өкілдері '''эболавирустар''' деп аталады<ref name="KuhnArch" /> және өз геномын бір тізбекті теріс мағыналы РНҚ түрінде кодтайды.<ref>{{cite journal |last1=Kuhn |first1=JH |last2=Amarasinghe |first2=GK |last3=Basler |first3=CF |last4=Bavari |first4=S |last5=Bukreyev |first5=A |last6=Chandran |first6=K |last7=Crozier |first7=I |last8=Dolnik |first8=O |last9=Dye |first9=JM |last10=Formenty |first10=PBH |last11=Griffiths |first11=A |last12=Hewson |first12=R |last13=Kobinger |author13-link=Gary Kobinger|first13=GP |last14=Leroy |first14=EM |last15=Mühlberger |first15=E |last16=Netesov |first16=SV |last17=Palacios |first17=G |last18=Pályi |first18=B |last19=Pawęska |first19=JT |last20=Smither |first20=SJ |last21=Takada |first21=A |last22=Towner |first22=JS |last23=Wahl |first23=V |last24=ICTV Report |first24=Consortium |title=ICTV Virus Taxonomy Profile: Filoviridae. |journal=The Journal of General Virology |date=June 2019 |volume=100 |issue=6 |pages=911–912 |doi=10.1099/jgv.0.001252 |pmid=31021739|pmc=7011696 |doi-access=free }}</ref> Белгілі алты вирус түрі әрқайсысы алғаш анықталған аймақтың атауымен аталған: ''Bundibugyo ebolavirus'', ''Reston ebolavirus'', ''Sudan ebolavirus'', ''Taï Forest ebolavirus'' (бұрын ''Côte d'Ivoire ebolavirus''), ''Zaire ebolavirus'' және ''Bombali ebolavirus''. Соңғысы ең кейін сипатталған түр болып табылады және Сьерра-Леонеде анголалық еркінқұйрық жарқанаттардан бөлініп алынған.<ref name=":0">{{cite news | url=https://www.statnews.com/2018/07/27/ebola-virus-discovery/ | title=New Ebola species is reported for first time in a decade | date=27 July 2018 | work=STAT | access-date=28 July 2018 | language=en-US}}</ref> ''Ebolavirus'' туысындағы әрбір түр бір ғана вирусты қамтиды және олардың төртеуі адамдарда Эбола вирусы ауруын (EVD) тудырады. Бұл ауру өлім-жітім деңгейі өте жоғары геморрагиялық қызбаның бір түрі болып табылады. ''Reston virus'' басқа приматтарда Эбола вирусы ауруын туғызған.<ref name=Spickler>{{cite web | last1=Spickler | first1=Anna | title=Ebolavirus and Marburgvirus Infections | url=http://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/viral_hemorrhagic_fever_filovirus.pdf}}</ref><ref>{{cite web | title=About Ebola Virus Disease | url=https://www.cdc.gov/vhf/ebola/about.html | publisher=[[Centers for Disease Control]] | access-date=18 October 2014}}</ref> ''Zaire ebolavirus'' эболавирустар арасындағы ең жоғары өлім-жітім көрсеткішіне ие және туыстың белгілі алты түрі арасында тіркелген індеттердің ең көп санына жауапты, соның ішінде 1976 жылғы Заир індеті мен ең көп адам өліміне әкелген 2014 жылғы індет те бар.<ref>{{Cite journal|last1=Kamorudeen|first1=Ramat Toyin|last2=Adedokun|first2=Kamoru Ademola|last3=Olarinmoye|first3=Ayodeji Oluwadare|date=May 2020|title=Ebola outbreak in West Africa, 2014–2016: Epidemic timeline, differential diagnoses, determining factors, and lessons for future response|journal=Journal of Infection and Public Health|volume=13|issue=7|language=en|pages=956–962|doi=10.1016/j.jiph.2020.03.014|pmid=32475805|doi-access=free}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pcdrru0r3dym7t99lldba3flj0gmml9 3612902 3612892 2026-06-03T07:09:34Z 1nter pares 146705 /* */ 3612902 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Ebolavirus | суреті = Ijms-20-04657-g004.webp | сурет сипаттамасы = Эболавирустың құрылымы мен геномы | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | кіші тип = | класс = Monjiviricetes | жасақ = Mononegavirales | тұқымдас = Filoviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Ebolavirus | туыс_беті = | түр = | түр_беті = | вирус = | штамм = | серотип = | типтері мен кластары = | синонимдері = | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Ebolavirus''' — Filoviridae (жіп тәрізді вирустар) тұқымдасына және ''Mononegavirales'' жасағына жататын вирусологиялық таксон.<ref name="KuhnArch">{{Cite journal | last1=Kuhn | first1=J. H. | last2=Becker | first2=S. | last3=Ebihara | first3=H. | last4=Geisbert | first4=T. W. | last5=Johnson | first5=K. M. | last6=Kawaoka | first6=Y. | last7=Lipkin | first7=W. I. | last8=Negredo | first8=A. I. | last9=Netesov | first9=S. V. | last10=Nichol | first10=S. T. | last11=Palacios | first11=G. | last12=Peters | first12=C. J. | last13=Tenorio | first13=A. | last14=Volchkov | first14=V. E. | last15=Jahrling | first15=P. B. | title=Proposal for a revised taxonomy of the family Filoviridae: Classification, names of taxa and viruses, and virus abbreviations | doi=10.1007/s00705-010-0814-x | journal=Archives of Virology | volume=155 | issue=12 | pages=2083–2103 | pmc=3074192 | year=2010 | pmid=21046175}}</ref> Бұл туыс өкілдері '''эболавирустар''' деп аталады<ref name="KuhnArch" /> және өз геномын бір тізбекті теріс мағыналы РНҚ түрінде кодтайды.<ref>{{cite journal |last1=Kuhn |first1=JH |last2=Amarasinghe |first2=GK |last3=Basler |first3=CF |last4=Bavari |first4=S |last5=Bukreyev |first5=A |last6=Chandran |first6=K |last7=Crozier |first7=I |last8=Dolnik |first8=O |last9=Dye |first9=JM |last10=Formenty |first10=PBH |last11=Griffiths |first11=A |last12=Hewson |first12=R |last13=Kobinger |author13-link=Gary Kobinger|first13=GP |last14=Leroy |first14=EM |last15=Mühlberger |first15=E |last16=Netesov |first16=SV |last17=Palacios |first17=G |last18=Pályi |first18=B |last19=Pawęska |first19=JT |last20=Smither |first20=SJ |last21=Takada |first21=A |last22=Towner |first22=JS |last23=Wahl |first23=V |last24=ICTV Report |first24=Consortium |title=ICTV Virus Taxonomy Profile: Filoviridae. |journal=The Journal of General Virology |date=June 2019 |volume=100 |issue=6 |pages=911–912 |doi=10.1099/jgv.0.001252 |pmid=31021739|pmc=7011696 |doi-access=free }}</ref> Белгілі алты вирус түрі әрқайсысы алғаш анықталған аймақтың атауымен аталған: ''Bundibugyo ebolavirus'', ''Reston ebolavirus'', ''Sudan ebolavirus'', ''Taï Forest ebolavirus'' (бұрын ''Côte d'Ivoire ebolavirus''), ''Zaire ebolavirus'' және ''Bombali ebolavirus''. Соңғысы ең кейін сипатталған түр болып табылады және Сьерра-Леонеде анголалық еркінқұйрық жарқанаттардан бөлініп алынған.<ref name=":0">{{cite news | url=https://www.statnews.com/2018/07/27/ebola-virus-discovery/ | title=New Ebola species is reported for first time in a decade | date=27 July 2018 | work=STAT | access-date=28 July 2018 | language=en-US}}</ref> ''Ebolavirus'' туысындағы әрбір түр бір ғана вирусты қамтиды және олардың төртеуі адамдарда Эбола вирусы ауруын (EVD) тудырады. Бұл ауру өлім-жітім деңгейі өте жоғары геморрагиялық қызбаның бір түрі болып табылады. ''Reston virus'' басқа приматтарда Эбола вирусы ауруын туғызған.<ref name=Spickler>{{cite web | last1=Spickler | first1=Anna | title=Ebolavirus and Marburgvirus Infections | url=http://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/viral_hemorrhagic_fever_filovirus.pdf}}</ref><ref>{{cite web | title=About Ebola Virus Disease | url=https://www.cdc.gov/vhf/ebola/about.html | publisher=[[Centers for Disease Control]] | access-date=18 October 2014}}</ref> ''Zaire ebolavirus'' эболавирустар арасындағы ең жоғары өлім-жітім көрсеткішіне ие және туыстың белгілі алты түрі арасында тіркелген індеттердің ең көп санына жауапты, соның ішінде 1976 жылғы Заир індеті мен ең көп адам өліміне әкелген 2014 жылғы індет те бар.<ref>{{Cite journal|last1=Kamorudeen|first1=Ramat Toyin|last2=Adedokun|first2=Kamoru Ademola|last3=Olarinmoye|first3=Ayodeji Oluwadare|date=May 2020|title=Ebola outbreak in West Africa, 2014–2016: Epidemic timeline, differential diagnoses, determining factors, and lessons for future response|journal=Journal of Infection and Public Health|volume=13|issue=7|language=en|pages=956–962|doi=10.1016/j.jiph.2020.03.014|pmid=32475805|doi-access=free}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} i34lfwh2fefewl7aj6x6ec9m8nij4ks 3612920 3612902 2026-06-03T09:43:14Z 1nter pares 146705 /* */ 3612920 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Ebolavirus | суреті = Ijms-20-04657-g004.webp | сурет сипаттамасы = Эболавирустың құрылымы мен геномы | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | кіші тип = | класс = Monjiviricetes | жасақ = Mononegavirales | тұқымдас = Filoviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Ebolavirus | туыс_беті = | түр = | түр_беті = | вирус = | штамм = | серотип = | типтері мен кластары = * ''[[Bombali ebolavirus]] (BOMV)'' * ''[[Bundibugyo ebolavirus]] (BDBV)'' * ''[[Reston ebolavirus]] (RESTV)'' * ''[[Sudan ebolavirus]] (SUDV)'' * ''[[Taï Forest ebolavirus]] (TAFV)'' * ''[[Zaire ebolavirus]] (EBOV)'' | синонимдері = | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Ebolavirus''' — ''Filoviridae'' (жіп тәрізді вирустар) тұқымдасына және ''Mononegavirales'' жасағына жататын вирусологиялық таксон.<ref name="KuhnArch">{{Cite journal | last1=Kuhn | first1=J. H. | last2=Becker | first2=S. | last3=Ebihara | first3=H. | last4=Geisbert | first4=T. W. | last5=Johnson | first5=K. M. | last6=Kawaoka | first6=Y. | last7=Lipkin | first7=W. I. | last8=Negredo | first8=A. I. | last9=Netesov | first9=S. V. | last10=Nichol | first10=S. T. | last11=Palacios | first11=G. | last12=Peters | first12=C. J. | last13=Tenorio | first13=A. | last14=Volchkov | first14=V. E. | last15=Jahrling | first15=P. B. | title=Proposal for a revised taxonomy of the family Filoviridae: Classification, names of taxa and viruses, and virus abbreviations | doi=10.1007/s00705-010-0814-x | journal=Archives of Virology | volume=155 | issue=12 | pages=2083–2103 | pmc=3074192 | year=2010 | pmid=21046175}}</ref> Бұл туыс өкілдері '''эболавирустар''' деп аталады<ref name="KuhnArch" /> және өз геномын бір тізбекті теріс мағыналы РНҚ түрінде кодтайды.<ref>{{cite journal |last1=Kuhn |first1=JH |last2=Amarasinghe |first2=GK |last3=Basler |first3=CF |last4=Bavari |first4=S |last5=Bukreyev |first5=A |last6=Chandran |first6=K |last7=Crozier |first7=I |last8=Dolnik |first8=O |last9=Dye |first9=JM |last10=Formenty |first10=PBH |last11=Griffiths |first11=A |last12=Hewson |first12=R |last13=Kobinger |author13-link=Gary Kobinger|first13=GP |last14=Leroy |first14=EM |last15=Mühlberger |first15=E |last16=Netesov |first16=SV |last17=Palacios |first17=G |last18=Pályi |first18=B |last19=Pawęska |first19=JT |last20=Smither |first20=SJ |last21=Takada |first21=A |last22=Towner |first22=JS |last23=Wahl |first23=V |last24=ICTV Report |first24=Consortium |title=ICTV Virus Taxonomy Profile: Filoviridae. |journal=The Journal of General Virology |date=June 2019 |volume=100 |issue=6 |pages=911–912 |doi=10.1099/jgv.0.001252 |pmid=31021739|pmc=7011696 |doi-access=free }}</ref> Белгілі алты вирус түрі әрқайсысы алғаш анықталған аймақтың атауымен аталған: ''Bundibugyo ebolavirus'', ''Reston ebolavirus'', ''Sudan ebolavirus'', ''Taï Forest ebolavirus'' (бұрын ''Côte d'Ivoire ebolavirus''), ''Zaire ebolavirus'' және ''Bombali ebolavirus''. Соңғысы ең кейін сипатталған түр болып табылады және Сьерра-Леонеде анголалық еркінқұйрық жарқанаттардан бөлініп алынған.<ref name=":0">{{cite news | url=https://www.statnews.com/2018/07/27/ebola-virus-discovery/ | title=New Ebola species is reported for first time in a decade | date=27 July 2018 | work=STAT | access-date=28 July 2018 | language=en-US}}</ref> ''Ebolavirus'' туысындағы әрбір түр бір ғана вирусты қамтиды және олардың төртеуі адамдарда Эбола вирусы ауруын (EVD) тудырады. Бұл ауру өлім-жітім деңгейі өте жоғары геморрагиялық қызбаның бір түрі болып табылады. ''Reston virus'' басқа приматтарда Эбола вирусы ауруын туғызған.<ref name=Spickler>{{cite web | last1=Spickler | first1=Anna | title=Ebolavirus and Marburgvirus Infections | url=http://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/viral_hemorrhagic_fever_filovirus.pdf}}</ref><ref>{{cite web | title=About Ebola Virus Disease | url=https://www.cdc.gov/vhf/ebola/about.html | publisher=[[Centers for Disease Control]] | access-date=18 October 2014}}</ref> ''Zaire ebolavirus'' эболавирустар арасындағы ең жоғары өлім-жітім көрсеткішіне ие және туыстың белгілі алты түрі арасында тіркелген індеттердің ең көп санына жауапты, соның ішінде 1976 жылғы Заир індеті мен ең көп адам өліміне әкелген 2014 жылғы індет те бар.<ref>{{Cite journal|last1=Kamorudeen|first1=Ramat Toyin|last2=Adedokun|first2=Kamoru Ademola|last3=Olarinmoye|first3=Ayodeji Oluwadare|date=May 2020|title=Ebola outbreak in West Africa, 2014–2016: Epidemic timeline, differential diagnoses, determining factors, and lessons for future response|journal=Journal of Infection and Public Health|volume=13|issue=7|language=en|pages=956–962|doi=10.1016/j.jiph.2020.03.014|pmid=32475805|doi-access=free}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6msboidmonxpt1ms4iz6o2ne5csv9iy 3612923 3612920 2026-06-03T09:46:43Z 1nter pares 146705 /* */ 3612923 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Ebolavirus | суреті = Ijms-20-04657-g004.webp | сурет сипаттамасы = Эболавирустың құрылымы мен геномы | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | кіші тип = | класс = Monjiviricetes | жасақ = Mononegavirales | тұқымдас = Filoviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Ebolavirus | туыс_беті = | түр = | түр_беті = | вирус = | штамм = | серотип = | типтері мен кластары = * ''[[Bombali ebolavirus]] (BOMV)'' * ''[[Bundibugyo ebolavirus]] (BDBV)'' * ''[[Reston ebolavirus]] (RESTV)'' * ''[[Sudan ebolavirus]] (SUDV)'' * ''[[Taï Forest ebolavirus]] (TAFV)'' * ''[[Zaire ebolavirus]] (EBOV)'' | синонимдері = | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Ebolavirus''' — ''[[Filoviridae]]'' (жіп тәрізді вирустар) тұқымдасына және ''[[Mononegavirales]]'' жасағына жататын вирусологиялық таксон.<ref name="KuhnArch">{{Cite journal | last1=Kuhn | first1=J. H. | last2=Becker | first2=S. | last3=Ebihara | first3=H. | last4=Geisbert | first4=T. W. | last5=Johnson | first5=K. M. | last6=Kawaoka | first6=Y. | last7=Lipkin | first7=W. I. | last8=Negredo | first8=A. I. | last9=Netesov | first9=S. V. | last10=Nichol | first10=S. T. | last11=Palacios | first11=G. | last12=Peters | first12=C. J. | last13=Tenorio | first13=A. | last14=Volchkov | first14=V. E. | last15=Jahrling | first15=P. B. | title=Proposal for a revised taxonomy of the family Filoviridae: Classification, names of taxa and viruses, and virus abbreviations | doi=10.1007/s00705-010-0814-x | journal=Archives of Virology | volume=155 | issue=12 | pages=2083–2103 | pmc=3074192 | year=2010 | pmid=21046175}}</ref> Бұл туыс өкілдері '''эболавирустар''' деп аталады<ref name="KuhnArch" /> және өз геномын бір тізбекті [[Negarnaviricota|теріс мағыналы РНҚ]] түрінде кодтайды.<ref>{{cite journal |last1=Kuhn |first1=JH |last2=Amarasinghe |first2=GK |last3=Basler |first3=CF |last4=Bavari |first4=S |last5=Bukreyev |first5=A |last6=Chandran |first6=K |last7=Crozier |first7=I |last8=Dolnik |first8=O |last9=Dye |first9=JM |last10=Formenty |first10=PBH |last11=Griffiths |first11=A |last12=Hewson |first12=R |last13=Kobinger |author13-link=Gary Kobinger|first13=GP |last14=Leroy |first14=EM |last15=Mühlberger |first15=E |last16=Netesov |first16=SV |last17=Palacios |first17=G |last18=Pályi |first18=B |last19=Pawęska |first19=JT |last20=Smither |first20=SJ |last21=Takada |first21=A |last22=Towner |first22=JS |last23=Wahl |first23=V |last24=ICTV Report |first24=Consortium |title=ICTV Virus Taxonomy Profile: Filoviridae. |journal=The Journal of General Virology |date=June 2019 |volume=100 |issue=6 |pages=911–912 |doi=10.1099/jgv.0.001252 |pmid=31021739|pmc=7011696 |doi-access=free }}</ref> Белгілі алты вирус түрі әрқайсысы алғаш анықталған аймақтың атауымен аталған: ''[[Bundibugyo ebolavirus]]'', ''[[Reston ebolavirus]]'', ''[[Sudan ebolavirus]]'', ''[[Taï Forest ebolavirus]]'' (бұрын ''Côte d'Ivoire ebolavirus''), ''[[Zaire ebolavirus]]'' және ''[[Bombali ebolavirus]]''. Соңғысы ең кейін сипатталған түр болып табылады және [[Сьерра-Леоне]]де анголалық еркінқұйрық жарқанаттардан бөлініп алынған.<ref name=":0">{{cite news | url=https://www.statnews.com/2018/07/27/ebola-virus-discovery/ | title=New Ebola species is reported for first time in a decade | date=27 July 2018 | work=STAT | access-date=28 July 2018 | language=en-US}}</ref> ''Ebolavirus'' туысындағы әрбір түр бір ғана вирусты қамтиды және олардың төртеуі адамдарда Эбола вирусы ауруын (EVD) тудырады. Бұл ауру өлім-жітім деңгейі өте жоғары [[геморрагиялық қызба]]ның бір түрі болып табылады. ''Reston virus'' басқа приматтарда [[Эбола ауруы|Эбола вирусы ауруын]] туғызған.<ref name=Spickler>{{cite web | last1=Spickler | first1=Anna | title=Ebolavirus and Marburgvirus Infections | url=http://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/viral_hemorrhagic_fever_filovirus.pdf}}</ref><ref>{{cite web | title=About Ebola Virus Disease | url=https://www.cdc.gov/vhf/ebola/about.html | publisher=[[Centers for Disease Control]] | access-date=18 October 2014}}</ref> ''Zaire ebolavirus'' эболавирустар арасындағы ең жоғары өлім-жітім көрсеткішіне ие және туыстың белгілі алты түрі арасында тіркелген індеттердің ең көп санына жауапты, соның ішінде 1976 жылғы Заир індеті мен ең көп адам өліміне әкелген 2014 жылғы індет те бар.<ref>{{Cite journal|last1=Kamorudeen|first1=Ramat Toyin|last2=Adedokun|first2=Kamoru Ademola|last3=Olarinmoye|first3=Ayodeji Oluwadare|date=May 2020|title=Ebola outbreak in West Africa, 2014–2016: Epidemic timeline, differential diagnoses, determining factors, and lessons for future response|journal=Journal of Infection and Public Health|volume=13|issue=7|language=en|pages=956–962|doi=10.1016/j.jiph.2020.03.014|pmid=32475805|doi-access=free}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gv8cn248au5w8yaa3ifr742ez6jejc3 3612928 3612923 2026-06-03T09:52:36Z 1nter pares 146705 /* */ 3612928 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Ebolavirus | суреті = Ijms-20-04657-g004.webp | сурет сипаттамасы = Эболавирустың құрылымы мен геномы | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | кіші тип = | класс = Monjiviricetes | жасақ = Mononegavirales | тұқымдас = Filoviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Ebolavirus | туыс_беті = | түр = | түр_беті = | вирус = | штамм = | серотип = | типтері мен кластары = * ''[[Bombali ebolavirus]] (BOMV)'' * ''[[Bundibugyo ebolavirus]] (BDBV)'' * ''[[Reston ebolavirus]] (RESTV)'' * ''[[Sudan ebolavirus]] (SUDV)'' * ''[[Taï Forest ebolavirus]] (TAFV)'' * ''[[Zaire ebolavirus]] (EBOV)'' | синонимдері = | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Ebolavirus''' — ''[[Filoviridae]]'' (жіп тәрізді вирустар) тұқымдасына және ''[[Mononegavirales]]'' жасағына жататын вирусологиялық таксон.<ref name="KuhnArch">{{Cite journal | last1=Kuhn | first1=J. H. | last2=Becker | first2=S. | last3=Ebihara | first3=H. | last4=Geisbert | first4=T. W. | last5=Johnson | first5=K. M. | last6=Kawaoka | first6=Y. | last7=Lipkin | first7=W. I. | last8=Negredo | first8=A. I. | last9=Netesov | first9=S. V. | last10=Nichol | first10=S. T. | last11=Palacios | first11=G. | last12=Peters | first12=C. J. | last13=Tenorio | first13=A. | last14=Volchkov | first14=V. E. | last15=Jahrling | first15=P. B. | title=Proposal for a revised taxonomy of the family Filoviridae: Classification, names of taxa and viruses, and virus abbreviations | doi=10.1007/s00705-010-0814-x | journal=Archives of Virology | volume=155 | issue=12 | pages=2083–2103 | pmc=3074192 | year=2010 | pmid=21046175}}</ref> Бұл туыс өкілдері '''эболавирустар''' деп аталады<ref name="KuhnArch" /> және өз геномын бір тізбекті [[Negarnaviricota|теріс мағыналы РНҚ]] түрінде кодтайды.<ref>{{cite journal |last1=Kuhn |first1=JH |last2=Amarasinghe |first2=GK |last3=Basler |first3=CF |last4=Bavari |first4=S |last5=Bukreyev |first5=A |last6=Chandran |first6=K |last7=Crozier |first7=I |last8=Dolnik |first8=O |last9=Dye |first9=JM |last10=Formenty |first10=PBH |last11=Griffiths |first11=A |last12=Hewson |first12=R |last13=Kobinger |author13-link=Gary Kobinger|first13=GP |last14=Leroy |first14=EM |last15=Mühlberger |first15=E |last16=Netesov |first16=SV |last17=Palacios |first17=G |last18=Pályi |first18=B |last19=Pawęska |first19=JT |last20=Smither |first20=SJ |last21=Takada |first21=A |last22=Towner |first22=JS |last23=Wahl |first23=V |last24=ICTV Report |first24=Consortium |title=ICTV Virus Taxonomy Profile: Filoviridae. |journal=The Journal of General Virology |date=June 2019 |volume=100 |issue=6 |pages=911–912 |doi=10.1099/jgv.0.001252 |pmid=31021739|pmc=7011696 |doi-access=free }}</ref> Белгілі алты вирус түрі әрқайсысы алғаш анықталған аймақтың атауымен аталған: ''[[Bundibugyo ebolavirus]]'', ''[[Reston ebolavirus]]'', ''[[Sudan ebolavirus]]'', ''[[Taï Forest ebolavirus]]'' (бұрын ''Côte d'Ivoire ebolavirus''), ''[[Zaire ebolavirus]]'' және ''[[Bombali ebolavirus]]''. Соңғысы ең кейін сипатталған түр болып табылады және [[Сьерра-Леоне]]де анголалық еркінқұйрық жарқанаттардан бөлініп алынған.<ref name=":0">{{cite news | url=https://www.statnews.com/2018/07/27/ebola-virus-discovery/ | title=New Ebola species is reported for first time in a decade | date=27 July 2018 | work=STAT | access-date=28 July 2018 | language=en-US}}</ref> ''Ebolavirus'' туысындағы әрбір түр бір ғана вирусты қамтиды және олардың төртеуі адамдарда Эбола вирусы ауруын (EVD) тудырады. Бұл ауру өлім-жітім деңгейі өте жоғары [[геморрагиялық қызба]]ның бір түрі болып табылады. ''Reston virus'' басқа приматтарда [[Эбола ауруы|Эбола вирусы ауруын]] туғызған.<ref name=Spickler>{{cite web | last1=Spickler | first1=Anna | title=Ebolavirus and Marburgvirus Infections | url=http://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/viral_hemorrhagic_fever_filovirus.pdf}}</ref><ref>{{cite web | title=About Ebola Virus Disease | url=https://www.cdc.gov/vhf/ebola/about.html | publisher=[[Centers for Disease Control]] | access-date=18 October 2014}}</ref> ''Zaire ebolavirus'' эболавирустар арасындағы ең жоғары өлім-жітім көрсеткішіне ие және туыстың белгілі алты түрі арасында тіркелген індеттердің ең көп санына жауапты, соның ішінде 1976 жылғы Заир індеті мен ең көп адам өліміне әкелген 2014 жылғы індет те бар.<ref>{{Cite journal|last1=Kamorudeen|first1=Ramat Toyin|last2=Adedokun|first2=Kamoru Ademola|last3=Olarinmoye|first3=Ayodeji Oluwadare|date=May 2020|title=Ebola outbreak in West Africa, 2014–2016: Epidemic timeline, differential diagnoses, determining factors, and lessons for future response|journal=Journal of Infection and Public Health|volume=13|issue=7|language=en|pages=956–962|doi=10.1016/j.jiph.2020.03.014|pmid=32475805|doi-access=free}}</ref> [[Сурет:Filovirus phylogenetic tree.svg|thumb|Эболавирустар мен марбургвирустарды салыстыратын [[Эволюциялық ағаш|филогенетикалық ағаш]]. Сандар тармақтардың сенімділік деңгейінің пайыздық көрсеткішін білдіреді.]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7c7xcaocrr1opt2ik6tqp6ioermc0iv 3612933 3612928 2026-06-03T10:00:03Z 1nter pares 146705 /* */ 3612933 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Ebolavirus | суреті = Ijms-20-04657-g004.webp | сурет сипаттамасы = Эболавирустың құрылымы мен геномы | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | кіші тип = | класс = Monjiviricetes | жасақ = Mononegavirales | тұқымдас = Filoviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Ebolavirus | туыс_беті = | түр = | түр_беті = | вирус = | штамм = | серотип = | типтері мен кластары = * ''[[Bombali ebolavirus]] (BOMV)'' * ''[[Bundibugyo ebolavirus]] (BDBV)'' * ''[[Reston ebolavirus]] (RESTV)'' * ''[[Sudan ebolavirus]] (SUDV)'' * ''[[Taï Forest ebolavirus]] (TAFV)'' * ''[[Zaire ebolavirus]] (EBOV)'' | синонимдері = | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Ebolavirus''' — ''[[Filoviridae]]'' (жіп тәрізді вирустар) тұқымдасына және ''[[Mononegavirales]]'' жасағына жататын вирусологиялық таксон.<ref name="KuhnArch">{{Cite journal | last1=Kuhn | first1=J. H. | last2=Becker | first2=S. | last3=Ebihara | first3=H. | last4=Geisbert | first4=T. W. | last5=Johnson | first5=K. M. | last6=Kawaoka | first6=Y. | last7=Lipkin | first7=W. I. | last8=Negredo | first8=A. I. | last9=Netesov | first9=S. V. | last10=Nichol | first10=S. T. | last11=Palacios | first11=G. | last12=Peters | first12=C. J. | last13=Tenorio | first13=A. | last14=Volchkov | first14=V. E. | last15=Jahrling | first15=P. B. | title=Proposal for a revised taxonomy of the family Filoviridae: Classification, names of taxa and viruses, and virus abbreviations | doi=10.1007/s00705-010-0814-x | journal=Archives of Virology | volume=155 | issue=12 | pages=2083–2103 | pmc=3074192 | year=2010 | pmid=21046175}}</ref> Бұл туыс өкілдері '''эболавирустар''' деп аталады<ref name="KuhnArch" /> және өз геномын бір тізбекті [[Negarnaviricota|теріс мағыналы РНҚ]] түрінде кодтайды.<ref>{{cite journal |last1=Kuhn |first1=JH |last2=Amarasinghe |first2=GK |last3=Basler |first3=CF |last4=Bavari |first4=S |last5=Bukreyev |first5=A |last6=Chandran |first6=K |last7=Crozier |first7=I |last8=Dolnik |first8=O |last9=Dye |first9=JM |last10=Formenty |first10=PBH |last11=Griffiths |first11=A |last12=Hewson |first12=R |last13=Kobinger |author13-link=Gary Kobinger|first13=GP |last14=Leroy |first14=EM |last15=Mühlberger |first15=E |last16=Netesov |first16=SV |last17=Palacios |first17=G |last18=Pályi |first18=B |last19=Pawęska |first19=JT |last20=Smither |first20=SJ |last21=Takada |first21=A |last22=Towner |first22=JS |last23=Wahl |first23=V |last24=ICTV Report |first24=Consortium |title=ICTV Virus Taxonomy Profile: Filoviridae. |journal=The Journal of General Virology |date=June 2019 |volume=100 |issue=6 |pages=911–912 |doi=10.1099/jgv.0.001252 |pmid=31021739|pmc=7011696 |doi-access=free }}</ref> Белгілі алты вирус түрі әрқайсысы алғаш анықталған аймақтың атауымен аталған: ''[[Bundibugyo ebolavirus]]'', ''[[Reston ebolavirus]]'', ''[[Sudan ebolavirus]]'', ''[[Taï Forest ebolavirus]]'' (бұрын ''Côte d'Ivoire ebolavirus''), ''[[Zaire ebolavirus]]'' және ''[[Bombali ebolavirus]]''. Соңғысы ең кейін сипатталған түр болып табылады және [[Сьерра-Леоне]]де анголалық еркінқұйрық жарқанаттардан бөлініп алынған.<ref name=":0">{{cite news | url=https://www.statnews.com/2018/07/27/ebola-virus-discovery/ | title=New Ebola species is reported for first time in a decade | date=27 July 2018 | work=STAT | access-date=28 July 2018 | language=en-US}}</ref> ''Ebolavirus'' туысындағы әрбір түр бір ғана вирусты қамтиды және олардың төртеуі адамдарда Эбола вирусы ауруын (EVD) тудырады. Бұл ауру өлім-жітім деңгейі өте жоғары [[геморрагиялық қызба]]ның бір түрі болып табылады. ''Reston virus'' басқа приматтарда [[Эбола ауруы|Эбола вирусы ауруын]] туғызған.<ref name=Spickler>{{cite web | last1=Spickler | first1=Anna | title=Ebolavirus and Marburgvirus Infections | url=http://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/viral_hemorrhagic_fever_filovirus.pdf}}</ref><ref>{{cite web | title=About Ebola Virus Disease | url=https://www.cdc.gov/vhf/ebola/about.html | publisher=[[Centers for Disease Control]] | access-date=18 October 2014}}</ref> ''Zaire ebolavirus'' эболавирустар арасындағы ең жоғары өлім-жітім көрсеткішіне ие және туыстың белгілі алты түрі арасында тіркелген індеттердің ең көп санына жауапты, соның ішінде 1976 жылғы Заир індеті мен ең көп адам өліміне әкелген 2014 жылғы індет те бар.<ref>{{Cite journal|last1=Kamorudeen|first1=Ramat Toyin|last2=Adedokun|first2=Kamoru Ademola|last3=Olarinmoye|first3=Ayodeji Oluwadare|date=May 2020|title=Ebola outbreak in West Africa, 2014–2016: Epidemic timeline, differential diagnoses, determining factors, and lessons for future response|journal=Journal of Infection and Public Health|volume=13|issue=7|language=en|pages=956–962|doi=10.1016/j.jiph.2020.03.014|pmid=32475805|doi-access=free}}</ref> [[Сурет:Filovirus phylogenetic tree.svg|thumb|Эболавирустар мен марбургвирустарды салыстыратын [[Эволюциялық ағаш|филогенетикалық ағаш]]. Сандар тармақтардың сенімділік деңгейінің пайыздық көрсеткішін білдіреді.]] Эболавирустар алғаш рет 1976 жылғы маусымда Оңтүстік [[Судан]]да және 1976 жылғы тамызда [[Заир]]де тіркелген Эбола вирусы ауруының індеттерінен кейін сипатталды.<ref>{{Cite web | url=http://whqlibdoc.who.int/bulletin/1978/Vol56-No2/bulletin_1978_56(2)_247-270.pdf | title=Ebola haemorrhagic fever in Sudan, 1976 | access-date=2014-10-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141013194802/http://whqlibdoc.who.int/bulletin/1978/Vol56-No2/bulletin_1978_56(2)_247-270.pdf | archive-date=2014-10-13 }}</ref><ref name="ReferenceA">Kalra S., Kelkar D., Galwankar S. C., Papadimos T. J., Stawicki S. P., Arquilla B., Hoey B. A., Sharpe R. P., Sabol D., Jahre J. A. The emergence of Ebola as a global health security threat: From 'lessons learned' to coordinated multilateral containment efforts. J Global Infect Dis [serial online] 2014 [cited 2015 Mar 1]; 6:164–177.</ref> ''Ebolavirus'' атауы 1976 жылғы індет ошағына жақын орналасқан Заирдегі (қазіргі [[Конго Демократиялық Республикасы]]) [[Эбола өзені]]нің атауынан<ref name="ReferenceA"/> және вирустар туысын білдіретін таксономиялық ''-virus'' жұрнағынан құралған.<ref name="KuhnArch"/> Бұл туыс 1998 жылы ''«Ebola-like viruses»'' атауымен енгізілді.<ref> {{Cite book | last1=Netesov|first1=S. V. | last2=Feldmann | first2=H. | last3=Jahrling | first3=P. B. | last4=Klenk | first4=H. D. | last5=Sanchez | first5=A. | chapter=Family Filoviridae | year=2000 | editor-last=van Regenmortel | editor-first=M. H. V. | editor2-last=Fauquet | editor2-first=C. M. | editor3-last=Bishop | editor3-first=D. H. L. | editor4-last=Carstens | editor4-first=E. B. | editor5-last=Estes | editor5-first=M. K. | editor6-last=Lemon | editor6-first=S. M. | editor7-last=Maniloff | editor7-first=J. | editor8-last=Mayo | editor8-first=M. A. | editor9-last=McGeoch | editor9-first=D. J. | editor10-last=Pringle | editor10-first=C. R. | editor11-last=Wickner | editor11-first=R. B. | title=Virus Taxonomy – Seventh Report of the International Committee on Taxonomy of Viruses | pages=539–548 | publisher=Academic Press | location=San Diego | isbn=978-0-12-370200-5}}</ref><ref>{{cite journal | last1=Pringle | first1=C. R. | s2cid=13229117 | year=1998 | title=Virus taxonomy – San Diego 1998 | journal=Archives of Virology | volume=143 | issue=7 | pages=1449–1459 | pmid=9742051 | doi=10.1007/s007050050389}}</ref> 2002 жылы атауы ''Ebolavirus'' болып өзгертілді,<ref name="Feldmann2005">{{cite book | last1=Feldmann | first1=H. | last2=Geisbert | first2=T. W. | last3=Jahrling|first3=P. B. | last4=Klenk | first4=H.-D. | last5=Netesov | first5=S. V. | last6=Peters | first6=C. J. | last7=Sanchez| first7=A. | last8=Swanepoel | first8=R. | last9=Volchkov | first9=V. E. | chapter=Family Filoviridae | year=2005 | editor-last=Fauquet | editor-first=C. M. | editor2-last=Mayo | editor2-first=M. A. | editor3-last=Maniloff | editor3-first=J. | editor4-last=Desselberger | editor4-first=U.| editor5-last=Ball | editor5-first=L. A. | title=Virus Taxonomy – Eighth Report of the International Committee on Taxonomy of Viruses | pages=645–653 | publisher=Elsevier/Academic Press | location=San Diego| isbn=978-0-12-370200-5 }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Mayo|first1=M. A.|s2cid=43887711|year = 2002|title = ICTV at the Paris ICV: results of the plenary session and the binomial ballot|journal = Archives of Virology|volume = 147|issue = 11|pages = 2254–2260|doi=10.1007/s007050200052|doi-access= free}}</ref> ал 2010 жылы туыс құрамы қайта қаралды.<ref name=KuhnArch/> 2022 жылы туыстың атауы '''''Orthoebolavirus''''' болып өзгертілді.<ref>{{Cite web |title=Taxon Details {{!}} Genus: Orthoebolavirus|url=https://ictv.global/taxonomy/taxondetails?taxnode_id=202501564&taxon_name=Orthoebolavirus |access-date=2026-05-25 |website=ictv.global}}</ref> Эболавирустар марбургвирустармен жақын туыстық байланыста. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pc6c8kz8jlwvqg2jlmiim3b79agjvz9 3 782144 3612906 2026-06-03T08:40:32Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612906 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ивашина ЕП}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 13:40, 2026 ж. маусымның 3 (+05) 8d479n4j3e568qqrgop2xhnkas4knjk 3 782146 3612908 2026-06-03T08:43:42Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612908 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Маковицкая ИС}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 13:43, 2026 ж. маусымның 3 (+05) nupb7wjqokotiqb1507pbyb14kx018k 3 782148 3612910 2026-06-03T08:46:45Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612910 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Габдуллин РГ}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 13:46, 2026 ж. маусымның 3 (+05) kwqz283y9y4a0sz7r0hsjnuuf2qb12s 2 782150 3612912 2026-06-03T08:57:42Z Корея Елшілігі 181972 ақпарат қостым 3612912 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Чжон Кихон - Корея Республикасының Қазақстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі.''' Аты-жөні: Чжон Кихон (Jung Kihong) Туған жылы: 1968 '''''Еңбек жолы''''' 1994 жылғы сәуір – Корея Республикасының жоғары дипломатиялық қызмет емтиханын тапсырды. 1994 жылғы мамыр – Корея Республикасының Сыртқы істер министрлігіне қызметке қабылданды. 2000 жылғы желтоқсан – Корея Республикасының Ресей Федерациясындағы Елшілігінің екінші хатшысы. 2003 жылғы желтоқсан – Корея Республикасының Аргентина Республикасындағы Елшілігінің бірінші хатшысы. 2008 жылғы желтоқсан – АҚШ-тың Чикаго қаласындағы Корея Республикасының Бас консулдығының консулы. 2011 жылғы наурыз – Корея Республикасы Премьер-министрі кеңсесінің Протокол басқармасының директоры. 2012 жылғы ақпан – Корея Республикасы Сыртқы істер және сауда министрлігінің Еуропа істері бюросы Еуразия бөлімінің директоры. 2013 жылғы шілде – Корея Республикасының Бельгия Корольдігіндегі Елшілігінің және Еуропалық одақ жанындағы Өкілдігінің кеңесшісі. 2016 жылғы қыркүйек – Корея Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Еуропа істері жөніндегі бас директорының орынбасары. 2018 жылғы наурыз – Корея Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Еуропа істері жөніндегі бас директоры. 2019 жылғы қазан – Франкофония халықаралық ұйымы (OIF) жанындағы Корея Республикасы Үкіметінің өкілі. 2020 жылғы қараша – Германияның Гамбург қаласындағы Корея Республикасының Бас консулы. 2024 жылғы ақпан – Корея–Африка саммитін дайындау жөніндегі атқарушы директор және Франкофония халықаралық ұйымы (OIF) жанындағы Корея Республикасы Үкіметінің өкілі. 2025 жылғы сәуір – Корея Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жария дипломатия жөніндегі елшісі және шетелдегі корей азаматтарының құқықтарын қорғау жөніндегі Үкімет өкілі. 2026 жылғы мамыр – Корея Республикасының Қазақстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі. 2j39gzxxh8zgsieu0ws8k269y0fqfhf 3 782151 3612914 2026-06-03T09:01:20Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612914 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Харченко Татьяна Викторовна}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 14:01, 2026 ж. маусымның 3 (+05) i1ukr5cexku5gyvtgsbfafyjqbpm449 0 782152 3612915 2026-06-03T09:04:00Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 08.02.1955 |Туған жері = [[Қарағанды облысы]], {{туғанжері|Бұқар жырау ауданы|Бұқар жырау ауданында}}, Белағаш... 3612915 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 08.02.1955 |Туған жері = [[Қарағанды облысы]], {{туғанжері|Бұқар жырау ауданы|Бұқар жырау ауданында}}, [[Белағаш (Қарағанды облысы)|Белағаш]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Қарағанды мемлекеттік университеті (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * "[[Сорос-Қазақстан қоры|Сорос-Қазақстан]]" қоры гранты (2000, 2001, 2002); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің мақтау грамоталары (2005), алғыс хаттары (2004, 2005, 2012); * "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова''' — филология ғылымының докторы ([[2001 жыл|2001]]), профессор ([[2008 жыл|2008]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1955 жыл|1955]] жылы 8 ақпанда [[Қарағанды облысы]], [[Бұқар жырау ауданы]], [[Белағаш (Қарағанды облысы)|Белағаш]] ауылында туған.<br> Қарағанды мемлекеттік университетін ([[1979 жыл|1979]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]) бітірген.<br> Орта мектепте мұғалім (1979-[[1981 жыл|81]]), [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды педагогикалық институты]]нда оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі (1989-[[1996 жыл|96]]), Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі (1996-[[2003 жыл|2003]]), декан (2003-[[2006 жыл|06]]), [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] комитетінің аға қызметкері (2006-[[2007 жыл|07]]), [[Еуразия ұлттық университеті]] ректорының кеңесшісі (2007-[[2008 жыл|08]]), кафедра меңгерушісі (2008-[[2009 жыл|09]]), профессор. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты билингвальды лексикография теориясы, грамматикография, фразеография, салыстырмалы-тарихи жəне салғастырмалы тіл білімін зерттеуге арналған.<br> "Категория глагольного времени в грамматикографии: коммуникативно-контенсивный аспект" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<br> 90-нан астам ғылыми еңбектерді ңавторы. == Марапаттары == * "[[Сорос-Қазақстан қоры|Сорос-Қазақстан]]" қоры гранты (2000, 2001, 2002); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің мақтау грамоталары (2005), алғыс хаттары (2004, 2005, 2012); * "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://lib.enu.kz/kz/page/resources/bibliography Библиографиялық көрсеткіштер.] * [https://smart.enu.kz/api/serve?path=/general/files/14d7de42-c1ff-496d-b1b1-6fbaa0efba23.pdf Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] e6yzd7o6tklxtqpkhuzpsg5f715mr52 3612916 3612915 2026-06-03T09:05:40Z Салиха 17167 3612916 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 08.02.1955 |Туған жері = [[Қарағанды облысы]], {{туғанжері|Бұқар жырау ауданы|Бұқар жырау ауданында}}, [[Белағаш (Қарағанды облысы)|Белағаш]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Қарағанды мемлекеттік университеті (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * "[[Сорос-Қазақстан қоры|Сорос-Қазақстан]]" қоры гранты (2000, 2001, 2002); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің мақтау грамоталары (2005), алғыс хаттары (2004, 2005, 2012); * "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова''' — филология ғылымының докторы ([[2001 жыл|2001]]), профессор ([[2008 жыл|2008]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1955 жыл|1955]] жылы 8 ақпанда [[Қарағанды облысы]], [[Бұқар жырау ауданы]], [[Белағаш (Қарағанды облысы)|Белағаш]] ауылында туған.<br> Қарағанды мемлекеттік университетін ([[1979 жыл|1979]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]) бітірген.<br> Орта мектепте мұғалім (1979-[[1981 жыл|81]]), [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды педагогикалық институты]]нда оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі (1989-[[1996 жыл|96]]), Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі (1996-[[2003 жыл|2003]]), декан (2003-[[2006 жыл|06]]), [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] комитетінің аға қызметкері (2006-[[2007 жыл|07]]), [[Еуразия ұлттық университеті]] ректорының кеңесшісі (2007-[[2008 жыл|08]]), кафедра меңгерушісі (2008-[[2009 жыл|09]]), профессор. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты билингвальды лексикография теориясы, грамматикография, фразеография, салыстырмалы-тарихи жəне салғастырмалы тіл білімін зерттеуге арналған.<br> "Категория глагольного времени в грамматикографии: коммуникативно-контенсивный аспект" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<br> 90-нан астам ғылыми еңбектердің авторы. == Марапаттары == * "[[Сорос-Қазақстан қоры|Сорос-Қазақстан]]" қоры гранты (2000, 2001, 2002); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің мақтау грамоталары (2005), алғыс хаттары (2004, 2005, 2012); * "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://lib.enu.kz/kz/page/resources/bibliography Библиографиялық көрсеткіштер.] * [https://smart.enu.kz/api/serve?path=/general/files/14d7de42-c1ff-496d-b1b1-6fbaa0efba23.pdf Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] mnlxq1zt5be68r96zo9ypui2egmlend 3612917 3612916 2026-06-03T09:06:02Z Салиха 17167 «[[Санат:Қарағанды медицина университеті түлектері|Қарағанды медицина университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612917 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 08.02.1955 |Туған жері = [[Қарағанды облысы]], {{туғанжері|Бұқар жырау ауданы|Бұқар жырау ауданында}}, [[Белағаш (Қарағанды облысы)|Белағаш]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Қарағанды мемлекеттік университеті (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * "[[Сорос-Қазақстан қоры|Сорос-Қазақстан]]" қоры гранты (2000, 2001, 2002); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің мақтау грамоталары (2005), алғыс хаттары (2004, 2005, 2012); * "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова''' — филология ғылымының докторы ([[2001 жыл|2001]]), профессор ([[2008 жыл|2008]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1955 жыл|1955]] жылы 8 ақпанда [[Қарағанды облысы]], [[Бұқар жырау ауданы]], [[Белағаш (Қарағанды облысы)|Белағаш]] ауылында туған.<br> Қарағанды мемлекеттік университетін ([[1979 жыл|1979]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]) бітірген.<br> Орта мектепте мұғалім (1979-[[1981 жыл|81]]), [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды педагогикалық институты]]нда оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі (1989-[[1996 жыл|96]]), Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі (1996-[[2003 жыл|2003]]), декан (2003-[[2006 жыл|06]]), [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] комитетінің аға қызметкері (2006-[[2007 жыл|07]]), [[Еуразия ұлттық университеті]] ректорының кеңесшісі (2007-[[2008 жыл|08]]), кафедра меңгерушісі (2008-[[2009 жыл|09]]), профессор. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты билингвальды лексикография теориясы, грамматикография, фразеография, салыстырмалы-тарихи жəне салғастырмалы тіл білімін зерттеуге арналған.<br> "Категория глагольного времени в грамматикографии: коммуникативно-контенсивный аспект" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<br> 90-нан астам ғылыми еңбектердің авторы. == Марапаттары == * "[[Сорос-Қазақстан қоры|Сорос-Қазақстан]]" қоры гранты (2000, 2001, 2002); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің мақтау грамоталары (2005), алғыс хаттары (2004, 2005, 2012); * "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://lib.enu.kz/kz/page/resources/bibliography Библиографиялық көрсеткіштер.] * [https://smart.enu.kz/api/serve?path=/general/files/14d7de42-c1ff-496d-b1b1-6fbaa0efba23.pdf Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қарағанды медицина университеті түлектері]] 9atvg7kgmki5znaamk1m2t2ofcb02yd 3612918 3612917 2026-06-03T09:06:29Z Салиха 17167 «[[Санат:Еуразия ұлттық университетінің профессорлары|Еуразия ұлттық университетінің профессорлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612918 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 08.02.1955 |Туған жері = [[Қарағанды облысы]], {{туғанжері|Бұқар жырау ауданы|Бұқар жырау ауданында}}, [[Белағаш (Қарағанды облысы)|Белағаш]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Қарағанды мемлекеттік университеті (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * "[[Сорос-Қазақстан қоры|Сорос-Қазақстан]]" қоры гранты (2000, 2001, 2002); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің мақтау грамоталары (2005), алғыс хаттары (2004, 2005, 2012); * "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова''' — филология ғылымының докторы ([[2001 жыл|2001]]), профессор ([[2008 жыл|2008]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1955 жыл|1955]] жылы 8 ақпанда [[Қарағанды облысы]], [[Бұқар жырау ауданы]], [[Белағаш (Қарағанды облысы)|Белағаш]] ауылында туған.<br> Қарағанды мемлекеттік университетін ([[1979 жыл|1979]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]) бітірген.<br> Орта мектепте мұғалім (1979-[[1981 жыл|81]]), [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды педагогикалық институты]]нда оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі (1989-[[1996 жыл|96]]), Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі (1996-[[2003 жыл|2003]]), декан (2003-[[2006 жыл|06]]), [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] комитетінің аға қызметкері (2006-[[2007 жыл|07]]), [[Еуразия ұлттық университеті]] ректорының кеңесшісі (2007-[[2008 жыл|08]]), кафедра меңгерушісі (2008-[[2009 жыл|09]]), профессор. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты билингвальды лексикография теориясы, грамматикография, фразеография, салыстырмалы-тарихи жəне салғастырмалы тіл білімін зерттеуге арналған.<br> "Категория глагольного времени в грамматикографии: коммуникативно-контенсивный аспект" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<br> 90-нан астам ғылыми еңбектердің авторы. == Марапаттары == * "[[Сорос-Қазақстан қоры|Сорос-Қазақстан]]" қоры гранты (2000, 2001, 2002); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің мақтау грамоталары (2005), алғыс хаттары (2004, 2005, 2012); * "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://lib.enu.kz/kz/page/resources/bibliography Библиографиялық көрсеткіштер.] * [https://smart.enu.kz/api/serve?path=/general/files/14d7de42-c1ff-496d-b1b1-6fbaa0efba23.pdf Жаңылдық Нығызбайқызы Жүнісова.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қарағанды медицина университеті түлектері]] [[Санат:Еуразия ұлттық университетінің профессорлары]] os8brr8li9qmeo7h32bxgam6zib6sq4 3 782153 3612922 2026-06-03T09:45:53Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612922 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Унайбаева Замзагуль Казбековна}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 14:45, 2026 ж. маусымның 3 (+05) dat1uwbfeknd0ejgdx1lem8xkhe8jsk 0 782154 3612924 2026-06-03T09:49:30Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Шолпан Молдажанқызы Жұмадина |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 26.10.1959 |Туған жері = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Бородулиха ауданы|Бородулиха ауданында}}, Ауыл (ста... 3612924 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шолпан Молдажанқызы Жұмадина |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 26.10.1959 |Туған жері = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Бородулиха ауданы|Бородулиха ауданында}}, [[Ауыл (станция)|Ауыл]] бекеті. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Биология |Жұмыс орны = [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Биология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Семей малдәрігерлік институт]] (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]); [[Адам және жануарлар физиологиясы институты]] аспирантурасы, докторантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2009); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "ЖОО үздік оқытушысы" грантының иегері (2007, 2018); * "Қазақстанның 100 үздік ғалым әйелі" байқауының жеңімпазы (2023); * Еңбек Ардагері медалі (2023). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Шолпан Молдажанқызы Жұмадина''' — биология ғылымының докторы ([[2006 жыл|2006]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 26 қазанда қазіргі [[Абай облысы]], [[Бородулиха ауданы]], [[Ауыл (станция)|Ауыл]] бекетінде туған.<br> [[Семей малдәрігерлік институт]]ын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]), [[Адам және жануарлар физиологиясы институты]]ның аспирантурасын ([[1993 жыл|1993]]), докторантурасын ([[2000 жыл|2000]]) бітірген.<br> 1982-[[1985 жыл|85]] жылдары Зыряновск ет комбинатында мал дəрігері, 1985-[[1989 жыл|89]] ж. Семей малдəрігерлік институтында дəрігер-ординатор, ассистент, [[1995 жыл|1995]]-[[1997 жыл|97]] жылдары кафедра меңгерушісі, 1997-[[2011 жыл|2011]] жылдары Семей мемлекеттік университетінде доцент, профессор, 2011-[[2017 жыл|2017]] жылдары [[Торайғыров университеті|Павлодар мемлекеттік университеті]]нде кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды.<br> 2017-[[2022 жыл|2022]] жылдары [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Қазақ агротехникалық университеті]] биология ғылымдары кафедрасының доценті, 2022 жылдан Қазақ агротехникалық зерттеу университетінде биология ғылымдарының докторы. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Омыртқалы жануарлардың эволюция барысында гемо- жəне лимфодинамикалық реттеу механизмдерінің дамуын зерттеу" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> Негізгі ғылыми бағыты: омыртқалы жануарлардың салыстырмалы жəне экологиялық физиологиясы.<br> 120-дан астам ғылыми еңбектердің, оның ішінде 2 монография, оқу құралдары мен патенттердің авторы. == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "ЖОО үздік оқытушысы" грантының иегері (2007, 2018); * "Қазақстанның 100 үздік ғалым әйелі" байқауының жеңімпазы (2023); * Еңбек Ардагері медалі (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://kazatu.edu.kz/kz/pps/zumadina-solpan-moldazanovna Жумадина Шолпан Молдажақызы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]] rvocwh0hwsnbulbdqrytmcokd6owyo8 3612925 3612924 2026-06-03T09:50:43Z Салиха 17167 3612925 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шолпан Молдажанқызы Жұмадина |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 26.10.1959 |Туған жері = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Бородулиха ауданы|Бородулиха ауданында}}, [[Ауыл (станция)|Ауыл]] бекеті. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Биология |Жұмыс орны = [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Биология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = [[Семей малдәрігерлік институт]] (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]); [[Адам және жануарлар физиологиясы институты]] аспирантурасы, докторантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2009); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "ЖОО үздік оқытушысы" грантының иегері (2007, 2018); * "Қазақстанның 100 үздік ғалым әйелі" байқауының жеңімпазы (2023); * Еңбек Ардагері медалі (2023). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Шолпан Молдажанқызы Жұмадина''' — биология ғылымының докторы ([[2006 жыл|2006]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 26 қазанда қазіргі [[Абай облысы]], [[Бородулиха ауданы]], [[Ауыл (станция)|Ауыл]] бекетінде туған.<br> [[Семей малдәрігерлік институт]]ын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]), [[Адам және жануарлар физиологиясы институты]]ның аспирантурасын ([[1993 жыл|1993]]), докторантурасын ([[2000 жыл|2000]]) бітірген.<br> 1982-[[1985 жыл|85]] жылдары Зыряновск ет комбинатында мал дəрігері, 1985-[[1989 жыл|89]] ж. Семей малдəрігерлік институтында дəрігер-ординатор, ассистент, [[1995 жыл|1995]]-[[1997 жыл|97]] жылдары кафедра меңгерушісі, 1997-[[2011 жыл|2011]] жылдары Семей мемлекеттік университетінде доцент, профессор, 2011-[[2017 жыл|2017]] жылдары [[Торайғыров университеті|Павлодар мемлекеттік университеті]]нде кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды.<br> 2017-[[2022 жыл|2022]] жылдары [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Қазақ агротехникалық университеті]] биология ғылымдары кафедрасының доценті, 2022 жылдан Қазақ агротехникалық зерттеу университетінде биология ғылымдарының докторы. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Омыртқалы жануарлардың эволюция барысында гемо- жəне лимфодинамикалық реттеу механизмдерінің дамуын зерттеу" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> Негізгі ғылыми бағыты: омыртқалы жануарлардың салыстырмалы жəне экологиялық физиологиясы.<br> 120-дан астам ғылыми еңбектердің, оның ішінде 2 монография, оқу құралдары мен патенттердің авторы. == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "ЖОО үздік оқытушысы" грантының иегері (2007, 2018); * "Қазақстанның 100 үздік ғалым әйелі" байқауының жеңімпазы (2023); * Еңбек Ардагері медалі (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://kazatu.edu.kz/kz/pps/zumadina-solpan-moldazanovna Жумадина Шолпан Молдажақызы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]] a76nd2h7xrz5vr6qs2ct0hoxxovkvo1 3612927 3612925 2026-06-03T09:51:56Z Салиха 17167 «[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті тұлғалары|Қазақ ұлттық аграрлық университеті тұлғалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3612927 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шолпан Молдажанқызы Жұмадина |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 26.10.1959 |Туған жері = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Бородулиха ауданы|Бородулиха ауданында}}, [[Ауыл (станция)|Ауыл]] бекеті. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Биология |Жұмыс орны = [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Биология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = [[Семей малдәрігерлік институт]] (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]); [[Адам және жануарлар физиологиясы институты]] аспирантурасы, докторантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2009); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "ЖОО үздік оқытушысы" грантының иегері (2007, 2018); * "Қазақстанның 100 үздік ғалым әйелі" байқауының жеңімпазы (2023); * Еңбек Ардагері медалі (2023). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Шолпан Молдажанқызы Жұмадина''' — биология ғылымының докторы ([[2006 жыл|2006]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 26 қазанда қазіргі [[Абай облысы]], [[Бородулиха ауданы]], [[Ауыл (станция)|Ауыл]] бекетінде туған.<br> [[Семей малдәрігерлік институт]]ын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]), [[Адам және жануарлар физиологиясы институты]]ның аспирантурасын ([[1993 жыл|1993]]), докторантурасын ([[2000 жыл|2000]]) бітірген.<br> 1982-[[1985 жыл|85]] жылдары Зыряновск ет комбинатында мал дəрігері, 1985-[[1989 жыл|89]] ж. Семей малдəрігерлік институтында дəрігер-ординатор, ассистент, [[1995 жыл|1995]]-[[1997 жыл|97]] жылдары кафедра меңгерушісі, 1997-[[2011 жыл|2011]] жылдары Семей мемлекеттік университетінде доцент, профессор, 2011-[[2017 жыл|2017]] жылдары [[Торайғыров университеті|Павлодар мемлекеттік университеті]]нде кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды.<br> 2017-[[2022 жыл|2022]] жылдары [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Қазақ агротехникалық университеті]] биология ғылымдары кафедрасының доценті, 2022 жылдан Қазақ агротехникалық зерттеу университетінде биология ғылымдарының докторы. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Омыртқалы жануарлардың эволюция барысында гемо- жəне лимфодинамикалық реттеу механизмдерінің дамуын зерттеу" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> Негізгі ғылыми бағыты: омыртқалы жануарлардың салыстырмалы жəне экологиялық физиологиясы.<br> 120-дан астам ғылыми еңбектердің, оның ішінде 2 монография, оқу құралдары мен патенттердің авторы. == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "ЖОО үздік оқытушысы" грантының иегері (2007, 2018); * "Қазақстанның 100 үздік ғалым әйелі" байқауының жеңімпазы (2023); * Еңбек Ардагері медалі (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://kazatu.edu.kz/kz/pps/zumadina-solpan-moldazanovna Жумадина Шолпан Молдажақызы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті тұлғалары]] 2dkv7ls0fqsf0stzcg6jiqkxsu4m132 3612929 3612927 2026-06-03T09:54:44Z Салиха 17167 3612929 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шолпан Молдажанқызы Жұмадина |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 26.10.1959 |Туған жері = қазіргі [[Абай облысы]], {{туғанжері|Бородулиха ауданы|Бородулиха ауданында}}, [[Ауыл (станция)|Ауыл]] бекеті. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Биология |Жұмыс орны = [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Биология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = [[Семей малдәрігерлік институт]] (қазіргі [[Шәкәрім университеті]]); [[Адам және жануарлар физиологиясы институты]] аспирантурасы, докторантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2009); * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "ЖОО үздік оқытушысы" грантының иегері (2007, 2018); * "Қазақстанның 100 үздік ғалым әйелі" байқауының жеңімпазы (2023); * Еңбек Ардагері медалі (2023). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Шолпан Молдажанқызы Жұмадина''' — биология ғылымының докторы ([[2006 жыл|2006]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1959 жыл|1959]] жылы 26 қазанда қазіргі [[Абай облысы]], [[Бородулиха ауданы]], [[Ауыл (станция)|Ауыл]] бекетінде туған.<br> [[Семей малдәрігерлік институт]]ын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Шәкәрім университеті]]), [[Адам және жануарлар физиологиясы институты]]ның аспирантурасын ([[1993 жыл|1993]]), докторантурасын ([[2000 жыл|2000]]) бітірген.<br> 1982-[[1985 жыл|85]] жылдары Зыряновск (қазіргі [[Алтай (қала)|Алтай]] қаласы) ет комбинатында мал дəрігері, 1985-[[1989 жыл|89]] жылдары Семей малдəрігерлік институтында дəрігер-ординатор, ассистент, [[1995 жыл|1995]]-[[1997 жыл|97]] жылдары кафедра меңгерушісі, 1997-[[2011 жыл|2011]] жылдары Семей мемлекеттік университетінде доцент, профессор, 2011-[[2017 жыл|2017]] жылдары [[Торайғыров университеті|Павлодар мемлекеттік университеті]]нде кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды.<br> 2017-[[2022 жыл|2022]] жылдары [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Қазақ агротехникалық университеті]] биология ғылымдары кафедрасының доценті, 2022 жылдан Қазақ агротехникалық зерттеу университетінде биология ғылымдарының докторы. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Омыртқалы жануарлардың эволюция барысында гемо- жəне лимфодинамикалық реттеу механизмдерінің дамуын зерттеу" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> Негізгі ғылыми бағыты: омыртқалы жануарлардың салыстырмалы жəне экологиялық физиологиясы.<br> 120-дан астам ғылыми еңбектердің, оның ішінде 2 монография, оқу құралдары мен патенттердің авторы. == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] (2009).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "ЖОО үздік оқытушысы" грантының иегері (2007, 2018); * "Қазақстанның 100 үздік ғалым әйелі" байқауының жеңімпазы (2023); * Еңбек Ардагері медалі (2023). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://kazatu.edu.kz/kz/pps/zumadina-solpan-moldazanovna Жумадина Шолпан Молдажақызы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті тұлғалары]] n7o0yya7j65dzo72grlo4qqnu7gtdf6 3 782157 3612945 2026-06-03T10:57:55Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3612945 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Danira26}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 15:57, 2026 ж. маусымның 3 (+05) h5aja7hoo3ho4ktv7k0cialk1gnzi4u 0 782158 3612963 2026-06-03T11:53:13Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[|Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] 3612963 wikitext text/x-wiki '''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] mw4nrbmxxt6wn3lty9odjd0ns2r046a 3612964 3612963 2026-06-03T11:54:29Z Мағыпар 100137 үлгі 3612964 wikitext text/x-wiki '''Мядель''' ({{lang-be|Мядзел}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Минск облысы]]ндағы қала. [[Мядель ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Минск облысы}} [[Санат:Минск облысы қалалары]] ca0vglnz2efw8cjg7yrog4l5ioj9xjk